De 10 meestgestelde vragen over leefstijl en orthopedische klachten

Een versleten heup, knie of schouder. Twee jaar geleden ontdekte orthopedisch chirurg Wouter van Wijhe dat artrose en andere gewrichtsaandoeningen vaak het gevolg zijn van een verstoorde stofwisseling, ofwel insulineresistentie. Dat veranderde zijn aanpak. In dit artikel blikken we terug op het webinar dat hij onlangs gaf. Een overzicht van de 10 meestgestelde vragen.

Als orthopedisch chirurg vervangt Wouter van Wijhe versleten heup- en kniegewrichten door protheses. De afgelopen jaren was hij eraan gewend geraakt dat het gros van zijn patiënten kampte met overgewicht. Een deel was zelfs zo zwaar dat hij een operatie, vanwege de verhoogde kans op complicaties, niet aandurfde. Dat frustreerde hem soms. “Ik dacht weleens: ‘Hoe kun je over knie- of rugpijn klagen als je vijftig kilo te zwaar bent? Doe daar iets aan.’”

Die mening moest hij bijstellen toen hij rond zijn 45e zelf te zwaar werd. “Ik woog 105 kilogram, voelde me moe en had zeurende rugpijn.” Van Wijhe merkte dat de bekende adviezen - minder eten, meer bewegen - helemaal niet werkten. Hij viel niet af. “Door die ervaring veranderde mijn blik. Ik kreeg meer begrip voor mijn zwaarlijvige patiënten.”

Rond die tijd luisterde Van Wijhe naar de Oersterk-podcast met daarin het herstelverhaal van Wim Tilburgs. De oprichter van Je Leefstijl Als Medicijn vertelde hoe hij dankzij een koolhydraatarm eetpatroon vele kilo’s was kwijtgeraakt én zijn diabetes type 2 had kunnen omkeren. “Dat maakte grote indruk. Het werd me, mede na het bestuderen van het vetmetabolisme, duidelijk dat insuline een grote rol speelt bij duurzaam afvallen. Ik wilde het uitproberen. Door koolhydraatarm te eten richtte ik me op het verlagen van mijn insulinespiegel. Tot mijn verrassing viel ik zonder moeite vijftien kilo af binnen enkele maanden. Ik kreeg weer energie en.. raakte mijn rugpijn kwijt.

Met deze ervaring op zak kijkt Van Wijhe nu anders naar zijn patiënten. Hij realiseerde zich dat de meesten niet alleen maar overgewicht maar ook metabole problemen hebben, zoals diabetes type 2 of hart- en vaatziekten. Met elke patiënt ging hij aan de slag om te werken aan hun metabole gezondheid, met opvallende resultaten. Patiënten vielen af, kregen minder pijn. Sommigen zagen zelfs af van een geplande operatie. “Als het kwartje valt, zie je mensen hun leven terugpakken. Dat is misschien wel het mooiste wat er is.”

Twee jaar later is Van Wijhe nog altijd onder de indruk van de grote rol die insuline speelt. Hij wil die kennis graag delen – met zijn patiënten, collega’s en een breder publiek. Dat is ook de reden dat hij hierover onlangs een webinar gaf. Dit zijn de tien meestgestelde vragen over leefstijl en de impact op het orthopedische klachten:

1. Waarom heeft insulineresistentie zo’n grote impact heeft op gewrichten en pezen?

‘Dat heeft drie belangrijke oorzaken. Allereerst zorgt het voor versuikering van weefsels. Bij langdurig hoge bloedsuikers hechten suikers zich aan eiwitten in het lichaam, zoals collageen. Collageen is bedoeld om pezen en kraakbeen sterk én flexibel te houden. Door die ‘versuikering’ verliezen ze hun veerkracht. Pezen scheuren sneller en kraakbeen slijt makkelijker. Het is een langzaam proces, maar de gevolgen zijn op termijn duidelijk merkbaar.
Daarnaast is sprake van laaggradige ontsteking. Vetweefsel, vooral rond de buikorganen, produceert ontstekingsstoffen. Die zorgen voor een voortdurende, lichte ontstekingsreactie in het lichaam. Tegelijk worden enzymen geactiveerd die collageen afbreken. Daardoor raakt de balans verstoord: het lichaam breekt meer af dan het opbouwt. In gewrichten leidt dit tot snellere slijtage, in pezen vergroot het de kans op chronische klachten. Tenslotte is er sprake van slechtere doorbloeding. Hoge bloedsuikerwaarden beschadigen de binnenkant van bloedvaten. Daardoor wordt de doorbloeding minder efficiënt. Weefsels krijgen minder zuurstof en voedingsstoffen, terwijl afvalstoffen minder goed worden afgevoerd. Vooral pezen en kraakbeen, die van nature al een beperkte doorbloeding hebben, worden hierdoor kwetsbaar.’

2. Wat is je belangrijkste advies aan mensen met artrose of andere gewrichtsklachten?

‘Mijn advies richt zich vooral op voeding. Verminder of vermijd suiker, vermijd snelle koolhydraten en kies zoveel mogelijk voor onbewerkte, pure producten. Beperk het aantal eetmomenten tot maximaal drie per dag. Daarnaast is beweging belangrijk. Een recente overzichtsstudie toont aan dat oefentherapie bij knieartrose pijn gemiddeld met ongeveer 70% vermindert en de functionaliteit tot 80% verbetert. Alle vormen van beweging bleken bij te dragen. Fietsen, yoga, en krachttraining gaven de beste resultaten. Let ook op stress. Wanneer dit chronisch wordt, blijft het stresshormoon cortisol doorlopend te hoog. Dat verstoort de bloedsuikerregulatie en leidt tot insulineresistentie. Langdurige stress heeft ook een impact op het immuunsysteem. Denk ook aan een goede slaap. Het is essentieel voor herstel. Te weinig of een verstoorde slaap beïnvloedt de glucosehuishouding direct. Al na enkele nachten slaaprestrictie kan de insulinegevoeligheid met 20–30% dalen.’

3. Voedingsadviezen zijn soms verwarrend, De ene expert zweert bij vegan, de ander raadt het eten van nachtschade-groenten af, weer een ander adviseert ketogeen. Op wie moet ik afgaan?

“Waar ik vooral op let bij voeding, is dat die de insulinespiegel niet omhoog brengt. Dat betekent dat je meestal lager in je koolhydraten moet zitten, omdat dat gewoon glucosemoleculen zijn. Vanuit dat perspectief ben ik zelf een groot voorstander van ketogeen eten. Maar dat is niet voor iedereen makkelijk. Als je vegetariër bent, wordt het al snel lastig en moet je bijna gaan supplementeren. En dingen zoals nachtschades—dat is denk ik heel individueel. Daar durf ik geen hard antwoord op te geven. Wat ik wel denk: als je gewoon hele, onbewerkte producten eet, dan ben je al spectaculair beter bezig. Ongeacht welk dieet je volgt.”

4. Waarom adviseer je een ketogeen eetpatroon, en niet het mediterrane dieet?

“Het Mediterrane dieet is niet duidelijk gedefinieerd. Mijn voorkeur voor een ketogeen eetpatroon komt door het effect op de insulinespiegel. Als je datzelfde effect bereikt met een Mediterrane aanpak, dan is dat net zo goed. Belangrijk is dat het gaat om onbewerkte voeding: veel groente, olijfolie en dat soort dingen. Dat is iets anders dan pizza en pasta.”

5. Wat kan ketogeen eten veranderen aan al opgelopen schade door artrose? Kun je nog iets herstellen?

“Reeds verdwenen kraakbeen komt niet meer terug. Maar als je ketogeen gaat eten, verdwijn een deel van de inflammatie.  De meeste mensen die ketogeen gaan eten vallen af. Het eerste vet dat verdwijnt is het metabool actieve buikvet. Daarmee verdwijnen ook ontstekingsbevorderende stoffen. Daarnaast stop je direct het proces van glycatie, ofwel versuikering. Je herstelt het gewricht niet, maar ik zie wel dat mensen minder pijn hebben. En dat is uiteindelijk waar het om gaat.”

6. Hoe herken je metabole artrose? En is die omkeerbaar met koolhydraatbeperking?

‘Ik kijk vaak naar de voorgeschiedenis van een patiënt. Als iemand artrose heeft en daarnaast hypertensie, hoog cholesterol of hartproblemen, dan heb je al snel een sterk vermoeden dat er een metabole component is. Er zit ook een genetische factor in, dus sommige mensen hebben gewoon pech. De artrose zelf is niet omkeerbaar. Maar zolang er nog redelijk wat gewricht over is, zie ik wel dat mensen enorm kunnen verbeteren in wat ze met dat gewricht kunnen. Dus je kunt nog steeds heel goed functioneren.”

7. Zijn er nieuwe ontwikkelingen in de behandeling van knieartrose?

“Er is een tijd onderzoek gedaan naar distractie, waarbij je een frame op de knie zet. De resultaten leken goed. Daarnaast zijn operaties technischer geworden, er wordt meer met robots gewerkt. Echt grote doorbraken zijn er niet. Ik geloof niet in injecties in de knie, die helpen uiteindelijk niet op de lange termijn. Ik denk dat de grootste winst te behalen is met preventie.”

8. Waarom adviseer je maximaal drie eetmomenten per dag?

“Als je vaker eet, krijg je vaker een stijging van je bloedsuiker en insuline. Die blijven daarna nog een paar uur hoog. Zolang je insuline hoog is, blokkeer je je vetverbranding. Dus als je zes keer per dag eet, maak je geen schijn van kans om af te vallen.”

9. Klopt het dat pijn bij artrose vooral psychosociaal is?

“Dat is te kort door de bocht. Toch kunnen psychosociale factoren een grote rol spelen. Stress, depressie en hoe je in je vel zit, hebben invloed op de pijnbeleving. Daarnaast beïnvloeden stress en slaap ook de mate van ontsteking. Het gaat me echter te ver om te zeggen dat die oorzaken zijn van artrosepijn.”

10. Zou je bij een frozen shoulder andere adviezen geven?

“Ik denk dat veel frozen shoulders het gevolg zijn van een metabool probleem. En ja, dat is een andere manier van kijken. Normaal zeggen we: afwachten, het gaat vanzelf over in fases. Maar ik ben heel benieuwd wat er gebeurt als mensen hun leefstijl zouden aanpassen.”