MS
Voeding en leefstijl bij MS
Multiple sclerose is een complexe aandoening, maar voeding en leefstijl kunnen een belangrijke rol spelen bij het verbeteren van symptomen en mogelijk het vertragen van de aandoening.
Zelf aan de slag met MS?
Vul je e-mailadres in en ontvang het gratis werkboek MS. Je schrijft er je eigen stappen in. Je kunt het meteen downloaden. Daarna krijg je een paar korte mails die je op weg helpen.
Meer energie is mogelijk, ook met MS.
Wat is MS?
Multiple sclerose (MS) is een aandoening waarbij de beschermende laag rondom de zenuwen (myeline) wordt afgebroken. Dat verstoort de communicatie tussen de hersenen en de rest van het lichaam en kan uiteindelijk permanente schade aan de zenuwvezels veroorzaken. De symptomen verschillen per persoon: gevoelloosheid, zwakte, loopproblemen, veranderingen in het zicht en vermoeidheid. Het verloop is onvoorspelbaar en hangt af van het type MS.
Er is geen genezing voor MS. De gangbare behandeling bestaat uit medicijnen die het verloop beïnvloeden en symptomen beheersen. Leefstijl staat daarnaast en vervangt die medicijnen niet. Risicofactoren voor MS zijn onder andere een tekort aan vitamine D, obesitas en roken. Dat de leefstijl zo'n grote rol speelt bij het risico, zet aan het denken. Studies naar het paleo- en mediterraan dieet tonen verbeteringen in vermoeidheid en kwaliteit van leven. De kracht van voeding ligt niet in losse supplementen, maar in een totaalplaatje van gezonde, onbewerkte voeding.
Leefstijl bij MS
Wat er onderzocht is bij MS, per leefstijlpijler
Voeding
Vermijd ultrabewerkt voedsel. 61 procent van de calorieën van de gemiddelde Nederlander komt hieruit. Een studie toonde 62 procent hoger sterfterisico bij de meeste consumptie. Een paleo- of mediterraan voedingspatroon is het proberen waard; ketogeen eten alleen met een diëtist. Laat je zuivel weg, zorg dan voor genoeg calcium. De Nederlandse 'Leef! met MS'-studie toonde een bescheiden vooruitgang, vooral op korte termijn, met een aangepast mediterraan dieet als onderdeel van een breder leefstijlprogramma.
Meer over voedingIn één oogopslag
Onderstaande infographic vat de belangrijkste leefstijladviezen bij MS samen. Handig om te bewaren of te delen.
Infographic Vergroten (opent in een nieuw tabblad)MS en leefstijl: wat kun je zelf doen?
Tekst van de infographic
Je Leefstijl als Medicijn · Leefstijl vervangt je ziekteremmers niet
MS en leefstijl: wat kun je zelf doen?
Hieronder zie je hoe leefstijl je kan helpen om je beter te voelen, en wat er bekend is over het afremmen van de ziekte zelf.
Je beter voelen
Begin bij bewegen
Bewegen geeft geen extra schubs (aanvallen) en helpt tegen moeheid. 2-3× per week: doe 10-30 minuten iets voor je conditie, zoals stevig wandelen of fietsen. Train ook je spieren. Last van warmte? Beweeg op een koel moment.
Laat je moeheid nakijken
Een arts kan nagaan of slecht slapen, adempauzes, rusteloze benen of somberheid meespelen. Bij slecht slapen lijken slaaptherapie en mindfulness te helpen.
Eten lijkt te helpen tegen moeheid
Mensen die mediterraan aten of paleo (vlees, vis, groente, fruit en noten) waren in onderzoek minder moe: het proberen waard. Zonder zuivel? Zorg voor genoeg calcium.
Ketogeen (heel weinig koolhydraten) lijkt tegen moeheid niet beter dan gezond eten.
Afvallen bij MS en obesitas
In onderzoek verbeterde een programma met voeding en beweging de kwaliteit van leven. Wie meer afviel, liep beter.
De ziekte afremmen
Ziekteremmers zorgen voor minder schubs. Of leefstijl MS zelf afremt, is nog niet zeker. Stoppen met roken komt het dichtst in de buurt.
Stop met roken, ook na jaren MS
Roken hangt samen met een sneller verloop van MS. Wie stopte, ging in bewegen even langzaam achteruit als mensen die nooit rookten.
Onderbouwing in het artikel MS en leefstijl: wat kun je zelf doen?.
Ervaringen met leefstijl bij MS
Lees hoe anderen leefstijl inzetten bij MS
23 jaar MS de baas dankzij voeding
Ik heb mijn leven terug. Ik kan dánsen, ik lééf voluit en ben al vele jaren klachtenvrij.
Jolien Janzing
Niet de rest van je leven patiënt
De stichting draagt uit dat je vaak wél iets kunt doen bij een chronische ziekte - je hoeft niet de rest van je leven patiënt te blijven.
Erna Bekink
Verder met MS?
De leefstijlcheck staat bovenaan deze pagina.
Ontdek waar je staat
Doe het samen
Zelf aan de slag
Leer meer
Wat zegt de wetenschap?
Bewegen is het best onderzocht: wie traint, krijgt niet vaker schubs, en bewegen helpt tegen moeheid. Warmte maakt de klachten bij 60 tot 80 procent van de mensen met MS tijdelijk erger, maar er is geen aanwijzing dat warmte de ziekte actiever maakt. Stop met roken, ook na jaren MS: bij rokers gaat MS vaker sneller.
Gerandomiseerde studies naar vijf verschillende diëten bij MS zijn geanalyseerd in twee meta-analyses. Het paleo- en mediterraan dieet tonen de meest veelbelovende resultaten, met verbeteringen in vermoeidheid en kwaliteit van leven. Ketogeen eten lijkt minder te doen. De Nederlandse 'Leef! met MS'-studie toonde een bescheiden vooruitgang, vooral op korte termijn, met een aangepast mediterraan dieet van onbewerkte voeding binnen een breder leefstijlprogramma.
Supplementen zoals omega-3 en antioxidanten bleken in klinische studies geen aantoonbaar effect te hebben op het verloop van MS. Dat benadrukt dat de kracht van voeding niet in losse componenten zit, maar in een totaalplaatje van gezonde, onbewerkte voeding met een focus op de metabole gezondheid. Laat wel je vitamine D-waarde bepalen en vul aan bij een tekort.
WetenschapMS en leefstijl: wat kun je zelf doen?
MS en leefstijl: wat kun je zelf doen naast je medicijnen? Lees wat bewegen, koelen, slaap en voeding doen en wat helpt tegen moeheid.
Wat is multiple sclerose (MS)?
MS is een aandoening waarbij de beschermende laag rond de zenuwen (myeline) wordt afgebroken. Dit verstoort de communicatie tussen hersenen en lichaam en kan leiden tot gevoelloosheid, zwakte, loopproblemen en vermoeidheid.
Is MS te genezen?
Nee, er is nog geen genezing voor MS. Medicijnen kunnen het verloop beïnvloeden en klachten beheersen, in overleg met je arts.
Welke rol speelt voeding bij MS?
Studies naar het paleo- en mediterraan voedingspatroon laten verbeteringen zien in vermoeidheid en kwaliteit van leven. Ketogeen eten lijkt minder te doen; probeer dat alleen met een diëtist. Onbewerkte, gezonde voeding als geheel lijkt belangrijker dan losse supplementen.
Wat zijn risicofactoren voor MS?
Een tekort aan vitamine D, obesitas en roken worden genoemd als risicofactoren voor MS.
Vervangt dit artikel medisch advies?
Nee, deze informatie vervangt geen medisch advies. Overleg altijd met je arts of behandelaar over jouw situatie en eventuele aanpassingen.
Artikelen over MS
WetenschapMS en leefstijl: wat kun je zelf doen?
MS en leefstijl: wat kun je zelf doen naast je medicijnen? Lees wat bewegen, koelen, slaap en voeding doen en wat helpt tegen moeheid.
NieuwsLeefstijl verbetert kwaliteit van leven bij MS, blijkt uit Vertelpunten
Leefstijl kan de kwaliteit van leven bij MS verbeteren. Uit 74 ervaringsverhalen blijkt dat mensen meer energie, regie en veerkracht ervaren.
ErvaringZeven vragen aan
Zeven vragen aan Bianca Foppes
Bianca Foppes beantwoordt zeven vragen over haar ervaringen met leefstijl en haar vrijwilligerswerk bij Je Leefstijl Als Medicijn.
ErvaringZeven vragen aan
MS en leefstijl: zeven vragen aan Erna Bekink
MS en leefstijl: lees hoe Erna Bekink met voeding en zelfmanagement haar MS beter leerde hanteren en anderen inspireert.
Ervaring“Er is hoop na een schokkende diagnose”: Jolien is haar MS al 23 jaar de baas
Jolien heeft MS en voelt zich door voedingsverandering al 23 jaar goed. Ontdek haar verhaal en wat je kunt leren over eten bij MS.
ArtikelMindset en voeding tegen MS, het verhaal van Bianca
25 jaar geleden kreeg Bianca Foppes de diagnose MS, en sinds 17 jaar staat de ziekte stil. Hoe kreeg Bianca dat voor elkaar? Mindset en voeding tegen MS.
WetenschapMS: welke vijf diëten zijn onderzocht?
Welk dieet helpt bij MS? Vijf aanpakken naast elkaar: ketogeen, mediterraan, paleo, vegetarisch en low fat. Wat het onderzoek zegt, en waar je begint.
ErvaringMS en leefstijl: de ervaringen van Erna
Toen Erna Bekink de diagnose MS kreeg, was er volgens de neuroloog niets aan te doen. Met het carnivoor dieet zette ze haar scootmobiel weg en kocht een fiets.