Bloedarmoede en ijzertekort
Je ijzervoorraad weer aanvullen
Moe en kortademig bij de trap, en toch zegt de uitslag dat je bloed goed is? Dan kan je ijzervoorraad leeg zijn terwijl je hemoglobine nog klopt. Wat je erbij laat meten, en wat je met eten en drinken zelf doet.
Wat zijn ijzertekort en bloedarmoede?
In bloed zit ijzer, en van ijzer maakt je lichaam hemoglobine: het eiwit in je rode bloedcellen dat zuurstof van je longen naar je spieren en je hersenen brengt. Verlies je maand na maand meer ijzer dan je opneemt, dan raakt eerst je ijzervoorraad op. Dat merk je al: moeheid, slecht concentreren, haaruitval, en onrustige benen in bed.
Is de voorraad leeg, dan maakt je lichaam minder hemoglobine en zakt dat onder de ondergrens. Dat heet bloedarmoede: je bloed vervoert minder zuurstof. Voor elke vrouw met bloedarmoede zijn er ongeveer drie die alleen een lege ijzervoorraad hebben.
De standaardtest meet hemoglobine, en dat blijft normaal zolang je nog voorraad hebt. Vraag daarom ook om ferritine, de meting van je ijzervoorraad; vanzelf gebeurt dat niet. Is je voorraad laag, dan vult je huisarts die aan met ijzertabletten; in die dosering krijg je ze alleen op recept. Laat je huisarts ook de oorzaak uitzoeken: naast bloedverlies kunnen bijvoorbeeld coëliakie (een glutenziekte) en maagzuurremmers de ijzeropname verstoren.
Leefstijl bij bloedarmoede en ijzertekort
Bij een ijzertekort zit de winst vooral in je voeding: in wat je eet, en net zo goed in wat je erbij drinkt. Hieronder per leefstijlpijler wat je concreet kunt doen.
De zes leefstijlpijlers voor een energiek en vitaal leven
Wat je zelf kunt doen, per leefstijlpijler
Voeding
Van het ijzer uit vlees, vis en gevogelte neem je ongeveer een kwart op; van het ijzer uit planten 1 tot 10 procent. IJzerrijke keuzes zijn onder meer lever, mosselen, oesters, spinazie, snijbiet en spruitjes. Zet iets met vitamine C op je bord bij maaltijden zonder vlees of vis: dat verbetert de ijzeropname uit die maaltijd. Zwarte thee en koffie bij het eten blokkeren juist het grootste deel van de ijzeropname uit plantaardig voedsel. Drink ze een uur voor of na de maaltijd. Eet je weinig vlees én menstrueer je hevig, laat dan zeker je ferritine controleren.
Meer over voedingIn één oogopslag
Onderstaande infographic vat de belangrijkste adviezen bij hevige menstruatie en ijzertekort samen. Handig om te bewaren of te delen.
Je Leefstijl als Medicijn · Hevige menstruatie
Hevige menstruatie en ijzertekort: wat je zelf kunt doen
Bijna vier op de tien Nederlandse vrouwen kunnen tijdens hun menstruatie niet alles doen wat ze normaal doen. Wat daar vaak achter zit is een ijzertekort dat niemand opmerkt, omdat de test die het aantoont niet vanzelf wordt aangevraagd.
Vraag om je ferritine
Een normaal Hb sluit een ijzertekort niet uit
Bij jonge vrouwen met hevig bloedverlies mist een Hb-bepaling bijna zes van de tien tekorten.
Vraag om ferritine naast je Hb
Ferritine is je ijzervoorraad. De richtlijn voor gynaecologen adviseert dat al bij moeheid met een normaal Hb.
Onder de 25 microgram per liter is te laag
Staat er toch normaal op je uitslag terwijl je klachten houdt, vraag dan om een tweede blik.
Wanneer meld je het?
Eén van deze signalen is al genoeg
Vaker dan elke twee uur verschonen, grote stolsels, doorlekken, 's nachts opstaan, langer dan zeven dagen.
Bloed je hevig sinds je allereerste menstruatie?
Vraag om onderzoek naar een stollingsstoornis, zeker bij snel blauwe plekken of lang nabloeden in de familie.
Laat de oorzaak uitzoeken
Vleesbomen, adenomyose, poliepen of PCOS kunnen erachter zitten. Leefstijl vervangt dat onderzoek niet.
Verschuif je thee en koffie
Drink thee en koffie tussen de maaltijden in
Een uur voor of na het eten. Zwarte thee bij de maaltijd remt de ijzeropname uit planten fors; koffie ook.
Zet er vitamine C bij
Een kiwi, wat paprika of een glas sinaasappelsap bij je peulvruchten en groene groenten.
Eet je weinig vlees?
Let dan extra op je ijzer
Uit vlees en vis neem je ongeveer een kwart op, uit planten 1 tot 10 procent.
Laat zeker je ferritine controleren
Van de meisjes die weinig vlees eten én hevig bloeden had ruim zeven op de tien te weinig ijzer.
Als je ijzertabletten slikt
Eén keer per dag, of om de dag
Van een hogere dosis neem je de volgende dag 35 tot 45 procent minder op. Om de dag geeft dezelfde voorraad, met minder buikklachten.
Stop niet zodra je Hb goed is
Dan begint het aanvullen van je voorraad pas. Laat je ferritine daarna opnieuw prikken.
Zeg het thuis
Vertel erbij waaróm je iets overdraagt
De helft van de vrouwen doet dat niet. Wie het niet weet, kan ook niets overnemen.
Bescherm je nachtrust
's Nachts opstaan om te verschonen en onrustige benen door ijzertekort houden je wakker.
Grootste winst
De oorzaak van je hevige bloedverlies moet een arts uitzoeken; het ijzertekort dat eruit volgt kun je grotendeels zelf aanpakken. Aanvullen helpt ook zonder bloedarmoede: je wordt er minder moe van.
Geen medisch advies. Slik ijzer alleen op basis van een gemeten tekort, niet op gevoel. Behandelingen tegen het bloedverlies vullen je ijzervoorraad niet aan; vraag daar apart om. Stop nooit zelf met medicatie.
Je Leefstijl als Medicijn
Poster als pdfAan de slag met je gezondheid
Praktische hulpmiddelen om vandaag nog te beginnen
Leefstijl community
Word lid van de JLAM leefstijl community en krijg toegang tot exclusieve content.
Kennis
Je leefstijl veranderen? Dit is bekend over leefstijl en aandoeningen.
Recepten
Tips en recepten met ontstekingsremmende voeding. Veel groenten, gezonde vetten en vis.
Webinars
Ervaringsdeskundigen en artsen geven gratis webinars. Kijk ze terug of schrijf je in.
Materialen
Aan de slag met een leefstijldagboek? Hier vind je trainingen en handige materialen.
Wat zegt de wetenschap?
Een ijzertekort ontstaat sneller dan je het aanvult: bij 120 milliliter bloedverlies raak je ongeveer 60 milligram ijzer per cyclus kwijt, terwijl je darm er per dag maar 1 tot 2 milligram uit je eten kan halen. Dit laat het onderzoek achter de artikelen zien:
- De standaardtest mist het begin: een hemoglobinebepaling mist bij jonge vrouwen met hevig bloedverlies bijna zes van de tien ijzertekorten. Wat in de eerste stap wél daalt, is je ferritine; vraag daar zelf om.
- Aanvullen helpt ook zonder bloedarmoede: vrouwen met een lage ijzervoorraad voelen zich minder moe zodra die wordt aangevuld.
- Thee en koffie op een ander moment: zwarte thee bij de maaltijd blokkeert het grootste deel van de ijzeropname uit plantaardig voedsel; een uur ertussen scheelt.
- Vitamine C werkt gericht: het verbetert de ijzeropname uit de maaltijd waar je het bij eet; op andere momenten doet extra vitamine C niets voor je ijzer.
- Eén ijzertablet per dag is genoeg: een dosis van 60 milligram of meer verlaagt de opname van de volgende dosis met 35 tot 45 procent. Om de dag mag ook: je komt op dezelfde ijzervoorraad uit met minder maagdarmklachten, al duurt het zes maanden in plaats van drie.
- Slik geen ijzer zonder aangetoond tekort: bij mensen zonder ijzertekort doet het niets voor vermoeidheid en stemming.
Artikel12 bronnen van ijzer en hun rol in je voeding
Ontdek de 12 beste voedingsbronnen van ijzer en hoe ze bijdragen aan een gezond voedingspatroon.
Artikelen over Bloedarmoede en ijzertekort
ArtikelHevige menstruatie en ijzertekort: wat je zelf kunt doen
Hevige menstruatie? Een normaal Hb sluit een ijzertekort niet uit. Zo herken je te veel bloedverlies en dit kun je zelf doen aan je ijzer.
ArtikelMenstruatieklachten verminderen? Ontdek wat kan helpen
Menstruatieklachten zoals krampen, misselijkheid of een opgeblazen gevoel? Ontdek wat het best werkt en wat je zelf kunt doen.
Wat is bloedarmoede door ijzertekort?
Bloedarmoede door ijzertekort is een aandoening waarbij je lichaam te weinig gezonde rode bloedcellen aanmaakt. Dit ontstaat door een tekort aan ijzer in het lichaam.
Kan voeding helpen bij ijzertekort?
Voeding kan helpen om je ijzervoorraad aan te vullen bij bloedarmoede door ijzertekort. Een aangepast voedingspatroon kan bijdragen aan het herstel van gezonde rode bloedcellen.