Postnatale depressie: hoe herken je het en welke hulp is er?

Kernboodschappen van dit artikel (leestijd 10 minuten)

• Er is niet één oorzaak: Waarschijnlijk spelen lichamelijke, psychische en sociale factoren samen een rol.

• De klachten verschillen: Somberheid en weinig plezier komen vaak voor. Je kunt ook last hebben van angst, schuldgevoelens of een leeg gevoel.

• Zoek hulp bij klachten: Herken je deze klachten bij jezelf? Bespreek ze met je huisarts of verloskundige.

• De behandeling verschilt: Welke behandeling bij je past, hangt af van je klachten en persoonlijke situatie.

• Leefstijl kan ondersteunen: Denk aan bewegen, rust, gezond eten en geen alcohol drinken. Ook steun van anderen is belangrijk. Leefstijl vervangt geen behandeling.

1. Wat is een postnatale depressie?

Een postnatale depressie is een depressie die ontstaat na de bevalling. Dit wordt officieel een postpartumdepressie genoemd. Je hoeft hierbij niet vooral somber te zijn. Je kunt bijvoorbeeld ook angstig zijn, veel piekeren over je baby of sterke schuldgevoelens hebben.

Sommige vrouwen voelen weinig bij hun baby, anderen voelen juist veel liefde. Maar een postnatale depressie zegt niets over hoeveel je van je kind houdt. Ongeveer 1 op de 8 vrouwen krijgt na de bevalling een depressie [1]. De klachten ontstaan vaak in de eerste weken of maanden, maar kunnen ook later beginnen. Soms beginnen depressieve klachten al tijdens de zwangerschap.

Het verschil tussen een postnatale depressie en kraamtranen

Veel vrouwen zijn de eerste dagen na de bevalling emotioneler. Je kunt sneller huilen of prikkelbaar zijn. Dit worden kraamtranen of babyblues genoemd [2]. Deze klachten verdwijnen meestal vanzelf. Lees meer over somberheid na de bevalling. Bij een postnatale depressie houden de klachten langer aan en hebben ze meer invloed op je dagelijks leven.

2. Hoe ontstaat een postnatale depressie?

Het is niet goed bekend waarom de ene vrouw wel een postnatale depressie krijgt en de andere niet. Waarschijnlijk spelen lichamelijke, psychische en sociale factoren samen een rol [1, 3].

2.1 Veranderingen in je lichaam

Tijdens de zwangerschap stijgen de hoeveelheden van verschillende hormonen. Na de bevalling dalen deze weer snel. Er zijn aanwijzingen dat sommige vrouwen gevoeliger zijn voor deze hormonale veranderingen dan andere [4].

2.2 Stress en wat je meemaakt

Vrouwen die veel stress ervaren, hebben een grotere kans op een postnatale depressie. Dat geldt ook voor vrouwen die vóór of tijdens de zwangerschap ingrijpende gebeurtenissen hebben meegemaakt [1, 5]. Ook een moeilijke of traumatische zwangerschap of bevalling kan de kans vergroten. Daarnaast kunnen zorgen over je relatie, werk, geld of gezondheid meespelen.

2.3 Steun en verbinding

Weinig steun ervaren van mensen om je heen hangt samen met een grotere kans op een postnatale depressie [1, 5]. Steun kan betekenen dat iemand naar je luistert of begrijpt hoe je je voelt. Maar ook praktische hulp, zoals boodschappen doen of voor je baby zorgen.

2.4 Eerdere depressies en psychische klachten

Vrouwen die eerder een depressie hebben gehad, hebben een grotere kans op een postnatale depressie. Dat geldt ook voor vrouwen die tijdens de zwangerschap angstige of depressieve klachten hebben [1, 5].

3. Kun je de kans op een postnatale depressie verkleinen?

Een postnatale depressie kun je niet altijd voorkomen. Op sommige risicofactoren heb je geen invloed, zoals een eerdere depressie of ingrijpende gebeurtenissen die je hebt meegemaakt. Ook heb je niet altijd invloed op de stress die je ervaart.

Er zijn wel manieren om de kans mogelijk te verkleinen. Heb je eerder een depressie gehad of tijdens je zwangerschap angstige of depressieve klachten? Bespreek dit dan met je huisarts of verloskundige.

Onderzoek bij vrouwen met een verhoogd risico op een postnatale depressie laat zien dat psychologische begeleiding tijdens de zwangerschap de kans op een depressie tijdens of na de zwangerschap kan verkleinen [6]. Bij deze begeleiding leer je bijvoorbeeld omgaan met negatieve gedachten, gevoelens en problemen in contact met anderen.

Ook bewegen na de bevalling is onderzocht. In verschillende onderzoeken hadden vrouwen die meer bewogen minder depressieve klachten [7]. Maar het is nog niet duidelijk welke vorm van bewegen het beste helpt en hoeveel beweging daarvoor nodig is.

4. Hoe herken je een postnatale depressie?

De klachten verschillen per persoon. Vaak valt somberheid het meest op. Bij een postnatale depressie kun je bijvoorbeeld last hebben van [1, 8]:

• Veranderingen in je stemming: je voelt je somber, leeg of angstig. Je hebt weinig plezier in dingen die je eerder leuk vond.

• Negatieve gedachten en gevoelens: je piekert veel, voelt je schuldig of schaamt je. Soms heb je nare, opdringende gedachten of beelden die zomaar in je hoofd opkomen. Dit worden intrusies genoemd. Je kunt hier erg van schrikken. Dat je deze gedachten hebt, betekent niet dat je ze ook wilt uitvoeren [9].

• Lichamelijke klachten: je hebt weinig energie, slaapt slecht of kunt niet slapen als je baby wel slaapt. Ook kun je minder of juist meer eetlust hebben.

• Moeite met dagelijkse dingen: je kunt je minder goed concentreren en dagelijkse taken kosten je meer moeite.

• Gedachten aan de dood of zelfdoding: je denkt bijvoorbeeld dat je er liever niet meer zou zijn of hebt gedachten om een einde aan je leven te maken.

Niet iedere klacht betekent dat je een postnatale depressie hebt. Vermoeidheid en slecht slapen kunnen ook andere oorzaken hebben na een bevalling, bijvoorbeeld een verstoorde werking van de schildklier of een ijzertekort.

Wanneer moet je direct hulp zoeken?

Heb je meerdere klachten, houden ze aan of heb je er veel last van? Bespreek dit dan met je huisarts of verloskundige. Wacht niet tot je klachten erger worden.

Ernstige verwardheid, dingen zien of horen die er niet zijn en plotseling sterk veranderd gedrag kunnen wijzen op een postpartumpsychose. Dit is iets anders dan een postnatale depressie en vraagt direct medische hulp [1]. Bel 112 als er direct gevaar is voor jou of je baby.

Heb je gedachten aan zelfdoding? Je kunt dag en nacht gratis bellen met 113.

5. Welke hulp en behandeling zijn er?

Denk je dat je een postnatale depressie hebt? Maak dan een afspraak met je huisarts. Als het nodig is, kan die je doorverwijzen naar bijvoorbeeld een psycholoog, psychiater of gespecialiseerd team.

Welke behandeling bij je past, hangt af van je klachten en hoe ernstig ze zijn. Bij lichte klachten kan begeleiding van de huisarts of praktijkondersteuner voldoende zijn. Bij ernstigere klachten of klachten die langer aanhouden, is vaak psychologische behandeling nodig [1, 10].

Een veelgebruikte behandeling is cognitieve gedragstherapie (CGT). Hierbij leer je bijvoorbeeld anders om te gaan met gedachten en gedrag die je klachten kunnen versterken. Bij ernstigere depressieve klachten kunnen ook antidepressiva worden overwogen [1, 10]. Geef je borstvoeding? Dan houdt de arts hier rekening mee bij de keuze van een medicijn [11].

De meeste vrouwen herstellen helemaal van een postnatale depressie. Het herstel verloopt niet altijd even snel. Soms gaat het een tijd beter en daarna weer wat minder. Ook leefstijl kan je ondersteunen, maar vervangt een behandeling niet.

6. Wat kunnen steun en leefstijl betekenen?

Door een postnatale depressie kan het moeilijk zijn om goed voor jezelf te zorgen. Misschien heb je weinig energie om te bewegen of te koken. Of slaap je slecht, terwijl je ook voor je baby moet zorgen.

Probeer daarom niet van leefstijl een nieuwe lijst te maken met dingen die je allemaal moet doen. Kijk vooral naar wat je kan helpen en wat op dit moment haalbaar is.

6.1 Kijk waar anderen kunnen helpen

Vrouwen die minder sociale steun ervaren, hebben vaker depressieve klachten na de bevalling [12]. Het is daarom belangrijk om hulp te vragen als het minder goed met je gaat.

Hulp hoeft niet alleen te betekenen dat je met iemand praat. Misschien heb je juist meer aan praktische hulp. Iemand kan koken, boodschappen doen, helpen in huis of een deel van de zorg voor je baby overnemen. Kijk wat je op dat moment nodig hebt.

Vind je het moeilijk om zelf om hulp te vragen? Je partner, een familielid of een vriend kan ook anderen vragen om een maaltijd mee te nemen of een taak over te nemen.

Het kan ook helpen om contact te hebben met andere vrouwen die iets vergelijkbaars hebben meegemaakt. In onderzoeken namen depressieve klachten gemiddeld af bij vrouwen die steun kregen van andere moeders [13].

Heb je geen mensen in je buurt die kunnen helpen? Bespreek dan met je verloskundige, huisarts of het consultatiebureau welke ondersteuning er mogelijk is.

6.2 Beweeg op een manier die bij je past

In verschillende onderzoeken namen depressieve klachten gemiddeld af bij vrouwen die na de bevalling een beweegprogramma volgden, bijvoorbeeld met wandelen of andere vormen van lichaamsbeweging [7]. Maar niet alle onderzoeken laten hetzelfde effect zien. Ook hadden niet alle vrouwen in deze onderzoeken een postnatale depressie.

Bewegen kan helpen om je beter te voelen, maar het vervangt een behandeling niet. Je hoeft niet meteen te sporten. Kijk naar wat past bij je lichamelijke herstel en hoeveel energie je hebt. Misschien lukt een korte wandeling. Op een andere dag is iets meer mogelijk.

Bouw bewegen rustig op na je zwangerschap en bevalling. Hierover lees je meer in dit artikel.

6.3 Kijk waar je meer rust kunt krijgen

Met een jonge baby heb je vaak minder invloed op hoeveel en wanneer je slaapt. Meer slapen is daardoor niet altijd mogelijk. Maar je kunt wel werken aan de kwaliteit van je slaap en meer rust proberen te zoeken. Begeleiding om je slaap na de bevalling te verbeteren, kan depressieve klachten iets verminderen [14]. Probeer momenten te vinden waarop je wat extra kunt slapen of rusten.

Misschien kan je partner of iemand anders een tijdje voor je baby zorgen. Ook hulp bij koken of boodschappen doen kan ruimte geven om te rusten.

6.4 Maak eten zo makkelijk mogelijk

Misschien heb je weinig energie om te koken, heb je minder trek of vergeet je regelmatig te eten. Maak het jezelf daarom zo makkelijk mogelijk. Een maaltijd hoeft niet uitgebreid te zijn. Bedenk wat je zonder veel moeite kunt klaarmaken of in huis kunt hebben.

Ook hierbij kunnen anderen helpen. Vraag bijvoorbeeld of iemand boodschappen voor je doet, een extra portie kookt of eten meebrengt.

Het is vooral belangrijk om gezond en gevarieerd te blijven eten. Kies bijvoorbeeld yoghurt of kwark met havermout en fruit. Of neem volkorenbrood met een gekookt ei, kaas of hummus. Een handje ongezouten noten is makkelijk voor tussendoor. Neem bij je maaltijden ook iets met eiwit, zoals zuivel, ei of peulvruchten. Geef je borstvoeding? Dan heeft je lichaam extra energie en voedingsstoffen nodig.

6.5 Drink liever geen alcohol

Alcohol kan je slaap verstoren en depressieve klachten verergeren [15, 16]. Drink daarom liever geen alcohol als je een postnatale depressie of depressieve klachten hebt. Alcohol kan ook de bijwerkingen van sommige medicijnen versterken, waaronder bepaalde antidepressiva [17]. Merk je dat je alcohol, drugs of andere middelen gebruikt om je beter te voelen of je klachten even niet te voelen? Bespreek dit dan met je huisarts.

7. Conclusie

Een postnatale depressie ontstaat waarschijnlijk door een combinatie van lichamelijke, psychische en sociale factoren. Heb je klachten? Bespreek ze met je huisarts of verloskundige. Er zijn verschillende behandelingen die kunnen helpen.

Ook steun van anderen en leefstijl kunnen je ondersteunen. Kijk daarbij vooral naar wat voor jou haalbaar is. Dat kan bewegen zijn, tijd om te rusten of iemand die een maaltijd maakt of een taak van je overneemt.

Veelgestelde vragen