Hoe leidt een ongezonde leefstijl tot ziekte?

We weten dat een ongezonde leefstijl het risico op langdurige aandoeningen vergroot. Maar wat gebeurt er dan precies in je lichaam? In deze training legt gezondheidswetenschapper Marjolein Streur-Kranenburg dat stap voor stap uit. Ze bespreekt vier processen die vaak samenhangen met een ongezonde leefstijl. Je leert hoe die processen werken en wat je zelf kunt doen om je lichaam te ondersteunen.

1. Wat je in deze training leert

• Waarom buikvet een groter risico geeft dan vet op heupen en billen
• Wat laaggradige ontsteking is en waarom die je afweer verzwakt
• Hoe insulineresistentie ontstaat en waar het mee samenhangt
• Welke rol je darmen en darmbacteriën spelen in je gezondheid
• Wat je met voeding, ritme, beweging, slaap en ontspanning kunt doen

2. Je lichaam kan veel hebben, maar niet alles

Je lichaam kan veel opvangen. Om goed te werken heeft het wel de juiste voedingsstoffen, beweging en verzorging nodig. Krijgt het dat lange tijd niet, dan gaan er processen mis.

Marjolein licht er vier uit: buikvet, laaggradige ontsteking, insulineresistentie en een verstoorde darmflora. Die processen kunnen leiden tot aandoeningen zoals diabetes type 2, overgewicht en depressie. Dat is geen garantie, benadrukt ze. Ook je erfelijke aanleg en andere factoren spelen mee. Maar een ongezonde leefstijl vergroot het risico wel.

3. Buikvet: vet rond je organen

Niet al het lichaamsvet is even schadelijk. Vrouwen slaan vet vaak op rond heupen en billen. Mannen slaan het vaker op in de buik. Dat buikvet heet visceraal vet: vet dat rond en tussen je organen zit. Het geeft een groter risico voor je gezondheid.

Kan vet niet meer onder de huid terecht, dan stapelt het zich op in de buik. Het kan zich ook in organen ophopen, zoals bij leververvetting. Buikvet maakt ontstekingsstoffen en hormonen aan. Het verstoort bijvoorbeeld leptine, het hormoon dat je laat weten dat je vol zit. Daardoor krijg je minder snel dat seintje en eet je makkelijker door.

Volgens het Partnerschap Overgewicht Nederland hangt ernstig overgewicht samen met zo'n 200 aandoeningen. Denk aan diabetes, hart- en vaatziekten, leverproblemen en vormen van kanker. Zorgprofessionals schatten je risico in met je gewicht, je lengte en je buikomvang.

4. Laaggradige ontsteking: een brandje dat niet uitgaat

Een ontsteking is meestal nuttig. Krijg je bijvoorbeeld griep, dan ruimt je afweer het virus op. Daarna dooft de ontsteking weer uit.

Bij laaggradige ontsteking gaat dat anders. De oorzaak zit in je eigen lichaam en verdwijnt niet. Denk aan vetcellen die afsterven en die je lichaam wil opruimen. Er blijft dan steeds een milde ontsteking bestaan. Die is moeilijk te meten, maar je afweer is er voortdurend mee bezig. Marjolein vergelijkt het met brandweerlieden die al ergens anders aan het blussen zijn. Komt er een nieuw virus, dan reageert je afweer minder goed. Sinds corona is dit beter bekend. Mensen met overgewicht werden toen vaker ernstig ziek.

5. Insulineresistentie: het slot draait stroef

Insuline is een hormoon uit de alvleesklier (het orgaan achter je maag). Het werkt als een sleutel. Het opent je cellen, zodat glucose (suiker uit je bloed) erin kan.

Bij insulineresistentie draait dat slot stroef. Je lichaam heeft steeds meer insuline nodig om de cel te openen. Glucose blijft daardoor langer in je bloed. Je krijgt meer trek en je verbrandt minder vet. Raakt de alvleesklier uitgeput, dan ontstaat diabetes type 2. Maar het proces is dan vaak al jaren bezig. Insulineresistentie hangt ook samen met vaatvernauwing, laaggradige ontsteking, Alzheimer, Parkinson en vormen van kanker.

6. Je darmen: je tweede brein

Al je leefstijlfactoren hebben invloed op je darmen. Je darmen en je hersenen praten voortdurend met elkaar. Dat gaat via de nervus vagus, een zenuw tussen buik en brein. Daarom heten de darmen ook wel je tweede brein.

In je darmen leven bacteriën, virussen en schimmels: je darmmicrobioom. Zij houden je darmwand gezond en zorgen voor een goede ontlasting. Ook maken ze stoffen aan die je lichaam nodig heeft. Bij Parkinson en autisme zien onderzoekers vaak een afwijkend darmmicrobioom. Wat oorzaak en gevolg is, is nog niet duidelijk.

Raakt je darmflora verstoord, dan kunnen er kleine openingen in je darmwand ontstaan. Dat heet ook wel een lekkende darm. Stoffen uit je darm komen dan in je bloed. Je lichaam reageert met een ontsteking die blijft bestaan, net als bij laaggradige ontsteking. Klachten zijn bijvoorbeeld problemen met de ontlasting en vermoeidheid.

7. Zelf aan de slag

Marjolein sluit af met wat je zelf kunt doen:

• Eet volwaardige voeding met veel vezels. Vezels zijn goed voor je darmen en je bloedsuiker.
• Laat ultrabewerkte producten zoveel mogelijk staan. Die werken overgewicht, ontsteking en een verstoorde darmflora in de hand.
• Eet op vaste momenten, bijvoorbeeld drie maaltijden per dag, en eet niet de hele dag door.
• Geef je darmbacteriën goede voeding, zoals karnemelk en zuurdesembrood.
• Volg je biologische klok en eet niet laat op de avond. 's Nachts werken je darmen op een laag pitje.
• Zorg voor voldoende beweging, slaap en ontspanning.

8. Over Marjolein

Marjolein Streur-Kranenburg is gezondheidswetenschapper, leefstijlcoach en docent met een achtergrond in fysiotherapie. Ze schreef het handboek Leefstijlgeneeskunde in de praktijk. Lees meer over Marjolein.

9. Meer over leefstijl

Op de pagina leefstijl lees je meer over de zes leefstijlpijlers. Wil je verder kijken? Bekijk ook de trainingen van Marjolein over stress en ontspanning en het belang van slaap.

Alle korte trainingen van Marjolein vind je bij elkaar op de pagina Trainingen.