Jicht

Wat is jicht?

Jicht ontstaat doordat urinezuur in het bloed langdurig te hoog is en neerslaat als scherpe kristallen in en rond een gewricht; het opruimen van zo’n kristaal zet de ontsteking in gang die je als aanval voelt. Bij de meeste mensen ligt de oorzaak niet bij te veel purine eten, maar bij nieren en darm die net te weinig urinezuur afvoeren, vaak door aanleg. Urinezuurverlagende medicatie lost de kristallen op en laat de aanvallen uitdoven, maar laat onaangeroerd wat er meestal naast staat: overgewicht, insulineresistentie, leververvetting en hoge bloeddruk. Precies daar ligt de winst van leefstijl.

Leefstijl bij jicht

Voeding is bij jicht de sterkste pijler, omdat gewicht en drinkgewoonten het urinezuur het meest beïnvloeden. Hieronder per pijler wat je concreet kunt doen.

Voeding

Geleidelijk afvallen is de meest effectieve stap: het verlaagt het urinezuur, verbetert de insulinegevoeligheid en pakt de aandoeningen aan die vaak met jicht meekomen. Doe het rustig aan, want in de eerste weken van snel afvallen of streng vasten kan het urinezuur juist tijdelijk stijgen en een aanval uitlokken. Kies verder een heel voedingspatroon in plaats van losse producten te schrappen: veel groente, fruit, peulvruchten, volkoren en magere zuivel, weinig rood vlees en suiker. Magere melk, yoghurt en kwark zijn hierbij gunstige eiwitbronnen. Purinerijke groenten zoals spinazie, champignons en peulvruchten hoef je niet te mijden, en hele vruchten evenmin; het probleem zit in de extra suiker uit frisdrank en sap. Meer over voeding

Beweging

Regelmatige, matige beweging verlaagt het urinezuur, waarschijnlijk via gewichtsverlies en een betere insulinegevoeligheid. Richt je op de beweegnorm van 150 minuten matig intensief per week: stevig wandelen, fietsen of zwemmen. Bouw de intensiteit rustig op en drink goed, want een eenmalige uitputtende inspanning met uitdroging kan juist een aanval uitlokken. Bewegen zelf is niet gevaarlijk bij jicht; tijdens een aanval mag je het aangedane gewricht ontzien voor je comfort, maar bang hoef je niet te zijn. Meer over beweging

Middelen

Alcohol matigen helpt, en dan vooral bier en sterke drank. Bier bevat naast alcohol ook purines. Wijn in bescheiden hoeveelheden geeft nauwelijks extra risico. Roken blijkt geen duidelijke risicofactor voor jicht, maar is om talloze andere redenen schadelijk.

Slaap

Voldoende slaap, zo’n zeven tot acht uur, hangt samen met een lager urinezuur. De duidelijkste link loopt via slaapapneu: behandeling daarvan verlaagt mogelijk het urinezuur. Snurk je luid, stokt je adem ’s nachts of ben je overdag slaperig, bespreek dat dan met je arts. Meer over slaap

Verbinding

Jicht is goed te behandelen, maar dan moet je de medicatie wel elke dag blijven gebruiken, in principe levenslang. Juist daar gaat het vaak mis: in het eerste behandeljaar gebruikt ongeveer 44 procent de medicatie zoals voorgeschreven. Goede begeleiding en het samen doen met anderen maken hier het verschil, zowel voor het volhouden van je medicijnen als voor de leefstijlstappen eromheen. Meer over verbinding

Ontspanning

Stress is geen aangetoonde oorzaak van jicht en wordt zelden als uitlokker van een aanval genoemd. Het verband loopt eerder andersom: leven met een pijnlijke, onvoorspelbare aandoening drukt op je stemming, en onder stress lukt het minder goed om vol te houden wat je je had voorgenomen. Aandacht voor herstel is daarom vooral zinvol om de andere pijlers overeind te houden. Meer over ontspanning

In één oogopslag

Onderstaande infographic vat de belangrijkste leefstijladviezen bij jicht samen, per pijler. Handig om te bewaren of te delen.

Wat zegt de wetenschap?

Jicht staat zelden op zichzelf. Een hoog urinezuur hoort meestal in een breder beeld van overgewicht, hoge bloeddruk, leververvetting en een verstoorde bloedsuiker. Insuline speelt daarin een sleutelrol: hoe hoger de insulinespiegels, hoe minder urinezuur de nieren afvoeren. Dat verklaart waarom gewicht bij jicht zoveel gewicht in de schaal legt.

• Overgewicht is de best onderbouwde beïnvloedbare factor: een fors hoger lichaamsgewicht verdubbelt ongeveer de kans op jicht, en ongeveer een derde van de ziektelast door jicht hangt ermee samen.

• Suikerhoudende dranken springen eruit. Mannen die dagelijks twee of meer frisdranken dronken hadden ongeveer 85 procent meer kans op jicht; light-frisdrank gaf geen verhoogd risico.

• Alcohol verhoogt het risico, en dit is een van de weinige factoren waarvoor het bewijs op oorzaak wijst en niet alleen op samenhang.

• Rood vlees heeft een slechte naam die maar deels terecht is: wie er veel van eet krijgt vaker jicht, maar een oorzakelijk effect is niet aangetoond.

• Magere zuivel werkt de andere kant op: een portie melk verlaagde het urinezuur meteen met ongeveer 10 procent.

• Zware inspanning kan het urinezuur juist opjagen; na extreem zwaar fietsen steeg het met ongeveer 40 procent, terwijl rustige duurinspanning geen stijging gaf.

Leefstijl is bij jicht geen vervanging van urinezuurverlagende medicatie. Wie herhaalde aanvallen of knobbels heeft en de medicatie stopt in de hoop het met leefstijl op te lossen, loopt reëel risico op terugkerende aanvallen en blijvende gewrichtsschade. Leefstijl komt ernaast, en richt zich op wat de pil laat liggen. Beslissingen over starten of afbouwen van medicatie horen altijd bij de eigen huisarts of specialist.

Verder lezen Jicht aanpakken met leefstijl →