Uitleg per bloedwaarde: wat betekent je uitslag?

Kernboodschappen van dit artikel (leestijd 9 minuten)

• Eén meting: Eén afwijkende uitslag is nog geen diagnose, want waarden schommelen. Volg voor herhalen en contact met je huisarts het advies bij de waarde.

• Grijs gebied: Zit je uitslag tussen gezond en ongezond, bespreek hem dan met je huisarts. Werken aan je leefstijl helpt vaak, maar is niet altijd genoeg.

• Bloedvetten: Bij je bloedvetten raden wij aan eerst naar de triglyceriden/HDL-ratio te kijken. LDL-cholesterol en ApoB beoordeel je nooit los, maar samen met je andere waarden.

• Opnieuw meten: Hoe snel je opnieuw meet, hangt af van je uitslag. Ben je met je leefstijl aan de slag, dan zie je na 3 tot 6 maanden hoe je waarden veranderen.

1. Hoe lees je je uitslag?

Je nuchtere bloedsuiker kan bij een volgende meting anders uitvallen: bij dezelfde persoon schommelt hij met ongeveer 6 procent [1]. Eén afwijkende uitslag is daarom nog geen diagnose. Laat hem eerst herhalen, tenzij bij de waarde hieronder iets anders staat.

Vier waarden meet je huisarts niet standaard bij mensen zonder klachten: nuchtere insuline, CRP, vitamine D en GGT. Wij nemen ze toch mee, omdat ze samen met je bloedsuiker en bloedvetten een completer beeld geven van hoe je lichaam met suiker, vet en ontsteking omgaat. Bij elke waarde staat wat de richtlijn zegt. Ook ApoB meet je huisarts meestal niet. Wanneer meten wel zin heeft, lees je bij ApoB (blok 10).

2. Nuchtere glucose: wat zegt je bloedsuiker?

• Wat het meet: Je bloedsuiker na minstens 8 uur niets eten of drinken met calorieën [2].

• Gezond, grijs, ongezond: Onder 5,5 mmol/l is gezond. Van 5,5 tot 7 is grijs gebied. Vanaf 7 is ongezond. De Amerikaanse diabetesrichtlijn noemt 5,6 tot 6,9 een voorstadium van diabetes en 7,0 of hoger diabetes [2]. Je huisarts noemt onder 6,1 normaal en 6,1 tot 7,0 licht verhoogd [3]. Wij houden 5,5 aan, zodat je eerder ziet dat je bloedsuiker de verkeerde kant op gaat.

• Wanneer naar je huisarts: Bij 7 mmol/l of hoger. Zonder klachten stelt je huisarts diabetes meestal vast bij twee nuchtere waarden van 7,0 of hoger, op twee verschillende dagen [3].

• Wat je zelf doet: Eet minder bewerkte koolhydraten en beweeg meer. Een leefstijlprogramma verlaagde het risico op diabetes type 2 met 58 procent. Het doel was minstens 7 procent gewichtsverlies en minstens 150 minuten bewegen per week [4]. Een voorstadium is vaak terug te draaien: met leefstijl krijgt een deel van de mensen weer een normale bloedsuiker, het vaakst wie afvalt. Zie voeding, beweging en Prediabetes omkeren.

• Wanneer opnieuw meten: Zit je dicht bij een grens, herhaal dan na 3 tot 6 maanden. Bij een licht verhoogde waarde meet je huisarts na 3 maanden opnieuw en daarna elk jaar [3].

3. HbA1c: wat is je gemiddelde bloedsuiker?

• Wat het meet: HbA1c is een maat voor je gemiddelde bloedsuiker over de afgelopen 2 tot 3 maanden. Je hoeft er niet nuchter voor te zijn [2]. HbA1c schommelt minder dan je nuchtere bloedsuiker: bij dezelfde persoon met ongeveer 4 procent tegenover 6 procent [1].

• Gezond, grijs, ongezond: Onder 39 mmol/mol is gezond. Van 39 tot 48 is grijs gebied. Vanaf 48 is ongezond. De Amerikaanse richtlijn noemt 39 tot en met 47 een voorstadium van diabetes en 48 of hoger diabetes [2]. Je huisarts gebruikt HbA1c niet om diabetes op te sporen [3].

• Wanneer naar je huisarts: Bij 48 mmol/mol of hoger. Een tweede meting moet die uitslag bevestigen [2]. Heb je bloedarmoede (te weinig rode bloedcellen) of een ijzertekort? Vertel dat dan, want de HbA1c kan dan te hoog of te laag uitvallen [2].

• Wat je zelf doet: Hetzelfde als bij je bloedsuiker: voeding, beweging, slaap en ontspanning.

• Wanneer opnieuw meten: Ben je met je leefstijl aan de slag, meet dan na 3 tot 6 maanden. Eerder meten zegt weinig: HbA1c is een gemiddelde over 2 tot 3 maanden, al tellen de laatste weken het zwaarst [2]. Zit je in het grijze gebied, laat hem daarna minstens elk jaar meten [2, 5].

4. Nuchtere insuline: hoeveel insuline heeft je lichaam nodig?

• Wat het meet: Hoeveel insuline je lichaam nodig heeft om je bloedsuiker op peil te houden. Een hoge waarde past bij insulineresistentie: je lichaam reageert dan minder goed op insuline.

• Gezond, grijs, ongezond: Van 2 tot 5 uU/ml is gezond. Van 5 tot en met 15 is grijs gebied. Boven 15 is ongezond. Deze grenzen komen uit ons artikel Metabole gezondheid meten; een richtlijngrens bestaat niet. Labs gebruiken verschillende methoden en geven voor hetzelfde bloed een andere uitslag [6].

• HOMA-IR: Je kunt je nuchtere insuline en je nuchtere bloedsuiker samen omrekenen tot één getal: de HOMA-IR. Vermenigvuldig je insuline (in uU/ml) met je bloedsuiker (in mmol/l) en deel de uitkomst door 22,5 [7]. Ook voor de HOMA-IR bestaat geen vaste grens, omdat labs insuline verschillend meten [6]. Gebruik hem daarom vooral om je eigen uitslagen te vergelijken, gemeten in hetzelfde lab.

• Wanneer naar je huisarts: Geen richtlijn vraagt om deze waarde. Zijn je insuline en je bloedsuiker allebei hoog, bespreek dat dan met je huisarts.

• Wat je zelf doet: Laat insuline steeds in hetzelfde lab meten en vergelijk alleen je eigen uitslagen. In een begeleid programma met minder koolhydraten daalde de insulineresistentie na een jaar met 55 procent [8]. Lees Insulineresistentie omkeren en zie voeding.

• Wanneer opnieuw meten: Herhaal hem na verloop van tijd om te zien hoe je waarde verandert, bijvoorbeeld samen met je bloedvetten. Gebruik dan weer hetzelfde lab.

5. Triglyceriden/HDL-ratio: hoe staan je bloedvetten tegenover elkaar?

• Wat het meet: De verhouding tussen twee vetten in het bloed: triglyceriden (een van de verschillende bloedvetten) en HDL (het zogenoemde ‘goede’ cholesterol). Deel de eerste door de tweede, allebei in mmol/l. Bij je bloedvetten raden wij aan eerst naar deze ratio te kijken. Bekijk daarna je LDL-cholesterol en ApoB.

• Gezond, grijs, ongezond: Mannen: onder 0,87 is gezond, van 0,87 tot 1,74 grijs gebied, boven 1,74 ongezond. Vrouwen: onder 1,33 is gezond, van 1,33 tot 2,00 grijs gebied, boven 2,00 ongezond. Deze grenzen komen uit ons artikel Metabole gezondheid meten.

• Wanneer naar je huisarts: Geen richtlijn noemt een grens voor deze ratio. Een hoge ratio gaat samen met meer hart- en vaatziekten [9]. Ook bij een lage ratio kan je LDL-cholesterol of ApoB hoog zijn. Bespreek hem daarom samen met die twee waarden (blok 9 en 10).

• Wat je zelf doet: Eet minder bewerkte koolhydraten en beweeg meer. In een begeleid programma met minder koolhydraten daalden de triglyceriden met 24 procent en steeg ook het HDL [8]. Zie voeding en beweging.

• Wanneer opnieuw meten: Samen met je LDL-cholesterol, want je rekent de ratio uit dezelfde meting.

6. CRP: is er ontsteking in je lichaam?

• Wat het meet: CRP laat zien of er ontsteking in je lichaam is. Bij een verkoudheid, griep of andere infectie is het hoger. Laat het meten als je gezond bent en geen griepklachten hebt.

• Gezond, grijs, ongezond: Onder 1 mg/l is gezond. Van 1 tot 3 is grijs gebied. Boven 3 is ongezond. Deze grenzen komen uit ons artikel Metabole gezondheid meten en gelden voor de gevoelige meting, hs-CRP. Vraag daarom om die meting.

• Wanneer naar je huisarts: Een richtlijn voor CRP bij gezonde mensen ontbreekt. De Amerikaanse taskforce vindt het bewijs onvoldoende om CRP voor het hartrisico mee te wegen [10]. Is je CRP boven 3, laat hem dan nog een keer meten op een moment dat je niet ziek bent. Blijft hij hoog, bespreek het dan met je huisarts.

• Wat je zelf doet: Werk aan je eten, beweging, slaap en ontspanning, en laat je CRP daarna opnieuw meten. Zie voeding, beweging, slaap en ontspanning.

• Wanneer opnieuw meten: Herhaal hem na verloop van tijd om te zien hoe je waarde verandert, bijvoorbeeld samen met je bloedvetten.

7. Vitamine D: heb je genoeg in je bloed?

• Wat het meet: Hoeveel vitamine D in je bloed zit. Je krijgt het binnen via zonlicht op je huid, via je eten of via een supplement.

• Gezond, grijs, ongezond: Van 75 tot 150 nmol/l is gezond. Van 50 tot 75 is grijs gebied. Onder 50 is ongezond. De grenzen van 50 en 75 komen uit ons artikel Metabole gezondheid meten. Een waarde boven 150 nmol/l noemt het lab van het UMC Utrecht extreem hoog [11]. Deskundigen zijn het niet eens over de beste vitamine D-waarde.

• Wanneer naar je huisarts: Routinematig meten wordt niet aangeraden [12, 13]. Zit je waarde onder 50 nmol/l, bespreek dan met je huisarts of een supplement past. Zit je waarde boven 150 nmol/l, bespreek dan met je huisarts of je misschien te veel vitamine D hebt.

• Wat je zelf doet: Hoor je bij een adviesgroep, dan slik je vitamine D zonder eerst te meten. Tot die groepen horen zwangeren, vrouwen van 50 tot en met 69 jaar en 70-plussers. Ook kinderen tot en met 3 jaar en mensen met een donkere huid of weinig buitenlicht horen erbij [14]. Lees Waar zit vitamine D in?.

• Wanneer opnieuw meten: Meestal niet nodig, ook niet als je vitamine D slikt [12].

8. GGT: wat zegt deze leverwaarde?

• Wat het meet: GGT is een stof die vooral in je lever zit. Is je lever belast, dan komt er meer van in je bloed. De uitslag zegt niet wat de oorzaak is.

• Gezond, grijs, ongezond: Onder 40 U/l is gezond. Van 40 tot 100 is grijs gebied. Boven 100 is ongezond. Deze grenzen komen uit ons artikel Metabole gezondheid meten.

• Wanneer naar je huisarts: Je huisarts laat levertesten zoals GGT bijvoorbeeld bepalen bij klachten, zoals pijn boven in je buik of geel oogwit, of als je lange tijd veel alcohol drinkt [15]. GGT stijgt door vet in je lever, maar ook door alcohol en sommige medicijnen [15]. Zit je boven 100 U/l, bespreek dat dan met je huisarts.

• Wat je zelf doet: Drink minder alcohol, eet onbewerkt en beweeg meer. Bij een verhoogde leverwaarde past MASLD (leververvetting): wat je zelf kunt doen. Zie ook voeding en beweging.

• Wanneer opnieuw meten: Herhaal hem na verloop van tijd om te zien hoe je waarde verandert, bijvoorbeeld samen met je bloedvetten.

9. LDL-cholesterol: hoe staat het met je cholesterol?

• Wat het meet: Een soort cholesterol in je bloed. Een hoog LDL-cholesterol draagt bij aan aderverkalking en daarmee aan hart- en vaatziekten [16].

• Gezond, grijs, ongezond: Tot en met 3 mmol/l rekenen wij tot gezond; de huisartsenrichtlijn noemt een waarde boven 3 afwijkend op een labuitslag [17]. Dat is geen zwart-witgrens. Wat voor jou goed is, hangt af van je andere waarden en je totale kans op hart- en vaatziekten [17]. Bij een grote kans op hart- en vaatziekten is een lagere waarde beter [17]. Zijn je triglyceriden hoog, dan kan het lab je LDL te laag uitrekenen [16].

• Wanneer naar je huisarts: Een LDL boven 3 mmol/l is op zichzelf geen alarmsignaal. Bespreek het met je huisarts, samen met je triglyceriden/HDL-ratio, je bloedsuiker en je kans op hart- en vaatziekten [17]. Is je LDL-cholesterol 5 mmol/l of hoger, ga dan altijd naar je huisarts. Het kan erfelijk hoog cholesterol zijn [16].

• Wat je zelf doet: Beweeg meer, zie beweging. Eet je weinig koolhydraten? Dan kan je LDL stijgen. In een begeleid programma voor mensen met diabetes type 2 steeg het na een jaar gemiddeld 10 procent, terwijl ApoB gelijk bleef [8]. Wat dat betekent voor je risico, is nog niet goed onderzocht. Laat je LDL dan opnieuw meten, samen met je triglyceriden/HDL-ratio, en bespreek de uitslagen met je huisarts. Laat ApoB daarbij meten als je triglyceriden hoog zijn of als je diabetes hebt [16]. Lees Verzadigd vet en cholesterol.

• Wanneer opnieuw meten: Na 3 tot 6 maanden, zeker als je je eten hebt aangepast. Meet dan ook je triglyceriden/HDL-ratio.

10. ApoB: hoeveel schadelijke vetdeeltjes zitten er in je bloed?

• Wat het meet: Het aantal vetdeeltjes in je bloed dat aderverkalking kan veroorzaken. LDL meet hoeveel cholesterol erin zit, ApoB telt de deeltjes zelf.

• Gezond, grijs, ongezond: Tot en met 1,0 g/l rekenen wij tot gezond; de huisartsenrichtlijn noemt een waarde boven 1,0 afwijkend [17]. Ook ApoB beoordeel je niet los: je arts weegt het samen met je andere waarden en je totale kans op hart- en vaatziekten. Bij een grote kans is een lagere waarde beter [16].

• Wanneer naar je huisarts: De huisartsenrichtlijn laat ApoB niet standaard meten [17]; in Nederland wordt hij nog weinig bepaald. De Europese cholesterolrichtlijn noemt hem vooral nuttig bij hoge triglyceriden, diabetes, ernstig overgewicht of een heel laag LDL [16]. Laat ApoB daarom meten als je triglyceriden hoog zijn of als je diabetes hebt [16]. Vraag je huisarts er in die gevallen om. Is je ApoB boven 1,0 g/l, bespreek hem dan samen met je andere waarden.

• Wat je zelf doet: Dezelfde stappen als bij je LDL-cholesterol. Zie voeding en beweging.

• Wanneer opnieuw meten: Samen met je LDL-cholesterol, na 3 tot 6 maanden.

11. Conclusie

Je uitslag is een momentopname. Bespreek hem met je huisarts, zeker als een waarde te hoog is. Je huisarts kent je voorgeschiedenis, je medicijnen en je andere waarden, en kan zeggen wat je uitslag voor jou betekent. Bij elke waarde staat wanneer je in elk geval naar je huisarts gaat.

Leefstijl kan veel doen voor je bloedsuiker en je bloedvetten, maar niet alles. Een hoge waarde kan ook een andere oorzaak hebben, zoals erfelijk hoog cholesterol of een medicijn dat je leverwaarde verhoogt. Dan is naast je leefstijl soms ook een behandeling nodig.

Gebruik je medicijnen voor je bloedsuiker of bloeddruk? Vertel je arts dan vóór je begint dat je minder koolhydraten gaat eten of wilt afvallen. Vooral medicijnen voor je bloedsuiker past je arts dan vaak aan [8].

Meet opnieuw op het moment dat bij elke waarde staat en houd je uitslagen bij op het invulblad. Neem het mee naar je huisarts. In een supportgroep vind je ervaringsgenoten en begeleiding. Meer over verbinding.