Vruchtbaarheid bij mannen: wat kun je zelf doen bij een kinderwens?

Kernboodschappen van dit artikel (leestijd 8 minuten)

• Gezond leven geeft geen garantie op een zwangerschap: De kwaliteit van je zaad is maar een van de factoren die meespelen.

• Begin op tijd met gezonde gewoontes: Je leefstijl hangt samen met je zaadkwaliteit en met de gezondheid van je toekomstige kind. De aanmaak en rijping van zaadcellen duren ongeveer drie maanden.

• Stop met roken en gebruik geen drugs: Vraag hulp als stoppen moeilijk is. Het advies bij een kinderwens is ook om geen alcohol te drinken.

• Slik niet zomaar vruchtbaarheidssupplementen: Supplementen met antioxidanten of met zink en foliumzuur vergroten de kans op een zwangerschap niet.

• Testosteron en anabolen remmen de zaadaanmaak: Testosteron van buitenaf en anabolen kunnen de aanmaak van zaadcellen sterk remmen, soms tot er geen zaadcellen meer zijn.

• Zoek op tijd hulp: Ga samen naar de huisarts als een zwangerschap na een jaar uitblijft. Soms is het verstandig eerder te gaan.

1. Wat bepaalt je vruchtbaarheid als man?

Als zwanger worden niet lukt, kunnen er oorzaken zijn bij jou, je partner of allebei. Bij mannen speelt onder andere de kwaliteit van het zaad mee. Daarmee bedoelen we hoeveel zaadcellen er zijn, hoe ze bewegen en welke vorm ze hebben [1].

Een zaadonderzoek kan hier meer over vertellen. Maar de uitslag geeft geen zekerheid over een zwangerschap. Ook met een minder goede uitslag kan je partner zwanger worden. De arts kijkt daarom naar jullie situatie samen [1, 2].

Sommige aandoeningen, medicijnen en behandelingen kunnen invloed hebben op je vruchtbaarheid. Ook je leefstijl speelt mee [1, 3].

2. Waarom is je leefstijl als man belangrijk als je een kinderwens hebt?

Je leefstijl hangt samen met je vruchtbaarheid en met de gezondheid van je toekomstige kind. Een paar voorbeelden:

• Roken: Mannen die roken, hebben gemiddeld een lagere zaadkwaliteit [3]. Kinderen van vaders die roken, hebben iets vaker een aangeboren afwijking, zoals een hartafwijking [4].

• Overgewicht: Kinderen van vaders met overgewicht hebben vaker zelf overgewicht [4].

• Alcohol: Veel alcohol drinken gaat samen met een lagere zaadkwaliteit. Alcoholgebruik door de vader hangt ook samen met aangeboren afwijkingen bij het kind [3].

• Voeding: Bij dieren beïnvloedt de voeding van de vader de stofwisseling van de jongen [3].

• Schadelijke stoffen: Bepaalde schadelijke stoffen, zoals bestrijdingsmiddelen, kunnen de vruchtbaarheid van mannen verlagen [3].

Het gaat bij het kind om kleine verschillen in kans [4]. Toch zijn er goede redenen om al vóór een zwangerschap gezonder te gaan leven. Roken, veel alcohol en overgewicht gaan samen met een lagere zaadkwaliteit. En een gezonde leefstijl is ook goed voor je eigen gezondheid [3]. Wat je nog meer kunt doen voor de gezondheid van je kind, lees je in ons artikel De eerste 1000 dagen.

De aanmaak en rijping van zaadcellen duurt ongeveer drie maanden. Wil je iets aan je leefstijl veranderen? Begin daar dan liefst al mee voordat jullie proberen zwanger te worden. Veranderingen in je zaad zie je namelijk pas na een paar maanden [5].

3. Wat kun je zelf doen?

Kijk welke gewoontes je wilt aanpassen en wat daarbij kan helpen. Je hoeft dat niet alleen te doen.

3.1 Stop met roken

Mannen die roken, hebben gemiddeld minder zaadcellen. Hun zaadcellen bewegen ook minder goed. Hoe meer je rookt, hoe groter dat verschil [5, 6].

Stoppen met roken is goed voor je gezondheid. Vind je dat moeilijk? Vraag je huisarts of praktijkondersteuner om hulp. Je kunt ook begeleiding krijgen via Rookvrije Ouders, speciaal voor mensen met een kinderwens en ouders [5, 7]. In ons artikel over stoppen met roken lees je tips om het vol te houden.

3.2 Drink liever geen alcohol en gebruik geen drugs

Vooral veel en dagelijks alcohol drinken hangt samen met een lagere zaadkwaliteit [8]. Bij een kinderwens is het advies dat ook de man geen alcohol drinkt [5]. Begin daar het liefst drie maanden voordat jullie proberen zwanger te worden. Zo lang duurt de aanmaak van zaadcellen [5]. Hoe je stopt of mindert met alcohol, lees je in ons artikel Stoppen of minderen met alcohol.

Gebruik ook geen drugs als je een kinderwens hebt [3, 9]. Drugs en anabolen hebben tot drie maanden na het stoppen nog invloed op je kans op een zwangerschap [5]. Lukt stoppen niet? Bespreek dit met je huisarts [9].

3.3 Eet gezond en gevarieerd

Gezond en gevarieerd eten is ook bij een kinderwens een goede basis. Je kunt bijvoorbeeld de Schijf van Vijf gebruiken. Kies regelmatig vlees, vis, groente, fruit, peulvruchten, ongezouten noten en volkorenproducten [5, 10].

Zink en selenium worden vaak genoemd als het om vruchtbaarheid gaat. Zink speelt een rol bij een normale vruchtbaarheid. Selenium is belangrijk voor de normale vorming van zaadcellen [11]. Extra zink of selenium slikken maakt je daardoor nog niet vruchtbaarder [3].

Het gaat vooral om gezond en gevarieerd eten in het geheel, niet om één speciaal voedingspatroon of losse voedingsstoffen [3, 5].

3.4 Beweeg regelmatig

Voldoende bewegen is goed voor je gezondheid. Denk aan wandelen, fietsen, sporten of andere activiteiten die bij je passen [5].

Voor je zaadkwaliteit en je kans op een zwangerschap maakt bewegen op zichzelf weinig verschil [3]. Je doet het vooral voor je eigen gezondheid.

3.5 Let op je gewicht

Ook je gewicht speelt mee. Mannen met obesitas hebben vaker een lagere zaadkwaliteit. Afvallen kan de zaadkwaliteit verbeteren [3].

Heb je overgewicht en wil je afvallen? Kijk dan welke veranderingen voor jou haalbaar zijn. Je hoeft niet eerst een bepaald gewicht te bereiken voordat je hulp kunt zoeken bij vruchtbaarheidsproblemen. Meer over buikvet en gezondheid lees je in ons artikel Visceraal vet bij mannen.

3.6 Slik niet zomaar vruchtbaarheidssupplementen

Er zijn veel supplementen te koop voor de vruchtbaarheid van mannen. Ze bevatten bijvoorbeeld zink, foliumzuur of een combinatie van antioxidanten [3, 12]. Dat deze stoffen een functie hebben in je lichaam, betekent niet dat extra slikken je vruchtbaarder maakt.

Bij mannen die hulp zoeken bij een kinderwens, verbetert een supplement met antioxidanten de zaadkwaliteit niet. De kans op een zwangerschap wordt er ook niet groter van [13].

Ook een combinatie van foliumzuur en zink vergroot de kans op de geboorte van een kind niet [12]. Heb je een vastgesteld tekort en daarvoor een supplement gekregen? Blijf dan het advies van je behandelaar volgen.

3.7 Praat over zorgen en problemen met seks

Als zwanger worden langer duurt, kan dat veel met je doen. Misschien maak je je zorgen of merk je dat vrijen steeds meer om de kinderwens draait.

Ook minder zin in seks of erectieproblemen kunnen meespelen. Dit kan bijvoorbeeld komen door stress, bepaalde medicijnen of lichamelijke problemen [3, 14]. In ons artikel over erectieproblemen lees je wat je er zelf aan kunt doen.

Praat met je partner over wat jullie bezighoudt. Heb je last van seksuele problemen of zorgen die invloed hebben op je dagelijks leven? Bespreek dit dan met je huisarts. Die kan met je meedenken over mogelijke oorzaken en wat kan helpen [14].

4. Wat hoef je (meestal) niet te vermijden bij een kinderwens?

Misschien heb je weleens gehoord dat je bij een kinderwens beter geen strakke onderbroeken kunt dragen. Of dat je de sauna en koffie beter kunt laten staan. Maar wat weten we daar eigenlijk over?

• Sauna en warme baden: Veel warmte rond je zaadballen kan je zaadkwaliteit verlagen. Is je zaadkwaliteit al minder goed? Ga dan niet meerdere keren per week naar de sauna en neem niet elke dag een heet bad [3].

• Strak ondergoed: Draag wat prettig zit. Losser ondergoed maakt voor je kans op een zwangerschap geen duidelijk verschil [3].

• Koffie en thee: Met mate kun je ze gewoon blijven drinken. Matig gebruik gaat niet samen met een lagere zaadkwaliteit [3].

• Laptop op schoot: Een laptop op schoot maakt het warmer rond je zaadballen [3]. Gebruik je hem lang achter elkaar? Zet hem dan liever op tafel.

5. Wanneer ga je naar de huisarts?

Is je partner na een jaar regelmatig vrijen zonder voorbehoedsmiddel niet zwanger? Ga dan samen naar de huisarts. Die bespreekt jullie situatie en bekijkt of onderzoek nodig is [15]. Je hoeft niet elke dag te vrijen om zwanger te worden. Om de twee à drie dagen vrijen is meestal genoeg om de vruchtbare dagen niet te missen [15].

Soms is het verstandig om eerder naar de huisarts te gaan. Bijvoorbeeld als:

• vrijen niet goed lukt, bijvoorbeeld doordat je weinig zin in seks hebt, erectieproblemen hebt of niet kunt klaarkomen;

• je een niet-ingedaalde zaadbal hebt gehad;

• je een operatie aan je zaadballen hebt gehad;

• je testosteron of anabolen gebruikt;

• je vragen hebt over de invloed van medicijnen op je vruchtbaarheid [1-3, 5, 15].

Ook als er bij je partner aanwijzingen zijn voor vruchtbaarheidsproblemen, is het belangrijk om eerder naar de huisarts te gaan. Bijvoorbeeld als zij niet of nauwelijks ongesteld wordt [15].

5.1 Wat wordt er onderzocht bij een zaadonderzoek?

Bij een zaadonderzoek wordt gekeken naar het aantal zaadcellen, hun vorm en hoe goed ze bewegen. Is de uitslag afwijkend? Dan kan herhaling nodig zijn. De huisarts bespreekt wat de uitslag voor jullie betekent [1].

Een normale uitslag betekent niet dat een zwangerschap zeker zal lukken. En een afwijkende uitslag betekent niet altijd dat een zwangerschap onmogelijk is. De uitslag is één van de dingen die meespelen [1, 2].

6. Conclusie

Je leefstijl hangt samen met je zaadkwaliteit en met de gezondheid van je toekomstige kind. Gezond leven is daarom ook bij een kinderwens verstandig, maar geeft geen garantie op een zwangerschap.

Stop met roken, gebruik geen drugs en drink liever geen alcohol. Gezond eten en bewegen blijven een goede basis. Vruchtbaarheidssupplementen vergroten de kans op een zwangerschap niet.

Gebruik je testosteron, anabolen of andere medicijnen? Bespreek je kinderwens dan met je arts. En lukt zwanger worden niet? Zoek op tijd hulp. Je hoeft niet te wachten tot je leefstijl is veranderd voordat je naar de huisarts gaat.

Veelgestelde vragen