De kracht van sociale steun bij gedragsverandering

Kernboodschappen van dit artikel 

• Veranderen hoeft niet alleen: Je omgeving kan veranderen makkelijker of juist moeilijker maken. Door je voornemen of doelen te delen, kunnen anderen daar rekening mee houden. Bovendien is samen iets doen of je successen delen vaak leuker dan wanneer je het alleen doet. 
• Sociale steun uit je omgeving: Mensen die dicht bij je staan, zien soms dingen die jij niet ziet en kunnen je motiveren. Kies mensen die jou de juiste steun kunnen bieden. Niet iedereen kan de steun bieden die jij nodig hebt. 
• De juiste steun maakt het verschil: Niet iedereen kan jou op dezelfde manier helpen. Kies mensen die passen bij de steun die jij nodig hebt, zoals motivatie, praktische hulp of een luisterend oor. 
• Wees duidelijk: Door concreet aan te geven wat je nodig hebt, vergroot je de kans dat anderen je op de juiste manier helpen en voorkom je misverstanden. 
• Sociale steun uit een community: Naast sociale steun kunnen communities een waardevolle aanvulling zijn. Ze bieden motivatie, herkenning, praktische tips en nieuwe inspiratie. Wij bieden verschillende lokale en online supportgroepen, waar je ervaringen kunt delen en kunt leren van de ervaringen van anderen. 

1. Steun maakt verandering makkelijker 

Veranderen lukt bijna nooit alleen en dat hoeft ook niet. We onderschatten vaak hoeveel invloed onze sociale en fysieke omgeving op ons heeft. Mensen om je heen kunnen je helpen om verleidingen uit je fysieke omgeving beter te weerstaan.

Denk bijvoorbeeld aan samen een gezondere keuze maken als je uit eten gaat. Of dat iemand je helpt om ongezonde snacks in huis te vervangen door betere opties. Ook kunnen anderen je erop wijzen als je onbewust in oude gewoontes vervalt, zoals automatisch naar de voorraadkast lopen uit gewoonte. 

Daarnaast helpt steun om gemotiveerd te blijven, plezier te houden en valkuilen op te merken die je zelf niet ziet. Onderzoek laat zien dat sociale steun samenhangt met een grotere kans om nieuwe gewoontes vol te houdenen gemotiveerd te blijven, terwijl weinig steun het proces vaak lastiger maakt [1].  

Steun kan komen uit je sociale omgeving of professionele hulp. Zelfs als je professionele hulp krijgt, blijft steun van mensen om je heen belangrijk. Je ziet hen bijna elke dag, daardoor hebben ze veel invloed op je gedrag.  

2. Sociale steun uit je omgeving 

Mensen die dicht bij je staan, kunnen je goed ondersteunen. Denk aan vrienden, familie, collega’s of buren. Zij zien dingen die jij zelf niet ziet, kunnen je motiveren en helpen je op koers te blijven wanneer je motivatie even wegzakt. 

Mensen uit je sociale omgeving hebben ook invloed op jouw gedrag. Als je niet duidelijk aangeeft wat je wilt veranderen, kunnen deze mensen het extra moeilijk maken. Ze doen dit vaak onbewust. 

Bijvoorbeeld: een collega biedt je koffie aan terwijl je minder cafeïne wilt drinken. Of een vriend maakt grapjes over je nieuwe eetpatroon, waardoor je sneller terugvalt in oude gewoontes. 

Hier zijn een aantal voorbeelden van mensen die je kunnen steunen en op welke manier ze dat kunnen doen. 

• Vrienden: Iemand die samen met je beweegt, je herinnert aan je doelen of gewoon naar je luistert. 
• Familie: Een familielid kan praktisch helpen, bijvoorbeeld door samen maaltijden te plannen, maar kan ook emotionele steun geven bij moeilijke momenten. 
• Collega’s: Handig als je werkgewoontes wilt veranderen of kleine routines wilt opbouwen tijdens werkuren. Bijvoorbeeld een collega om samen mee te wandelen tijdens de pauzes. 
• Verenigingen of communities: Het helpt om steun te zoeken bij mensen met dezelfde doelen, zoals een sportclub, wandelgroep, hobbygroep of een leefstijl community. Hier vind je mensen met hetzelfde doel.  

3. Zo haal je het meeste uit de steun van je sociale omgeving 

Steun werkt alleen als je er actief om vraagt. Wacht niet tot iemand het zelf ziet. Soms kan steun juist tegenwerken. Bijvoorbeeld: je wilt iets veranderen in je gedrag. Zodra iemand je erop wijst, word je snel boos. De ander probeert juist te helpen, maar het werkt averechts. 

Door duidelijk te zijn over wat je nodig hebt en hoe iemand je kan helpen, voorkom je misverstanden en frustratie. Zo zorg je dat de steun ook echt bijdraagt aan je doelen. 

3.1 Kies de juiste personen voor steun 

Het is belangrijk goed na te denken wie de beste persoon is om jou te steunen. Niet elke vriend is geschikt om je te helpen veranderen. Dat is niet erg. Iedereen heeft zijn eigen kwaliteiten. Iemand met wie je gezellig een avondje uitgaat, is niet altijd degene die je kan herinneren aan je nieuwe gewoontes of je een duwtje kan geven.

Kies mensen die passen bij het type steun dat jij nodig hebt. Misschien accepteer je feedback makkelijker van iemand die dicht bij je staat, terwijl je bij een collega meteen in de verdediging schiet. 

Mensen die je niet direct kunnen steunen in de vorm van luisteren of aanmoedigen, kunnen nog steeds veel betekenen [2]. Door hen te informeren over je doelen, kunnen ze er toch rekening mee houden. 

Voorbeeld: Je wilt minder alcohol drinken en je hebt een borrel op werk waar je niet onderuit kunt. Als je je collega’s hebt verteld dat je minder wilt drinken, is de kans groter dat er alternatieven worden aangeboden of dat iemand zelfs vraagt of je iets fris wilt. Misschien gebeurt dit niet meteen de eerste keer. Maar als je dit een paar keer aangeeft, gaan mensen er vanzelf aan denken. Zo helpt je omgeving je op een subtiele manier, doordat verleidingen kleiner worden.

Steun is niet altijd positief

Sommige mensen hebben de neiging ongevraagd advies te geven of je te vergelijken met anderen. Dat kan demotiverend werken.

Kies daarom mensen die je energie geven, die echt begrijpen wat je probeert te bereiken en die een balans vinden tussen helpen en respecteren wat jij nodig hebt. 

3.2 Wees duidelijk over wat je nodig hebt 

Het belangrijkste is dat je duidelijk bent over wat jij nodig hebt. Niet iedereen kan hetzelfde bieden en niet iedereen ziet vanzelf wat jou helpt. Soms is een luisterend oor genoeg, soms heb je juist een stok achter de deur nodig.   

3.3 Tips om goed gebruik te maken van sociale steun 

Hieronder lees je een aantal praktische tips om beter gebruik te maken van de steun. 

Maak duidelijke afspraken 
Bespreek van tevoren hoe je wilt dat iemand je wijst op bepaald gedrag. 

Bijvoorbeeld: 

• “Kun je me er op een rustige manier op wijzen als ik te snel snack?” 
• “Het helpt mij als je eerst vraagt of ik feedback wil, voordat je iets zegt.” 
• “Gebruik liever voorbeelden van wat ik wel kan doen, in plaats van alleen te zeggen wat fout gaat.” 

Vraag concreet wat je nodig hebt 
Bijvoorbeeld: “Kun je me helpen herinneren om water te drinken?” of “Zou je een keer mee willen wandelen deze week?” 

Wees eerlijk over wat werkt en wat niet 
Geef feedback als iets helpt of juist afleidt. 

Maak het leuk samen 
Nieuwe gewoontes volhouden is makkelijker als je er plezier aan beleeft. Samen koken, sporten of doelen bijhouden kan motiverend zijn. 

Stel grenzen 
Geef duidelijk aan wat voor jou wel en niet werkt. Niet iedereen kan of wil je op dezelfde manier helpen, en dat is oké. Door je eigen grenzen te bewaken, zorg je ervoor dat je steun krijgt op een manier die bij jou past. 

Vier samen successen 
Een kleine beloning of compliment van je omgeving houdt je gemotiveerd en zorgt voor meer plezier.  

4. Steun uit communities 

Steun komt niet alleen uit je directe omgeving, maar ook uit communities waar mensen met dezelfde doelen of uitdagingen samenkomen. Bijvoorbeeld een wandelclub of een groep mensen rond een bepaald eetpatroon.

In zo'n groep vind je herkenning, inspiratie en praktische tips van mensen die begrijpen waar jij mee bezig bent. Dat kan helpen om gemotiveerd te blijven en nieuwe ideeën op te doen die je in je dagelijks leven kunt toepassen. 

Daarnaast bieden communities vaak net dat extra zetje om vol te houden. Mensen die steun krijgen van anderen met dezelfde doelen, zijn vaak gemotiveerder en houden hun gedrag beter vol. Zo laat onderzoek bij mensen met type 2 diabetes zien dat peer support (steun van mensen met vergelijkbare ervaringen) kan bijdragen aan meer zelfvertrouwen in het omgaan met hun gedrag en een betere zelfmanagement van hun aandoening [3].

Door ervaringen te delen, successen te vieren en samen doelen te stellen, ontstaat er een gevoel van betrokkenheid. Ook al zie je elkaar niet dagelijks, de steun en motivatie vanuit een community kunnen een belangrijke rol spelen in het vasthouden van nieuwe gewoontes. In sommige communities kan je wel dagelijks online contact hebben met andere leden. 

Bij Je Leefstijl Als Medicijn hebben we lokale en online supportgroepen. Je kunt ervaringen delen, vragen stellen en samen uitdagingen aangaan. Doordat iedereen bezig is met vergelijkbare doelen, voel je je sneller begrepen en gemotiveerd.  

5. Wanneer is professionele hulp nodig? 

Soms is steun uit je omgeving niet genoeg. Bijvoorbeeld als je blijft terugvallen in oude gewoontes, vastloopt in stress of emoties of merkt dat je motivatie steeds wegzakt. Ook bij mentale klachten, verslavingen of gezondheidsrisico’s kan extra begeleiding belangrijk zijn.

Een professional kijkt met je mee, helpt je overzicht te krijgen en ondersteunt je stap voor stap bij het volhouden van verandering. 

Er zijn verschillende soorten professionals die je kunnen ondersteunen, ieder met hun eigen expertise en technieken.   

6. Conclusie  

Gedrag veranderen gaat een stuk makkelijker met steun. Begin bij je directe omgeving. Je vrienden, familie of collega’s kunnen je motiveren, je herinneren aan je doelen en helpen kleine valkuilen te voorkomen. Daarnaast kan een passende community van grote waarde zijn. Je krijgt er herkenning, inspiratie en praktische tips van mensen met dezelfde doelen. 

Professionele hulp kan een extra steuntje in de rug geven, vooral als je merkt dat je vastloopt of specifieke begeleiding nodig hebt. In sommige gevallen is professionele hulp sterk aan te raden, bijvoorbeeld als je gedrag een risico vormt voor jezelf of voor anderen.

Bovendien is samen werken aan je leefstijl niet alleen effectiever, maar vaak ook leuker, makkelijker en duurzamer.  

Veelgestelde vragen