Ga naar inhoud
Leefstijl webinars - leren van artsen en onderzoekers. Onze webinars

Voedingspatronen

Welke voedingspatronen zijn er en wat past bij jou?

Er zijn ontzettend veel voedingspatronen. Van mediterraan tot keto en van vegan tot intermittent fasting. Maar wat betekent dat eigenlijk voor je gezondheid? En hoe weet je wat bij jou past? Op deze pagina vind je een overzicht van bekende voedingspatronen, inclusief de belangrijkste verschillen en aandachtspunten. Onderaan kun je verder lezen in verdiepende artikelen.

Zelf aan de slag met voeding?

Vul je e-mailadres in en ontvang het gratis werkboek voeding. Je schrijft er je eigen stappen in. Je kunt het meteen downloaden. Daarna krijg je een paar korte mails die je op weg helpen.

In één week grip op je eten.

Meer over dit werkboek

Weet je nog niet met welke leefstijlpijler je begint? Doe de leefstijlcheck

Verschil tussen een dieet en een voedingspatroon

Een voedingspatroon gaat over hoe je over langere tijd eet en drinkt. Een dieet is vaak strakker en met een doel, zoals afvallen of klachten verminderen.

Het woord “dieet” wordt ook breder gebruikt. Denk aan het keto-dieet of glutenvrij eten bij intoleranties. Dat komt deels door het Engels, waar “diet” gewoon eetpatroon betekent. Daarnaast wordt het woord vaak gebruikt voor medische diëten, bijvoorbeeld bij allergieën.

Verschillende voedingspatronen

Hieronder vind je een aantal voedingspatronen. De precieze invulling van voedingspatronen verschilt, maar de basis is vaak vergelijkbaar. Het gaat meestal om een voedingspatroon waarin je vooral kiest voor producten die van nature veel voedingsstoffen bevatten. Sterk bewerkte producten worden zoveel mogelijk vermeden. Mensen kiezen hiervoor om verschillende redenen, zoals gezondheid, voorkeur ofovertuigingen.

Voedingspatronen op basis van richtlijnen

Hieronder vallen voedingspatronen die zijn gebaseerd op algemene voedingsrichtlijnen.

  • Mediterrane voeding: Veel groenten, fruit, volkoren producten, olijfolie, peulvruchten en vis. De nadruk ligt op variatie en onbewerkte voeding. Vroeger hoorde bij het mediterrane dieet ook regelmatig een klein glas wijn bij de maaltijd. Dat wordt nu niet meer gezien als gezond advies. Alcohol heeft veel meer nadelen dan voordelen. Als je minder dierlijke producten eet, is het vooral belangrijk om goed te letten op voldoende eiwitten en calcium.
  • DASH-dieet: Voedingspatroon dat vooral wordt gebruikt bij hoge bloeddruk. Het bevat veel groenten, fruit, volkoren producten en magere zuivel en minder zout. Bij dit voedingspatroon is het vooral belangrijk dat je voldoende eiwitten binnenkrijgt en blijft variëren met je voeding.

Voedingspatronen waarbij je één voedingsstof beperkt

Hieronder vallen voedingspatronen waarbij je bewust minder van een bepaalde voedingsstof eet.

  • Koolhydraatarm: Je eet minder koolhydraten, zoals brood, pasta en suiker. De nadruk ligt meer op eiwitten en vetten. Bij een koolhydraatarm voedingspatroon eet je meestal zo’n 50 tot 130 gram koolhydraten per dag, of minder dan 50 gram als je het streng doet. Ter vergelijking: een volwassene in Nederland haalt gemiddeld ongeveer 42 procent van zijn energie uit koolhydraten; bij 2.000 kilocalorieën per dag is dat ongeveer 210 gram. Het is wel belangrijk dat je gevarieerd blijft eten en voldoende vezels binnenkrijgt.
  • Ketogeen (keto): Een koolhydraatarm voedingspatroon waarbij je bijna geen koolhydraten eet. Hierdoor raakt de voorraad glucose (suiker) op en gaat je lichaam vetten gebruiken als belangrijkste energiebron. Dat proces heet ketose. Meestal is het aantal koolhydraten per dag tussen de 20 en 50 gram. Bij dit voedingspatroon is het extra belangrijk om goed te letten op voldoende vezels, vitamines en mineralen.
  • Vetarm dieet: Een vetarm dieet is een voedingspatroon waarbij je de inname van vetten beperkt. Vaak gaat het vooral om minder verzadigd vet. Zoals uit fastfood, snacks en vette zuivelproducten. Het dieet wordt soms gebruikt bij het verlagen van cholesterol of bij hart- en vaatziekten. Belangrijke aandachtspunten zijn dat je voldoende energie binnenkrijgt en gezonde vetten niet volledig schrapt. Vetten zijn namelijk nodig voor hormonen, hersenfunctie en de opname van bepaalde vitamines.

Voedingspatronen waarbij je bepaalde voedingsgroepen niet eet

Hieronder vallen voedingspatronen waarbij je bepaalde voedingsmiddelen of voedingsgroepen volledig of deels vermijdt.

  • Carnivoor: Je eet alleen dierlijke producten zoals vlees, vis en eieren. Soms worden er ook zuivelproducten gegeten. Groente, fruit, granen en peulvruchten laat je helemaal weg. Er zijn ook mensen die alleen vlees eten. Het is een heel beperkt voedingspatroon. Hierdoor krijg je snel minder vezels en bepaalde vitamines en mineralen binnen.
  • Paleo: Voeding met onbewerkte producten zoals vlees, vis, groenten, fruit, noten en zaden. Je eet geen granen, zuivel of sterk bewerkte producten. Belangrijke aandachtspunten zijn voldoende calcium en vitamine D, omdat zuivel wordt weggelaten. Daarnaast kan je te weinig vezels binnenkrijgen als je niet genoeg varieert met groente, fruit en noten.
  • Vegetarisch (met varianten): Je eet geen vlees of vis. Soms gebruik je wel zuivel en eieren. Er zijn verschillende varianten, zoals pescotarisch (wel vis), lacto-vegetarier (alleen ei). Als je vegetarisch eet, is het belangrijk om goed te letten op voldoende ijzer, eiwitten, vitamine B12 en omega-3.
  • Veganistisch: Je eet volledig plantaardig, dus geen dierlijke producten zoals vlees, vis, zuivel en eieren. Ook honing wordt vermeden, omdat dit door bijen wordt gemaakt. Binnen dit voedingspatroon zijn er soms nog verschillen in hoe strikt iemand het volgt. De basis blijft vaak hetzelfde. Alles komt uit plantaardige bronnen. Bepaalde voedingsstoffen krijg je minder makkelijk binnen. Daarom adviseert het Voedingscentrum om een vitamine B12-supplement te gebruiken. Daarnaast is het belangrijk om voldoende omega-3 vetzuren binnen te krijgen, via een supplement of verrijkte voeding.

Voedingspatroon op basis van eetmomenten

Hieronder vallen voedingspatronen waarbij het vooral gaat om wanneer je eet.

  • Vasten (intermittent fasting en varianten): Je wisselt eetmomenten en periodes van niet eten af. Intermittent fasting is de bekendste vorm, wat vaak gebruikt wordt om af te vallen. Binnen de eetmomenten is het belangrijk dat je genoeg en gevarieerd eet, zodat je niets tekortkomt.

Daarnaast kiezen steeds meer mensen voor meer rust in hun eetpatroon. Dit noemen ze ook wel eetrust. Bijvoorbeeld door drie vaste eetmomenten per dag aan te houden en geen of minder tussendoortjes te nemen. Zo ontstaat er meer overzicht in wanneer je eet en hoef je er minder de hele dag mee bezig te zijn.

Er bestaan ook heel eenzijdige patronen, zoals alleen fruit of alleen rauw eten. Die vergroten de kans op tekorten. Elk voedingspatroon heeft eigen aandachtspunten en kan op de lange termijn andere tekorten geven. Let dus goed op of je gevarieerd eet en genoeg voedingsstoffen binnenkrijgt.

Welk voedingspatroon past bij jou?

Wat past, hangt af van jouw situatie. Denk aan je gezondheid, je doelen, maar ook je dagelijks leven. Wat eet je graag, hoeveel tijd heb je om te koken en wat past praktisch in je week?

Ook volhouden speelt een grote rol. Een voedingspatroon kan nog zo “gezond” zijn op papier. Als het niet past bij jouw leven, is het lastig om het vol te houden.

Daarnaast speelt gezondheid een belangrijke rol. Bij bepaalde klachten of aandoeningen passen sommige voedingspatronen beter dan andere. Zo ervaren sommige mensen met diabetes bijvoorbeeld voordelen van een koolhydraatbeperkt voedingspatroon. Anderen voelen zich juist beter bij een mediterraan voedingspatroon.

Wil je ontdekken wat bij je past? Begin dan klein. Kijk hoe je je voelt na bepaalde voeding en wat je makkelijk past in je week. Probeer niet alles tegelijk om te gooien. Test stap voor stap wat werkt voor jouw lichaam en ritme.

Conclusie

Er is niet één perfect voedingspatroon. Wat werkt verschilt per persoon en situatie. De basis blijft meestal hetzelfde: gevarieerd eten met vooral onbewerkte producten. Het gaat uiteindelijk om wat bij jou past en wat je op een gezonde manier kunt volhouden.

Bekijk de voedingspatronen

Van ketogeen tot vegetarisch

Kipkarbonade met rozemarijn op gebakken blokjes knolselderij en venkel

Ketogeen

Ketogeen eten betekent heel weinig koolhydraten zodat je lichaam vet gaat verbranden. Dit kan helpen bij gewichtsverlies en stabielere bloedsuikers.

21 artikelen

Lees meer
Pannetje met gebakken eieren, andijvie, spekjes en lente-ui

Koolhydraatarm

Koolhydraatbeperkt eten stabiliseert je bloedsuiker en kan helpen bij afvallen. Een van de best onderzochte patronen bij diabetes type 2.

25 artikelen

Lees meer
Visfilet met een schijfje citroen op een stoofje van groente en tomaat

Mediterraan

Het mediterrane dieet is het best onderzochte voedingspatroon. Veel groenten, vis, olijfolie en noten verlagen het risico op hart- en vaatziekten.

8 artikelen

Lees meer
Lamskoteletjes op een warme salade van wortel, rucola en granen

Paleo

Paleo is eten zoals onze voorouders: geen granen, zuivel of bewerkte producten. De focus ligt op onbewerkt voedsel.

4 artikelen

Lees meer
Glas water op een lege houten tafel

Vasten

Vasten is afwisselend eten en niet-eten. Het kan helpen bij gewichtsverlies, celvernieuwing en een helderder brein.

8 artikelen

Lees meer
Kom met gebakken tofu, sugarsnaps, pindasaus en lente-ui

Vegetarisch

Vegetarisch eten betekent dat je geen vlees en vis eet, maar meestal wel eieren en zuivel. Een vegetarisch voedingspatroon kan goed passen bij een gezonde leefstijl. Het gaat daarbij niet alleen om wat je weglaat, maar vooral om wat je ervoor in de plaats eet.

3 artikelen

Lees meer
Gegrilde biefstuk met grillstrepen op een donkere grillplaat

Carnivoor

Carnivoor eten betekent uitsluitend dierlijke producten. Het is controversieel en beperkt onderzocht.

3 artikelen

Lees meer

Recepten per voedingspatroon

Wil je meteen aan de slag? Bij elk voedingspatroon hebben we een eigen receptenpagina:

Artikelen over voedingspatronen

Vrouw zet een schaal met gegrilde groenten op tafelArtikel

Gezond eten tijdens de ramadan

De ramadan is een maand van bezinning, familie en traditie. Zo eet je gezond tussen zonsondergang en zonsopgang en houd je je energie op peil.

Lees meer
Iemand voegt kruiden toe aan groenten in een panArtikel

Eenvoudig en gezond koken: 6 tips

Zonder recept gezond koken? Met deze 6 tips leer je de basis van gezond koken, zodat je zelf aan de slag kunt en je favoriete gerechten gezonder maakt.

Lees meer
Volle, kleurrijke schappen van een supermarkt, gezien van bovenaf.Wetenschap

Ultrabewerkt voedsel

Wat is ultrabewerkt voedsel en hoe herken je het in de supermarkt? Het staat voor meer dan de helft van ons eten. Lees wat het met je gezondheid doet.

Lees meer
Zalm met avocado, komkommer, radijs en slaArtikel

Het paleo dieet

Het paleodieet, jagerverzamelaarsdieet, oerdieet - een kritische blik. Maar ook een video van kenner Melchior Meijer. Terug naar mosselbaai.

Lees meer
Verse zalm, eieren, groenten en fruit op een houten plank.Wetenschap

Ketogeen dieet: meer dan gewichtsverlies

De laatste jaren wordt steeds meer bekend over de invloed van het ketogeen dieet bij diabetes type 2, hart- en vaatziektes, neurologische aandoeningen en meer.

Lees meer
De 9 grootste keto mythesArtikel

De 9 grootste keto mythes

Keto mythes of keto fabels die uw gewichtsverlies tegenhouden. Gebaseerd op het e-book big fat keto lies door internationaal expert Marty Kendall

Lees meer
Een groep mensen wandelt in winterjassen langs het waterArtikel

Een knusse, koolhydraatarme kerst; 6 tips.

6 tips voor een koolhydraatarme kerst van de Voedingsacademie. Zo hou je tijdens de feestdagen een stabiele bloedsuikerspiegel en blijf je lekker energiek.

Lees meer
IMG_0612.jpgArtikel

Interview met Professor Hanno Pijl

Vragen aan en antwoorden van Professor Hanno Pijl naar aanleiding van zijn voedingsadvies. Over het gebruik van olijfolie en het matig consumeren van vlees.

Lees meer
Kleurrijke groenten en noten als voorbeeld van gevarieerde voeding, van bovenaf.Wetenschap

MS: welke vijf diëten zijn onderzocht?

Welk dieet helpt bij MS? Vijf aanpakken naast elkaar: ketogeen, mediterraan, paleo, vegetarisch en low fat. Wat het onderzoek zegt, en waar je begint.

Lees meer
MS en leefstijlErvaring

MS en leefstijl: de ervaringen van Erna

Toen Erna Bekink de diagnose MS kreeg, was er volgens de neuroloog niets aan te doen. Met het carnivoor dieet zette ze haar scootmobiel weg en kocht een fiets.

Lees meer
Persoon houdt een anatomisch model met zichtbare darmen vastArtikel

Wat is het belang van leefstijl bij IBD?

Voeding en leefstijl hebben een sterke invloed op IBD. Inflammatory Bowel Disease, IBD, is een verzamelnaam voor diverse chronische inflammatoire Darmziektes.

Lees meer
Verse zalm, eieren en groente op een houten plankArtikel

Koolhydraatarm eten: zo begin je

Koolhydraatarm eten: hoeveel koolhydraten per dag, wat je minder en meer eet en hoe je in vier stappen begint. Lees hoe je het volhoudt.

Lees meer
Ovenschotel met gehakt, bloemkool en kaasWetenschap

Studie ketogeen dieet bij migraine

Wat doet een ketogeen dieet bij migraine? Ilona Wilmont en Marina Boeser deden een voorstudie. Lees wat de ervaringen van de deelnemers lieten zien.

Lees meer
Bianca Foppes-zevenvragenErvaring

Zeven vragen aan

Zeven vragen aan Bianca Foppes

Bianca Foppes beantwoordt zeven vragen over haar ervaringen met leefstijl en haar vrijwilligerswerk bij Je Leefstijl Als Medicijn.

Lees meer
Groentesalade naast diabetesmeetapparatuur op een houten tafel, van bovenaf.Wetenschap

Therapeutische koolhydraatbeperking

Therapeutische koolhydraatbeperking: wat houdt minder koolhydraten eten in, voor wie is het bedoeld en wanneer is begeleiding nodig?

Lees meer
Een jaar ketogeen tegen migraineErvaring

Een jaar ketogeen tegen migraine

Marina leed jarenlang aan zware migraine en onderzoekt hoe ze zichzelf met een verandering van leefstijl kan helpen. Ketogeen tegen migraine.

Lees meer
Aanpak diabetes bij Marokkaanse mensenArtikel

Aanpak diabetes bij Marokkaanse mensen

Het mediterraan dieet is meer dan een dieet het is een leefstijl. Maar ook de overzijde van de Middellandse Zee kent deze leefstijl zoals in Marokko.

Lees meer
Monique en Cornelis KoffemanErvaring

Monique Koffeman

Monique Koffeman is een Leefstijl Als Medicijn coach. Dit zijn ervaringsdeskundigen getraind in het toepassen van de vijf zuilen van een gezonde leefstijl.

Lees meer
Zalm met broccoli, bloemkool en wortel op een bordArtikel

Het ketogeen dieet als medicijn

Met het ketogeen dieet kun je makkelijk afvallen of diabetes type 2 omkeren. Maar wat is het ketogeen dieet precies? En wat kan het voor jou betekenen?

Lees meer

Onderbouwing van deze informatie

De informatie op deze pagina is gebaseerd op onze artikelen, die zijn opgesteld aan de hand van wetenschappelijke bronnen. In de artikelen over dit onderwerp vind je een overzicht van de gebruikte bronnen.

Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een dieet en een voedingspatroon?

Een voedingspatroon gaat over hoe je over langere tijd eet. Een dieet is vaak strakker en gericht op een doel, zoals afvallen of het verminderen van klachten.

Wat houdt een mediterraan voedingspatroon in?

Veel groenten, fruit, volkoren producten, olijfolie, peulvruchten en vis, met de nadruk op variatie en onbewerkte voeding. Een glas wijn hoort hier tegenwoordig niet meer bij, want alcohol heeft meer nadelen dan voordelen.

Wat is een koolhydraatarm voedingspatroon?

Je eet minder koolhydraten, zoals brood, pasta en suiker, en meer eiwitten en vetten. Meestal gaat het om ongeveer 50 tot 130 gram koolhydraten per dag.

Waar moet je op letten bij een veganistisch voedingspatroon?

Bij volledig plantaardig eten krijg je bepaalde voedingsstoffen minder makkelijk binnen. Het Voedingscentrum adviseert daarom een vitamine B12-supplement. Daarnaast is voldoende omega-3 belangrijk, via een supplement of verrijkte voeding.