Dementie en alzheimer

Wat is dementie?

Dementie is een verzamelnaam voor aandoeningen waarbij de hersenfuncties geleidelijk achteruitgaan. Het gaat niet alleen om geheugenproblemen, maar ook om moeite met aandacht, taal, plannen en gedrag. De meest voorkomende vorm is de ziekte van Alzheimer. Daarbij hopen bepaalde eiwitten zich op in de hersenen, waardoor zenuwcellen beschadigd raken.

De gangbare behandeling bestaat uit medicijnen die de klachten tijdelijk kunnen verlichten, zoals cholinesteraseremmers en NMDA-receptorantagonisten. Nieuwere medicijnen richten zich op het verwijderen van schadelijke eiwitten. Deze behandelingen kunnen het verloop licht vertragen, maar bieden geen genezing. Ze pakken de onderliggende processen, zoals ontsteking, vaatschade en metabole ontregeling, niet aan.

Wat is alzheimer?

Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie. Ongeveer 60 tot 70 procent van de mensen met dementie heeft de ziekte van Alzheimer. Meestal begint het met vergeetachtigheid. Later komen er problemen bij met taal, de weg vinden en gedrag.

Bij alzheimer hopen zich twee soorten eiwitten op in de hersenen. Amyloïd vormt klonten tussen de zenuwcellen en tau vormt kluwens in de zenuwcellen. Zenuwcellen geven hun signalen daardoor steeds slechter door en raken beschadigd.

Ook de stofwisseling speelt mee. Bij alzheimer reageren hersencellen vaak minder goed op insuline, het hormoon dat suiker als brandstof de cel in helpt. Sommige onderzoekers noemen alzheimer daarom wel "diabetes type 3". Voeding, beweging en slaap hebben invloed op die stofwisseling en op ontsteking in de hersenen. De leefstijladviezen op deze pagina gelden dus ook bij alzheimer.

Wat je zelf kunt doen, lees je in Alzheimer voorkomen: 8 stappen die je risico verlagen. Komt alzheimer in je familie voor, lees dan ook Is alzheimer erfelijk? Wat je risico echt bepaalt.

In één oogopslag

Onderstaande infographic vat de belangrijkste leefstijladviezen bij dementie samen, per pijler. Handig om te bewaren of te delen.

Infographic Vergroten (opent in een nieuw tabblad)

Download infographic als pdf

Tekst van de infographic

Je Leefstijl als Medicijn · Dementie

Dementie voorkomen met leefstijl

Dementie is niet onvermijdelijk. Bijna de helft van het risico hangt samen met beïnvloedbare leefstijl- en omgevingsfactoren; vroeg beginnen helpt het meest.

Voeding

• Eet mediterraan

  Wie zo eet gaat in onderzoek minder snel achteruit in het denken

• Laat frisdrank, koek en witbrood staan

  Ultrabewerkt eten gaat samen met meer ontsteking en insulineresistentie

• Vette vis en vezels

  Omega 3 beschermt zenuwcellen, vezels voeden je darmen

Beweging

• Combineer conditie en kracht

  Die combinatie werkt het best, ook op hoge leeftijd

• Wat het in je lijf doet

  Betere bloedvaten, minder ontsteking, stabielere bloedsuiker

• Meer dan het brein alleen

  Ook minder valrisico, betere stemming en betere slaap

Slaap

• Diepe slaap ruimt afval op

  Je brein voert dan schadelijke eiwitten af

• Vast ritme en genoeg daglicht

  Beperk prikkels in de nacht; dat verbetert je slaapkwaliteit

• Denk aan slaapapneu

  Vaak over het hoofd gezien en meestal goed te behandelen

Verbinding

• Eenzaamheid weegt zwaar

  Het hoort bij de sterkste psychosociale risicofactoren voor dementie

• Blijf meedoen

  Groepsactiviteiten en vrijwilligerswerk houden je brein veerkrachtig

• Contact prikkelt je hoofd

  Het houdt je denken actief en helpt tegen stress

Wat er nog meer meespeelt

• Vervuilde lucht en gifstoffen

  Luchtvervuiling, zware metalen en pesticiden worden gelinkt aan snellere achteruitgang

• Lawaai en licht in de nacht

  Ook chronisch lawaai en lichtvervuiling worden aan meer risico gelinkt

Wat medicijnen doen

• Verlichting, geen genezing

  Ze verzachten klachten tijdelijk; het ziekteverloop remmen ze nauwelijks

• Nieuwe middelen tegen eiwitophoping

  Vertragen de achteruitgang licht, met kans op hersenoedeem en microbloedingen

Grootste winst

De grootste winst zit in de combinatie: voeding, beweging, slaap en contact samen, en begin al op middelbare leeftijd.

Nemen je geheugenklachten toe? Laat dat onderzoeken door je huisarts. Leefstijl vervangt geen medische zorg en begeleiding, maar vult die aan. Stop nooit zelf met voorgeschreven medicijnen, maar bespreek dat met je arts.

Onderbouwing in het artikel Dementie voorkomen: hoe verklein je je risico?.