Medicatie

Medicijnen verkrijgen en veilig gebruiken

Er zijn medicijnen waarvoor een recept nodig is en medicijnen die je zonder recept kunt kopen. Beide kunnen bijwerkingen en wisselwerkingen hebben. De eerste twee rijen hieronder beschrijven die verkrijgbaarheid. De laatste twee waarschuwen voor onveilig aanbod; dat zijn geen aparte soorten medicijnen.

Ook medicijnen die je zonder recept mag kopen, kunnen bijwerkingen en wisselwerkingen hebben. Gebruik ze volgens de bijsluiter en vraag bij twijfel je apotheker om advies. Koop een receptplichtig medicijn niet bij een aanbieder die het zonder recept verkoopt.

Medicatie kan tijdelijk of langdurig nodig zijn

Bij tijdelijk gebruik gaat het bijvoorbeeld om een infectie zoals een blaasontsteking of longontsteking, pijn na een operatie of een allergische reactie. Langdurig gebruik is vooral nodig bij chronische aandoeningen zoals diabetes type 2, schildklierproblemen, hoge bloeddruk of hoog cholesterol.

Soms wordt medicatie ook gestart om iets te voorkomen. Bijvoorbeeld bloedverdunners na een operatie om trombose te voorkomen of maagbeschermers bij pijnstillers om maagklachten te voorkomen. Er is dan nog geen klacht, maar wel een risico op klachten.

Bijna alle medicijnen hebben bijwerkingen

Dat betekent niet dat iedereen bijwerkingen krijgt. Dit hangt af van het middel, de dosis, je leeftijd en hoe goed je lever en nieren werken. Op de website van het Bijwerkingencentrum Lareb vind je een overzicht van bekende bijwerkingen.

Er zijn twee soorten bijwerkingen:

• Korte termijn bijwerkingen: Die ontstaan kort na het starten met medicatie. Vaak zijn ze tijdelijk. Bijvoorbeeld misselijkheid, hoofdpijn of duizeligheid.
• Lange termijn bijwerkingen: Die ontstaan bij langdurig gebruik. Soms zijn ze blijvend of moeilijk om te keren. Bijvoorbeeld botontkalking bij de prikpil of schade aan lever of nieren bij langdurig gebruik van bepaalde medicijnen.

Sommige middelen kunnen ook verslavend zijn, zoals slaapmiddelen. Je verkleint de kans op bijwerkingen door veilig om te gaan met medicijnen. Bijvoorbeeld door ze alleen te gebruiken zoals afgesproken, niet te combineren met alcohol, en niet zelf te stoppen of te verhogen zonder overleg met een zorgverlener.

Tip: Heb je bijwerkingen of gebruik je meerdere medicijnen? Bespreek dit met je apotheker. Die kijkt mee of het goed en veilig gebruikt wordt en helpt bij vragen over bijwerkingen.

Steeds meer aandacht voor leefstijl in de zorg

Bij sommige aandoeningen is medicatie echt nodig, zoals insuline bij diabetes type 1 of antibiotica bij een infectie. Soms wordt medicatie sneller of langer gebruikt dan nodig is.

Ook wordt er niet altijd eerst gekeken naar leefstijl, terwijl die wel veel invloed heeft op klachten en het verloop van een aandoening.

Bij hoge bloeddruk of diabetes type 2 kan leefstijl bijvoorbeeld veel verschil maken, zoals onbewerkt eten, minder suiker eten, afvallen en meer bewegen. Ook bij klachten als maagzuur of slaapproblemen speelt leefstijl vaak een grote rol. Gelukkig krijgt leefstijl in de zorg steeds vaker een plek in de behandeling.

De invloed van leefstijl op behandeling en medicatie

Leefstijl kan op verschillende manieren invloed hebben op aandoeningen en medicatie:

• Als aanvulling: Leefstijl kan samen met behandeling of medicatie zorgen voor beter effect. Bijvoorbeeld bij hoge bloeddruk. Minder zout eten, meer bewegen en afvallen helpen vaak mee. Soms is dan minder medicatie nodig.
• Als (gedeeltelijke) vervanging: Soms kan medicatie in overleg met een zorgverlener worden afgebouwd of gestopt als leefstijl voldoende is verbeterd. Dit gebeurt stap voor stap en onder begeleiding.
• Bij bijwerkingen: Vraag je apotheker wat je bij bijwerkingen kunt doen. Soms helpt een ander moment van inname of innemen met eten, maar dat verschilt per medicijn. Volg daarvoor de bijsluiter en het advies van je apotheker.

Bij sommige aandoeningen is al veel bewijs dat leefstijl helpt. Bij andere is dat nog minder duidelijk, omdat onderzoek tijd kost en het effect per persoon kan verschillen.

In de praktijk zie je vaak al eerder wat leefstijl doet. Veel leefstijlveranderingen hebben ook voordelen op andere gebieden. Zo kan bewegen je bijvoorbeeld energieker laten voelen, ook als het je klachten niet direct vermindert. Daarom kun je met algemene leefstijladviezen experimenteren om te ontdekken wat bij jou past.

Waarom het belangrijk is om medicatie te evalueren

De behoefte aan medicijnen kan dus veranderen door je leefstijl. Ook het verloop van een aandoening heeft hier invloed op. Als klachten erger worden, kan er meer medicatie nodig zijn. Als klachten verbeteren, kan soms minder medicatie nodig zijn of kan de dosering worden aangepast. Daarom is het belangrijk om regelmatig samen met je arts of apotheker te kijken of je medicatie nog goed past.

Conclusie

Medicatie kan veel betekenen en is soms echt nodig. Tegelijkertijd is het niet los te zien van je leefstijl en je algehele gezondheid. Bij sommige aandoeningen kan een verandering in voeding, beweging of gewicht de behoefte aan medicijnen verminderen. Dat is bijvoorbeeld aangetoond bij een deel van de mensen met diabetes type 2. Pas medicijnen alleen aan in overleg met je behandelaar.

Het is ook belangrijk om regelmatig samen met je arts of apotheker te kijken of medicatie nog past bij je situatie. De behoefte aan medicijnen kan veranderen als je je leefstijl aanpast, maar ook als een aandoening of klachten verergeren.