Anticonceptie en leefstijl: wat hebben ze met elkaar te maken?

Kernboodschappen van dit artikel (leestijd 8 minuten)

• Kies wat bij je past: Dit hangt onder andere af van je gezondheid, menstruatie en dagelijkse gewoontes.

• Je bloedverlies kan veranderen: Sommige middelen verminderen bloedverlies. Een koperspiraal kan bloedverlies juist verergeren.

• Bespreek bijwerkingen: Soms kunnen leefstijlaanpassingen helpen. Maar bij erge bijwerkingen is het belangrijk om hulp te zoeken.

• Let op roken en andere middelen: Die kunnen invloed hebben op de veiligheid of werking van anticonceptie.

• Bereid een zwangerschap op tijd voor: Begin hiermee voordat je stopt met anticonceptie.

1. Het verband tussen anticonceptie en leefstijl

Anticonceptie beschermt tegen een zwangerschap. Sommige middelen veranderen ook je cyclus. Je hebt bijvoorbeeld minder menstruatiepijn of verliest minder bloed. Dat merk je soms tijdens het sporten, op je werk of in je energie.

Bij hormonale anticonceptie komt dat door de hormonen in het middel. Die voorkomen bijvoorbeeld dat er een eicel vrijkomt. Of ze maken het slijm bij de baarmoedermond dikker, zodat zaadcellen er moeilijker doorheen komen [1]. Ook zonder hormonen kun je klachten krijgen. Een koperspiraal kan bijvoorbeeld meer bloedverlies en menstruatiepijn geven [2]. Soms kan leefstijl deze klachten verminderen. Je gewoontes zijn daarnaast belangrijk bij de keuze. Roken maakt sommige middelen minder geschikt, omdat je dan meer kans hebt op bijwerkingen.

2. Verschillende soorten anticonceptie

Er zijn verschillende soorten anticonceptie:

• Met twee hormonen: De combinatiepil, ring en pleister bevatten oestrogeen en progestageen. Deze middelen onderdrukken de eisprong.

• Met één hormoon: De minipil, hormoonspiraal, het staafje en de prikpil bevatten alleen progestageen. De werking verschilt. Bij een hormoonspiraal gaat de eisprong bijvoorbeeld vaak door.

• Zonder hormonen: Onder andere de koperspiraal, het condoom en het pessarium. Deze onderdrukken je natuurlijke cyclus niet [1, 2].

Ook het gebruik verschilt. De pil slik je dagelijks, terwijl een spiraal of staafje jaren blijft zitten. Een condoom beschermt daarnaast tegen veel soa's. Andere anticonceptiemiddelen doen dat niet [3]. Je huisarts helpt je kiezen wat bij je gezondheid en wensen past. Op Thuisarts lees je welke vormen van anticonceptie er zijn en wat de voor- en nadelen zijn.

3. De invloed van anticonceptie op je dagelijks leven

Anticonceptie kan klachten verminderen, maar ook bijwerkingen geven. Dat verschilt per persoon en per middel.

3.1 Anticonceptie, bloedverlies en vermoeidheid

De combinatiepil en een hormoonspiraal kunnen zorgen voor minder bloedverlies [4]. Bij een hormoonspiraal blijft het slijmvlies in je baarmoeder dun. Daardoor verlies je meestal minder bloed. Soms blijft de bloeding helemaal weg [5]. Met een koperspiraal bloed je soms juist meer. Vooral in de eerste maanden, maar sommige mensen blijven er last van houden [2].

Als je veel bloed verliest, verlies je ook ijzer. Je lichaam heeft ijzer nodig om zuurstof door je bloed te vervoeren. Bij een tekort kun je moe worden. Als je hierdoor bloedarmoede krijgt, ben je bijvoorbeeld ook sneller buiten adem [6, 7].

Let daarom op voldoende ijzer in je voeding. Dat zit bijvoorbeeld in vlees, vis, eieren, volkorenbrood, peulvruchten en noten. IJzer uit vlees en vis neemt je lichaam beter op. Eet bij plantaardige ijzerbronnen groente of fruit. De vitamine C helpt je lichaam om dit ijzer op te nemen [7].

Blijf je veel bloed verliezen of ben je snel moe? Ga dan naar de huisarts. Soms zijn ijzerpillen nodig of helpt een behandeling tegen het bloedverlies [4, 6]. Hier lees je meer over in ons artikel over ijzertekort.

3.2 De invloed van anticonceptie op menstruatiepijn

Heb je veel menstruatiepijn? Dan heb je misschien minder energie om te sporten of te wandelen. De combinatiepil en een hormoonspiraal kunnen de pijn verminderen [4]. Daardoor lukt het soms beter om je gewone activiteiten vol te houden. Bij sommige mensen kunnen bepaalde vormen van beweging of sport menstruatieklachten verminderen. Je leest hier meer over in dit artikel. Bespreek het met je huisarts als je klachten je beperken. Soms past een ander middel beter.

3.3 Veranderingen in je stemming bij hormonale anticonceptie

Voel je je somberder of sneller geïrriteerd sinds je met hormonale anticonceptie bent begonnen? Sommige mensen merken zulke veranderingen. Hoe vaak anticonceptie hiervan de oorzaak is, is nog niet goed duidelijk [8, 9]. Heb je hier last van? Schrijf eventueel op wanneer je klachten hebt en wanneer je met het middel bent begonnen. Bespreek dit met je huisarts. Doe dit ook als je twijfelt of het door je anticonceptie komt.

Ook bewegen, voldoende slapen en contact met anderen kunnen helpen als je je somber voelt. Lees meer in ons artikel over depressie.

3.4 Gewichtstoename bij de pil en prikpil

Kom je aan sinds je anticonceptie gebruikt? Dan is het logisch dat je je afvraagt of het daardoor komt. Sommige mensen merken dat hun gewicht verandert nadat ze beginnen. Voor de combinatiepil is niet duidelijk aangetoond dat je ervan aankomt. Onderzoeken vonden gemiddeld geen groot effect op het gewicht. Maar een klein effect is niet uitgesloten [10].

Bij de prikpil is gewichtstoename wel een mogelijke bijwerking. Sommige vrouwen hebben hier last van. Maar er zijn ook vrouwen die gelijk blijven qua gewicht of zelfs afvallen [11].

Hoe die gewichtstoename ontstaat, is nog niet helemaal duidelijk. Mogelijk krijgen sommige vrouwen meer trek bij het gebruik van hormonale anticonceptie. Als je daardoor meer eet, kan je gewicht toenemen. Maar onderzoeken zijn het niet eens over de rol van eetlust. Bij de prikpil speelt mogelijk het meer vasthouden van vocht ook een rol [12, 13].

Heb je meer trek? Kijk dan naar wat je bij je maaltijden eet. Neem bijvoorbeeld volkorenproducten, groente en een eiwitbron, zoals peulvruchten, ei of yoghurt. Blijf ook regelmatig bewegen. Wil je afvallen? Lees dan ons artikel over afvallen.

Merk je veranderingen en heb je daar last van? Bespreek dit met je huisarts. Vertel bijvoorbeeld dat je meer trek hebt of vocht vasthoudt. Samen kijk je naar mogelijke oorzaken en of je anticonceptie nog bij je past.

3.5 De invloed van de prikpil op je botten

De prikpil verlaagt de hoeveelheid oestrogeen die je lichaam maakt. Dit hormoon helpt je botten stevig te houden. Tijdens het gebruik kan de botdichtheid daardoor afnemen. Na stoppen herstelt dit vaak weer, soms maar gedeeltelijk [1, 14].

Het is daarom extra belangrijk om regelmatig te bewegen. Stevig wandelen en krachttraining zijn bijvoorbeeld goed voor je botten. Zorg ook voor voldoende calcium en vitamine D. Calcium zit onder andere in zuivel en plantaardige alternatieven met toegevoegd calcium [15]. Hoeveel dit precies helpt tegen de invloed van de prikpil op je botten is nog niet duidelijk. Heb je al zwakke botten of een verhoogde kans daarop? Bespreek dan met je huisarts of de prikpil bij je past.

4. Aandachtspunten

Niet alleen de soort anticonceptie is belangrijk, maar ook hoe je die gebruikt. Hieronder lees je waar je op moet letten bij roken, vergeten pillen, overgeven, diarree en het gebruik van andere middelen.

4.1 Roken en de risico’s van anticonceptie

Roken vergroot de kans op hart- en vaatziekten. De combinatie met oestrogeen geeft extra risico's. Daarom worden de combinatiepil, ring en pleister afgeraden als je rookt en 35 jaar of ouder bent [1]. Wil je stoppen met roken? Lees dan dit artikel over stoppen met roken.

Ook je gewicht en gezondheid zijn belangrijk bij de keuze van anticonceptie. Ernstig overgewicht vergroot de kans op trombose, een bloedstolsel in een bloedvat. Moet je langere tijd in bed liggen of kun je niet lopen? Bespreek dan met je arts of je anticonceptie nog geschikt is [16].

4.2 Anticonceptie op tijd gebruiken

Vergeet je de pil regelmatig? Kies een vast moment of zet een herinnering op je telefoon. Blijft het lastig? Bespreek dan of een andere vorm van anticonceptie beter bij je past. Ben je een pil vergeten? Kijk in de bijsluiter of vraag advies aan je apotheek.

Ben je een pil vergeten? Lees op Thuisarts wat je moet doen als je de pil bent vergeten. Het advies verschilt per soort pil. Kijk daarom ook in de bijsluiter of vraag advies aan je apotheek.

4.3 De werking van de pil bij overgeven en diarree

Door overgeven kort na het slikken of hevige diarree kan de pil minder goed beschermen [17]. Kijk in de bijsluiter wat je moet doen of vraag advies aan je apotheek.

Lees op Thuisarts wat je moet doen bij de gewone pil of de minipil. Kijk ook in de bijsluiter of vraag advies aan je apotheek.

4.4 De invloed van medicijnen en kruidenmiddelen op anticonceptie

Medicijnen, supplementen en kruidenmiddelen kunnen invloed hebben op de werking van anticonceptie. Ook producten uit de drogist kunnen invloed hebben op anticonceptie.

Sint-janskruid is daar een voorbeeld van. Het zorgt ervoor dat je lichaam bepaalde anticonceptiehormonen sneller afbreekt. Daardoor werken onder andere de pil, ring, pleister en het staafje minder goed [18, 19]. Vraag je apotheker of de middelen die je gebruikt samengaan met jouw anticonceptie.

5. Stoppen met anticonceptie bij een kinderwens

Bij de meeste middelen komt je vruchtbaarheid snel terug. Bijvoorbeeld na stoppen met de pil of na het verwijderen van een spiraal of staafje [1, 2, 17]. Je kunt al zwanger worden voordat je weer voor het eerst ongesteld bent. Je hoeft na de pil ook niet eerst een paar maanden te 'ontpillen' [20].

Na de prikpil duurt het vaak langer voordat je weer vruchtbaar bent. Soms maanden, soms langer dan een jaar [13, 14]. Wil je binnenkort zwanger worden? Bespreek dit dan voordat je voor de prikpil kiest.

Je zwangerschap voorbereiden voordat je stopt met anticonceptie

Slik dagelijks 400 tot 500 microgram foliumzuur. Begin minstens vier weken voordat je zwanger zou kunnen worden. Ga hiermee door tot en met de tiende week van je zwangerschap [21]. Foliumzuur is al vroeg nodig voor de aanleg van de hersenen en het ruggenmerg. Vaak weet je dan nog niet dat je zwanger bent. Begin daarom liefst voordat je stopt met anticonceptie.

Stop ook met roken en drink geen alcohol als je probeert zwanger te worden [20, 21]. Gebruik je medicijnen of heb je een aandoening? Bespreek je kinderwens met je arts. Stop of verander medicijnen niet zelf [21]. In dit artikel lees je meer over hoe je je gezond voorbereidt op een zwangerschap.

6. Conclusie

Kies anticonceptie die past bij je gezondheid en dagelijks leven. Bespreek wat je belangrijk vindt. Bijvoorbeeld minder bloedverlies, niet iedere dag aan een pil hoeven denken of snel zwanger kunnen worden na het stoppen.

Heb je klachten? Bespreek die met je huisarts. Samen kijk je wat kan helpen en of je anticonceptie nog bij je past.

Veelgestelde vragen