Ga naar inhoud
Leefstijl webinars - leren van artsen en onderzoekers. Onze webinars
Artikel

Alles over vetten: wat doen ze in je lichaam?

Volle yoghurt of magere? Roomboter in de pan of liever niet? Over vetten hoor je veel adviezen, en ze spreken elkaar geregeld tegen. In dit artikel lees je wat vetten zijn en wat ze in je lichaam doen. Je leest ook welke soorten er zijn, hoe het zit met verzadigd vet en cholesterol, en welke vetten je kunt kiezen.

Gepubliceerd:
Gegrilde zalm met avocado en olijven op een schaal

Foto: Xhemi Photo via Pexels (Pexels License)

Kernboodschappen van dit artikel (leestijd 9 minuten)

  • Vet heb je nodig: Vet geeft energie, zit in de wand van al je cellen en helpt je vitamines op te nemen. Twee vetzuren moet je uit je eten halen.

  • Verzadigd vet in verhouding: Verzadigd vet verhoogt gemiddeld je LDL-cholesterol, het 'slechte' cholesterol. Minder ervan eten geeft iets minder hart- en vaatproblemen, maar geen langer leven.

  • De vervanging telt: Vervang je verzadigd vet door suiker en wit meel, dan win je niets. In Nederland komt 61 procent van de calorieën uit ultrabewerkt eten en drinken, zoals koek, chips en frisdrank.

  • Je stofwisseling weegt zwaarder: Diabetes hangt veel sterker samen met hartziekte dan een hoger LDL. Een gezonde stofwisseling levert je hart waarschijnlijk het meeste op.

  • Kies onbewerkte vetbronnen: Onbewerkt vlees, vette vis, eieren, volle zuivel, roomboter, olijfolie en noten passen in een gezond eetpatroon.

  • Laat ultrabewerkt staan: Koek, chips, fast food, bewerkt vlees en light-producten kun je beter beperken.

1. Wat zijn vetten en wat doen ze in je lichaam?

Vet is een van de drie voedingsstoffen die je energie geven, naast koolhydraten en eiwitten. Een gram vet levert 9 kilocalorieën. Een gram koolhydraten of eiwit levert er 4 [1]. Vet is dus een compacte brandstof.

Vet doet meer dan energie leveren. Wat je niet meteen verbruikt, bewaart je lichaam als voorraad voor later. Vet is ook een bouwstof voor de wand van al je cellen. En het helpt je om vitamines op te nemen die in vet oplossen [2].

Verzadigd en enkelvoudig onverzadigd vet kan je lichaam zelf maken. Bij twee vetzuren lukt dat niet: linolzuur, een omega-6-vetzuur, en alfalinoleenzuur, een omega-3-vetzuur. Die twee moet je uit je eten halen. Een echt tekort komt alleen voor bij ernstige ondervoeding, of als je darmen vet slecht opnemen [2].

Vet hoort dus in je eten. Welk vet je eet, maakt wel verschil. Daarvoor is het handig om de soorten te kennen.

2. Welke soorten vet zijn er?

Vet bestaat uit vetzuren. Die zijn er in drie groepen: verzadigd, enkelvoudig onverzadigd en meervoudig onverzadigd. Elk product bevat een mengsel van die drie.

Verzadigd vet zit vooral in dierlijke producten zoals roomboter, kaas en vlees. Ook koek, gebak en gefrituurde snacks bevatten er veel van. Enkelvoudig onverzadigd vet ken je van olijfolie, maar het zit ook in dierlijk vet. Meervoudig onverzadigd vet zit in plantaardige oliën zoals zonnebloemolie, in noten en zaden, en in vette vis [2].

Bij meervoudig onverzadigd vet hoor je vaak twee namen: omega-3 en omega-6. Omega-3 zit in vette vis, zoals haring, makreel en zalm, en in lijnzaad en walnoten. Wie één keer per week vis eet, sterft zo'n 16 procent minder vaak aan een hartziekte dan wie zelden of nooit vis eet [3]. Hoe dat werkt, lees je in waarom omega-3-vetzuren gezond zijn. Wat omega-3 en MCT-olie, een vet uit kokos, voor je hersenen kunnen doen, staat in Bescherm je brein, gebruik omega-3 en MCT-olie.

Over omega-6 lees je online vaak dat het ontstekingen aanjaagt. Bij gezonde mensen gaf meer linolzuur geen hogere ontstekingswaarden in het bloed [4]. Je hoeft noten, zaden of plantaardige oliën dus niet te mijden uit angst voor ontsteking. De achtergrond vind je in ons artikel over omega-6 en laaggradige ontsteking.

Dan is er nog transvet. Het meeste transvet in ons eten ontstond in fabrieken, bij het bewerken van plantaardige olie [2]. Wie veel van dit industriële transvet eet, krijgt vaker een hartziekte. Voor het transvet dat van nature in melk en vlees zit, geldt dat niet [5]. Sinds april 2021 mag eten in de Europese Unie hooguit 2 gram industrieel transvet per 100 gram vet bevatten [6]. Je hoeft er in de winkel dus niet apart op te letten.

De meeste discussie gaat over één van deze soorten: verzadigd vet.

3. Is verzadigd vet slecht voor je hart?

Verzadigd vet verhoogt gemiddeld je LDL-cholesterol [7]. LDL wordt vaak het 'slechte' cholesterol genoemd. Een hoog LDL is een oorzaak van aderverkalking, en hoe langer het hoog blijft, hoe groter het risico [8]. Aderverkalking kan leiden tot een hartinfarct of een beroerte. Het officiële Nederlandse advies is daarom om zo weinig mogelijk verzadigd vet te eten en het te vervangen door onverzadigd vet [9].

Wat levert dat op? In proeven kregen mensen die minder verzadigd vet aten ongeveer 17 procent minder vaak een hart- of vaatprobleem. Ze leefden niet langer. Wat betekent die 17 procent? Dat als 56 mensen zonder hartziekte vier jaar lang minder verzadigd vet eten, er eentje minder een hart- of vaatprobleem krijgt [10].

Het maakt uit wat ervoor in de plaats komt. Wie verzadigd vet vervangt door onverzadigd vet, heeft minder vaak een hartziekte. Wie het vervangt door suiker en wit meel, wint niets [11].

De proeven waarin onverzadigd vet goed uitpakt, zijn zorgvuldig opgezet. In een grote Spaanse proef aten mensen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten mediterraan, met gratis olijfolie of noten erbij. Zij kregen ongeveer 30 procent minder vaak een ernstig hart- of vaatprobleem, zoals een hartinfarct of beroerte. De vergelijking was met een groep die het advies kreeg om minder vet te eten [12].

Zo'n ruil pakt niet altijd goed uit. In een Amerikaanse proef in zorginstellingen kwam plantaardige olie met veel linolzuur in de plaats van verzadigd vet. Het cholesterol daalde met ongeveer 14 procent, maar de deelnemers stierven niet minder vaak [13]. Meer over dit onderzoek lees je in ons artikel over verzadigd vet.

Wat komt er in het dagelijks leven voor verzadigd vet in de plaats?

4. Wat eten we in het echt in plaats van vet?

Thuis krijgt niemand gratis olijfolie en noten. Wie op vet wil letten, komt in de supermarkt al snel uit bij light-producten. Die bevatten vaak meer suiker dan de gewone versie [14]. Een magere vruchtenyoghurt is daar een voorbeeld van: het vet is eruit, de suiker zit erin.

Een groot deel van wat we eten is ook nog ultrabewerkt. Dat is eten en drinken uit de fabriek, met stoffen die je thuis niet in de keuken hebt, zoals bindmiddelen en smaakversterkers. Denk aan chips, koek, snoep, frisdrank en kant-en-klaarmaaltijden. In Nederland komt 61 procent van alle calorieën uit ultrabewerkt eten en drinken, en bij kinderen nog meer. Ook van het verzadigd vet dat we eten, komt meer dan de helft uit deze producten [15].

Dat heeft gevolgen voor je gezondheid. Wie veel ultrabewerkt eet, sterft anderhalf keer zo vaak aan hart- en vaatziekten. Ook diabetes type 2 en ernstig overgewicht komen dan vaker voor [16]. In een proef aten mensen van ultrabewerkt eten ruim 500 kilocalorieën per dag meer dan van onbewerkt eten. Na twee weken waren ze bijna een kilo aangekomen [17].

Ruil je een stuk vlees, een ei of roomboter in voor koek, een light-toetje of een kant-en-klaarmaaltijd? Dan wordt je hart daar niet beter van. Je eet dan minder vet uit gewoon eten en meer suiker, wit meel en ultrabewerkte producten.

De vraag is dan wel hoe zwaar LDL weegt naast de rest van je gezondheid.

Zelf aan de slag met voeding?

Vul je e-mailadres in en ontvang het gratis werkboek voeding. Je schrijft er je eigen stappen in. Je kunt het meteen downloaden. Daarna krijg je een paar korte mails die je op weg helpen.

In één week grip op je eten.

Meer over dit werkboek

Weet je nog niet met welke leefstijlpijler je begint? Doe de leefstijlcheck

5. Hoe zwaar weegt je LDL-cholesterol?

Je LDL telt mee voor je hart. Het is wel één van meerdere factoren, en andere factoren wegen zwaarder.

Bij Amerikaanse vrouwen met diabetes kwam een hartziekte vóór het 55e jaar bijna elf keer zo vaak voor als bij vrouwen zonder diabetes. Bij vrouwen met meer insulineresistentie was dat ruim zes keer zo vaak. Insulineresistentie betekent dat je lichaam minder goed reageert op insuline, het hormoon dat je bloedsuiker regelt. Bij hogere triglyceriden, een vet in je bloed, was het ruim twee keer zo vaak. Bij een hoger LDL was het 1,4 keer zo vaak. Op hogere leeftijd waren de verschillen kleiner, maar diabetes bleef de sterkste voorspeller [18]. Oftewel, LDL telt mee, maar andere factoren wegen veel zwaarder.

Hoe zwaar LDL weegt, hangt ook samen met je HDL [19]. HDL wordt vaak het 'goede' cholesterol genoemd.

Een laag HDL staat zelden op zichzelf. Samen met hoge triglyceriden, een dikke buik, een hoge bloeddruk en een hoge bloedsuiker is het een teken van een verstoorde stofwisseling [20]. Zo'n verstoorde stofwisseling heet ook wel metabole disfunctie. Je buikomvang zegt al veel: meer dan 102 centimeter bij mannen of 88 centimeter bij vrouwen is te veel. Welke bloedwaarden daarbij horen, lees je in metabole gezondheid meten.

Hoe gezonder je stofwisseling, hoe minder zwaar je LDL lijkt te wegen. Brits onderzoek bij bijna 300.000 mensen laat zien: bij een hoog HDL maakte veel LDL-deeltjes weinig verschil meer voor de kans op hart- en vaatziekte [19]. De grootste winst voor je hart zit daarom waarschijnlijk in een gezonde stofwisseling: minder buikvet en een rustige bloedsuiker. Wat je daaraan kunt doen, lees je in ons artikel over metabole disfunctie.

Is je LDL fors gestegen, dan is dat geen vrijbrief. Je huisarts kan je LDL en je andere bloedwaarden meten. Wil je je LDL-cholesterol omlaag krijgen met wat je eet? Kijk dan in Cholesterol verlagen met voeding.

Met die kennis wordt kiezen in de winkel een stuk eenvoudiger.

6. Welke vetten kies je?

Let vooral op hoe bewerkt een product is. De ingrediëntenlijst zegt meer dan het vetpercentage op de verpakking: hoe korter en herkenbaarder, hoe beter. Deze vetbronnen passen in een gezond eetpatroon: onbewerkt vlees, vette vis, eieren, volle yoghurt, kaas, roomboter, olijfolie, noten, avocado en kokosvet.

Roomboter verhoogt je LDL iets meer dan olijfolie [21]. Toch krijgen mensen die meer roomboter eten niet vaker hart- en vaatziekten [22]. Bij volle zuivel is het beeld hetzelfde: wie veel volle zuivel eet, krijgt niet vaker een hartziekte en sterft niet eerder [23]. Magere of light-zuivel heb je voor je hart dus niet nodig.

Eieren bevatten zelf veel cholesterol, en daarom werden ze lang afgeraden. Toch krijgen mensen die elke dag een ei eten niet vaker hart- en vaatziekten [24].

Bij vlees maakt de bewerking het verschil. Voor onbewerkt rood vlees is geen verband met hartziekte gevonden. Voor bewerkt vlees, zoals worst en vleeswaren, wel: wie daar elke dag 50 gram van eet, krijgt 42 procent vaker een hartziekte [25].

Kokosvet bevat veel verzadigd vet. Het verhoogt je LDL meer dan andere plantaardige oliën, en ook je HDL [26]. Je kunt erin bakken, net als in roomboter en olijfolie.

In de keuken is dat eenvoudig. Bak je ei of je vlees in roomboter of olijfolie. Neem volle yoghurt met een handje noten in plaats van een light-toetje. Zet één keer per week vette vis op tafel.

Wat laat je beter staan? Ultrabewerkte producten, bewerkt vlees en light-producten. Sterk bewerkte producten met veel zaadolie, zoals fast food, kun je ook beter beperken. Noten en zaden zelf hoef je niet te mijden.

7. Conclusie

Vet is een voedingsstof die je nodig hebt. Het geeft energie, bouwt je cellen op en helpt je vitamines op te nemen. Verzadigd vet verhoogt gemiddeld je LDL, en een hoog LDL telt mee voor je hart. Toch weegt je stofwisseling zwaarder: diabetes en insulineresistentie hangen veel sterker samen met hartziekte.

In het dagelijks leven komt er voor vet vaak suiker of ultrabewerkt eten in de plaats, en daar win je niets mee. Kies daarom vetten uit onbewerkte producten, zoals vlees, vette vis, eieren, volle zuivel, roomboter, olijfolie en noten. Laat ultrabewerkte producten zoveel mogelijk staan.

Lees ook Alles over eiwitten, Alles over koolhydraten en Alles over vezels.

Veelgestelde vragen

Is verzadigd vet ongezond?

Dat hangt af van waar het in zit en wat je er anders voor eet. Verzadigd vet verhoogt gemiddeld je LDL-cholesterol. Minder ervan eten geeft ongeveer 17 procent minder hart- en vaatproblemen, maar geen langer leven. Verzadigd vet uit onbewerkte producten past in een gezond eetpatroon.

Welke vetten zijn gezond?

Vetten uit onbewerkte producten, zoals onbewerkt vlees, vette vis, eieren, volle zuivel, roomboter, olijfolie, noten en avocado. Beperk ultrabewerkte producten, bewerkt vlees en light-producten.

Hoeveel vet heb je per dag nodig?

Er is geen vaste hoeveelheid vet die je per dag nodig hebt. Als bandbreedte wordt vaak 20 tot 35 procent van je calorieën genoemd, en een gezond eetpatroon mag ook meer vet bevatten [2]. Uit welke producten je vet komt, telt zwaarder dan het aantal gram.

Moet je je zorgen maken over een hoog LDL-cholesterol?

Een hoog LDL telt mee voor je risico op hart- en vaatziekten. Hoe zwaar het weegt, hangt samen met de rest: je buikomvang, bloeddruk, bloedsuiker, triglyceriden en HDL. Is je LDL fors gestegen, laat dan je hele bloedbeeld meten bij je huisarts.

Zijn zaadoliën zoals zonnebloemolie ongezond?

Onderzoek bij mensen laat niet zien dat zaadoliën ontsteking aanjagen. Er is geen reden om noten, zaden en plantaardige oliën te mijden. Sterk bewerkte producten met veel van deze oliën, zoals fast food, kun je wel beter beperken.

Dit artikel is gebaseerd op 26 bronnen.
  1. Akoh CC. Lipid-based fat substitutes. Crit Rev Food Sci Nutr. 1995;35(5):405-30. DOI
  2. Field CJ, Robinson L. Dietary fats. Adv Nutr. 2019;10(4):722-4. DOI
  3. Zheng J, Huang T, Yu Y, Hu X, Yang B, Li D. Fish consumption and CHD mortality: an updated meta-analysis of seventeen cohort studies. Public Health Nutr. 2012;15(4):725-37. DOI
  4. Johnson GH, Fritsche K. Effect of dietary linoleic acid on markers of inflammation in healthy persons: a systematic review of randomized controlled trials. J Acad Nutr Diet. 2012;112(7):1029-41. DOI
  5. de Souza RJ, Mente A, Maroleanu A, Cozma AI, Ha V, Kishibe T, et al. Intake of saturated and trans unsaturated fatty acids and risk of all cause mortality, cardiovascular disease, and type 2 diabetes: systematic review and meta-analysis of observational studies. BMJ. 2015;351:h3978. DOI
  6. Europese Commissie. Verordening (EU) 2019/649 van de Commissie van 24 april 2019 tot wijziging van bijlage III bij Verordening (EG) nr. 1925/2006 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft transvetzuren, met uitzondering van de in vetten van dierlijke oorsprong van nature aanwezige transvetzuren. Publicatieblad van de Europese Unie. 25 april 2019;L 110/17. Link
  7. Clarke R, Frost C, Collins R, Appleby P, Peto R. Dietary lipids and blood cholesterol: quantitative meta-analysis of metabolic ward studies. BMJ. 1997;314(7074):112-7. DOI
  8. Ference BA, Ginsberg HN, Graham I, Ray KK, Packard CJ, Bruckert E, et al. Low-density lipoproteins cause atherosclerotic cardiovascular disease. 1. Evidence from genetic, epidemiologic, and clinical studies. A consensus statement from the European Atherosclerosis Society Consensus Panel. Eur Heart J. 2017;38(32):2459-72. DOI
  9. Gezondheidsraad. Voedingsnormen voor vetten, vetzuren, verteerbare koolhydraten en voedingsvezels. Den Haag: Gezondheidsraad; 2026. Publicatienr. 2026/14. Link
  10. Hooper L, Martin N, Jimoh OF, Kirk C, Foster E, Abdelhamid AS. Reduction in saturated fat intake for cardiovascular disease. Cochrane Database Syst Rev. 2020;(8):CD011737. DOI
  11. Li Y, Hruby A, Bernstein AM, Ley SH, Wang DD, Chiuve SE, et al. Saturated fats compared with unsaturated fats and sources of carbohydrates in relation to risk of coronary heart disease: a prospective cohort study. J Am Coll Cardiol. 2015;66(14):1538-48. DOI
  12. Estruch R, Ros E, Salas-Salvadó J, Covas MI, Corella D, Arós F, et al. Primary prevention of cardiovascular disease with a Mediterranean diet supplemented with extra-virgin olive oil or nuts. N Engl J Med. 2018;378(25):e34. DOI
  13. Ramsden CE, Zamora D, Majchrzak-Hong S, Faurot KR, Broste SK, Frantz RP, et al. Re-evaluation of the traditional diet-heart hypothesis: analysis of recovered data from Minnesota Coronary Experiment (1968-73). BMJ. 2016;353:i1246. DOI
  14. Nguyen PK, Lin S, Heidenreich P. A systematic comparison of sugar content in low-fat vs regular versions of food. Nutr Diabetes. 2016;6(1):e193. DOI
  15. Vellinga RE, van Bakel M, Biesbroek S, Toxopeus IB, de Valk E, Hollander A, et al. Evaluation of foods, drinks and diets in the Netherlands according to the degree of processing for nutritional quality, environmental impact and food costs. BMC Public Health. 2022;22(1):877. DOI
  16. Lane MM, Gamage E, Du S, Ashtree DN, McGuinness AJ, Gauci S, et al. Ultra-processed food exposure and adverse health outcomes: umbrella review of epidemiological meta-analyses. BMJ. 2024;384:e077310. DOI
  17. Hall KD, Ayuketah A, Brychta R, Cai H, Cassimatis T, Chen KY, et al. Ultra-processed diets cause excess calorie intake and weight gain: an inpatient randomized controlled trial of ad libitum food intake. Cell Metab. 2019;30(1):67-77.e3. DOI
  18. Dugani SB, Moorthy MV, Li C, Demler OV, Alsheikh-Ali AA, Ridker PM, et al. Association of lipid, inflammatory, and metabolic biomarkers with age at onset for incident coronary heart disease in women. JAMA Cardiol. 2021;6(4):437-47. DOI
  19. Sniderman A, Pencina K, Thanassoulis G, Dufresne L, Pencina M. Interplay of HDL cholesterol and apoB and the risk of incident atherosclerotic cardiovascular disease in UK Biobank. Eur J Prev Cardiol. 2026:zwag400. DOI
  20. Alberti KGMM, Eckel RH, Grundy SM, Zimmet PZ, Cleeman JI, Donato KA, et al. Harmonizing the metabolic syndrome: a joint interim statement of the International Diabetes Federation Task Force on Epidemiology and Prevention; National Heart, Lung, and Blood Institute; American Heart Association; World Heart Federation; International Atherosclerosis Society; and International Association for the Study of Obesity. Circulation. 2009;120(16):1640-5. DOI
  21. Engel S, Tholstrup T. Butter increased total and LDL cholesterol compared with olive oil but resulted in higher HDL cholesterol compared with a habitual diet. Am J Clin Nutr. 2015;102(2):309-15. DOI
  22. Pimpin L, Wu JHY, Haskelberg H, Del Gobbo L, Mozaffarian D. Is butter back? A systematic review and meta-analysis of butter consumption and risk of cardiovascular disease, diabetes, and total mortality. PLoS One. 2016;11(6):e0158118. DOI
  23. Guo J, Astrup A, Lovegrove JA, Gijsbers L, Givens DI, Soedamah-Muthu SS. Milk and dairy consumption and risk of cardiovascular diseases and all-cause mortality: dose-response meta-analysis of prospective cohort studies. Eur J Epidemiol. 2017;32(4):269-87. DOI
  24. Drouin-Chartier JP, Chen S, Li Y, Schwab AL, Stampfer MJ, Sacks FM, et al. Egg consumption and risk of cardiovascular disease: three large prospective US cohort studies, systematic review, and updated meta-analysis. BMJ. 2020;368:m513. DOI
  25. Micha R, Wallace SK, Mozaffarian D. Red and processed meat consumption and risk of incident coronary heart disease, stroke, and diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis. Circulation. 2010;121(21):2271-83. DOI
  26. Neelakantan N, Seah JYH, van Dam RM. The effect of coconut oil consumption on cardiovascular risk factors: a systematic review and meta-analysis of clinical trials. Circulation. 2020;141(10):803-14. DOI

Nieuwsbrief

Elke maand iets gezonds in je inbox.

Auteur

Jaap Versfelt
Jaap Versfelt

Directeur-bestuurder sinds 2024

Gerelateerde artikelen

Verzadigd vet: is het ongezond?Wetenschap

Verzadigd vet: is het ongezond?

Is verzadigd vet ongezond? Lees wat groot onderzoek zegt over vet, cholesterol en je hart - en welke vetten je het best kiest.

Lees meer