GLP-1-medicijnen en gewichtsverlies: wat als je stopt?

Dit artikel geeft antwoord op deze vragen op basis van wetenschappelijke inzichten, en verkent een alternatieve manier om deze medicijnen in te zetten of zelfs overbodig te maken.

Kernboodschappen uit dit artikel (leestijd 12 minuten)

1. Werking: GLP-1-receptoragonisten (RA’s), zoals liraglutide, semaglutide en tirzepatide, zijn medicijnen die de werking van darmhormonen glucagon-like peptide (GLP-1) en gastric inhibitory polypeptide (GIP) nabootsen. Ze verminderen de eetlust en vertragen de maaglediging, wat leidt tot gewichtsverlies en een betere bloedsuikerregulatie.
2. Duurzaamheid: Onderzoek toont aan dat mensen die stoppen met GLP-1-RA’s gemiddeld twee-derde van hun verloren gewicht binnen een jaar weer terugkrijgen. De gezondheidsvoordelen zoals de verbetering van risicofactoren voor hart- en vaatziekten verdwijnen dan ook. Een langdurige behandeling lijkt nodig om de effecten te behouden.
3. Therapietrouw: In de praktijk blijkt dat veel mensen stoppen met het gebruik van GLP-1-RA’s. Na een jaar gebruikt ongeveer de helft van de diabetespatiënten het medicijn nog, en na twee jaar is dat minder dan de helft. Belangrijke redenen om te stoppen zijn maag- en darmklachten, onvoldoende gewichtsverlies, de leeftijd en kosten.
4. Bijwerkingen: Veel voorkomende bijwerkingen zijn maag- en darmklachten zoals misselijkheid, diarree en buikpijn. Er is ook sprake van verlies van spiermassa, dat niet volledig herstelt als mensen stoppen en weer aankomen. Verder kan de medicatie leiden tot een ingevallen gezicht (‘Ozempicface’) en tekorten aan vitaminen en mineralen.
5. Combinatie met therapeutische koolhydraatbeperking: Er wordt onderzoek gedaan naar het combineren van GLP-1-medicatie met een leefstijlprogramma op basis van een koolhydraatbeperkt voedingspatroon. In één studie behielden deelnemers die met de medicatie stopten hun gewichtsverlies, terwijl deelnemers die alleen de medicatie kregen dat niet deden. Het gaat om één onderzoek; voor een harde conclusie is dat te weinig.
6. Voordelen combinatie: De combinatie van medicatie en koolhydraatbeperking kan leiden tot duurzamere resultaten en minder bijwerkingen. De medicatie kan de trek in koolhydraten verminderen, waardoor het leefstijlprogramma beter vol te houden is, terwijl zowel de medicatie als het dieet de insuline verlaagt en de vetverbranding bevordert.

1. Hoe werken GLP-1-receptoragonisten?

GLP-1 en GIP zijn incretinehormonen die je darmen afgeven na het eten. Ze helpen de pancreas (alvleesklier) om - als je bloedsuiker stijgt na een maaltijd - extra van het hormoon insuline af te geven.

• GLP-1 dempt de bloedsuikerpiek na een maaltijd, laat de maag langzamer legen en geeft eerder een “vol” gevoel. Daardoor heb je minder trek en eet je vaak minder.
• GIP versterkt vooral de afgifte van insuline na het eten. Op zichzelf doet het weinig met verzadiging, maar samen met GLP-1 kan het effect op de eetlust en het gewicht sterker zijn.

Op basis hiervan zijn medicijnen ontwikkeld die deze hormonen nadoen (zie figuur 1):

• GLP-1-receptoragonisten (afgekort GLP-1 RA’s), zoals liraglutide en semaglutide. Semaglutide is geregistreerd voor diabetes type 2 en is in de media vooral bekend geworden onder de merknaam Ozempic. In een hogere dosering is de stof daarnaast geregistreerd voor de behandeling van obesitas.
• Duale GIP/GLP-1-agonisten zoals tirzepatide, die beide routes tegelijk stimuleren.

Figuur 1 - werking van GLP-1 en duale GIP/GLP-1-agonisten

Deze middelen kwamen eerst op de markt voor diabetes type 2. Daarbij viel op dat veel gebruikers gewicht verloren. Dat was geen toeval, maar het directe gevolg van minder trek en een tragere maaglediging. Dat leidde tot onderzoeken en inzet bij obesitas met hogere doseringen van de medicijnen.

In 2022 gebruikten naar schatting circa 84.000 mensen in Nederland GLP-1-RA’s. In 2024 was dat al met bijna de helft gegroeid tot circa 120.000 mensen.

2. Het effect op gewichtsverlies en andere gezondheidseffecten

We denken bij GLP-1-medicatie vaak aan diabetescontrole en afvallen. Maar het effect reikt verder. Mensen met overgewicht of diabetes hebben vaak een onderliggende ontregeling van hun stofwisseling. Dat werkt door in het hele lichaam - van het hart en de bloedvaten tot de hersenen, longen en het immuunsysteem.

Gewichtsverlies

In de STEP 1-studie, waarin mensen met overgewicht of obesitas (zonder diabetes) 68 weken lang wekelijks 2,4 mg semaglutide kregen, was het gemiddelde gewichtsverlies bijna 15 procent (ongeveer 15 kg) (Wilding, 2021). Een belangrijke reden voor het gewichtsverlies is het beperken van sterke trek. Onderzoek toont aan dat semaglutide de controle over eetgedrag verbetert. Deelnemers rapporteerden minder verlangen naar zowel hartige als zoete voeding (Wharton, 2023).

Metabool herstel

GLP-1-medicijnen helpen de ontregeling van de stofwisseling (het metabolisme) te keren. Ze verbeteren niet alleen de bloedsuiker, maar ook de vetverbranding, ontstekingsremming en signaalstofwisseling in de hersenen. Daardoor lijken mensen minder kwetsbaar voor onder andere hartfalen, beroertes, cognitieve achteruitgang en zelfs infecties (Xie, 2025). Daarmee is het geen ‘wondermiddel’, maar zorgt het wel voor herstel van het metabole systeem dat jarenlang onder druk stond door bijvoorbeeld ongezonde voeding of een gebrek aan beweging. Dat de effecten verder reiken dan het gewicht alleen, is daarmee verklaarbaar: het gaat om de onderliggende stofwisseling.

Vanwege deze positieve effecten zijn GLP-1-RA’s zijn in Nederland goedgekeurd voor de behandeling van diabetes type 2-patiënten met een BMI van meer dan 30 die niet goed reageren op medicijnen, of die een zeer hoog risico lopen op hart- en vaatziekte (Zorginstituut, 2024). De kosten van GLP-1-RA’s zijn € 1.000 tot € 1.200 per jaar. Dat is overigens veel duurder dan reguliere diabetesmedicijnen (ter vergelijking, metformine kost € 47 per jaar) (IVM, 2024). Andere mensen krijgen deze medicijnen niet vergoed. Het komt regelmatig voor dat ze de kosten voor eigen rekening nemen.

3. Langdurig medicatiegebruik

3.1. Hoe lang moet het gebruikt worden?

Studies laten zien dat wanneer mensen stoppen met GLP-1-RA’s, ze vaak weer aankomen. In een vervolgstudie van het STEP 1-onderzoek (de STEP 1-extensiestudie) kwamen deelnemers die gestopt waren met semaglutide binnen een jaar gemiddeld twee derde van hun verloren gewicht weer aan. De verbeteringen in risicofactoren voor hart- en vaatziekten (zoals bloeddruk en lipiden) verdwenen grotendeels (Wilding, 2022). De onderzoekers concluderen dat een langdurige behandeling nodig is om de effecten van GLP-1-RA’s te behouden. Een meer recente systematische review (Berg, 2025) kwam tot dezelfde conclusie.

3.2. Blijven mensen GLP-1-RA’s in de praktijk gebruiken?

In de praktijk blijkt echter dat veel mensen niet lang de medicatie blijven gebruiken. Onderzoek met gegevens uit de dagelijkse praktijk laat zien dat de therapietrouw tegenvalt: na 1 jaar gebruikt ongeveer de helft van de diabetespatiënten het medicijn nog correct, en na 2 jaar is dat minder dan de helft. Het percentage mensen dat stopt is hoog: bijna de helft stopt binnen 12 maanden en ongeveer 70 procent binnen 24 maanden (zie figuur 2). Gemiddeld stoppen patiënten na 13 maanden (Weiss, 2020). Recenter onderzoek (Rodriguez, 2025) bevestigt dit beeld: de helft van de diabetespatiënten stopt binnen één jaar en twee derde van de niet-diabetespatiënten stopt binnen één jaar.

Figuur 2: Tijd van stoppen met medicatie (Weiss, 2020)

Belangrijke redenen voor het stoppen met de medicatie zijn (Rodriguez, 2025):

• Minder gewichtsverlies: 1 procent minder gewichtsverlies leidt tot 3 procent meer kans op stoppen.
• Maag- en darmklachten: zulke klachten leiden tot 19 tot 39 procent meer kans op stoppen.
• Geen diabetes type 2: mensen zonder diabetes stoppen vaker (84 procent na twee jaar) dan mensen met diabetes (65 procent).
• Leeftijd: oudere mensen (65+) stoppen 18 tot 28 procent vaker dan jongere mensen.
• Hoge kosten: bij mensen die GLP1-RA’s niet vergoed krijgen.

4. Bijwerkingen GLP-1-agonisten

Hoewel effectief, zijn GLP-1-RA’s niet zonder bijwerkingen en risico’s, die nog niet volledig zijn onderzocht. Vooral de langetermijnrisico’s zijn nog onvoldoende bekend (Moiz, 2025).

4.1. Veelvoorkomende bijwerkingen

• Maag- en darmklachten. De meest voorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, diarree, braken, buikpijn en verstopping (Xie, 2025). Samen met hoofdpijn en vermoeidheid treedt dit op bij 10 tot 30 op de 100 personen (Lareb, 2025).
• Verlies van spiermassa. Bij gewichtsverlies gaat niet alleen vet, maar ook spiermassa verloren. Studies suggereren dat 25 tot 40 procent van het verloren gewicht met semaglutide uit ‘vetvrije massa’ bestaat. Dit omvat spieren, water en bindweefsel (Prado, 2024). Omdat veel patiënten na verloop van tijd stoppen met het medicijn en dan weer aankomen, bestaat het risico dat zij vooral vetmassa terugwinnen terwijl de verloren spiermassa niet volledig herstelt. Spierverlies kan leiden tot vermindering van kracht, uithoudingsvermogen en metabole flexibiliteit, en bij ouderen tot het risico op vallen, en kan het verlies van zelfstandigheid vergroten.
• Mentale gezondheid. De effecten van GLP-1-RA’s op de mentale gezondheid blijven onderwerp van wetenschappelijk debat. Terwijl een grote studie uit 2024 (Kornelius, 2024) een verhoogd risico op psychiatrische aandoeningen rapporteerde - met een bijna 3 keer hoger risico op depressie, dubbel risico op angst en suïcidaal gedrag bij gebruikers - laat ander onderzoek juist beschermende effecten zien. Een omvangrijke systematische evaluatie van 215.000 mensen in het Amerikaanse veteranenzorgsysteem toonde verminderde risico’s aan op middelenmisbruik, psychotische stoornissen, epilepsie en neurocognitieve aandoeningen zoals dementie (Xie, 2025). Deze tegenstrijdige resultaten onderstrepen de complexiteit van deze medicijnen.
• Ingevallen gezicht. Naast het gewenste verlies van visceraal vet (vet rond de organen) kan GLP‑1-RA-therapie ook leiden tot verlies van subcutaan vetweefsel, met name in het gezicht. Dat veroorzaakt ingevallen wangen, verlies van huidvolume en een verouderd uiterlijk - bekend geworden als de ‘Ozempic‑face’ (Persson, 2025). Deze veranderingen ontstaan vooral bij snelle gewichtsreductie, waarbij de huid zich niet snel genoeg kan aanpassen.
• Vitaminen en mineralentekort. Bij 20 procent van de GLP-1-gebruikers werden essentiële tekorten vastgesteld. Voornamelijk vitamine B12-, vitamine D-, ijzer- en zinktekorten werden waargenomen. Deze zijn van belang voor een goed werkend immuunsysteem en om bloedarmoede tegen te gaan (Butsch, 2025).

4.2. Zeldzame bijwerkingen

Er is een kleine kans op problemen met het gezichtsvermogen, zeldzaam komt een blokkade van de maag of darmen voor, en op langere termijn kan de kans op galstenen wat toenemen. Voor alvleesklierontsteking zijn de resultaten nog onzeker: sommige onderzoeken zien een iets hoger risico, andere niet. Kortom: deze risico’s zijn zeldzaam en meestal pas bij een hoge dosering of langdurig gebruik merkbaar.

5. Onderzoek naar combineren met leefstijl en afbouwen

Gezien de hoge kosten van langdurig gebruik van GLP-1-medicatie op hoge doseringen, de bijwerkingen en het feit dat patiënten vaak binnen 1 tot 2 jaar stoppen, waarna gewichtstoename volgt, wordt er gezocht naar effectievere manieren om GLP-1-RA’s in te zetten.

Er wordt onderzocht of het combineren van de medicijnen met een leefstijlinterventie op basis van een koolhydraatbeperkt voedingspatroon helpt om terugval na het stoppen te voorkomen. Een recente studie van Virta Health biedt hiervoor belangrijke inzichten (McKenzie, 2024).

5.1. Wat is therapeutische koolhydraatbeperking

Therapeutische koolhydraatbeperking (TKB) is een voedingsaanpak waarbij de inname van koolhydraten doelbewust wordt beperkt tot minder dan 50 gram per dag (vaak 5-10 procent van de energie-inname), gericht op het verbeteren van de metabole gezondheid. Het is géén standaard ‘high fat’-ketogeen dieet, maar een strategie waarbij koolhydraatbeperking centraal staat, gecombineerd met de inname van voldoende eiwitten voor het behoud van spiermassa (15-30 procent van de energie-inname), en van gezonde vetten naar behoefte. TKB kan leiden tot nutritionele ketose, waarbij het lichaam overschakelt van glucose- naar vetverbranding, en ketonen inzet als eerste-keusbrandstof voor hersenen, hart en spieren.

TKB kan óók als op zichzelf staande behandelkeuze worden ingezet bij overgewicht/obesitas en (pre)diabetes, dus zonder GLP-1-medicatie. De focus op koolhydraatbeperking met voldoende eiwitten (voor spiermassabehoud) verbetert gewicht, glykemie en insulinebehoefte. De American Diabetes Association noemt TKB expliciet als evidence-based-interventie bij diabetes type 2 (Ada, 2025).

5.2. De Virta Health-studie: wat er gebeurde na het afbouwen

In de studie werden patiënten met diabetes type 2 die GLP-1-RA’s gebruikten begeleid bij een leefstijlprogramma met koolhydraatbeperkte voeding en telemedische ondersteuning. Een deel van de patiënten stopte na 3 tot 9 maanden met GLP-1, een ander deel bleef het medicijn gebruiken. De resultaten van de groep die stopte met GLP-1 was verrassend:

• Behoud van gewichtsverlies. Patiënten bij wie de GLP-1-medicatie werd afgebouwd behielden hun gewichtsverlies gedurende een follow-up van 12 maanden. Er was geen significant verschil in gewicht tussen patiënten die stopten met GLP-1-medicatie en de groep die ermee doorging. Dat staat in scherp contrast met de STEP 1-extensiestudie (Wilding, 2022), waarin deelnemers die stopten met semaglutide binnen een jaar gemiddeld tweederde van hun verloren gewicht weer terugkregen (deze patiënten kregen leefstijladvies maar geen leefstijlprogramma met koolhydraatbeperking).
• HbA1c bleef op niveau. Het HbA1c (bloedsuiker) van de patiënten steeg na het stoppen met de medicatie licht, maar bleef gemiddeld onder de diagnostische grens voor diabetes (42 mmol/mol na 6 maanden, 44 mmol/mol na een jaar).

5.3. Wat maakte het verschil?

Bij de Virta Health-studie werd een koolhydraatbeperkt (minder dan 30 gram per dag) voedingspatroon gebruikt, gecombineerd met ongeveer 1,5 gram per kilogram streefgewicht aan eiwitrijke voeding. Daarnaast waren er telemedische begeleiding en zelfmonitoring van de bloedsuiker en ketonen (tussen 0,5-3,0 mmol/L).

Opvallend is dat koolhydraatbeperking en GLP-1-medicatie vergelijkbare effecten hebben op de bloedsuikercontrole en maaglediging. De onderzoekers suggereren dat het koolhydraatbeperkte voedingspatroon mogelijk sommige werkingsmechanismen van GLP-1-medicatie kan nabootsen of aanvullen, wat verklaart waarom patiënten hun verbeteringen konden behouden na het stoppen met de medicatie. De focus op een volwaardige eiwitinname en daarmee van micronutriënten is van belang om het verlies van spiermassa te beperken.

5.4. TKB alleen of een combinatie-aanpak met GLP-1?

Enkele opties voor toepassing:

• TKB als zelfstandige optie. TKB werkt via meerdere aangrijpingspunten (insulineverlaging, verbeterde verzadiging/ketose, voldoende eiwitinname → behoud van spiermassa) en kan zonder medicatie substantiële verbeteringen geven in gewicht en glykemie. Kies TKB‑alleen wanneer (1) de bijwerkingen en/of kosten van GLP‑1-RA’s zwaar wegen, (2) de voorkeur uitgaat naar een niet‑farmacologische aanpak, of (3) HbA1c en gewicht voldoende verbeteren op dit voedingspatroon.
• TKB + GLP‑1. In de onderzoeksliteratuur worden verschillende situaties beschreven waarin een combinatie van koolhydraatbeperking en GLP-1-medicatie wordt onderzocht: wanneer honger het volhouden van een voedingsaanpak in de weg zit, wanneer er een hoog cardiometabool risico is, en wanneer de medicatie tijdelijk wordt ingezet om een nieuw voedingspatroon te laten wennen. Of dat in jouw situatie passend is, en hoe een eventueel afbouwplan eruitziet, is een beslissing van je arts.

Let op! Keuzes rond GLP-1-medicatie, alleen of in combinatie met therapeutische koolhydraatbeperking (TKB), zijn medische beslissingen die u samen met uw (huis)arts of behandelend specialist neemt. Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen persoonlijk medisch advies, persoonlijke diagnose of behandeling. Start, stop of wijzig medicatie nooit zonder overleg met uw arts.

6. Conclusie

GLP-1-receptoragonisten geven bij veel mensen met overgewicht of obesitas gewichtsverlies. Ze hebben ook nadelen. Maag-darmklachten, verlies van spiermassa, mogelijke (zeldzame) ernstige complicaties, en de noodzaak voor langdurig gebruik (met gewichtstoename na stoppen als gevolg) zijn belangrijke overwegingen.

Een strategie waarbij deze medicijnen mogelijk slimmer worden ingezet, gericht op het doorbreken van koolhydraatverslaving, gecombineerd met een koolhydraatarm dieet, en met het doel om uiteindelijk weer zonder medicijnen te kunnen, biedt mogelijk een duurzamer pad. Recent onderzoek ondersteunt het idee dat een intensieve leefstijlverandering essentieel is om gewichtstoename na het stoppen van de medicatie te voorkomen.

GLP-1-medicijnen kunnen een waardevol hulpmiddel zijn, maar zijn waarschijnlijk niet de enige oplossing. TKB verdient ook als zelfstandige behandelkeuze expliciete overweging: voor veel mensen kan een begeleid koolhydraatbeperkt programma zónder GLP-1-RA’s voldoende zijn, terwijl anderen baat hebben bij een tijdelijke combinatie met een duidelijk afbouwplan om terugval na stoppen te voorkomen.

Het uiteindelijke doel zou moeten zijn de controle over het eetgedrag terug te winnen en duurzaam gezonde gewoontes op te bouwen. Bespreek de opties, voordelen en risico’s altijd grondig met een arts om een plan te maken dat past bij de individuele situatie en gezondheidsdoelen.

Veel gestelde vragen (F.A.Q.)