Bestaat de mannelijke overgang? Wat testosteron wel en niet verklaart
Rond je vijftigste ben je sneller moe, heb je minder zin in seks en wordt je buik dikker. Komt dat door de mannelijke overgang? Testosteron daalt met de jaren, maar langzaam, en je gewicht speelt een grotere rol dan je leeftijd. Hier lees je welke klachten echt op te weinig testosteron wijzen, hoe de huisarts dat meet en wat je zelf kunt doen.

Kernboodschappen van dit artikel (leestijd 6 minuten)
Geen plotselinge overgang: Testosteron daalt vanaf je 35e geleidelijk. Een man van 75 heeft nog ongeveer 70 procent van wat hij op zijn 25e had.
Gewicht telt zwaarder: Mannen met ernstig overgewicht hebben gemiddeld duidelijk minder testosteron. Afvallen gaat samen met een stijging.
Drie klachten samen: Minder ochtenderecties, minder zin in seks en erectieproblemen vormen samen een patroon bij een laag testosteron. Moeheid alleen zegt weinig.
Erectieproblemen: Ze kunnen een eerste teken zijn van schade aan je hart en bloedvaten. Laat ze nakijken bij de huisarts.
Meten: De huisarts meet alleen bij duidelijke aanwijzingen. Het bloed wordt dan vóór 10 uur 's ochtends geprikt, en bij een lage uitslag nog een keer.
Behandeling: Bij een aangetoond tekort helpt testosteron vooral je seksleven. Meer energie geeft het niet.
1. Bestaat de mannelijke overgang?
Het woord overgang doet denken aan vrouwen, bij wie de menstruatie stopt. Bij mannen gaat het geleidelijk. Vanaf je 35e daalt je testosteron langzaam. Een man van 75 heeft nog ongeveer 70 procent van het testosteron van een man van 25 [1].
Per jaar is die daling klein. Bij Europese mannen van 40 tot 79 jaar zakte het testosteron gemiddeld 0,1 nmol/l per jaar [2]. Nmol/l is de maat waarin het lab je testosteron meet. Bij heel gezonde mannen boven de 40 hing testosteron zelfs niet samen met leeftijd. Ernstig overgewicht hing wel samen met minder testosteron [1].
Een plotselinge overgang zoals bij vrouwen hebben mannen dus niet. Wat bepaalt dan wel hoeveel testosteron je hebt?
2. Wat bepaalt je testosteron meer dan je leeftijd?
Je buikomtrek heeft meer invloed op je testosteron dan je leeftijd [1]. Mannen met overgewicht hadden gemiddeld ruim 2 nmol/l minder testosteron dan mannen met een gezond gewicht. Bij ernstig overgewicht was dat ongeveer 5 nmol/l minder. Mannen met een of meer ziekten hadden ook iets minder testosteron [3].
Verandert je gewicht, dan beweegt je testosteron mee. Bij mannen die in de loop van de jaren afvielen, steeg het testosteron. Bij wie aankwam, daalde het [2]. Op je gewicht heb je zelf invloed [3]. Wat het buikvet rond je organen doet, lees je in Visceraal vet bij mannen.
3. Welke klachten wijzen echt op te weinig testosteron?
Bij mannen van 40 tot 79 jaar met een lager testosteron kwamen zes klachten vaker voor. Het ging om slechte ochtenderecties, weinig zin in seks, erectieproblemen, moeite met zware inspanning, somberheid en moeheid. Alleen de drie seksuele klachten vormden samen een vast patroon bij een laag testosteron. Hoe meer van die drie klachten, hoe lager het testosteron [4]. Moeheid of somberheid alleen wijst dus niet op een tekort. Wat het kan betekenen als je ochtenderectie wegblijft, staat in Geen ochtenderectie meer.
Dat je penis met de jaren minder stijf wordt, is normaal. Vaak spelen ook andere dingen mee, zoals stress, somberheid, problemen in je relatie, diabetes of hart- en vaatziekten. Medicijnen kunnen ook meespelen, zoals sommige plaspillen tegen hoge bloeddruk en middelen tegen depressie of angst. Stop niet zelf met een medicijn: je huisarts kijkt of een ander middel kan [5].
Erectieproblemen kunnen een eerste teken zijn van schade aan je hart en bloedvaten. Ben je ouder dan 40, dan kan de huisarts ook je risico op hart- en vaatziekten bekijken [1]. Wat leefstijl voor je erectie doet, lees je in Erectieproblemen en leefstijl.
Wat doet de huisarts als je met deze klachten komt?
4. Hoe stelt de huisarts een tekort vast?
Bij mannen die ouder worden, is het niet zinvol om standaard testosteron te meten. De daling hoort bij ouder worden, en het verband met seksuele klachten is onduidelijk [1].
Staat minder zin in seks voorop en ben je daarnaast bijvoorbeeld extreem moe, prikkelbaar, vergeetachtig, somber of zwakker? Dan laat de huisarts je bloed vóór 10 uur 's ochtends prikken. Is de uitslag lager dan 11 nmol/l, dan volgt na een paar weken een tweede meting. Het gemiddelde van die twee telt. Ligt dat gemiddelde onder de 11, dan kan de huisarts je verwijzen naar een uroloog of arts-seksuoloog [1].
Internationale hormoonartsen stellen de diagnose alleen bij passende klachten en een duidelijk en herhaald laag testosteron [6]. Is je testosteron laag door overgewicht, dan kun je er zelf iets aan doen.
Zelf aan de slag met beweging?
Vul je e-mailadres in en ontvang het gratis werkboek beweging. Je schrijft er je eigen stappen in. Je kunt het meteen downloaden. Daarna krijg je een paar korte mails die je op weg helpen.
Wil je kijken hoe bewegen in jouw dag past? In het gratis werkboek Beweging kies je een kleine stap die bij je past.
5. Wat kun je zelf doen voor je testosteron?
Heb je overgewicht, dan is afvallen een goede stap. Bij mannen met ernstig overgewicht ging zowel een caloriearm dieet als een afslankoperatie samen met meer testosteron. Hoe meer iemand afviel, hoe groter de stijging [7]. Gezond eten, bewegen en afvallen kunnen een laag testosteron door overgewicht zelfs helemaal laten herstellen [8]. Hoe je dat rustig aanpakt, staat in Gezond afvallen.
Bewegen doet minder voor je testosteron dan je misschien denkt. Bij mannen van 60 en ouder veranderde krachttraining het testosteron in rust niet. Duurtraining en intervaltraining gaven gemiddeld een kleine stijging [9]. Intervaltraining is afwisselend hard en rustig bewegen.
Voor een stijvere penis is het advies: stop met roken, drink geen alcohol en beweeg elke week minstens tweeënhalf uur actief. Train daarbij ook je spieren [5]. Hoe vaak en hoe zwaar, lees je in Krachttraining voor ouderen.
Praat ook met je partner over wat je merkt, op een rustig moment en niet tijdens de seks [10]. Blijven de problemen, dan kan een psycholoog of seksuoloog helpen [5]. Meer leefstijltips bij een laag testosteron vind je in Testosteron natuurlijk verhogen met leefstijl.
En als je testosteron toch te laag blijft?
6. Wat doet testosteron als je echt een tekort hebt?
Bij een aangetoond tekort bespreekt de uroloog of arts-seksuoloog met je wat testosteron kan opleveren en wat de risico's zijn [1, 6].
Wat levert het op? Mannen van 65 en ouder met klachten en een matig laag testosteron kregen een jaar lang testosteron. Hun seksleven werd beter, en hun stemming iets. Meer energie gaf het niet, en hun loopafstand werd niet duidelijk beter [11]. Heb je erectieproblemen en een tekort, dan werkt een erectiepil beter dan testosteron [1].
Internationale hormoonartsen raden testosteron in een aantal situaties af. Voorbeelden zijn een kinderwens op korte termijn, prostaat- of borstkanker en ernstige obstructieve slaapapneu die nog niet behandeld is [6]. Bij die slaapapneu valt je keel in je slaap steeds even dicht. Bij een hoge dosis maak je soms tijdelijk minder zaadcellen aan [12].
Mannen van 45 tot 80 jaar met een tekort en een hoog risico op hart- en vaatziekten kregen testosterongel of een nepgel. Met testosteron kregen ze niet vaker een hartinfarct of beroerte, en overleden ze niet vaker aan hart- en vaatziekten. Wel kregen ze vaker boezemfibrilleren (een hartritmestoornis), acute nierschade en een bloedprop in de longen [13].
7. Conclusie: wat kun je zelf doen?
Een mannelijke overgang zoals bij vrouwen bestaat niet. Testosteron daalt met de jaren langzaam, en je gewicht weegt zwaarder dan je leeftijd. Een echt tekort stelt de huisarts vast met passende klachten en twee ochtendmetingen. Wat je zelf kunt doen:
Merk je minder ochtenderecties, minder zin in seks of erectieproblemen, ga dan naar de huisarts. Vraag de huisarts ook naar je hart en bloedvaten te kijken.
Heb je overgewicht, val dan rustig af. Gezond eten en meer bewegen helpen daarbij.
Stop met roken, drink geen alcohol, beweeg elke week minstens tweeënhalf uur en train ook je spieren.
Praat met je partner over wat je merkt.
Gebruik je medicijnen en denk je dat ze meespelen, bespreek dat dan met je huisarts.
Veelgestelde vragen
Op welke leeftijd begint de mannelijke overgang?
Een vast begin is er niet. Testosteron daalt vanaf ongeveer je 35e met kleine stapjes. Op je 75e heb je nog ongeveer 70 procent van wat je op je 25e had [1].
Kan de huisarts je testosteron meten?
Ja, als er duidelijke aanwijzingen zijn voor een tekort. Het bloed wordt vóór 10 uur 's ochtends afgenomen. Is de uitslag lager dan 11 nmol/l, dan volgt na een paar weken een tweede meting [1].
Verhoogt krachttraining je testosteron?
Bij mannen van 60 en ouder veranderde krachttraining het testosteron in rust niet. Duur- en intervaltraining gaven gemiddeld een kleine stijging [9]. Krachttraining houdt wel je spieren en botten sterk [5].
Is testosteron slecht voor je hart?
Voor een hartinfarct of beroerte niet. Dat bleek bij mannen met een tekort en een hoog risico op hart- en vaatziekten die testosterongel kregen. Boezemfibrilleren (een hartritmestoornis), acute nierschade en een bloedprop in de longen kwamen bij hen wel vaker voor [13].
Dit artikel is gebaseerd op 13 bronnen.
- Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Seksuele klachten. Utrecht: NHG; [geraadpleegd 17 nov 2026]. Link
- Camacho EM, Huhtaniemi IT, O'Neill TW, Finn JD, Pye SR, Lee DM, et al. Age-associated changes in hypothalamic-pituitary-testicular function in middle-aged and older men are modified by weight change and lifestyle factors: longitudinal results from the European Male Ageing Study. Eur J Endocrinol. 2013;168(3):445-55. DOI
- Wu FC, Tajar A, Pye SR, Silman AJ, Finn JD, O'Neill TW, et al. Hypothalamic-pituitary-testicular axis disruptions in older men are differentially linked to age and modifiable risk factors: the European Male Aging Study. J Clin Endocrinol Metab. 2008;93(7):2737-45. DOI
- Wu FC, Tajar A, Beynon JM, Pye SR, Silman AJ, Finn JD, et al. Identification of late-onset hypogonadism in middle-aged and elderly men. N Engl J Med. 2010;363(2):123-35. DOI
- Nederlands Huisartsen Genootschap. Ik wil iets doen om een stijvere penis te krijgen. Thuisarts.nl; [geraadpleegd 17 nov 2026]. Link
- Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, Hayes FJ, Hodis HN, Matsumoto AM, et al. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715-44. DOI
- Corona G, Rastrelli G, Monami M, Saad F, Luconi M, Lucchese M, et al. Body weight loss reverts obesity-associated hypogonadotropic hypogonadism: a systematic review and meta-analysis. Eur J Endocrinol. 2013;168(6):829-43. DOI
- Nederlands Huisartsen Genootschap, Federatie Medisch Specialisten. Multidisciplinaire richtlijn Overgewicht en obesitas bij volwassenen en kinderen. Utrecht: NHG; [geraadpleegd 17 nov 2026]. Link
- Hayes LD, Elliott BT. Short-Term Exercise Training Inconsistently Influences Basal Testosterone in Older Men: A Systematic Review and Meta-Analysis. Front Physiol. 2018;9:1878. DOI
- Nederlands Huisartsen Genootschap. Mijn penis wordt minder stijf. Thuisarts.nl; [geraadpleegd 17 nov 2026]. Link
- Snyder PJ, Bhasin S, Cunningham GR, Matsumoto AM, Stephens-Shields AJ, Cauley JA, et al. Effects of Testosterone Treatment in Older Men. N Engl J Med. 2016;374(7):611-24. DOI
- KNMP. Testosteron. Apotheek.nl; [bijgewerkt 15 jun 2026; geraadpleegd 11 nov 2026]. Link
- Lincoff AM, Bhasin S, Flevaris P, Mitchell LM, Basaria S, Boden WE, et al. Cardiovascular Safety of Testosterone-Replacement Therapy. N Engl J Med. 2023;389(2):107-17. DOI
Nieuwsbrief
Elke maand iets gezonds in je inbox.
Auteur

Gerelateerde artikelen
ArtikelTestosteron natuurlijk verhogen met leefstijl: wat je zelf kunt doen bij een tekort
Testosteron natuurlijk verhogen: bij overgewicht werkt afvallen aantoonbaar, de meeste supplementen niet. Plus wanneer je naar de huisarts gaat.
ArtikelGeen ochtenderectie meer: wat kan het betekenen?
Geen ochtenderectie meer? Dat kan door je bloedvaten komen, maar ook door hormonen, somberheid of medicijnen. Lees wanneer je naar de huisarts gaat.
ArtikelVisceraal vet bij mannen: het buikvet rond je organen
Visceraal vet is het buikvet rond je organen. Lees hoe je het met een meetlint in beeld brengt en welke leefstijlknoppen het aantoonbaar verminderen.
WetenschapSlaapapneu en overgewicht: wat leefstijl doet naast je behandeling
Slaapapneu en overgewicht gaan vaak samen. Lees wat afvallen, bewegen, geen alcohol en op je zij slapen opleveren naast je CPAP of beugel.
ArtikelKrachttraining voor ouderen: hoeveel is genoeg?
Twee keer per week krachttraining is genoeg om spierkracht terug te winnen, ook na je tachtigste. Zes oefeningen voor thuis en hoeveel eiwit je nodig hebt.