Parkinson en bewegen: wat sporten en leefstijl voor je kunnen doen

Kun je Parkinson afremmen met sporten en een gezonde leefstijl? Neuroloog prof. dr. Bas Bloem van het Radboudumc gaf er op 28 oktober 2026 een webinar over. Dat deed hij bij Je Leefstijl Als Medicijn. Duizend mensen keken live mee. Hij vertelde wat het onderzoek laat zien en hoe je het beste beweegt. En wat je er realistisch van mag verwachten. Op deze pagina kijk je het webinar terug. Je leest ook wat Bas antwoordde op vragen van kijkers, en onze eigen antwoorden op vragen waar hij niet aan toekwam.

1. Wat je in dit webinar hoort

• Waarom Parkinson zo snel groeit en wat leefstijl daarmee te maken heeft
• Wat je van leefstijl mag verwachten: beter leven, geen genezing
• Hoe sporten werkt in je lichaam en in je brein
• Hoeveel en hoe intensief je moet bewegen, en wanneer het te veel wordt
• Waarom zwemmen bij Parkinson extra oplettendheid vraagt
• Welk onderzoek nu loopt naar apps en voeding

2. Parkinson groeit sneller dan gedacht

Het aantal mensen met Parkinson is in twintig jaar verdubbeld. Onderzoekers verwachtten dat het in 2035 opnieuw verdubbeld zou zijn. Dat punt was in 2021 al bereikt. Bas noemt het daarom een pandemie. Tegelijk zijn er steeds minder zorgverleners voor steeds meer mensen met een langdurige aandoening.

Een gezonde leefstijl lijkt het risico op Parkinson te verlagen. Leefstijl is dus niet alleen belangrijk voor wie de aandoening heeft. Het helpt mogelijk ook om de aandoening te voorkomen.

3. Wat je van leefstijl mag verwachten

Bas is duidelijk over wat leefstijl wel en niet doet. Met sporten, goede voeding en minder stress kun je je kwaliteit van leven verbeteren. Je kunt je vooruitzichten waarschijnlijk verbeteren. Maar je zet de aandoening er niet mee stil. Hij haalt Michael J. Fox aan: Parkinson is sterker dan jij.

Hij zegt dat omdat hij in zijn spreekkamer twee dingen ziet. Mensen die denken dat ze de strijd kunnen winnen, en daarna teleurgesteld raken. En mensen die zich schuldig voelen als het niet lukt. Sommigen stoppen dan helemaal. Dat is nooit de bedoeling.

4. Iets is beter dan niets

Niet iedereen haalt 7.000 stappen per dag of dertig minuten sport. Dat hoeft ook niet. Duizend stappen zijn beter dan nul stappen. Mensen die alleen in het weekend sporten doen het beter dan mensen die niets doen. Bas zegt het zo: leef als een topsporter, maar binnen je eigen mogelijkheden.

Ook kleine stukjes beweging tellen op. De trap in plaats van de lift is een beweegsnack van een minuut. Honderdvijftig van die snacks per week tellen net zo goed als vijf keer dertig minuten sporten.

5. Hoe sporten werkt in je lichaam en brein

Bij Parkinson gaat er in de hersenen veel tegelijk mis. Een pil pakt meestal één van die dingen aan. Sporten werkt op meerdere plekken tegelijk. Het vermindert ontsteking, verbetert de energiefabriekjes in je cellen (de mitochondriën) en verlaagt risico's voor hart en vaten.

Onderzoekers begrijpen steeds beter hoe dat komt. Sportende spieren maken het hormoon irisine aan. Dat werkt beschermend in de hersenen. In een studie met muizen kregen luie muizen het bloed van sportende muizen. Ze kregen dezelfde gezondheidswinst. De stof die dat deed was clusterine, een eiwit dat ontsteking remt.

6. Wat het onderzoek laat zien

Bas vatte het onderzoek naar bewegen bij Parkinson samen:

• Een samenvatting van veel studies laat zien dat sporten de klachten vermindert. Vooral als de medicijnen niet goed werken.
• In een Amerikaanse studie bleven de klachten stabiel bij mensen die intensief sportten. Bij wie niet sportte, werden ze erger.
• In de Park-in-Shape-studie van het Radboudumc fietsten mensen thuis, met een app die hen motiveerde. Na een half jaar waren hun klachten stabiel. De controlegroep ging achteruit.
• Hersenscans uit die studie lieten iets bijzonders zien. Mensen die sportten, maakten nieuwe verbindingen aan tussen de beschadigde hersenkernen en de gezonde hersenschors.
• Sporten en bewegen hangen ook samen met een lager risico om Parkinson te krijgen. Het beschermt niet volledig, maar het verkleint de kans.

Bas denkt daarom dat we niet alleen het beschadigde deel van de hersenen moeten beschermen. De hersenschors kan compenseren. Sporten lijkt juist dat deel te helpen.

7. Hoe beweeg je bij Parkinson?

Sporten bij Parkinson heeft drie onderdelen: intensiteit, hoeveelheid en krachttraining.

• Doe elke dag iets waarvan je een beetje gaat hijgen. Hoe intensiever, hoe meer effect.
• Beweeg daarnaast veel in een rustig tempo. Ook gewoon wandelen is beter dan niets.
• Train je kracht, vooral je bovenbenen en bekken. Dat helpt bij opstaan uit een stoel en in en uit de auto stappen.
• Kies iets wat je leuk vindt en volhoudt. Boksen, dansen, fietsen en hardlopen werken allemaal.

Twee waarschuwingen. Te veel sporten kan ook. Mensen die elke dag een marathon liepen, gingen soms blijvend achteruit. En zwemmen is bij Parkinson gevaarlijker dan je denkt. De coördinatie tussen armen en benen werkt niet goed, waardoor je benen zakken. Ga je zwemmen? Zeg dan tegen de badmeester dat je Parkinson hebt en een hoger risico op verdrinking.

8. Nieuw onderzoek: apps en voeding

Het Radboudumc onderzoekt nu of een app mensen thuis aan het bewegen krijgt. In de Step-Wise-studie meet de telefoon de stappen, de tremor en het lopen. De Slow-SPEED-studie gaat over mensen met een verhoogd risico, maar nog zonder klachten. Kan sporten Parkinson bij hen uitstellen?

Voeding kwam in dit webinar niet meer aan bod, maar er lopen twee grote studies. Plants for Parkinson onderzoekt een plantaardig mediterraan voedingspatroon. De BioPD-studie onderzoekt of biologisch eten met minder bestrijdingsmiddelen de vooruitzichten verbetert.

9. Bas beantwoordt vragen van kijkers

Na de presentatie beantwoordde Bas zeven vragen die veel stemmen kregen. Hieronder lees je zijn antwoorden, kort samengevat. Achter elke vraag staat waar je het antwoord in de video terugvindt.

Zijn voedingssupplementen aan te raden? (1:00:57)

Alle studies naar supplementen bij Parkinson vielen tot nu toe negatief uit, zegt Bas. Hij raadt ze daarom niet aan. Eén ding is wel belangrijk. Langdurig gebruik van levodopa kan een tekort aan vitamine B12 en foliumzuur geven. Laat je vitaminestatus daarom jaarlijks controleren, ook vitamine D. Vul alleen aan bij een echt tekort.

Hoe pak je ontsteking aan met leefstijl en voeding? (1:02:31)

Bij Parkinson speelt ontsteking in het brein en in de rest van het lichaam, vooral via de darm. Het beste wat je kunt doen is verstopping aanpakken: vezelrijke voeding, veel drinken en zo nodig laxeermiddelen. Probiotica zijn veelbelovend, maar nog lastig. Veel producten bevatten bacteriën die je juist niet wilt. Een plantaardig mediterraan voedingspatroon verminderde ontsteking bij reuma en wordt nu bij Parkinson onderzocht.

Hoe beweeg je als je zo moe bent? (1:05:21)

Begin heel klein en bouw op. Een topsporter loopt ook niet in één dag een marathon. Vermoeidheid betekent volgens Bas vaak dat de medicijnen niet goed genoeg werken. Overleg daarover met je neuroloog. Gaat intensief sporten niet, dan is rustig wandelen ook winst. Onder begeleiding van een fysiotherapeut of beweegcoach is bijna altijd iets mogelijk.

Heeft biologisch eten zin? (1:07:08)

Bas weet het niet zeker, maar hij vermoedt van wel. Mensen met Parkinson die na de diagnose met bestrijdingsmiddelen in aanraking komen, gaan sneller achteruit. Of biologisch eten helpt, gaat hij nu in de BioPD-studie onderzoeken. In de spreekkamer geeft hij het ter overweging mee.

Hoe verklein je de kans op Parkinson? (1:09:03)

Sporten en bewegen is de meest kansrijke factor, al beschermt het niet volledig. Drie andere dingen hangen samen met een lager risico. Een mediterraan voedingspatroon, een paar koppen koffie per dag en weinig rood vlees. Opvallend genoeg geldt dat ook voor roken. Ga vooral niet roken, zegt Bas. Het effect komt waarschijnlijk door kort zuurstoftekort, en dat krijg je ook van sporten.

Heeft leefstijl nog zin als je al tien jaar Parkinson hebt? (1:11:15)

Ja. De Park-in-Shape-studie deed Bas juist bij mensen die al langer Parkinson hadden. Voor de klachten blijft leefstijl belangrijk, misschien zelfs belangrijker, omdat de medicijnen minder goed gaan werken. Of leefstijl de aandoening dan nog afremt, weet hij niet.

Hoe doorbreek je slechte slaap bij Parkinson? (1:13:15)

Om goed te slapen heb je dopamine nodig. Veel mensen denken dat Parkinson 's nachts op vakantie gaat, maar dat is niet zo. Bas behandelt bij een tweede mening vaak eerst de slaap, met medicijnen die 's nachts werken. Daarnaast zijn er andere oorzaken van slechte slaap, zoals het uitleven van dromen en rusteloze benen. Die hebben elk een eigen behandeling. Betere nachten geven betere dagen. Meer lezen over slaap zonder medicijnen? Kijk bij onze artikelen over slaap.

10. Vragen waar Bas niet aan toekwam: onze antwoorden

Er kwamen ruim honderd vragen binnen. Bas had tijd voor zeven. Hieronder beantwoorden wij, Je Leefstijl Als Medicijn, elf vragen die veel stemmen kregen. Dit zijn niet de antwoorden van Bas Bloem: hij heeft ze niet geschreven of nagelezen.

We baseren onze antwoorden op onderzoek. De belangrijkste bron is het overzichtsartikel over leefstijl bij Parkinson in The Lancet Neurology, waar Bas aan meeschreef [1]. Meer achtergrond vind je in ons artikel Parkinson en leefstijl: wat werkt volgens de wetenschap.

Waarom wordt er niet meer onderzoek gedaan naar een ketogene leefstijl?

Er wordt wel onderzoek naar gedaan, maar nog weinig bij mensen. Een ketogeen dieet bevat heel weinig koolhydraten en veel vet. Bij dieren met Parkinson geeft het goede resultaten. Bij mensen verbeterden de klachten nog niet duidelijk. Een ketogeen dieet is ook moeilijk vol te houden, en dat maakt het lastig om het goed en lang genoeg te onderzoeken [1].

Voelen mensen zich er beter bij, dan is dat een goede reden om het verder te onderzoeken. Wil je het zelf proberen, doe het dan met een diëtist die ervaring heeft met Parkinson, en overleg met je neuroloog. Zonder begeleiding kan een ketogeen dieet leiden tot ondervoeding en ongewenst afvallen. Dat wil je bij Parkinson juist voorkomen [1].

Reageert je lichaam minder goed op insuline (insulineresistentie), of is je bloedsuiker te hoog? Dan is het goed voor je bloedsuiker om minder suiker en minder witmeelproducten te eten, zoals wit brood, koekjes en frisdrank. Dat kan veel minder streng dan een ketogeen dieet. Meer daarover lees je in ons artikel over Parkinson en leefstijl.

Wat kun je met voeding en minder stress doen bij Parkinson?

Bas kwam in het webinar niet meer toe aan voeding en stress. Dit is wat onderzoek erover laat zien:

• Veel vezels helpen tegen verstopping, een veelvoorkomende klacht bij Parkinson. Genoeg drinken helpt daar waarschijnlijk ook bij [1].

• Een mediterraan voedingspatroon, met veel groente, peulvruchten, noten, vis en olijfolie, is haalbaar. Het lijkt ook gunstig voor de stoelgang en het denken [1].

• Gebruik je levodopa? Neem je medicijn dan niet tegelijk met een eiwitrijke maaltijd, dan werkt het beter. Bespreek met je neuroloog of diëtist hoe je je eiwit het beste over de dag verdeelt. Eet wel genoeg eiwit, want te weinig eiwit maakt je spieren en botten zwakker [1].

• Houd je gewicht in de gaten, zodat je niet ongemerkt afvalt [1].

• Stress maakt klachten als trillen en bevriezen tijdens het lopen erger. Ontspanning kan het trillen verminderen [1].

• Een mindfulnesstraining van acht weken in een groep helpt tegen somberheid en angst [1]. Yoga is ook het proberen waard.

• Steun van mensen om je heen maakt je waarschijnlijk beter bestand tegen stress [1].

Meer lees je in ons artikel over Parkinson en leefstijl en op onze pagina over ontspanning. In een volgend webinar hopen we hier met Bas verder op in te gaan.

Kan leefstijl de kans op Parkinsondementie verkleinen?

Daar is nog geen duidelijk antwoord op. Wel zijn er aanwijzingen dat leefstijl goed is voor het denken. Tai Chi verbeterde bij mensen met Parkinson het denken en de slaap. Een mediterraan voedingspatroon lijkt ook gunstig voor het denken. En bewegen kan de doorbloeding van je hersenen verbeteren en je hersenen helpen nieuwe verbindingen te maken [1].

Gaat je denken al wat achteruit? Blijf dan bewegen, maar doe het onder begeleiding, bijvoorbeeld van een fysiotherapeut. Bewegen vraagt dan meer aandacht, en de kans om te vallen is groter [1]. Bespreek je klachten ook met je neuroloog.

Wordt er onderzoek gedaan naar Tai Chi bij Parkinson?

Ja. Tai Chi verbetert bij Parkinson het denken en de slaap. Tegen angst en somberheid helpt het niet. Je doet het rustig en in een groep, en dat maakt het makkelijker vol te houden [1]. Het lijkt ook goed voor je balans. Wat Tai Chi doet in vergelijking met yoga en mindfulness, lees je in ons artikel over Parkinson en leefstijl.

Wat kun je doen als je werk veel stress geeft?

Stress maakt Parkinsonklachten vaak erger, zoals het trillen [1]. Minder stress kan dus ook je klachten verminderen. Dit kun je doen:

• Bespreek met je leidinggevende of bedrijfsarts wat je werk lichter kan maken, zoals andere taken of meer pauzes.

• Volg een mindfulnesstraining van acht weken in een groep. Dat helpt tegen somberheid en angst [1].

• Blijf bewegen, want sporten kan je stemming en je energie verbeteren [1].

• Praat erover met mensen om je heen. Steun van anderen maakt je waarschijnlijk beter bestand tegen stress [1].

Meer tips vind je op onze pagina over ontspanning.

Geldt het advies over bewegen ook als je al langer Parkinson hebt en meer klachten?

Ja. Bas ging hier zelf op in bij de vraag over tien jaar Parkinson, hierboven. Ook mensen met gevorderde Parkinson lijken baat te hebben bij bewegen, bijvoorbeeld bij balanstraining met een bewegingsspel op de tv [1].

Hoe meer klachten, hoe belangrijker goede begeleiding. Een fysiotherapeut met ervaring met Parkinson kijkt wat veilig is en past de oefeningen aan je aan [1].

Hoe kunnen zorgprofessionals bijdragen aan het voorkomen van Parkinson?

Begin bij bewegen: wie actief leeft, krijgt minder vaak Parkinson. Ook eten telt: wie mediterraan eet, lijkt minder vaak Parkinson te krijgen. Blootstelling aan bepaalde bestrijdingsmiddelen hangt juist samen met een hogere kans [1]. Ook mensen met metabool syndroom, een combinatie van onder meer hoge bloeddruk, buikvet en insulineresistentie, krijgen vaker Parkinson [2].

Wat kun je in je eigen vak doen? Vraag naar beweging en eten, ook bij mensen zonder klachten. Help mensen met een persoonlijk doel en kleine, haalbare stappen [1]. Let extra op mensen met vroege signalen, zoals reukverlies, het uitleven van dromen in de slaap of langdurige verstopping. Er lopen studies die onderzoeken of bewegen Parkinson bij hen kan uitstellen [1].

Is fietsen op een hometrainer net zo goed als buiten bewegen?

Binnen en buiten bewegen werken allebei. Thuis fietsen op een hometrainer, in een flink tempo, hield de klachten een half jaar stabiel, en stevig wandelen verbeterde ze [1]. Kies dus vooral wat je volhoudt.

Buiten bewegen heeft een paar extra's. Daglicht is goed voor je slaapritme, en samen wandelen of fietsen maakt het gezelliger. Binnen is veiliger als je balans minder goed is of als het buiten glad is.

Wat doe je als je weinig energie hebt of geen plezier meer hebt in bewegen?

Bas ging zelf in op moeheid, bij de vraag hoe je beweegt als je zo moe bent. Mis je ook de zin of het plezier? Dan kunnen somberheid of lusteloosheid meespelen. Die horen bij Parkinson en maken bewegen extra moeilijk. Bespreek dat met je huisarts of neuroloog, want daar is hulp voor. Daarna kan bewegen weer makkelijker worden [1].

Zoek iets wat je leuk vindt, liefst samen met anderen, zoals dansen, boksen of wandelen in een groep. Samen bewegen maakt het makkelijker om vol te houden [1]. Begin met iets kleins dat ook lukt op een slechte dag. In onze online supportgroep voor Parkinson deel je ervaringen met anderen.

Komt Parkinson vaker voor in landbouwgebieden, zoals de Noordoostpolder?

Bepaalde bestrijdingsmiddelen hangen samen met een hogere kans op Parkinson. Wie na de diagnose aan die middelen blootgesteld blijft, gaat mogelijk ook sneller achteruit [1]. Het is dus begrijpelijk dat mensen in landbouwgebieden zich dat afvragen. Of Parkinson in de Noordoostpolder vaker voorkomt dan elders, kunnen we met ons onderzoek niet zeggen. Bas onderzoekt nu of biologisch eten helpt, zie zijn antwoord over biologisch eten hierboven.

Kun je te veel of te intensief bewegen bij Parkinson?

Ja, dat kan. Bas noemde in zijn presentatie al mensen die elke dag een marathon liepen (hoofdstuk 7). Meer bewegen helpt meer tegen de klachten, maar tot een grens: boven een flinke hoeveelheid per week neemt de winst weer af [1].

Let bij intensief sporten op twee dingen: vallen, en duizeligheid of hartklachten. Bij Parkinson regelt je lichaam de bloeddruk soms minder goed [1]. Overleg daarom eerst met je arts of fysiotherapeut voordat je intensief gaat trainen, zeker als je hart- of vaatklachten hebt.

Bronnen bij onze antwoorden

11. Meer lezen en het volgende webinar

Meer over Parkinson en leefstijl lees je op onze pagina over Parkinson. Daar staat ook onze samenvatting van het overzichtsartikel in The Lancet Neurology waar Bas Bloem aan meeschreef: Parkinson en leefstijl: wat werkt volgens de wetenschap.

Elke maand organiseren we een gratis webinar met een arts of onderzoeker. Bekijk de agenda en meld je aan op onze webinarpagina.