Roken, alcohol en andere middelen: wat doen ze met je gezondheid?

Roken, alcohol, drugs en medicijnen vallen allemaal onder één leefstijlpijler: middelen. Ze zijn heel verschillend. Toch hebben ze één ding gemeen: je kunt er verslaafd aan raken. In deze training legt gezondheidswetenschapper Marjolein Streur-Kranenburg uit wat deze middelen met je lichaam en geest doen. Je hoort ook wat je zelf kunt doen als je wilt minderen of stoppen.

1. Wat je in deze training leert

• Hoe een verslaving werkt en waarom stoppen vaak meer pogingen vraagt
• Waarom nicotine zo snel verslaafd maakt, en wat de e-sigaret doet
• Wat stoppen met roken je oplevert, ook na vele jaren roken
• Waarom ook een klein beetje alcohol risico's heeft
• Hoe medicijnen en leefstijl elkaar kunnen beïnvloeden

2. Hoe verslaving werkt

In het begin voelt het gebruik misschien fijn. Maar op een gegeven moment heb je het nodig. Je lichaam en je geest vragen er steeds meer om, tot je niet meer zonder kunt.

Tegelijk ga je er lichamelijk en geestelijk juist op achteruit. Zo kom je in een nare cirkel die moeilijk te doorbreken is. Marjolein benadrukt dat stoppen vaak meerdere pogingen kost. Dat is niet erg, het hoort erbij.

3. Roken en de e-sigaret

Ongeveer 20 procent van de mensen in Nederland rookt. Nicotine is erg verslavend. Binnen 7 tot 10 seconden merk je het effect al in je hersenen. Na 2 tot 12 uur krijg je ontwenningsverschijnselen. Dan vraagt je lichaam om de volgende sigaret.

In een sigaret zitten honderden stoffen, waarvan tientallen kanker kunnen veroorzaken. Bij het verbranden komt onder meer koolmonoxide vrij. Dat raakt ook de mensen om je heen. Kinderen van ouders die roken hebben bijvoorbeeld vaker klachten aan hun luchtwegen. Minder bekend is derdehands rook: de rook die in kleding en meubels blijft hangen. Ook die kan schadelijk zijn.

De e-sigaret of vape is bedacht als minder schadelijk alternatief, zonder koolmonoxide. Volgens Marjolein is dat nog maar de vraag, want de gevolgen op lange termijn kennen we niet. Ze maakt zich vooral zorgen over kinderen. Zoete smaakjes maken de vape voor hen heel laagdrempelig. Zo raken ze toch verslaafd aan nicotine, en wordt de stap naar sigaretten kleiner.

4. Stoppen met roken loont altijd

Stoppen met roken heeft altijd zin, ook als je al vijftig jaar rookt. Binnen een paar dagen zijn de meeste schadelijke stoffen uit je lichaam. Je bloeddruk daalt en je ruikt en proeft beter. Na een paar weken tot maanden werken je longen beter en verdwijnt je hoest. Na een jaar daalt je kans op hart- en vaatziekten en op kanker.

Stoppen is lastig, want alles in je vraagt om een sigaret. Marjolein vertelt dat een combinatie van gedragstherapie en nicotinevervangers voor veel mensen het beste werkt. Begeleiding bij stoppen met roken wordt vergoed uit de basisverzekering. Met een begeleider zet je de voordelen op een rij, bedenk je wat je doet op moeilijke momenten en kies je een stopdag.

5. Alcohol: ook een klein beetje telt

Vroeger stond in de richtlijnen dat één glas per dag kon. De nieuwe richtlijn zegt: liever geen alcohol. Volgens Marjolein heeft alcohol ook bij normaal gebruik schadelijke effecten. Die risico's worden vaak onderschat. Uit onderzoek blijkt dat 60 procent van de mensen niet weet dat alcohol kanker kan veroorzaken. Eén glas per dag verhoogt bijvoorbeeld al de kans op borstkanker.

Alcohol bevat veel calorieën, en het vet dat daardoor ontstaat slaat vaak op rond je buik. Bij een drankje horen vaak ook snacks. En wie dronken is, loopt meer kans op letsel.

Minderen is sociaal soms lastig. Zeg je op een feestje nee, dan krijg je vragen. Bereid je daarop voor, raadt Marjolein aan. En kijk naar het wijntje na een lange werkdag: moet het echt wijn zijn, of past iets anders ook?

6. Drugs en medicijnen

Drugs worden in Nederland vooral door jongvolwassenen gebruikt, en dan vooral cannabis. Een kwart van de 18- tot 24-jarigen heeft het weleens gebruikt. Bekende gevolgen zijn hartkloppingen, een hogere bloeddruk, schade aan lever en longen, en paniekaanvallen.

Medicijnen zijn een andere categorie. Soms heb je ze gewoon nodig, en dat is prima. Leefstijl bestaat naast medicatie. Maar ook bij medicijnen kan verslaving ontstaan, bijvoorbeeld bij slaap- en kalmeringsmiddelen en zware pijnstillers. Bij migraine kunnen medicijnen soms juist een nieuwe aanval uitlokken.

Medicijnen kunnen ook je leefstijl beïnvloeden. Sommige laten je aankomen. Andere geven spierpijn, waardoor bewegen lastiger wordt, of remmen je hartslag tijdens het sporten. Merk je zoiets, bespreek het dan met je arts of apotheker. Er zijn ook leefstijlapothekers die veel weten van bijwerkingen en leefstijl.

7. Zelf aan de slag

• Kijk goed naar je eigen gebruik: kun je zonder, of merk je dat je het nodig hebt?
• Wil je stoppen met roken? Vraag begeleiding aan via je huisarts. Die zit in de basisverzekering.
• Vraag jezelf af welke functie alcohol voor je heeft, en wat je in plaats daarvan kunt doen.
• Vertel mensen om je heen dat je wilt stoppen of minderen. Niets is lastiger dan iemand die je toch een sigaret aanbiedt.
• Gebruik je medicijnen? Bespreek met je arts of apotheker hoe ze samengaan met je leefstijl. Verander nooit zelf iets aan je medicatie.

8. Over Marjolein

Marjolein Streur-Kranenburg is gezondheidswetenschapper, leefstijlcoach en docent. Ze schreef het handboek Leefstijlgeneeskunde in de praktijk. Lees meer over Marjolein.

9. Meer over middelen

Op de pagina over de leefstijlpijler middelen vind je meer artikelen over roken, alcohol en andere middelen. Marjolein maakte ook trainingen over stress en ontspanning en over hoe je leefstijl bespreekt met je arts.

Alle korte trainingen van Marjolein vind je bij elkaar op de pagina Trainingen.