Endometriose: klachten, behandeling en wat je zelf kunt doen

Kernboodschappen van dit artikel (leestijd 9 minuten)

• Verschillende behandelingen: Pijnstillers en hormonen zijn belangrijke behandelingen bij endometriosepijn. Soms kan een operatie helpen. Wat past, hangt af van je klachten en situatie.
• Meer dan medicijnen: Bij bijvoorbeeld een gespannen bekkenbodem of langdurige pijn kunnen bekkenfysiotherapie of psychologische hulp een aanvulling zijn.
• Leefstijl bij klachten: Voeding, bewegen en slaap kunnen bij sommige klachten een rol spelen. Er is geen bewezen endometriosedieet. Er is wel onderzoek naar voeding en sommige studies vinden positieve resultaten. Het bewijs is nog te beperkt voor één algemeen voedingsadvies.
• Darmklachten: Heb je endometriose én darmklachten? Het vermijden van bepaalde koolhydraten kan bij sommige vrouwen de darmklachten verminderen.
• Veel is nog onbekend: Naar leefstijl bij endometriose wordt steeds meer onderzoek gedaan. Voor veel adviezen weten we nog niet goed wat werkt en voor wie.

De belangrijkste punten in beeld

Vergroten

Klik op de afbeelding om de infographic groot te bekijken.

Download infographic als pdf

Lees de infographic als tekst

Wat kun je zelf doen bij endometriose?

Endometriose kan veel invloed hebben op je dagelijks leven. Wat helpt, verschilt per persoon en hangt af van je klachten. Leefstijl geneest endometriose niet, maar kan bij sommige klachten iets betekenen.

Voeding

• Verander niet alles tegelijk

  Zo kun je beter merken of een verandering verschil maakt.

• Schrap niet zomaar gluten of zuivel

  Er is geen bewezen endometriosedieet. Er is ook geen goede reden om dit standaard te doen.

• Laat je veel voedingsmiddelen weg?

  Bespreek dit dan bij voorkeur met een diëtist.

Veel darmklachten?

• Voeding kan een rol spelen

  Bijvoorbeeld bij een opgeblazen buik, diarree, verstopping of buikpijn.

• Probeer low-FODMAP met een diëtist

  Je vermijdt dan bepaalde koolhydraten. Bij 60 procent van de vrouwen met endometriose en darmklachten namen de darmklachten af. Het onderzoek was nog klein.

• Het dieet is voor je darm

  We weten niet of het ook invloed heeft op de endometriose zelf.

Bewegen

• Beweeg op een manier die bij je past

  Vrouwen hadden na meer bewegen minder pijn en een betere kwaliteit van leven. De onderzoeken waren nog klein.

• Kijk wat lukt met je klachten

  Er is geen speciaal trainingsprogramma waarvan we weten dat het helpt bij endometriose.

Slaap en vermoeidheid

• Pijn kan je slaap verstoren

  Slecht slapen en vermoeidheid kunnen ook andere oorzaken hebben.

• Bespreek het met je huisarts

  Slaap je langere tijd slecht of ben je vaak erg moe? Samen kun je kijken naar mogelijke oorzaken en wat kan helpen.

Stress en ontspanning

• Stress kan je pijn beïnvloeden

  Het kan invloed hebben op hoe je pijn ervaart. Dat betekent niet dat stress endometriose veroorzaakt.

• Kijk wat jou helpt om te ontspannen

  Ontspanning, mindfulness of yoga kunnen prettig zijn. We weten nog niet goed of ze klachten door endometriose verminderen.

Wanneer naar de huisarts?

• Heb je veel menstruatiepijn?

  Bespreek het met je huisarts als adviezen of pijnstillers onvoldoende helpen, of als de pijn veel invloed heeft op je dagelijks leven.

• Houd je klachten bij

  Doe dat een paar menstruatiecycli. Vertel wanneer de klachten ontstaan en of ze veranderen tijdens je cyclus.

Onthoud

Leefstijl vervangt een medische behandeling niet. Kijk welke klachten bij jou op de voorgrond staan en wat daarbij past.

Geen medisch advies. Deze uitleg is algemeen en vervangt geen persoonlijk advies van een zorgverlener. Leefstijl is een aanvulling op je behandeling. Verander je medicijnen niet zelf, maar overleg met je huisarts of specialist.

1. Wat is endometriose?

Bij endometriose zit weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder. Dit kan plaatselijk ontstekingsreacties geven. Endometriose kan op verschillende plekken zitten. Soms zit het oppervlakkig op het buikvlies. Er kunnen ook cysten met endometriose in de eierstokken ontstaan. Deze heten endometriomen. Bij diepe endometriose zit het weefsel dieper onder het oppervlak. Het kan dan bijvoorbeeld rond de darm, blaas of urineleider zitten. Ook kunnen verklevingen ontstaan [1].

Hoe endometriose eruitziet en waar het zit, verschilt dus per persoon. Dat geldt ook voor de klachten. Endometriose kan het ook moeilijker maken om zwanger te worden. Dat betekent niet dat je met endometriose niet zwanger kunt worden [2].

Het verschil tussen endometriose en adenomyose

Endometriose kan samen voorkomen met adenomyose. Dit is een andere aandoening. Bij adenomyose zit weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies in de spierwand van de baarmoeder. Het kan onder andere pijn en hevig bloedverlies tijdens de menstruatie geven [1].

2. Welke klachten kunnen op endometriose wijzen?

Heftige menstruatiepijn is een bekende klacht bij endometriose. Maar er zijn meer klachten die erbij kunnen passen [2].

Denk bijvoorbeeld aan:

• veel pijn tijdens de menstruatie;
• pijn in de onderbuik of het bekken;
• pijn tijdens of na het vrijen;
• pijn bij het poepen of plassen;
• darm- of blaasklachten die veranderen tijdens je cyclus;
• problemen om zwanger te worden [1,2].

Ook vermoeidheid en darmklachten komen voor bij vrouwen met endometriose. Deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben. Je kunt bijvoorbeeld naast endometriose een prikkelbare darm hebben [1].

Wanneer ga je naar de huisarts?

Bespreek je klachten met je huisarts als je veel menstruatiepijn hebt en adviezen of pijnstillers onvoldoende helpen. Doe dit ook als de pijn veel invloed heeft op je dagelijks leven [2].

Vertel wanneer de klachten ontstaan en of ze veranderen tijdens je cyclus. Pijn bij de ontlasting of bij het plassen rond de menstruatie kan bijvoorbeeld belangrijke informatie zijn [1,2].

3. Hoe wordt endometriose vastgesteld?

De arts begint met vragen over je klachten. Wanneer heb je pijn? Veranderen de klachten tijdens je cyclus? En hoeveel invloed hebben ze op je dagelijks leven [2]? Het kan helpen om je klachten een paar menstruatiecycli bij te houden [2].

Afhankelijk van je klachten kan lichamelijk onderzoek worden gedaan. Ook kan een echo worden gemaakt. Met een echo kunnen onder andere endometriomen en diepe endometriose worden gevonden [1].

Bij oppervlakkige endometriose zitten de plekjes op het oppervlak van het buikvlies. Deze vorm is moeilijker te zien. Een normale echo sluit endometriose daarom niet uit [1].

Daarom is er soms aanvullend onderzoek nodig, zoals een gespecialiseerde echo of MRI. In bepaalde situaties kan ook een kijkoperatie nodig zijn. Maar dat is niet voor iedereen nodig [1,2].

4. Hoe wordt endometriose behandeld?

Er is niet één behandeling die voor iedereen het beste werkt. De keuze hangt onder andere af van je klachten, je kinderwens, mogelijke bijwerkingen en wat je zelf belangrijk vindt [3]. Pijnstillers en hormonen zijn belangrijke behandelingen tegen endometriosepijn. Soms is er een operatie nodig [3].

4.1 Pijnstillers

Pijnstillers kunnen helpen tegen endometriosepijn. Paracetamol wordt gebruikt, maar ook ontstekingsremmende pijnstillers zoals ibuprofen en naproxen. Deze laatste groep heet NSAID's [3]. Niet iedereen kan NSAID's veilig gebruiken. Bespreek daarom met je arts of apotheker welke pijnstiller bij jou past.

4.2 Hormonen

Hormonen kunnen endometriosepijn verminderen. Er zijn verschillende mogelijkheden. Voorbeelden zijn de anticonceptiepil, een hormoonspiraal en medicijnen met een progestageen [3].

Als deze behandelingen onvoldoende helpen, zijn er andere hormoonbehandelingen mogelijk. Sommige daarvan remmen de werking van hormonen vanuit de eierstokken. Deze worden in de tweedelijnszorg gebruikt [3]. Welke behandeling geschikt is, hangt onder andere af van het effect en mogelijke bijwerkingen. Ook je voorkeur en een eventuele kinderwens spelen mee [3].

4.3 Operatie

Soms kan een operatie worden overwogen. Daarbij kan endometriose worden verwijderd. Of een operatie bij je past, hangt af van je klachten, je situatie en de voor- en nadelen van de operatie [3].

Een operatie geeft geen garantie dat alle pijn verdwijnt. Je klachten kunnen blijven bestaan of later terugkomen [2]. Bij diepe endometriose rond bijvoorbeeld de darm, blaas of urineleider kan gespecialiseerde zorg nodig zijn [1].

4.4 Bekkenfysiotherapie

Bij sommige vrouwen zijn de spieren van de bekkenbodem te gespannen. Dit kan extra klachten geven. Een bekkenfysiotherapeut kan helpen om deze spieren te ontspannen [2]. Er is ook onderzoek gedaan naar fysiotherapie bij endometriosepijn.

In 2025 zijn zeven onderzoeken samen bekeken. Vrouwen hadden na fysiotherapie gemiddeld minder pijn. Wel werden verschillende soorten fysiotherapie gebruikt [4]. We weten daarom nog niet welke vorm van fysiotherapie het beste werkt en voor wie.

Bekkenfysiotherapie hoeft niet pas aan bod te komen als alle andere behandelingen zijn geprobeerd. Heb je bijvoorbeeld veel spanning in de bekkenbodem? Dan kun je met je arts bespreken of bekkenfysiotherapie bij je klachten past [2].

4.5 Psychologische hulp bij pijn

Langdurige pijn kan veel invloed hebben op je dagelijks leven. Psychologische hulp kan helpen om beter met de pijn en de gevolgen ervan om te gaan.

Er is onderzoek gedaan naar psychologische hulp bij endometriose. Sommige onderzoeken laten positieve resultaten zien. Maar we weten nog niet goed welke vorm het beste werkt en voor wie [5]. Psychologische hulp betekent niet dat de pijn psychisch is. Het is vooral een aanvulling op andere behandelingen.

4.6 Wanneer is gespecialiseerde zorg nodig?

Niet iedere vrouw met endometriose heeft dezelfde zorg nodig. Soms is gespecialiseerde zorg nodig, bijvoorbeeld bij diepe endometriose of als behandelingen onvoldoende helpen. Dan kunnen verschillende zorgverleners samen kijken wat nodig is [1].

5. Leefstijl bij endometriose

Leefstijl geneest endometriose niet en vervangt een medische behandeling niet. Toch zijn er aanwijzingen dat leefstijl invloed kan hebben op sommige klachten [6].

Wat kan helpen, hangt af van de klachten die je hebt. Heb je bijvoorbeeld veel darmklachten? Dan kan voeding een rol spelen. Slaap je slecht? Dan is het belangrijk om ook naar je slaap te kijken.

Er is nog niet veel goed onderzoek naar leefstijl bij endometriose. Sommige onderzoeken laten positieve resultaten zien. Maar we weten nog niet goed wat werkt en voor wie [6].

5.1 Voeding

Er is geen bewezen endometriosedieet. Er is wel onderzoek gedaan naar voeding en supplementen bij endometriose. Sommige onderzoeken laten zien dat pijn kan afnemen. Andere onderzoeken vinden geen duidelijk effect. Ook is de kwaliteit van het onderzoek niet altijd goed [7].

We weten daarom nog niet welk voedingspatroon kan helpen bij endometriose. Er is ook geen goede reden om iedereen standaard gluten, zuivel of andere voedingsmiddelen te laten schrappen.

Wil je kijken of voeding invloed heeft op je klachten? Verander dan liever niet alles tegelijk. Zo kun je beter merken of een verandering verschil maakt. Laat je veel voedingsmiddelen weg? Bespreek dit dan bij voorkeur met een diëtist.

5.2 Darmklachten en low-FODMAP

Heb je veel last van een opgeblazen buik, diarree, verstopping of buikpijn? Dan kan voeding wel een rol spelen bij deze klachten.

In een klein onderzoek uit 2025 volgden vrouwen met endometriose en darmklachten een low-FODMAP-dieet. Bij 60 procent namen de darmklachten af. Bij een ander dieet was dit 26 procent [8].

Het onderzoek was wel klein. Daarom is meer onderzoek nodig om te weten hoe goed het dieet werkt bij vrouwen met endometriose.

Een low-FODMAP-dieet is vooral bedoeld om darmklachten te verminderen. We weten niet of het dieet ook invloed heeft op de endometriose zelf. Wil je een low-FODMAP-dieet proberen? Doe dit dan bij voorkeur onder begeleiding van een diëtist.

5.3 Bewegen

Bewegen is goed voor je gezondheid. Mogelijk kan het ook helpen bij klachten van endometriose. In verschillende kleine onderzoeken hadden vrouwen na meer bewegen minder pijn en een betere kwaliteit van leven. De resultaten zijn nog niet duidelijk genoeg om te zeggen welke vorm van bewegen het beste werkt [9].

Kijk daarom vooral wat bij je past en wat lukt met je klachten. Er is geen speciaal trainingsprogramma waarvan we weten dat het helpt bij endometriose.

5.4 Slaap en vermoeidheid

Vermoeidheid en slaapproblemen komen voor bij vrouwen met endometriose. Pijn kan het bijvoorbeeld moeilijker maken om goed te slapen [1]. Slecht slapen en vermoeidheid kunnen ook andere oorzaken hebben. Het hoeft dus niet altijd door endometriose te komen.

Slaap je langere tijd slecht of ben je vaak erg moe? Bespreek dit dan met je huisarts. Samen kun je kijken naar mogelijke oorzaken en wat kan helpen.

5.5 Stress en ontspanning

Langdurige pijn en andere klachten kunnen stress geven. Stress kan ook invloed hebben op hoe je pijn ervaart. Dat betekent niet dat stress endometriose veroorzaakt.

Ontspanning, mindfulness of yoga kunnen prettig zijn. We weten alleen nog niet goed of ze klachten door endometriose verminderen [1,6]. Kijk daarom vooral of ze jou helpen om te ontspannen of beter met je klachten om te gaan.

6. Conclusie

Endometriose kan verschillende klachten geven. Daarom is er niet één aanpak die voor iedereen werkt. Pijnstillers en hormonen zijn belangrijke behandelingen en soms kan een operatie helpen. Bij specifieke klachten kunnen bijvoorbeeld bekkenfysiotherapie of psychologische hulp een aanvulling zijn.

Ook leefstijl kan bij sommige klachten iets betekenen. Naar voeding, bewegen en andere leefstijlfactoren wordt steeds meer onderzoek gedaan. De resultaten zijn soms positief, maar nog niet sterk genoeg voor één aanpak die voor iedereen werkt. Kijk daarom vooral welke klachten bij jou op de voorgrond staan en welke behandeling of ondersteuning daarbij past.