Ga naar inhoud
Leefstijl webinars - leren van artsen en onderzoekers. Onze webinars
Artikel

Artrose en leefstijl: wat helpt echt tegen de pijn?

Artrose is meer dan slijtage. Kijk het webinar met reumatoloog Dirkjan van Schaardenburg terug, met de antwoorden op de vragen van kijkers.

Gepubliceerd: Bijgewerkt:
Prof. dr. Dirkjan van Schaardenburg en dr. Pascal de Jong

Foto: Portretfoto's van de sprekers

Sprekers

Emeritus-hoogleraar reumatologie, Amsterdam UMC

Pascal de Jong

Principal investigator en reumatoloog, Erasmus MC

Artrose is meer dan slijtage van je kraakbeen. In ons webinar van 18 juni 2026 legde reumatoloog Dirkjan van Schaardenburg uit wat er in een gewricht met artrose gebeurt. Hij liet zien wat overgewicht en ontsteking ermee te maken hebben, en wat voeding en bewegen kunnen opleveren. Reumatoloog Pascal de Jong vertelde over een Rotterdams leefstijlprogramma. Op deze pagina kijk je het webinar terug en lees je de antwoorden op de vragen van kijkers.

Webinar Artrose ontcijferd met prof. dr. Dirkjan van Schaardenburg en dr. Pascal de Jong, 18 juni 2026

Let op: het geluid van deze opname valt soms even weg. Dat lag aan de verbinding tijdens de uitzending. De ondertitels lopen wel door.

1. Wat je in dit webinar hoort

  • Wat er in een gewricht met artrose gebeurt, en waar de pijn vandaan komt
  • Waarom artrose op steeds jongere leeftijd begint
  • Wat supplementen, pijnstillers, oefentherapie en een prothese doen
  • Wat afvallen met medicijnen deed bij mensen met knieartrose en overgewicht
  • Waarom bewegen goed is voor je kraakbeen
  • Wat twee Nederlandse leefstijlprogramma's lieten zien, ook twee jaar later

2. Wat gebeurt er in een gewricht met artrose?

Bij artrose wordt het kraakbeen in een gewricht dunner. Volgens Dirkjan gaat het om het hele gewricht. Ook het bot, het gewrichtskapsel en het vet in en rond het gewricht doen mee. Aan de rand van het bot groeien kleine uitsteeksels, en soms verkalkt het kraakbeen.

Kraakbeen zelf heeft geen zenuwen. Het doet dus geen pijn als het dunner wordt. De pijn komt vooral uit het bot onder het kraakbeen, uit het kapsel en uit ontsteking in het gewricht. Dat verklaart ook waarom twee mensen met dezelfde röntgenfoto heel verschillend pijn kunnen hebben.

Artrose komt het meest voor in de knie, daarna in de heup, de hand en de wervelkolom. Heb je artrose in veel gewrichten tegelijk, dan heet dat polyartrose.

3. Ligt het aan je genen?

Bekende risicofactoren zijn leeftijd, erfelijkheid, vrouw zijn, een blessure of overbelasting, reuma of jicht, en overgewicht. Bij de kijkers dacht 40 procent dat overgewicht de grootste risicofactor is.

De helft of meer van het ontstaan van artrose hangt samen met erfelijke factoren. Toch vraagt Dirkjan zich af wat dat zegt. In Nederland groeit het aantal mensen met artrose naar verwachting van 1 miljoen in 2015 naar 2 miljoen in 2040. "En ondertussen zijn die genen niet veranderd." De oorzaak van die groei zoekt hij daarom in onze omgeving en leefstijl. Artrose begint ook op steeds jongere leeftijd, en dat loopt gelijk op met de toename van overgewicht.

4. Wat hebben overgewicht en ontsteking met artrose te maken?

Overgewicht drukt zwaarder op je knieën en heupen, maar dat is niet alles. Artrose wordt niet meer gezien als alleen slijtage. "Het is ook een ontstekingsziekte", zegt Dirkjan, al is die minder heftig dan reuma.

Die ontsteking komt voor een groot deel uit vetweefsel. Vooral vet rond de organen maakt ontstekingsstoffen aan. Dat heet laaggradige ontsteking: je voelt het niet, maar het is er steeds. Ook in en rond het gewricht zit vet, bijvoorbeeld onder de knieschijf en in het beenmerg. Ontsteking daar heeft direct invloed op het gewricht.

Laaggradige ontsteking hangt samen met weinig bewegen, overgewicht, ongezonde voeding, een verstoorde darmflora, eenzaamheid, langdurige stress en slecht slapen. Ook stoffen uit de omgeving, zoals bestrijdingsmiddelen, kunnen meespelen. Mensen met artrose hebben ook vaker andere langdurige aandoeningen, zoals diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.

5. Welke behandelingen zijn er?

Dirkjan liep de gangbare behandelingen langs:

  • Supplementen: de meeste supplementen doen op de lange duur weinig tegen pijn. Glucosamine en chondroïtine helpen niet of nauwelijks [1].
  • Pijnstillers: paracetamol helpt een beetje. Ontstekingsremmende pijnstillers kunnen bij langdurig gebruik maag-darmbloedingen en een hogere bloeddruk geven.
  • Oefentherapie: alleen oefenen helpt een beetje of voor korte tijd. Oefentherapie samen met balanstraining en uitleg doet meer. Het Deense programma GLA:D combineert die drie [2]. Bij de ongeveer 60.000 mensen die het volgden, halveerde volgens Dirkjan de wens om te opereren.
  • Een prothese: een nieuwe heup of knie helpt veel mensen goed tegen pijn. In Nederland steeg het aantal heup- en knieprotheses van 50.000 in 2010 naar 80.000 in 2022.
  • Injecties: herhaalde injecties met corticosteroïden (ontstekingsremmers) helpen weinig. Hyaluronzuur helpt een beetje. Een nieuwe gel werkt na één injectie mogelijk langer.

6. Helpt afvallen met medicijnen bij knieartrose?

Mensen met knieartrose en flink overgewicht die een medicijn bij overgewicht kregen (semaglutide, merknaam Wegovy), verloren gemiddeld bijna 14 procent van hun gewicht. Wie een nepmiddel kreeg, verloor 3 procent. De pijn nam met het medicijn ook meer af. Ongeveer 7 op de 100 mensen stopten door bijwerkingen, tegen 3 op de 100 met het nepmiddel [3].

Voor Dirkjan laat dit zien dat gewichtsverlies helpt bij artrose, op welke manier je het ook bereikt. In de rest van het webinar ging het over wat je met leefstijl kunt doen.

7. Mag je bewegen met artrose?

"Gewrichtskraakbeen moet worden belast", zegt Dirkjan. Wie zijn benen niet meer kan gebruiken, bijvoorbeeld na een dwarslaesie, verliest juist kraakbeen. Bewegen houdt het kraakbeen gezond.

Matig bewegen maakt de schade niet erger. Bij hardlopers hing artrose niet samen met het aantal kilometers dat ze per week liepen. "Dus wees niet bang om ook met een artrotisch gewricht te bewegen."

8. Welke voeding kan ontsteking remmen?

Voeding vindt Dirkjan "heel belangrijk" en "ondergewaardeerd". Verschillende eetpatronen zijn erop gericht om ontsteking te verminderen:

  • een eetpatroon met weinig of heel weinig koolhydraten (koolhydraatbeperkt of ketogeen), dat de insuline (het hormoon dat je bloedsuiker regelt) laag houdt
  • het mediterrane eetpatroon, met veel groente, fruit, peulvruchten, vis, noten en olijfolie
  • een volwaardig plantaardig eetpatroon, met weinig of geen dierlijke producten

Ze gaan alle drie uit van onbewerkte producten. Je kunt ze combineren met eten binnen vaste tijden of af en toe vasten. Vezels uit groente en fruit, omega 3-vetzuren en antioxidanten (stoffen die je cellen helpen beschermen) kunnen ontsteking remmen. Veel verzadigd vet en sterk bewerkte voeding hangen samen met meer ontsteking.

De paar gecontroleerde studies naar voeding bij artrose lieten samen minder pijn en een betere functie zien. Een ander eetpatroon kan bij artrose dus pijn verminderen en het bewegen verbeteren.

9. Wat merkten deelnemers aan Voeding Leeft?

Pascal de Jong volgde in Rotterdam 100 mensen met artrose die het programma van Voeding Leeft deden, zonder vergelijkingsgroep. Drie maanden lang werkten zij aan een mediterraan eetpatroon, meer bewegen, ontspanning en goed slapen. Daarna gingen ze zelf verder.

Na drie maanden waren deze deelnemers afgevallen. Ze hadden minder pijn, minder ochtendstijfheid en minder vermoeidheid, en een betere kwaliteit van leven. Die verbeteringen waren 21 maanden later nog steeds zichtbaar.

10. Wat leverde het onderzoek Plants for Joints op?

Dirkjan leidde bij Reade in Amsterdam het onderzoek Plants for Joints. Onderzoekers vergeleken zestien weken lang een leefstijlprogramma met gewone zorg bij mensen met heup- of knieartrose en kenmerken van het metabool syndroom [4]. Die kenmerken zijn bijvoorbeeld veel buikvet, een hoge bloeddruk of een hoge bloedsuiker. Het programma bestond uit onbewerkt plantaardige voeding, meer bewegen en ontspanning.

Wat het programma opleverde:

  • Pijn en stijfheid namen af en de deelnemers functioneerden beter. Dat was al na acht weken te zien.
  • Ze verloren gemiddeld 4 kilo, vrijwel alleen vetmassa en bijna geen spiermassa.
  • Hun buikomvang werd gemiddeld 4 centimeter kleiner.
  • Twee jaar later hadden de deelnemers het grootste deel van de winst vastgehouden. Een deel gebruikte minder medicijnen, zoals cholesterolverlagers [5].

De deelnemers gingen iets meer bewegen en ontspannen, maar vooral hun voeding veranderde sterk. Ze aten veel meer vezels en minder verzadigd vet. Bij mensen die de adviezen beter volgden, leken de klachten sterker af te nemen. Het programma kreeg van deelnemers gemiddeld een 9,2.

Zelf aan de slag met artrose?

Vul je e-mailadres in en ontvang het gratis werkboek artrose. Je schrijft er je eigen stappen in. Je kunt het meteen downloaden. Daarna krijg je een paar korte mails die je op weg helpen.

Artrose is meer dan slijtage.

Meer over dit werkboek

Weet je nog niet met welke leefstijlpijler je begint? Doe de leefstijlcheck

11. Kun je het programma zelf volgen?

Uit het onderzoek ontstond Plants for Health, dat het programma aanbiedt. Zorgverzekeraars vergoeden het nog niet uit de basisverzekering. Sommige aanvullende verzekeringen doen dat wel. Je kunt ook het boek lezen en zelf aan de slag gaan. Op de website van Plants for Health vertellen deelnemers over hun ervaringen.

12. Wat kun je zelf doen?

Dirkjan vat samen wat hij in onderzoek en spreekkamer ziet werken:

  • Blijf bewegen. Oefentherapie werkt het best samen met balanstraining en uitleg.
  • Val af als je overgewicht hebt, op welke manier ook. Gebruik je insuline, tabletten voor diabetes of bloeddrukmedicijnen? Laat je arts de dosering meebewegen als je afvalt, minder koolhydraten eet of vast.
  • Eet meer vezels en minder sterk bewerkte producten.
  • Combineer gezonde voeding met bewegen en ontspanning. In zijn eigen onderzoek was dat een overwegend plantaardig eetpatroon.

13. Vragen en antwoorden

Wordt polyartrose veroorzaakt door ontsteking? Is het een auto-immuunziekte? (1:01:51)

Onder artrose ligt volgens Dirkjan een laaggradige ontsteking, net als bij veel andere langdurige aandoeningen. Maar artrose is geen auto-immuunziekte. Je afweer valt bij artrose niet je eigen lichaam aan. Polyartrose betekent alleen dat je artrose in meerdere gewrichten hebt.

Heeft voeding invloed op artrose? (1:03:11)

Ja, zegt Dirkjan. De toename van artrose loopt gelijk op met de toename van overgewicht. Het sterkste bewijs is er voor gewichtsverlies, hoe je dat ook bereikt. Plantaardige voeding gaf in zijn onderzoek goede resultaten. Het mediterrane eetpatroon geeft waarschijnlijk ook minder klachten. Koolhydraatbeperking en ketogeen eten kunnen helpen, maar zijn bij artrose nog weinig onderzocht.

Pascal adviseert in de spreekkamer om met kleine stappen te beginnen, bijvoorbeeld meer water drinken of meer plantaardig eten. Dirkjan vult aan: als je na een grote verandering duidelijk minder klachten voelt, kan dat motiveren om door te gaan. Hij vroeg mensen zelf te kiezen wat bij hen past.

Helpt omega 3? En kan een ketogeen dieet helpen? (1:07:13)

Omega 3-vetzuren kunnen ontsteking remmen, zegt Dirkjan. Het is goed om er genoeg van binnen te krijgen, via voeding zoals vette vis of via een supplement. Ketonen (stoffen die je lichaam uit vet maakt) kunnen ontsteking ook remmen. Hetzelfde geldt voor veel vezels: darmbacteriën maken daar stoffen van, zoals boterzuur, die ontsteking kunnen remmen.

Hoe ga ik om met artrose in mijn handen en polsen? (1:09:35)

Het onderzoek ging vooral over heup en knie. Dirkjan zag in de spreekkamer wel dat ook mensen met artrose in de handen veel minder klachten kregen met een ander eetpatroon. Pascal voegt toe: blijf je vingers bewegen, zodat ze niet stijf worden.

Is er een verband tussen spiermassa en artrose? (1:11:03)

Goede spieren zijn belangrijk voor je stofwisseling. Bij afvallen wil je vet verliezen en geen spieren, zegt Pascal. In Plants for Joints lukte dat.

Waarom heeft de ene persoon met artrose veel pijn en de ander niet? (1:12:38)

Op een röntgenfoto kan artrose er ernstig uitzien terwijl iemand nauwelijks klachten heeft, en andersom. Hoe gevoelig je bent voor pijn verschilt sterk per persoon. De pijn komt vooral uit het bot onder het kraakbeen, en dat zie je niet altijd op een foto.

Een kijker merkte minder stijfheid door ketogeen eten en vasten. Is dat een uitzondering? (1:14:30)

Tijdgebonden eten kan ontsteking in het lichaam verminderen, dus Dirkjan vindt het begrijpelijk. Hij merkte het zelf ook. Zijn knie werd dik en pijnlijk na veel hardlopen, en na een paar dagen vasten was de zwelling weg. Hij vindt vasten bij artrose een goed onderwerp voor nieuw onderzoek.

Wat kan leefstijl doen bij artrose rond de overgang? (1:18:23)

Langdurige aandoeningen beginnen vaak rond je veertigste, zegt Dirkjan. Begin je dan met een gezonde leefstijl, dan heb je er nog lang voordeel van. Pascal vult aan dat een gezonde leefstijl je weerbaarder maakt, ook voor overgangsklachten.

Is er bewijs dat plantaardig eten artroseklachten vermindert? (1:20:12)

In Plants for Joints veranderden mensen hun voeding veel sterker dan hun beweging of ontspanning. Daarom denken de onderzoekers dat de voeding het meeste effect had. Waarschijnlijk werkt juist de combinatie het best.

Helpt glucosamine? (1:21:48)

Glucosamine helpt de meeste mensen niet of nauwelijks [1]. Wil je het toch proberen, dan adviseert Pascal: neem het drie maanden. Merk je dan geen verschil, stop dan.

Kun je laaggradige ontsteking in je bloed meten? (1:24:03)

In grote groepen mensen zie je een iets hogere CRP-waarde, een maat voor ontsteking in het bloed. Voor één persoon zegt een CRP-meting weinig, zegt Dirkjan. Er is geen goede test om te zien of jij laaggradige ontsteking hebt.

Niet alle vragen kwamen aan bod.

14. Lees verder

15. Over de sprekers

Prof. dr. Dirkjan van Schaardenburg is reumatoloog en emeritus hoogleraar reumatologie aan het Amsterdam UMC. Hij werkte dertig jaar als reumatoloog bij Reade in Amsterdam. Hij was voorzitter van de werkgroep preventie van de Nederlandse Vereniging voor Reumatologie en leidde het onderzoek Plants for Joints.

Dr. Pascal de Jong is reumatoloog en onderzoeker aan het Erasmus MC in Rotterdam.

Bronnen

Dit artikel is gebaseerd op de onderstaande bronnen.

  1. Liu X, Machado GC, Eyles JP, et al. Dietary supplements for treating osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis. Br J Sports Med. 2018;52(3):167-175. https://doi.org/10.1136/bjsports-2016-097333
  2. Skou ST, Roos EM. Good Life with osteoArthritis in Denmark (GLA:D): evidence-based education and supervised neuromuscular exercise delivered by certified physiotherapists nationwide. BMC Musculoskelet Disord. 2017;18(1):72. https://doi.org/10.1186/s12891-017-1439-y
  3. Bliddal H, Bays H, Czernichow S, et al. Once-weekly semaglutide in persons with obesity and knee osteoarthritis. N Engl J Med. 2024;391(17):1573-1583. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2403664
  4. Walrabenstein W, Wagenaar CA, van de Put M, et al. A multidisciplinary lifestyle program for metabolic syndrome-associated osteoarthritis: the "Plants for Joints" randomized controlled trial. Osteoarthritis Cartilage. 2023;31(11):1491-1500. https://doi.org/10.1016/j.joca.2023.05.014
  5. Wagenaar CA, Walrabenstein W, van der Leeden M, et al. Two-year follow-up of a multidisciplinary lifestyle intervention for rheumatoid arthritis and osteoarthritis. Arthritis Care Res (Hoboken). 2025;77(9):1141-1148. https://doi.org/10.1002/acr.25553

De informatie van Stichting Je Leefstijl Als Medicijn over leefstijl, ziektes en stoornissen mag niet worden opgevat als medisch advies. In geen geval adviseren wij mensen om hun bestaande behandeling te veranderen. We raden mensen met langdurige aandoeningen aan om zich over hun behandeling goed door bevoegde medische professionals te laten adviseren.

Nieuwsbrief

Elke maand iets gezonds in je inbox.

Gerelateerde artikelen