Zwanger worden: zo geef je jezelf en je baby een gezonde start

Kernboodschappen van dit artikel (leestijd 9 minuten)

• Begin op tijd met foliumzuur: slik dagelijks foliumzuur zodra je zwanger wilt worden. Dit verkleint de kans op een open ruggetje bij je baby.

• Eet gezond en beweeg regelmatig: zo bereid je je lichaam zo gezond mogelijk voor op een zwangerschap.

• Stop met roken en gebruik geen alcohol of drugs: doe dit zodra je zwanger wilt worden.

• Aandoening of medicijnen: bespreek je kinderwens op tijd met je huisarts of behandelaar.

• Vruchtbaarheid: gezond leven betekent niet automatisch dat je makkelijker zwanger wordt. Dit hangt af van verschillende factoren.

• Denk ook aan je partner: ook de gezondheid en leefstijl van je partner zijn belangrijk.

1. Je gezondheid telt vóór je zwangerschap

Je gezondheid vóór de zwangerschap is om meerdere redenen belangrijk. Allereerst voor de ontwikkeling van je toekomstige baby. Maar ook voor je eigen gezondheid tijdens de zwangerschap. Daarnaast kunnen sommige leefstijlfactoren invloed hebben op je vruchtbaarheid.

1.1 Gezondheid voor je baby

In de eerste weken van een zwangerschap gebeurt er veel. Dan begint onder andere de aanleg van belangrijke organen. Veel vrouwen weten pas een aantal weken na de bevruchting dat ze zwanger zijn. Daarom is het verstandig om al gezond te leven als je probeert zwanger te worden [1, 2].

Gezond en gevarieerd eten helpt om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen. Het is daarom goed om hier al vóór de zwangerschap op te letten. Zo begin je zo gezond mogelijk aan je zwangerschap.

Daarnaast is voldoende inname van foliumzuur erg belangrijk. Extra foliumzuur via een supplement vóór en aan het begin van de zwangerschap verkleint de kans op een open ruggetje bij je baby [3, 4].

Ook is het belangrijk om niet te roken en geen alcohol of drugs te gebruiken. Deze stoffen zijn vaak schadelijk tijdens de zwangerschap [1, 2]. Je kunt natuurlijk niet alle gezondheidsproblemen bij je baby voorkomen. Wel kun je met gezonde keuzes veel risico's verkleinen.

1.2 Gezondheid voor jou

Een zwangerschap vraagt veel van je lichaam. Je gezondheid voordat je zwanger wordt, kan daarom belangrijk zijn voor het verloop van je zwangerschap.

Dat geldt bijvoorbeeld voor je gewicht. Door veel ondergewicht of overgewicht heb je meer kans op problemen tijdens de zwangerschap en bevalling. Bij overgewicht is er bijvoorbeeld meer kans op zwangerschapsdiabetes [2].

Ook een aandoening die je al hebt, kan tijdens een zwangerschap extra aandacht vragen. Denk bijvoorbeeld aan diabetes, epilepsie of een schildklieraandoening. Soms is het nodig om een behandeling al vóór de zwangerschap aan te passen [1, 5]. Bespreek je kinderwens daarom op tijd met je huisarts of behandelaar.

1.3 Wat betekent je leefstijl voor je vruchtbaarheid?

Of je zwanger wordt, hangt van veel dingen af. Bij de vrouw zijn onder andere de eisprong en eileiders belangrijk. Bij de man speelt de kwaliteit van het sperma een rol. Ook leeftijd heeft veel invloed op de vruchtbaarheid [6].

Daarnaast kunnen sommige leefstijlfactoren invloed hebben op je vruchtbaarheid. Roken kan de vruchtbaarheid verminderen [7]. Ook veel onder- of overgewicht kan het moeilijker maken om zwanger te worden [8].

Bij stress en slaap is het verband minder duidelijk. Langdurige of ernstige stress kan samengaan met veranderingen in de menstruatie [9]. Maar het is niet goed bekend of minder stress de kans op zwangerschap vergroot [10, 11]. Ook is niet duidelijk of beter slapen ervoor zorgt dat je makkelijker zwanger wordt [12].

Bij PCOS heb je vaak minder vaak of onregelmatig een eisprong. Daardoor kan zwanger worden moeilijker zijn. Ook reageert het lichaam bij PMOS (voorheen PCOS) vaak minder goed op insuline. Dit heet insulineresistentie [13].

Gezond eten en bewegen zijn belangrijk bij PMOS. Heb je overgewicht? Dan kan afvallen helpen om weer een eisprong te krijgen. Bespreek met je huisarts welke begeleiding bij je past [14]. Lees meer in ons artikel over PMOS.

Gezond leven geeft geen zekerheid dat je zwanger wordt. Als zwanger worden niet lukt, kan daar ook een medische oorzaak voor zijn. Het is dan belangrijk om contact te zoeken met je huisarts. Ook het moment waarop je vrijt, maakt uit. Je kans op zwangerschap is het grootst in de dagen vóór je eisprong. Ongeveer om de twee tot drie dagen vrijen is meestal voldoende [15].

2. Hoe bereid je je gezond voor op een zwangerschap?

Je hoeft niet ineens alles perfect te doen. Wel kun je op een aantal dingen letten als je zwanger wilt worden. Sommige adviezen gelden al voordat je stopt met anticonceptie [1].

2.1 Eet gezond en gevarieerd

Eet gevarieerd, met groente, fruit, volkorenproducten, peulvruchten en ongezouten noten. Neem bij je maaltijden ook iets met eiwit, zoals ei, zuivel, tofu, peulvruchten, vis of vlees. Gebruik bijvoorbeeld olijfolie om in te bakken. Kies vaker deze producten en minder vaak frisdrank, snoep en koek.

Zorg ook voor voldoende jodium. Dat is tijdens de zwangerschap belangrijk voor de groei en hersenontwikkeling van je baby. Kies brood dat met gejodeerd bakkerszout is gemaakt. Ook zuivel, eieren en vis leveren jodium.

Drink je veel koffie, thee, cola of energiedrank? Dan kun je alvast minder cafeïne gebruiken. Tijdens de zwangerschap is het advies om niet meer dan 200 milligram cafeïne per dag binnen te krijgen [2]. Als je gewend bent aan veel cafeïne, kan het fijn zijn om dit rustig af te bouwen.

2.2 Begin op tijd met foliumzuur

Slik iedere dag 400 microgram foliumzuur vanaf het moment dat je zwanger wilt worden. Het liefst begin je minimaal vier weken voordat je zwanger wordt. Maar je weet natuurlijk niet precies wanneer dat gebeurt. Begin daarom met foliumzuur zodra je stopt met anticonceptie [2, 4].

Ga hiermee door tot en met de tiende week van je zwangerschap. Ben je al gestopt met anticonceptie en slik je nog geen foliumzuur? Begin dan alsnog. Ook als het langer duurt voordat je zwanger wordt, kun je foliumzuur blijven gebruiken [4].

Als je eenmaal zwanger bent, is het advies om ook iedere dag 10 microgram vitamine D te slikken [2].

Eet je veganistisch? Dan is het belangrijk om vitamine B12 te slikken [16]. In ons artikel over veganistisch eten lees je meer over gezond veganistisch eten.

2.3 Let op een gezond gewicht

Door veel overgewicht of ondergewicht is het vaak lastiger om zwanger te worden [8]. Maar dat betekent niet dat je altijd eerst een bepaald gewicht moet bereiken voordat je zwanger kunt of mag worden.

Wil je afvallen of juist aankomen? Kies dan niet voor een streng dieet. Probeer stap voor stap te werken aan een gezond eetpatroon en voldoende beweging. Heb je veel ondergewicht of overgewicht? Bespreek dit dan met je huisarts of een diëtist.

Hoeveel gewicht gezond is om aan te komen tijdens de zwangerschap, hangt onder andere samen met je gewicht vóór de zwangerschap. Heb je ondergewicht of overgewicht? Bespreek dan met je verloskundige wat voor jou gezond is.

2.4 Beweeg regelmatig

Regelmatig bewegen is goed voor je gezondheid. Het helpt om fit te blijven en kan helpen om een gezond gewicht te behouden. Je hoeft niet speciaal anders te gaan sporten, omdat je zwanger wilt worden. Kies vooral beweging die bij je past en die je kunt volhouden.

Heel intensief sporten kan wel een probleem worden als je ook te weinig energie binnenkrijgt. Je menstruatie kan dan onregelmatig worden of helemaal stoppen [9]. Word je niet of nauwelijks meer ongesteld? Bespreek dit dan met je huisarts.

2.5 Stop met roken en gebruik geen alcohol of drugs

Rook je? Probeer dan te stoppen voordat je zwanger wordt. Roken kan de vruchtbaarheid verminderen [7]. Roken tijdens de zwangerschap is daarnaast schadelijk voor je baby [1]. In ons artikel over stoppen met roken lees je tips die je kunnen helpen.

Gebruik ook geen alcohol als je zwanger wilt worden. Soms ben je al een aantal weken zwanger voordat je dit weet. Dat kan gebeuren. Maar stop wel met drinken als je weet dat je zwanger wilt worden of ontdekt dat je ongepland zwanger bent. Tijdens de zwangerschap is geen veilige hoeveelheid alcohol vastgesteld [2]. In ons artikel over stoppen met alcohol lees je hoe je dit in zeven stappen kunt aanpakken.

Ook drugs zijn vaak schadelijk tijdens de zwangerschap. Gebruik daarom geen drugs als je zwanger wilt worden [1]. Stoppen met roken, alcohol of drugs kan lastig zijn. Het is daarom vaak verstandig om meteen hulp te zoeken als je zwanger wilt worden. Je huisarts kan samen met je kijken welke hulp bij je past.

2.6 Zorg ook voor rust en slaap

Een kinderwens kan spanning geven. Zeker als zwanger worden niet zo snel lukt als je had gehoopt. Probeer voldoende te slapen en houd zoveel mogelijk een vast slaapritme aan. Zoek ook een manier van ontspannen die bij je past. Dat kan bewegen zijn, maar ook tijd nemen voor rust of iets doen wat je graag doet.

2.7 Denk ook aan je partner

Bij een kinderwens gaat de aandacht vaak vooral naar de gezondheid van de vrouw. Maar voor een zwangerschap zijn ook gezonde zaadcellen nodig.

Roken kan bijvoorbeeld de vruchtbaarheid verminderen [16]. Ook alcohol, drugs, bepaalde medicijnen en sommige aandoeningen kunnen invloed hebben op de vruchtbaarheid van de man [5].

Ook voor je partner zijn gezond eten, bewegen en niet roken belangrijk [2, 17]. Overgewicht kan samengaan met een lagere zaadcelconcentratie [18]. Bovendien is het vaak makkelijker om bepaalde gewoontes samen te veranderen. In dit artikel lees je wat je als man kunt doen om je gezond voor te bereiden op een zwangerschap.

2.8 Bespreek aandoeningen en medicijnen op tijd

Heb je een chronische aandoening of gebruik je medicijnen? Bespreek je kinderwens dan op tijd met je huisarts of behandelaar. Doe dit het liefst voordat je stopt met anticonceptie [1, 5]. Sommige medicijnen kun je blijven gebruiken. Andere moeten misschien worden aangepast of vervangen [1].

Stop nooit zelf met medicijnen. Plotseling stoppen kan ook risico's hebben [1].

3. Wanneer zoek je hulp?

Soms is het verstandig om al vóór de zwangerschap hulp te vragen. Bijvoorbeeld als:

• Je een chronische aandoening hebt

• Je medicijnen gebruikt [1, 5]

• Je veel ondergewicht of overgewicht hebt

• Je menstruatie erg onregelmatig is of uitblijft

• Je PCOS hebt en weinig of geen eisprongen hebt.

• Je endometriose hebt en veel klachten hebt

• Je mogelijk beschadigde of afgesloten eileiders hebt, bijvoorbeeld na een chlamydia-infectie

• Vrijen niet goed lukt

Lukt het niet om zwanger te worden? Maak dan een afspraak met de huisarts als je een jaar regelmatig hebt gevreeën zonder anticonceptie en niet zwanger bent [15, 19].

Soms is eerder onderzoek of een verwijzing nodig. Bijvoorbeeld als het onduidelijk is of je een eisprong hebt of als je eileiders mogelijk afgesloten zijn. Je leeftijd speelt ook mee bij de beoordeling [20].

4. Conclusie

Als je zwanger wilt worden, kun je al vóór de zwangerschap een aantal dingen doen voor je eigen gezondheid en die van je toekomstige baby. Begin op tijd met foliumzuur, eet gezond, beweeg regelmatig en rook niet. Gebruik ook geen alcohol of drugs.

Gezond leven geeft geen garantie dat je zwanger wordt. Heb je een aandoening, gebruik je medicijnen of heb je hulp nodig bij een gezonde voorbereiding? Bespreek dan met je huisarts wat in jouw situatie verstandig is.

Veelgestelde vragen