Artrose en leefstijl: wat helpt echt tegen de pijn?

Artrose is meer dan slijtage van je kraakbeen. In ons webinar van 18 juni 2026 legde reumatoloog Dirk-Jan van Schaardenburg uit wat er in een gewricht met artrose gebeurt. Hij liet zien waarom overgewicht en ontsteking er zoveel mee te maken hebben. En wat voeding en bewegen volgens onderzoek kunnen opleveren. Reumatoloog Pascal de Jong vertelde over een Rotterdams leefstijlprogramma. Op deze pagina kijk je het webinar terug. Je leest ook de antwoorden op de vragen van kijkers.

Let op: het geluid van deze opname valt soms even weg. Dat lag aan de verbinding tijdens de uitzending. De ondertitels lopen wel door.

1. Wat je in dit webinar hoort

• Wat er in een gewricht met artrose gebeurt, en waar de pijn vandaan komt
• Waarom artrose op steeds jongere leeftijd begint
• Hoe sterk het bewijs is voor supplementen, pijnstillers, oefentherapie en een prothese
• Wat een afslankmedicijn deed bij mensen met knieartrose en overgewicht
• Waarom bewegen goed is voor je kraakbeen
• Wat twee Nederlandse leefstijlprogramma's lieten zien, ook twee jaar later

2. Artrose is meer dan slijtage

Bij artrose wordt het kraakbeen in een gewricht dunner. Maar volgens Dirk-Jan gaat het om het hele gewricht. Ook het bot, het gewrichtskapsel en het vet in en rond het gewricht doen mee. Aan de rand van het bot groeien kleine uitsteeksels. Soms verkalkt het kraakbeen.

Kraakbeen zelf heeft geen zenuwen. Het doet dus geen pijn als het dunner wordt. De pijn komt volgens Dirk-Jan vooral uit het bot onder het kraakbeen, uit het kapsel en uit ontsteking in het gewricht. Dat verklaart ook waarom twee mensen met dezelfde röntgenfoto heel verschillend pijn kunnen hebben.

Artrose komt het meest voor in de knie, daarna in de heup, de hand en de wervelkolom. Heb je artrose in veel gewrichten tegelijk, dan heet dat polyartrose.

3. Ligt het aan je genen?

Bekende risicofactoren zijn leeftijd, erfelijkheid, vrouw zijn, een blessure of overbelasting, reuma of jicht, en overgewicht. Bij de kijkers dacht 40 procent dat overgewicht de grootste risicofactor is.

Volgens onderzoek hangt de helft of meer van het ontstaan van artrose samen met erfelijke factoren. Toch vraagt Dirk-Jan zich af wat dat zegt. In Nederland groeit het aantal mensen met artrose naar verwachting van 1 miljoen in 2015 naar 2 miljoen in 2040. "En ondertussen zijn die genen niet veranderd." Er is dus iets anders aan de hand, en dat zit in onze omgeving en leefstijl. Volgens Dirk-Jan komen genen vooral tot uiting als de omgeving ze daartoe aanzet.

Canadees onderzoek laat zien dat artrose op steeds jongere leeftijd begint. Dat loopt gelijk op met de toename van overgewicht.

4. Overgewicht en laaggradige ontsteking

Je zou denken dat overgewicht vooral zwaarder drukt op je knieën en heupen. Dat speelt mee, zegt Dirk-Jan. Maar het is niet het hele verhaal. Artrose wordt niet meer gezien als alleen slijtage. "Het is ook een ontstekingsziekte", al is die minder heftig dan reuma.

Die ontsteking komt volgens Dirk-Jan voor een groot deel uit vetweefsel. Vooral vet rond de organen maakt ontstekingsstoffen aan. Dat heet laaggradige ontsteking: je voelt het niet, maar het sluimert. Ook in en rond het gewricht zit vet, bijvoorbeeld onder de knieschijf en in het beenmerg. Ontsteking daar heeft direct invloed op het gewricht.

Laaggradige ontsteking wordt volgens Dirk-Jan aangewakkerd door weinig bewegen, overgewicht, ongezonde voeding, een verstoorde darmflora, eenzaamheid, langdurige stress, slecht slapen en stoffen uit de omgeving zoals bestrijdingsmiddelen. Mensen met artrose hebben ook vaker andere langdurige aandoeningen, zoals diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.

5. Wat de gangbare zorg biedt

Dirk-Jan liep de gangbare behandelingen langs:

• Supplementen: een overzichtsstudie uit 2018 vond voor de meeste supplementen weinig of geen goed bewijs. Voor glucosamine en chondroïtine geldt dat ook.
• Pijnstillers: paracetamol heeft een beperkt effect. Ontstekingsremmende pijnstillers kunnen bij langdurig gebruik maag-darmbloedingen en een hogere bloeddruk geven. Dirk-Jan pleit ervoor om pijnstillers te beperken, in overleg met je arts.
• Oefentherapie: alleen oefenen geeft volgens recent onderzoek kleine of kortdurende effecten. Het Deense programma GLA:D combineert oefentherapie met balanstraining en uitleg. Bij grote groepen mensen halveerde daar de wens om te opereren.
• Een prothese: een nieuwe heup of knie helpt veel mensen goed tegen pijn. In Nederland steeg het aantal heup- en knieprotheses van 50.000 in 2010 naar 80.000 in 2022.
• Injecties: herhaalde injecties met corticosteroïden (ontstekingsremmers) lijken weinig te helpen. Hyaluronzuur heeft een klein effect. Een nieuwe gel lijkt na één injectie langer te werken.

6. Afslankmedicijnen bij knieartrose

In een groot onderzoek kregen ruim 400 mensen met knieartrose en flink overgewicht 68 weken lang semaglutide of een nepmiddel. Semaglutide is een afslankmedicijn, ook bekend als Ozempic of Wegovy. De groep met semaglutide verloor gemiddeld bijna 14 procent van het lichaamsgewicht, tegen 3 procent in de controlegroep. Ook de pijn nam meer af. Ongeveer 7 op de 100 mensen stopten door bijwerkingen, tegen 3 op de 100 in de controlegroep.

Volgens Dirk-Jan laat dit zien dat gewichtsverlies helpt bij artrose, op welke manier je het ook bereikt. Maar dit is een medicijn. In de rest van het webinar ging het over wat je met leefstijl kunt doen.

7. Bewegen: kraakbeen moet belast worden

"Gewrichtskraakbeen moet worden belast", zegt Dirk-Jan. Wie zijn benen niet meer kan gebruiken, bijvoorbeeld na een dwarslaesie, verliest juist kraakbeen. Bewegen houdt het kraakbeen gezond.

Ben je bang dat bewegen je artrose erger maakt? Volgens Dirk-Jan maakt matig bewegen de schade niet erger. Bij hardlopers vonden onderzoekers zelfs geen verband tussen artrose en het aantal kilometers dat ze per week liepen. "Dus wees niet bang om ook met een artrotisch gewricht te bewegen."

8. Voeding die ontsteking remt

Voeding vindt Dirk-Jan "heel belangrijk" en "ondergewaardeerd". Er zijn verschillende eetpatronen die ontsteking willen verminderen:

• een koolhydraatbeperkt of ketogeen dieet, dat de insuline laag houdt
• het mediterrane eetpatroon, met veel groente, fruit, peulvruchten, noten en olijfolie
• een volwaardig plantaardig eetpatroon, met weinig of geen dierlijke producten

Ze hebben gemeen dat ze uitgaan van onbewerkte producten. Volgens Dirk-Jan kun je ze goed combineren met tijdgebonden eten of af en toe vasten. Vezels uit groente en fruit, omega 3-vetzuren en antioxidanten werken ontstekingsremmend. Veel verzadigd vet en sterk bewerkte voeding hangen juist samen met meer ontsteking.

Hoeveel onderzoek is er naar voeding bij artrose? Dirk-Jan vond een overzicht van maar negen gecontroleerde studies. Samen lieten die minder pijn en betere functie zien. Maar per eetpatroon waren de groepen vaak te klein om iets zeker te zeggen. Daar is meer onderzoek voor nodig.

9. Voeding Leeft: minder pijn, ook na bijna twee jaar

Pascal de Jong onderzocht in Rotterdam het programma van Voeding Leeft bij 100 mensen met artrose. Drie maanden lang werkten zij aan een mediterraan eetpatroon, meer bewegen, ontspanning en goed slapen. Daarna gingen ze zelf verder.

Na drie maanden waren de deelnemers afgevallen. Ze hadden minder pijn, minder ochtendstijfheid en minder vermoeidheid, en een betere kwaliteit van leven. Die verbeteringen waren 21 maanden later nog steeds zichtbaar. Pascal zegt er wel bij dat er geen goede controlegroep was. Daardoor is het bewijs minder sterk.

10. Plants for Joints: het onderzoek van Dirk-Jan

Dirk-Jan leidde bij Reade in Amsterdam het onderzoek Plants for Joints. Mensen met heup- of knieartrose en kenmerken van het metabool syndroom (zoals buikvet, een hoge bloeddruk of een hoge bloedsuiker) werden door loting in twee groepen verdeeld. De ene groep volgde zestien weken een programma met onbewerkt plantaardige voeding, meer bewegen en ontspanning. Er waren tien groepsbijeenkomsten, te beginnen met een kookworkshop samen met de partner. De andere groep kreeg de gewone zorg.

De resultaten volgens Dirk-Jan:

• Pijn en stijfheid namen af en de deelnemers functioneerden beter. Dat was al na acht weken te zien.
• Ze verloren gemiddeld 4 kilo, vrijwel alleen vetmassa en bijna geen spiermassa.
• Hun buikomvang werd gemiddeld 4 centimeter kleiner.
• Bij een deelnemer daalde het vet in de lever van 31 naar 7 procent.
• Twee jaar later hadden de deelnemers het grootste deel van de winst vastgehouden. Een deel gebruikte minder medicijnen, zoals cholesterolverlagers.

Wat veranderde er het meest? De deelnemers gingen iets meer bewegen en ontspannen, maar vooral hun voeding veranderde sterk. Ze aten veel meer vezels en minder verzadigd vet. Hoe beter mensen de adviezen volgden, hoe meer hun klachten afnamen. Het programma kreeg van deelnemers gemiddeld een 9,2.

11. Het programma zelf volgen

Uit het onderzoek ontstond Plants for Health, dat het programma aanbiedt. Zorgverzekeraars vergoeden het nog niet uit de basisverzekering. Sommige aanvullende verzekeringen doen dat wel. Je kunt ook het boek lezen en zelf aan de slag gaan. Op de website van Plants for Health vertellen deelnemers over hun ervaringen.

Dirk-Jan vat samen wat werkt: oefentherapie met balanstraining en uitleg, afvallen, en bewegen samen met minder eten en meer vezels. En een combinatie van overwegend plantaardige voeding, bewegen en ontspanning.

12. Vragen en antwoorden

Wordt polyartrose veroorzaakt door ontsteking? Is het een auto-immuunziekte? (1:01:51)

Onder artrose ligt volgens Dirk-Jan een laaggradige ontsteking, net als bij veel andere langdurige aandoeningen. Maar artrose is geen auto-immuunziekte, zoals reuma of MS. Je afweer valt bij artrose niet je eigen lichaam aan. Polyartrose betekent alleen dat je artrose in meerdere gewrichten hebt.

Heeft voeding invloed op artrose? (1:03:11)

Ja, zegt Dirk-Jan, en een grote. De toename van artrose loopt gelijk op met de toename van overgewicht. Het sterkste bewijs is er voor gewichtsverlies, hoe je dat ook bereikt. Plantaardige voeding liet in zijn onderzoek goede resultaten zien. Voor het mediterrane eetpatroon is het bewijs iets minder sterk. Koolhydraatbeperking en ketogeen eten zouden kunnen helpen, maar daar is meer onderzoek voor nodig.

Pascal adviseert in de spreekkamer om met kleine stappen te beginnen, bijvoorbeeld meer water drinken of meer plantaardig eten. Dirk-Jan vult aan: een grote verandering in één keer laat je vaak sneller verschil voelen, en dat motiveert. Hij vroeg mensen zelf te kiezen wat bij hen past.

Helpt omega 3? En kan een ketogeen dieet helpen? (1:07:13)

Omega 3-vetzuren remmen ontsteking, zegt Dirk-Jan. Het is goed om er genoeg van binnen te krijgen, via voeding of een supplement. Ook ketonen lijken ontsteking te remmen. Dat kan volgens hem ook via veel vezels: darmbacteriën maken daar stoffen van, zoals boterzuur, die ontsteking remmen.

Hoe ga ik om met artrose in mijn handen en polsen? (1:09:35)

Het onderzoek ging vooral over heup en knie. Maar Dirk-Jan zag in de spreekkamer dat ook mensen met artrose in de handen veel minder klachten kregen met een ander eetpatroon. Pascal voegt toe: blijf je vingers bewegen, zodat ze niet stijf worden.

Is er een verband tussen spiermassa en artrose? (1:11:03)

Dat is de sprekers niet bekend. Wel zijn goede spieren belangrijk voor je stofwisseling. Bij afvallen wil je vet verliezen en geen spieren, zegt Pascal. In Plants for Joints lukte dat.

Heeft collageen invloed op artroseklachten? (1:12:10)

Dat weten beide sprekers niet.

Waarom heeft de ene persoon met artrose veel pijn en de ander niet? (1:12:38)

Op een röntgenfoto kan artrose er ernstig uitzien terwijl iemand nauwelijks klachten heeft, en andersom. Hoe gevoelig je bent voor pijn verschilt sterk per persoon. De pijn komt volgens Dirk-Jan vooral uit het bot onder het kraakbeen, en dat zie je niet altijd op een foto.

Een kijker merkte minder stijfheid door ketogeen eten en vasten. Is dat een uitzondering? (1:14:30)

Dat is niet onderzocht, zegt Dirk-Jan. Maar tijdgebonden eten kan ontsteking in het lichaam verminderen, dus hij vindt het begrijpelijk. Hij vertelde ook over zijn eigen knie. Die werd dik en pijnlijk na veel hardlopen. Na een paar dagen vasten was de zwelling weg. Hij vindt dat een gerandomiseerd onderzoek naar vasten bij artrose waard.

Wat kan leefstijl doen bij artrose rond de overgang? (1:18:23)

Langdurige aandoeningen beginnen vaak rond je veertigste, zegt Dirk-Jan. Juist als je nog lang te leven hebt, heb je lang voordeel van een gezonde leefstijl. Pascal vult aan dat een gezonde leefstijl je weerbaarder maakt, ook voor overgangsklachten.

Is er bewijs dat plantaardig eten artroseklachten vermindert? (1:20:12)

In Plants for Joints veranderden mensen hun voeding veel sterker dan hun beweging of ontspanning. Daarom denken de onderzoekers dat de voeding het meeste effect had. Bewijzen kunnen ze dat niet: daarvoor zou je elk onderdeel apart moeten testen. Waarschijnlijk werkt juist de combinatie het beste.

Helpt glucosamine? (1:21:48)

Volgens een overzichtsstudie uit 2018 is er geen goed bewijs dat glucosamine helpt. Dat betekent niet dat het bij niemand helpt. Pascal adviseert: probeer het drie maanden. Merk je dan geen verschil, stop dan.

Hoe kijken jullie naar testosteron bij artrose? (1:23:09)

Daar durven beide sprekers geen antwoord op te geven.

Kun je laaggradige ontsteking in je bloed meten? (1:24:03)

In grote groepen mensen zie je een iets hogere CRP-waarde, een maat voor ontsteking in het bloed. Maar voor één persoon zegt een CRP-meting weinig, zegt Dirk-Jan. Er is geen goede test om te zien of jij laaggradige ontsteking hebt.

Niet alle vragen kwamen aan bod. Er kwamen er bijna zeventig binnen. We verzamelen de overige vragen en beantwoorden er een aantal later op deze pagina.

13. Lees verder

• Artrose: wat helpt tegen de pijn, en wat niet? is het artikel dat Dirk-Jan bij dit webinar schreef, met alle onderzoeken die hij noemde.
• Laaggradige ontsteking
• Reumatoïde artritis en leefstijl

14. Volgende webinar

Op 28 oktober 2026 geeft prof. dr. Bas Bloem een webinar over Parkinson en leefstijl. Alle komende webinars en de webinars die je kunt terugkijken vind je op onze webinarpagina.

15. Over de sprekers

Prof. dr. Dirk-Jan van Schaardenburg is reumatoloog en emeritus hoogleraar reumatologie aan het Amsterdam UMC. Hij werkte dertig jaar als reumatoloog bij Reade in Amsterdam. Hij was voorzitter van de werkgroep preventie van de Nederlandse Vereniging voor Reumatologie en leidde het onderzoek Plants for Joints.

Dr. Pascal de Jong is reumatoloog en onderzoeker aan het Erasmus MC in Rotterdam.

Bronnen

1. Walrabenstein, W., Wagenaar, C. A., van de Put, M., et al. (2023). A multidisciplinary lifestyle program for metabolic syndrome-associated osteoarthritis: the "Plants for Joints" randomized controlled trial. Osteoarthritis and Cartilage, 31(11), 1491-1500. https://doi.org/10.1016/j.joca.2023.05.014
2. Wagenaar, C. A., Walrabenstein, W., van der Leeden, M., et al. (2025). Two-year follow-up of a multidisciplinary lifestyle intervention for rheumatoid arthritis and osteoarthritis. Arthritis Care & Research, 77(9), 1141-1148. https://doi.org/10.1002/acr.25553
3. Bliddal, H., Bays, H., Czernichow, S., et al. (2024). Once-weekly semaglutide in persons with obesity and knee osteoarthritis. New England Journal of Medicine, 391(17), 1573-1583. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2403664

De informatie van Stichting Je Leefstijl Als Medicijn over leefstijl, ziektes en stoornissen mag niet worden opgevat als medisch advies. In geen geval adviseren wij mensen om hun bestaande behandeling te veranderen. We raden mensen met langdurige aandoeningen aan om zich over hun behandeling goed door bevoegde medische professionals te laten adviseren.