Leefstijl bespreken met je arts: zo begin je het gesprek

Wil je iets aan je leefstijl veranderen en heb je een aandoening of klachten? Dan is het fijn om dat samen met je arts te doen. Dat gesprek voelt niet altijd makkelijk. In deze training legt gezondheidswetenschapper en leefstijlcoach Marjolein Streur-Kranenburg uit hoe je het gesprek aangaat. Ze laat twee hulpmiddelen zien die je daarbij helpen. En ze geeft tips om nieuw gedrag vol te houden.

1. Wat je in deze training leert

• Waarom leefstijl gewoon bij goede zorg hoort
• Hoe je als gelijkwaardige partner het gesprek met je arts voert
• Hoe het Leefstijlroer je helpt om je eigen leefstijl te bekijken
• Wat het Spinnenweb van Positieve Gezondheid is
• Waarom kleine stappen beter werken dan grote plannen
• Hoe je met een als-dan-plan je voornemen makkelijker uitvoert

2. Leefstijl hoort bij goede zorg

Niet elke arts heeft tijd of aandacht voor leefstijl. Soms voel je ook zelf weinig ruimte om het te bespreken. Toch staat leefstijl in veel medische richtlijnen bij aandoeningen. Artsen werken volgens het principe dat zorg moet zijn onderbouwd met onderzoek. Leefstijl hoort daar volgens Marjolein gewoon bij. Je komt bij de arts voor je gezondheid. Dan is het logisch om ook over leefstijl te praten.

Je arts weet veel over je aandoening. Maar jij weet het meest over jezelf. Jij weet hoe je met de aandoening omgaat en hoe je die ervaart. Samen hebben jullie dus allebei kennis die nodig is. Ga je het gesprek in met dat idee, dan voelt het vaak al gelijkwaardiger.

3. Het Leefstijlroer

Het Leefstijlroer is ontwikkeld door de Vereniging Arts en Leefstijl. Dat is een groep artsen die vindt dat leefstijl een grotere plek in de spreekkamer verdient. Op het roer staan zes leefstijlpijlers: voeding, beweging, ontspanning, slaap, middelen en zingeving en verbinding.

Het is niet voor niets een roer. Draai je aan één pijler, dan draaien de andere vaak mee. Daarom maakt het weinig uit waar je begint. Het gaat erom dat de verandering begint. En een roer heeft een stuurman: jij staat zelf aan het roer van je gezondheid.

Bij het roer hoort een uitgebreide versie met een gesprekskaart. Per pijler staan er vakjes die je kunt aankruisen. Die vind je online op de website van Arts en Leefstijl. Het aantal vinkjes zegt weinig. Kijk liever wat je opvalt. Waar heb je nog nooit over nagedacht? Waar wil je iets mee? Neem dat mee naar je arts. Kent je arts het roer nog niet? Dan heb je meteen een mooie aanleiding om erover te praten.

4. Het Spinnenweb van Positieve Gezondheid

Het tweede hulpmiddel komt van Machteld Huber. Zij is arts en richtte het Instituut voor Positieve Gezondheid op. Ze werd zelf ernstig ziek. Daardoor merkte ze dat gezondheid over meer gaat dan geen aandoening hebben. Het gaat ook over veerkracht en zelf regie houden. Hoe sta je in het leven, met of ondanks je aandoening?

Positieve gezondheid bestaat uit zes pijlers in de vorm van een spinnenweb. Online vul je vragen in over elke pijler. Daar komt een plaatje uit van jouw gezondheid. Ook hier gaat het niet om hoog of laag scoren. De vraag is: wat valt je op, wat raakt je en waar wil je iets mee? Dat is een goed begin van het gesprek met je arts.

De twee hulpmiddelen overlappen deels, maar vullen elkaar ook aan. Het spinnenweb helpt je ontdekken wat voor jou belangrijk is. Het Leefstijlroer geeft daarna praktische handvatten. Je kunt ze samen gebruiken of los van elkaar.

5. Nieuw gedrag: begin klein

Heb je besloten iets te veranderen? Dan begint het echte werk: je gedrag aanpassen. Dat is lastig, zegt Marjolein. We willen vaak te veel tegelijk. De eerste weken gaat het goed. Daarna zakken we terug in oude gewoontes. Nieuw gedrag kost energie, en daar houdt ons brein niet van.

Haar belangrijkste tip is daarom: zet kleine stappen. Dat voelt misschien traag. Maar een sneeuwbal begint ook klein en wordt groter zolang hij blijft rollen. Kijk je na een jaar terug? Dan kom je met kleine stappen vaak verder dan met een grote sprint en daarna een terugval.

Denk ook na over wie je nodig hebt. Wil je vaker wandelen? Spreek af met een buurvrouw of collega. Zo'n stok achter de deur helpt. Wil je stoppen met roken terwijl je huisgenoten roken? Betrek ze erbij, dan wordt het makkelijker.

6. Zelf aan de slag

• Kijk naar het Leefstijlroer op de website van Arts en Leefstijl en noteer wat je opvalt.
• Vul het Spinnenweb van Positieve Gezondheid in en kijk wat je raakt.
• Neem je aantekeningen mee naar je volgende afspraak met je arts.
• Kies één kleine stap om mee te beginnen en vraag iemand om mee te doen.
• Bedenk vooraf wat je doet als het tegenzit. Maak er een als-dan-plan van, zoals: "Als ik uit mijn werk kom, dan wandel ik een kwartier."

7. Over Marjolein

Marjolein Streur-Kranenburg is gezondheidswetenschapper, leefstijlcoach en docent. Ze schreef het handboek Leefstijlgeneeskunde in de praktijk. Lees meer over Marjolein.

8. Meer over leefstijl

Op onze pagina over leefstijl lees je meer over de zes leefstijlpijlers. Marjolein maakte ook trainingen over hoe een ongezonde leefstijl tot een aandoening kan leiden en over stress en ontspanning.

Alle korte trainingen van Marjolein vind je bij elkaar op de pagina Trainingen.