Hoge bloeddruk

Wat is hoge bloeddruk?

Hoge bloeddruk betekent dat je bloed te hard tegen de wanden van je bloedvaten drukt. Dat kan op den duur schade veroorzaken aan je hart, vaten, nieren en hersenen. Artsen meten het met twee getallen: de bovendruk (als je hart knijpt) en de onderdruk (als je hart rust). Van hoge bloeddruk spreken we bij 140/90 of hoger.

In Nederland heeft één op de vijf van de volwassenen hoge bloeddruk. Boven de 65 jaar heeft zelfs meer dan de helft hoge bloeddruk. Dat zijn zo'n 2,8 tot 3 miljoen mensen. Omdat het vaak geen klachten geeft, blijft naar schatting 10 tot 15% onontdekt. Bij meer dan 95% is er geen duidelijke oorzaak. Het is een mix van genen, leefstijl en omgeving.

Hoe het ontstaat

Bij de meeste mensen staat hoge bloeddruk niet op zichzelf. Het hoort bij een cluster van buikvet, een hogere bloedsuiker, ongunstige bloedvetten en een verhoogde druk. Sinds 2023 noemen de richtlijnen dit het CKM-syndroom (van hart, nieren en stofwisseling). De gemeenschappelijke noemer is metabole ontregeling, met insulineresistentie als spil: je lichaam reageert minder goed op het hormoon insuline, de nieren houden meer zout vast en de bloedvaten verstijven.

Uitlokkende factoren

Ultrabewerkte voeding (zoals koekjes, snoep, kant-en-klaar maaaltijden, frisdrank) verhoogt het risico met 15 tot 23%. Langdurig zitten (meer dan 3 uur TV per dag) geeft 24% meer kans. Chronische stress geeft 40% hogere kans, terwijl angst en somberheid het risico met 19 tot 28% verhogen. Slaapapneu geeft zelfs 80% meer kans. En te veel zout vooral bij mensen die veel ultrabewerkt voedsel eten (gemiddeld halen Nederlanders daar 61% van hun caloriën uit).

Ook omgevingsfactoren spelen mee. Fijnstof en stikstofoxiden veroorzaken extra stress in de bloedvaten. Langdurige blootstelling aan fijnstof verhoogt de kans op hoge bloeddruk met ongeveer 21%. Hormoonverstorende stoffen zoals PFAS in alledaagse producten kunnen de bloeddruk ook beïnvloeden.

Behandeling

Bij hoge bloeddruk is de eerste stap altijd leefstijl. Gezonder eten (vooral minder ultrabewerkt en minder snelle koolhydraten), meer bewegen, minder zout, afvallen en stoppen met roken kunnen de bloeddruk fors verlagen. Dat is vaak genoeg om medicijnen te voorkomen of minder nodig te maken. Bij mildere vormen is het aan te raden om eerst 3 tot 6 maanden leefstijl aan te passen. Medicijnen verlagen het risico op beroerte en hartaanval met 20 tot 40%, maar pakken de onderliggende oorzaak zelden aan: stop je ermee, dan komt de druk meestal terug. Leefstijl grijpt wél in op de wortel en blijft de basis voor behandeling van hoge bloeddruk. Afbouwen of aanpassen van medicatie doe je altijd in overleg met je huisarts.

Een multidisciplinaire aanpak werkt het best: huisarts, diëtist, apotheker en fysiotherapeut samen. Teamzorg zorgt bij 70 tot 80% van de mensen voor betere bloeddrukwaarden.