Zwangerschap en daarna

Op deze pagina:

1. Wat eet je tijdens je zwangerschap?
2. Hoe blijf je fit, ook in je hoofd?
3. Als je bloeddruk oploopt: zwangerschapsvergiftiging
4. Als je bloedsuiker oploopt: zwangerschapsdiabetes
5. Klachten per trimester: wat helpt?
6. Na de bevalling: herstel en somberheid
7. Wat een zwangerschap zegt over je gezondheid later
8. Waar begin je?

1. Wat eet je tijdens je zwangerschap?

Je eet hetzelfde als daarvoor, iets meer, en je laat een paar producten staan. Voor twee eten hoeft niet. Kies groente, fruit, volkoren graanproducten, vlees, vis, ei, zuivel, peulvruchten en noten, en eet zo min mogelijk uit pakjes en zakjes. Wat je laat staan: rauw vlees, rauwe vis, rauwe kazen, lever en alcohol. Koffie mag, maximaal twee kopjes per dag.

Foliumzuur en vitamine D horen erbij; je verloskundige zegt hoe lang. Afvallen tijdens je zwangerschap wordt afgeraden; wil je aan je gewicht werken, doe dat ervóór of na de bevalling.

2. Hoe blijf je fit, ook in je hoofd?

Moe zijn hoort bij een zwangerschap; zit je helemaal zonder energie, dan is er meer aan de hand. Je bloedvolume neemt tijdens de zwangerschap met ongeveer 40 tot 50 procent toe. Dezelfde wandeling kost daardoor meer energie; je conditie blijft gelijk.

Houd een vast slaapritme aan en slaap vanaf 28 weken bij voorkeur op je zij. Blijf wandelen, fietsen of zwemmen op het tempo dat bij je energie past, en doe een paar keer per week iets voor je spieren. Somberheid die niet overgaat bespreek je met je verloskundige of huisarts; wacht daar niet mee.

3. Als je bloeddruk oploopt: zwangerschapsvergiftiging

Zwangerschapsvergiftiging is hoge bloeddruk die na twintig weken zwangerschap ontstaat, met schade aan een orgaan erbij. Alleen de bevalling maakt er een eind aan; wat je zelf kunt doen, doe je dus vooraf. Bewegen verkleint de kans op hoge bloeddruk in de zwangerschap; of het de zwangerschapsvergiftiging zelf tegenhoudt, weet niemand, dus blijf hoe dan ook bewegen. Genoeg calcium uit zuivel helpt als je er weinig van binnenkrijgt, en zwaar snurken laat je onderzoeken.

Loop je verhoogd risico, bijvoorbeeld omdat je het eerder had of al hoge bloeddruk hebt, dan verkleint een middel op recept de kans het meest: een lage dosering van de werkzame stof van aspirine, vroeg in de zwangerschap. Van de vrouwen die dat middel horen te krijgen, krijgt maar ongeveer een kwart het ook. Vraag er dus zelf om bij je verloskundige, bij je eerstvolgende controle.

Alles over calcium, snurken en je hart daarna staat in Zwangerschapsvergiftiging voorkomen: wat helpt, en wat het betekent voor je hart daarna.

4. Als je bloedsuiker oploopt: zwangerschapsdiabetes

Bij zwangerschapsdiabetes reageert je lichaam minder goed op insuline, het hormoon dat je bloedsuiker regelt, en bewegen is daar het sterkste middel tegen. De extra suiker gaat naar je kind, dat daardoor harder groeit dan bedoeld. Bewegen tijdens de zwangerschap verkleint de kans op zwangerschapsdiabetes met ongeveer een derde, vanaf ongeveer 140 minuten stevig bewegen per week.

Minder koolhydraten eten scheelt tot nu toe niets. Kies wel vaker koolhydraten die je bloedsuiker langzaam laten stijgen, zoals havermout, peulvruchten en fruit in plaats van wit brood en frisdrank: dat verlaagt de kans dat je insuline nodig hebt.

5. Klachten per trimester: wat helpt?

Je hormonen veranderen, je baby groeit en je draagt meer gewicht; daar komen klachten van. Aan een deel ervan kun je zelf iets doen.

6. Na de bevalling: herstel en somberheid

Je lichaam heeft na de bevalling tijd nodig om te herstellen. Kom weer in beweging zodra dat goed voelt; een korte wandeling is genoeg om te beginnen, en een bekkenfysiotherapeut helpt je bekkenbodem weer op te bouwen. Borstvoeding levert jou ook iets op: je baarmoeder krimpt sneller terug, en vrouwen die langer borstvoeding gaven, kregen minder vaak diabetes type 2. Lukt het voeden niet, vraag dan in de eerste week hulp van een lactatiekundige.

Voel je je langer dan twee weken somber, of geniet je nergens meer van, bespreek dat dan met je huisarts of verloskundige. Een artikel over somberheid na de bevalling volgt nog.

7. Wat een zwangerschap zegt over je gezondheid later

Kreeg je zwangerschapsdiabetes of zwangerschapsvergiftiging, dan weet je al op je dertigste of veertigste dat je hart en je bloedsuiker aandacht nodig hebben. Vrouwen die zwangerschapsvergiftiging doormaakten, hebben later bijna vier keer zoveel kans op hoge bloeddruk. Vrouwen die zwangerschapsdiabetes hebben gehad, krijgen bijna tien keer zo vaak diabetes type 2.

Voor de controles die daarbij horen word je niet vanzelf opgeroepen. Waarom vrouwen daar zelf achteraan moeten, is wat ons betreft een vraag aan de zorg; tot dat verandert, regel je het zelf. Na hoge bloeddruk of zwangerschapsvergiftiging laat je je bloeddruk binnen zeven tot tien dagen na de bevalling meten en vraag je je huisarts daarna om een risicoprofiel voor hart- en vaatziekten. Na zwangerschapsdiabetes laat je zes weken na de bevalling je nuchtere bloedsuiker prikken, en daarna elk jaar. Anders eten en meer bewegen in de eerste jaren na de bevalling verkleint je kans op diabetes type 2.

8. Waar begin je?

Kies één ding. Alles hierboven komt terug in zes pijlers.

• Alle tips voor gezond eten: eten zoals vóór je zwangerschap, iets meer, met koolhydraten die je bloedsuiker langzaam laten stijgen, en genoeg calcium.
• Zo kom je aan genoeg beweging: ongeveer 140 minuten per week op praattempo, plus iets voor je spieren.
• Beter slapen begint hier: een vast ritme, op je zij, en na de bevalling een kort dutje overdag.
• Manieren om te ontspannen: rust nemen vóórdat je uitgeput bent.
• Meer contact in je week: praat met je partner, een vriendin of je verloskundige.
• Grip op roken, alcohol en medicijngebruik: alcohol en sigaretten laat je staan, de hele zwangerschap.

Weet je niet waar te beginnen, doe dan de leefstijlcheck.

Blijf niet rondlopen met klachten: bespreek ze met je verloskundige of huisarts en vraag door. Wanneer je meteen belt en wat kan wachten, lees je op de pagina van Thuisarts over zwangerschap. Wil je het samen doen, dan zijn onze supportgroepen gratis. Leefstijl staat naast de verloskundige zorg en vervangt die zorg niet. De andere levensfasen vind je op de pagina Vrouwengezondheid.