De ziekte van Crohn kan voorkomen in elk deel van het spijsverteringskanaal, van de mond tot de anus, en het ontstekingsproces kan diep in de darmwand doordringen. Colitis ulcerosa beperkt zich daarentegen tot de dikke darm en het rectum, waarbij alleen de oppervlaktelaag van de darmwand wordt aangetast. De symptomen van inflammatoire darmziekte kunnen sterk variëren, maar zijn onder meer:

buikpijn
krampen
diarree
bloed bij de ontlasting
gewichtsverlies
vermoeidheid

Als de ziekte in een zeer actieve fase zit is het soms bijna niet mogelijk om het huis uit te komen. Er moet immers altijd een toilet in de buurt zijn. Daarbij hebben veel mensen last van vermoeidheid waardoor werken en functioneren moeilijk kan zijn.

Het verband tussen IBD en het microbioom

Inflammatoire darmziektes worden verondersteld te worden beïnvloed door veranderingen in het microbioom van de darmen. Het microbioom bestaat uit de micro-organismen die in de darmen leven en belangrijk zijn voor een gezonde spijsvertering en het immuunsysteem.

Bij inflammatoire darmziektes kan het microbioom uit balans raken, wat kan leiden tot ontstekingen en verergering van symptomen. Het begrijpen van de interactie tussen het microbioom en inflammatoire darmziektes kan helpen bij het ontwikkelen van nieuwe behandelingen en therapeutische strategieën.

Voeding is een van de weinige manieren om het microbioom te beïnvloeden. Dr. David Suskind heeft, om kinderen duidelijk te maken wat voeding doet met de bacteriën in je darmen, een stripboek gemaakt. Dit verhelderende verhaal is zeker niet alleen voor kinderen interessant om te lezen. Je kan het hier gratis downloaden.

De kennis over het microbioom is nog lang niet volledig, maar onderzoek heeft aangetoond dat er bij de meeste personen met IBD sprake is van dysbiose, oftewel een onevenwichtige verhouding van bacteriën in de darmen. We volgen de ontwikkelingen en de mogelijkheden van behandeling met betrekking tot het microbioom en zullen hier regelmatig over berichten.

Voeding

Er zijn verschillende voedingspatronen die worden toegepast door mensen met IBD. Hoe mensen de voedingspatronen toepassen is divers. De ene laat alleen een aantal voedingsmiddelen weg en heeft daar al baat bij, de ander volgt heel trouw de regels van een dieet. De meest bekende diëten zijn:

1: The Specific Carbohydrate Diet (SCD – Specifieke Koolhydraten Dieet)

Het SCD is een voedingspatroon dat gebaseerd is op de theorie dat bepaalde complexe koolhydraten niet goed worden verteerd door mensen met darmproblemen. Deze onverteerde suikers blijven in de darmen achter, waar ze een voedingsbodem vormen voor schadelijke bacteriën, wat leidt tot ontsteking en symptomen (de "vieuze cirkel"). Het is door Elaine Gottschall uitgebreid beschreven in het boek Doorbreek de vicieuze cirkel.

Het dieet staat alleen monosacchariden toe (enkelvoudige suikers zoals in fruit en honing), omdat deze gemakkelijk door de darmwand worden opgenomen.

Alle granen (tarwe, rijst, maïs, haver, etc.) en zetmeelrijke groenten zoals aardappelen zijn niet toegestaan evenals bewerkte suikers.

Er wordt geen lactose toegestaan, maar wel een een specifieke 24-uurs gefermenteerde zelfgemaakte yoghurt omdat de bacteriën de lactose volledig hebben afgebroken evenals harde kazen.

Onderzoek toont aan dat het dieet kan helpen om zowel klinische remissie (geen symptomen) als biochemische remissie (geen ontsteking zichtbaar in bloed of ontlasting) te bereiken. Door de "slechte" bacteriën uit te hongeren, krijgt de darmwand de kans om te herstellen en vermindert de darmpermeabiliteit ("lekkende darm"). Sommige patiënten slagen erin hun ziekte onder controle te houden met een combinatie van dit dieet en hun reguliere behandeling.

Onze samenwerkingspartner Curingfood deelt Nederlandstalige informatie. Op de website zijn een uitgebreide beschrijving, tips en tricks, maaltijdplannen en recepten te vinden. Lees ook het verhaal van oprichter Victorien Madsen.

2: IBD – Anti Inflammotry Diet (IBD-AID)

Het IBD-AID is afgeleid van het bovengenoemde Specific Carbohydrate Diet.

Het belangrijkste verschil is dat het IBD-AID een grote nadruk legt op pre- en probiotische voeding en het SCD zich meer richt op het vermijden van bepaalde koolhydraten die tot een disbalans van darmbacteriën kunnen leiden en ontstekingen in de darm bevorderen. Het IBD-AID dieet is verder opgebouwd in drie fasen waarin veel aandacht is voor de textuur van voeding.

In het e-book, te downloaden op onze ledensite, gaan we uitgebreid in op dit dieet. We geven uitleg over pre- en probiotische voeding, de opbouw van de fasen en wat de gezondheidsvoordelen zijn.

3: Crohns Disease Elimination Diet

Dit is een vrij nieuw ontwikkeld dieet dat in Nederland bij sommige kinderen met de ziekte van Crohn wordt toegepast. Het wordt gecombineerd met een formule (poedervoeding) die in de loop van de tijd wordt afgebouwd en waarbij er daarna meer voeding wordt toegestaan. Het dieet bevat verschillende fases en wijkt flink af van de toegestane voedingsmiddelen binnen het SCD en IBD-AID. Het dieet wordt in de praktijk ook bij volwassenen toegepast.

4: Mediterraan Dieet

Het Mediterraan dieet is een voedingspatroon dat de nadruk legt op de kwaliteit en diversiteit van voeding in plaats van het uitsluiten van bepaalde productgroepen. Het is rijk aan plantaardige voedingsmiddelen, gezonde vetten, magere eiwitten en veel vezels.

Onderzoek wijst uit dat het Mediterraan dieet gunstig kan zijn voor mensen met IBD Het kan helpen de ontstekingswaarden in het bloed (zoals CRP) en in de darmen (fecal calprotectine) te verlagen.Het bevordert een grotere diversiteit aan darmbacteriën en verbetert de darmbarrièrefunctie. Studies tonen aan dat patiënten minder last hebben van symptomen en een verbeterde kwaliteit van leven ervaren, inclusief minder vermoeidheid. Bovendien zijn er aanwijzingen dat het dieet kan helpen bij het voorkomen van het op latere leeftijd ontwikkelen van de ziekte van Crohn.

5: Tasty & Healthy Diet

Het Tasty & Healthy dieet is een specifiek voedingspatroon dat is ontwikkeld om ontstekingen in de darmen te verminderen en het darm microbioom te verbeteren. Het is minder restrictief dan veel andere IBD-diëten en richt zich vooral op het toevoegen van gunstige voedingsmiddelen in plaats van alleen maar dingen weg te laten.

De focus ligt op onbewerkte voeding en dus het minimaliseren van ultrabewerkte voeding (UPF) en kunstmatige toevoegingen zoals emulgatoren, die de darmwand kunnen beschadigen. Daarnaast ligt er een sterke nadruk op een grote variëteit aan groenten, fruit, peulvruchten, noten en zaden om de goede bacteriën in de darmen te voeden en Gezonde vetten zoals extra vierge olijfolie en vette vis (rijk aan omega-3).

Het dieet is flexibel en kan worden aangepast aan de fase waarin de ziekte zich bevindt: Tijdens een opvlamming kan er voor zachtere texturen, zoals soepen, smoothies of goed doorgekookte groenten worden gekozen, om de spijsvertering te ontlasten terwijl je toch de juiste voedingsstoffen binnenkrijgt. In remissie is het juist de bedoeling om de variatie en de hoeveelheid vezels geleidelijk uit te breiden.

Het dieet moedigt aan om zoveel mogelijk zelf te koken en verse maaltijden te bereiden om controle te houden over de ingrediënten.

Naast deze diëten zijn er natuurlijk ook de meer algemene voedingspatronen zoals Paleo, Ketogeen en vegetarisch. Hoewel er voor al deze voedingspatronen mensen zijn te vinden die er voor hun IBD baat bij hebben gehad, richten wij ons in eerste instantie op de bovenstaande voedingstherapiën.

Er zijn ook specifieke voedingsmiddelen die een positieve bijdrage kunnen leveren omdat ze bijvoorbeeld een ontstekingsremmende werking hebben. Naast de uitgebreide diëten zullen we artikelen schrijven over waarom een bepaald voedingsmiddel juist wél (of juist niet) kan bijdragen aan het verminderen van de ontsteking.

Voor een diepere duik in de wetenschap van IBD & Leefstijl

Wetenschap

IBD in beeld: oorzaken, behandeling en de kracht van leefstijl

In dit artikel duiken we dieper in de wereld van IBD (Ziekte van Crohn, Colitis ulcerosa) waarbij we de oorzaken, symptomen en behandelingsopties onderzoeken

Lees meer

Beweging

Een gezond leven zonder beweging is eigenlijk niet mogelijk. Hoewel voeding dus de belangrijkste factor is in het beïnvloeden van het bovengenoemde microbioom, blijkt ook beweging voor een verandering in de samenstelling van het microbioom te zorgen. Voor veel personen met IBD is het een uitdaging om te bewegen en te sporten buitenshuis. Aandacht voor het waarom is in dat geval dus net zo belangrijk als het hoe.

Stress en ontspanning

Het is aangetoond dat stress een belangrijke factor is in de ontwikkeling van IBD. Het onderwerp stress, hoe er mee om te gaan en manieren om te ontspannen en stress in het dagelijks leven te verminderen zullen we in verschillende artikelen behandelen.

Supportgroep IBD en leefstijl

Heb je vragen over IBD en leefstijl dan ben je welkom in onze community op Facebook.

IBD & Leefstijl is een fijne en actieve supportgroep waar mensen met IBD en hun naasten ervaringen, tips en kennis delen over het aanpassen van voeding en leefstijl bij inflammatoire darmziektes zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa.

Dus meld je aan als je op de hoogte wilt blijven!

Supportgroep

IBD en leefstijl

Supportgroep waar deelnemers ervaringen over leefstijl delen in het omgaan met darmaandoeningen.

Word lid van de groep

Wat mag je van ons verwachten?

We streve ernaar om de meest recente, wetenschappelijke kennis omtrent voeding en leefstijl bij IBD zichtbaar en toegankelijk te maken voor zowel personen met IBD en hun naasten als zorgprofessionals. Er zijn een aantal belangrijke uitgangspunten

Voeding is geen vervanging van medicatie en dient eerder beschouwd te worden als één van de opties die kan bijdragen aan remissie.
Het aanpassen van het voedingspatroon kan in het begin enigszins moeilijk zijn en vergt toewijding en doorzettingsvermogen. Samenwerken met je arts, diëtist en contact met andere personen met IBD kan je hierin ondersteunen.
Symptoomvrij is niet hetzelfde als verminderde ontstekingsactiviteit of mucosal healing. Het is belangrijk om in contact te blijven met je arts. En de voortgang, in overleg, te monitoren door middel van bloedwaarden, calprotectine en/of endoscopie/colonscopie.
De informatie op deze website mag niet beschouwd worden als medisch advies. Raadpleeg altijd je arts.