Epilepsie

Wat is epilepsie?

Bij epilepsie krijg je herhaaldelijk aanvallen door plotselinge ontregeling van elektrische signalen in je hersenen. Groepen hersencellen worden tijdelijk te actief en werken niet meer goed samen. Artsen spreken van epilepsie wanneer je twee of meer aanvallen hebt gehad.

Aanvallen ontstaan wanneer het evenwicht in je hersenen tussen stimuleren en remmen verstoord raakt. Sommige signalen maken hersencellen sneller actief (glutamaat), terwijl andere de activiteit afremmen (GABA). Als de remmende invloed te zwak wordt, kunnen groepen cellen plots tegelijk vuren. Dat is een aanval.

In Nederland leven naar schatting 200.000 mensen met epilepsie. Dat is ongeveer 1 op de 90 personen. Elk jaar krijgen zo'n 10.400 mensen voor het eerst de diagnose.

De rol van hersenenergie

Je hersenen zijn echte energieverbruikers. Ze vormen maar 2% van je lichaamsgewicht, maar gebruiken bijna 20% van je totale energie. Normaal gesproken komt die energie uit glucose (suiker). Maar bij epilepsie kan een sterk glucose-gedreven energiehuishouding de aanvalsdrempel verlagen. Dat maakt het interessant om te kijken naar alternatieve brandstof voor je hersenen: ketonen.

Het ketogeen dieet: een bijzondere geschiedenis

In 1921 ontwikkelde arts Russell Wilder aan de Mayo Clinic het ketogeen dieet als behandeling voor kinderen met epilepsie. Bij dit dieet eet je heel weinig koolhydraten en relatief veel vetten. Je lichaam schakelt dan over op ketonen als brandstof voor je hersenen. Die ketonen lijken de balans tussen prikkelende en remmende signalen te verschuiven richting meer remming. Dat kan leiden tot minder aanvallen.

Bij kinderen met therapieresistente epilepsie ervaart 40 tot 60% een vermindering van aanvallen van minstens 50%. Ongeveer 10 tot 15% wordt zelfs volledig aanvalsvrij. Bij volwassenen bereikt 30 tot 50% een vergelijkbare daling, maar therapietrouw is een grotere uitdaging. Mildere varianten zoals koolhydraatbeperking (tot 50 gram per dag) zijn makkelijker vol te houden en geven ook verbeteringen tot 40% minder aanvallen.

De darm-hersen-as

Je darmen en hersenen zijn nauw met elkaar verbonden via de darm-hersen-as. Darmbacteriën beïnvloeden via stofwisselingsproducten en zenuwsignalen hoe je hersenen reageren. Veranderingen in voeding, vooral bij ketogene diëten, kunnen de samenstelling van darmbacteriën veranderen. Dat hangt samen met betere aanvalscontrole. Het onderzoek hiernaar staat nog in de kinderschoenen, maar de eerste resultaten zijn veelbelovend.

In één oogopslag

Onderstaande infographic vat de belangrijkste leefstijladviezen bij epilepsie samen, per pijler. Handig om te bewaren of te delen.

Infographic Vergroten (opent in een nieuw tabblad)

Download infographic als pdf

Tekst van de infographic

Je Leefstijl als Medicijn · Epilepsie

Epilepsie: wat voeding kan doen

Medicatie helpt veel mensen, maar niet iedereen wordt aanvalsvrij. Koolhydraatarme voeding is de best onderzochte aanvulling, samen met slaap, beweging en steun bij spanning.

Ketogeen dieet

• Kinderen bij wie medicatie tekortschiet

  Ongeveer 40 tot 60 procent krijgt minstens de helft minder aanvallen

• Helemaal aanvalsvrij

  Ongeveer 10 tot 15 procent van die kinderen wordt aanvalsvrij

• Bij volwassenen

  Ongeveer 30 tot 50 procent kan minstens de helft minder aanvallen bereiken

Milder alternatief

• Tot 50 gram koolhydraten per dag

  Maaltijden blijven flexibeler dan bij streng ketogeen

• Iets minder uitgesproken

  Tot 40 procent daling van het aantal aanvallen, circa 10 procent klachtenvrij

• Beter vol te houden

  Vooral bij jongeren en volwassenen met werk en sociaal leven

Slaap

• Vaste bedtijden

  Stabiele slaap lijkt samen te gaan met minder aanvallen

• Doorbreek de vicieuze cirkel

  Aanvallen verstoren de slaap en slechte slaap lokt aanvallen uit

Beweging

• Matig bewegen lijkt veilig

  Het geeft geen toename van aanvallen; dat oude idee is achterhaald

• Kwaliteit van leven

  Kan gemiddeld 4 tot 9 procent beter worden, bij kinderen en volwassenen

Ontspanning

• Ongeveer de helft

  Ervaart stress, angst of somberheid bij epilepsie

• Gedragstherapie en mindfulness

  Beter mentaal welzijn en dagelijks functioneren

• Effect op de aanvallen zelf

  Nog onduidelijk; hier is meer onderzoek voor nodig

Doe het niet alleen

• Altijd medische begeleiding

  Voorkomt tekorten, elektrolytproblemen en darmklachten

• Laat je cholesterol prikken

  Het dieet kan het slechte LDL-cholesterol verhogen

Grootste winst

Het ketogeen dieet is het sterkst onderbouwd; een mildere koolhydraatbeperking is makkelijker vol te houden, met net iets minder uitgesproken resultaat.

Voeding vervangt anti-epileptica niet. Stop of verander nooit zelf iets aan je medicijnen, maar bespreek dat met je neuroloog. Start een ketogeen of koolhydraatarm dieet alleen met begeleiding van arts en diëtist, en niet bij een stofwisselingsstoornis waarbij je vet slecht verwerkt.

Onderbouwing in het artikel Epilepsie: wat kan je van voedingsaanpassingen verwachten?.