9 tips om meer uit jezelf te halen met een groeimindset

Kernboodschappen van dit artikel (leestijd 10 minuten)

• Een vaste mindset: Je gelooft dat vaardigheden en talenten grotendeels vastliggen. Je bent ergens goed in of niet.
• Een groeimindset: Je ziet fouten niet als bewijs dat iets niet lukt, maar als een kans om te leren en jezelf te verbeteren.
• Vorming van je mindset: Je mindset wordt beïnvloed door de manier waarop je hebt geleerd om met succes, fouten en feedback om te gaan. Dit heeft invloed op hoe je naar jezelf en je eigen mogelijkheden kijkt.
• Een groeimindset trainen: Je kunt trainen om meer een groeimindset te hebben. Bijvoorbeeld door procesdoelen te stellen en jezelf niet met anderen te vergelijken. Richt je op je vooruitgang in plaats van het eindresultaat.

1. Wat is een groeimindset en wat is een vaste mindset?

De theorie van de vaste mindset en groeimindset is ontwikkeld door psycholoog Carol Dweck. Het wordt veel gebruikt in sectoren waar ontwikkeling, prestaties en omgaan met uitdagingen centraal staan. Zoals in het onderwijs, coaching en topsport.

1.1 Een vaste mindset

Bij een vaste mindset geloof je dat vaardigheden, intelligentie en talenten grotendeels vastliggen. Je hebt het gevoel dat je ergens goed in bent of niet. Als iets niet lukt, voelt dit snel als bewijs dat je het niet in je hebt. Daardoor ga je uitdagingen sneller vermijden.

Hangt je zelfvertrouwen sterk af van je prestaties? Dan durf je minder snel uitdagingen aan. Je wilt voorkomen dat je faalt. Op korte termijn geeft dat rust en veiligheid. Op lange termijn zorgt dit er vaak voor dat je minder (vaak) nieuwe dingen probeert en daardoor jezelf minder ontwikkelt.

1.2 Een groeimindset

Bij een groeimindset zie je vaardigheden als iets dat ontwikkeld kan worden door oefenen en reflectie. Fouten zijn geen bewijs dat je iets niet kunt, maar laten juist zien wat beter kan. Uitdagingen zie je als een kans om te leren en jezelf te verbeteren. Feedback is dan geen oordeel over wie je bent, maar waardevolle informatie die kan helpen om te leren en jezelf verder te ontwikkelen [1].

Een groeimindset is niet hetzelfde als jezelf blijven pushen

Groeien betekent dat je bereid bent om je aanpak aan te passen, nieuwe manieren te proberen en hulp te vragen als dat nodig is. Maar een groeimindset betekent niet dat je alles moet leren of overal beter in moet worden. Je mag ook erkennen dat sommige dingen minder bij je passen of toch minder belangrijk voor je zijn. Het is belangrijk dat je bewust iets kiest wat belangrijk voor je is. Dit is iets anders dan stoppen, omdat je bang bent te falen.

Bij een groeimindset laat je jezelf niet beperken door de gedachte dat je iets per definitie niet kunt. Werken aan een groeimindset helpt vaak om gemotiveerd te blijven, beter met fouten om te gaan en door te zetten [2].

1.3 Iedereen heeft zowel een vaste als groeimindset

Iedereen heeft zowel een vaste als een groeimindset. Soms denk je leergericht en flexibel. En in andere situaties heb je juist meer een vaste mindset. Bijvoorbeeld bij veel stress, kritiek of iets nieuws. Dat is normaal. Maar sommige mensen hebben vaker vaste gedachten en anderen hebben juist meer groeigerichte gedachten [3]. In de rest van het artikel noemen we mensen met een overwegende groeimindset mensen met een groeimindset. Mensen met een overwegende vaste mindset noemen we mensen met een vaste mindset.

Belangrijkste verschil tussen beide mindsets

2. Hoe ontstaat je mindset?

Je mindset wordt gevormd door ervaringen, omgeving en de manier waarop succes en fouten in je leven zijn benaderd. Vooral ervaringen in je jeugd hebben invloed op de overtuigingen die je ontwikkelt over leren en wat je kunt. Dit zijn enkele belangrijke factoren die invloed hebben op je mindset:

• Opvoeding en feedback: De manier waarop volwassenen reageren op prestaties speelt een belangrijke rol. Ligt de nadruk vooral op talent en resultaat of op inzet? Feedback die vooral gericht is op aangeboren talent kan juist een vaste mindset versterken [4]. Feedback op het proces helpt om te leren dat vaardigheden zich kunnen ontwikkelen.
• Vergelijken met anderen: Kijk je vaak naar wat anderen kunnen of bereiken? Dan kan de nadruk liggen op presteren en bewijzen dat je goed genoeg bent. Hierdoor ontstaat er minder ruimte om fouten te maken en te leren.
• Je zelfbeeld en identiteit: Als je prestaties ziet als iets dat bepaalt wie je bent, kan feedback sneller voelen als kritiek op jezelf. Een fout zie je dan niet als kans om te leren, maar als bewijs dat je iets niet kunt. Dit kan groei en ontwikkeling in de weg staan [2, 3].

3. Wat zijn de voordelen van een groeimindset?

Een groeimindset helpt je om vooruit te komen. Mensen met een groeimindset zijn vaker geneigd om uitdagingen aan te gaan, feedback te gebruiken en door te zetten wanneer iets lastig is. Ze geloven dat je beter wordt door te oefenen. Hierdoor kan leren makkelijker en leuker worden.

• Je probeert sneller iets nieuws
• Je geeft minder snel op na een fout [2]
• Je ziet terugval als waardevolle informatie, niet als falen
• Je blijft makkelijker gemotiveerd
• Je krijgt meer vertrouwen in je leervermogen

Deze dingen kunnen ook helpen om leefstijlveranderingen makkelijker vol te houden. Maar een groeimindset is geen belofte voor succes. Je omgeving en je situatie spelen ook een rol, zoals werk, geld en leefomgeving.

Je aanleg heeft invloed, maar zegt niet alles

Ook aanleg speelt bij veel eigenschappen een rol. Genetische verschillen kunnen bijvoorbeeld invloed hebben op lichamelijke kenmerken en bepaalde vaardigheden. Maar aanleg is geen garantie voor succes. Iemand met minder natuurlijke aanleg voor een vaardigheid kan door oefening beter worden dan iemand met meer aanleg die weinig oefent.

Voorbeeld: Een kind dat in het begin moeite heeft met een bal vangen, kan door veel oefenen uiteindelijk vaardiger worden dan een kind dat het van nature goed kan, maar nooit oefent.

Bovendien gaat een groeimindset niet alleen over beter worden in een bepaalde vaardigheid of het behalen van succes. Het helpt je ook om positiever naar uitdagingen, fouten en veranderingen in het leven te kijken.

4. Zo ontwikkel je een groeimindset

Je kunt leren om vaker vanuit een groeimindset te denken door anders te kijken naar fouten, uitdagingen en je eigen inzet. Daarin spelen zelfvertrouwen en zelfwaardering ook een belangrijke rol. Het helpt om vertrouwen te hebben in je eigen leervermogen en op een helpende manier naar jezelf te kijken.

Hieronder lees je tips die helpen om meer met een groeimindset te denken.

Tip 1. Sta stil bij je reactie

Misschien denk je vaak: ‘Zie je wel, het lukt me niet?’ of je wordt streng voor jezelf. Dit zijn vaak automatische reacties. Sta hier even bij stil en denk na over hoe je de volgende keer kunt reageren. Mindfulness en ontspanningsoefeningen kunnen hierbij helpen.

Tip 2. Let op hoe je tegen jezelf praat

Woorden lijken klein, maar doen vaak meer dan je denkt. Ze bepalen hoe je naar jezelf kijkt. ‘Dit kan ik niet’ lijkt een feit. ‘Dit kan ik nog niet’ geeft juist ruimte voor ontwikkeling. Door vriendelijker tegen jezelf te praten, wordt het makkelijker om met fouten en uitdagingen om te gaan.

Voorbeelden van anders tegen jezelf praten:

• Dit is niets voor mij. → Dit is nog lastig voor mij
• Fouten betekenen dat ik faal. → Fouten helpen me leren
• Ik vermijd dit, want ik kan het niet. → Ik probeer het, ook als het spannend is
• Feedback is kritiek. → Feedback is informatie om van te leren

Tip 3. Richt je op de weg ernaartoe, niet alleen op het eindresultaat

Bij een vaste manier van denken ligt de focus vaak op het eindresultaat. Bij een groeimindset kijk je meer naar het proces. Het gaat vooral om wat je hebt gedaan om bij het resultaat te komen.

Daarbij helpen vragen zoals:

• Wat heb ik precies gedaan?
• Wat ging al goed?
• Waar liep ik tegenaan?
• Wat kan ik de volgende keer anders doen?

Hierdoor ligt de focus meer op leren en ontwikkelen tijdens het proces.

Tip 4. Werk met procesdoelen

Doelen kunnen erg groot en eindgericht zijn, zoals 5 kg afvallen of fitter worden. Het nadeel daarvan is dat je niet altijd direct invloed hebt op het eindresultaat. Soms is het resultaat anders dan je had verwacht. Dit kan teleurstellend zijn. Bijvoorbeeld als je niet afvalt, ondanks dat je wel gezonder leeft. Ook duurt het vaak even voordat je resultaat ziet.

Procesdoelen helpen om je aandacht te richten op de stappen die je kunt zetten. Hierdoor kijk je niet alleen naar het eindresultaat, maar ook naar je eigen inzet en ontwikkeling.

Voorbeelden van procesdoelen zijn:

• 3 keer per week bewegen
• Elke dag 10 minuten wandelen
• Een vaste lunch voorbereiden

Doordat je hier veel invloed op hebt, haal je sneller succes. Je houdt nieuwe gewoontes dan vaak makkelijker vol. Het helpt om vooraf na te denken over momenten waarop het lastiger kan worden om je doelen te behalen. Bijvoorbeeld als je moe bent, meer stress hebt of het erg druk is. Door hier van tevoren rekening mee te houden, kun je jezelf beter voorbereiden. Wil je meer weten? Lees dan dit artikel.

Tip 5. Gebruik feedback om te groeien

Feedback laat zien wat goed gaat en wat je nog kunt aanpassen. Probeer feedback niet te zien als een afwijzing op jou als persoon. Het zegt iets over wat je doet, niet over wie je bent.

Tips bij het krijgen van feedback:

• Eerst luisteren zonder direct te reageren
• Doorvragen als iets niet duidelijk is
• Vertalen naar gedrag (wat ga ik nu anders doen?)
• Eén punt te kiezen waarmee je gaat oefenen

Hierdoor wordt feedback een hulpmiddel in plaats van een oordeel over jezelf.

Tip 6. Vergelijk jezelf niet met anderen

Focus je niet op anderen, maar op jezelf. Iedereen heeft een ander leerproces. Jezelf vergelijken met anderen helpt niet om te groeien. Probeer vaker te kijken naar je eigen groei. Bijvoorbeeld: wat lukte eerst nog niet, maar nu wel? Of waar ben je al stappen in vooruitgegaan, ook al zijn die klein? Hierdoor zie je je eigen ontwikkeling beter en wat je nog wilt veranderen.

Tip 7. Zoek uitdagingen op

Kies bewust iets dat net buiten je comfortzone ligt. Dit voelt in het begin lastig, maar daar leer je juist het meeste van.

Bijvoorbeeld:

• Je probeert een nieuwe sportles, waarbij je niet precies weet wat je kunt verwachten.
• Je kiest ervoor om een gezondere gewoonte op te bouwen. Ook al is dat in het begin nog erg wennen.
• Je spreekt je uit in een groep, terwijl je dat normaal liever niet doet.
• Je probeert iets nieuws zonder dat je zeker weet of je het meteen goed doet.

Het gaat niet om het goed doen, maar om oefenen en wennen. Hoe vaker je dit doet, hoe normaler het gaat voelen.

Tip 8. Stoppen mag als bewuste keuze

Een groeimindset betekent niet dat je altijd moet doorgaan. Soms is stoppen juist een bewuste keuze die past bij je situatie.

Het verschil zit vooral in de manier waarop die keuze wordt gemaakt.

Tip 9. Reflecteer regelmatig

Neem af en toe even de tijd om terug te kijken op wat je hebt gedaan. Bijvoorbeeld aan het einde van de week.

Stel jezelf vragen zoals:

• Wat ging goed?
• Wat vond je lastig?
• Wat wil je de volgende keer anders doen?

Dit helpt je om patronen te herkennen in hoe je denkt. En je leert beter ontdekken wat voor jou werkt.

Anderen kunnen je helpen om een groeimindset te ontwikkelen. Bijvoorbeeld door samen te kijken naar je gedachten, overtuigingen en de stappen die je kunt zetten. Soms lukt het alleen niet om verder te komen. Bijvoorbeeld als je veel negatieve gedachten hebt, vaak somber bent of het overzicht in je leven even kwijt bent. Dan kan begeleiding van een gezondheidsprofessional helpen. In dit artikel lees je 6 tips om een professional te kiezen die bij jou past.

5. Conclusie

Een groeimindset gaat niet over altijd sterk zijn, alles kunnen of nooit twijfelen. Het gaat om hoe je kijkt naar leren, fouten en ontwikkeling. Iedereen heeft momenten waarop je onzeker bent of denkt vanuit een vaste mindset. Het gaat erom dat je deze momenten sneller herkent en ermee leert omgaan.

Een groeimindset helpt je om fouten en feedback te gebruiken als informatie om te leren en verder te groeien. Je kunt deze manier van denken trainen door bewuster naar je gedachten te kijken, procesdoelen te stellen en je te focussen op je eigen voortgang.

Veelgestelde vragen