Ga naar inhoud
Leefstijl webinars - leren van artsen en onderzoekers. Onze webinars
Artikel

Microbioom en je gezondheid: wat je darmen met je brein doen

Je darmbacteriën staan in contact met je brein. Kijk het webinar met fysioloog Peter Voshol terug, met de antwoorden op de vragen van kijkers.

Gepubliceerd: Bijgewerkt:
Dr. ing. Peter Voshol

Foto: aangeleverd door Peter Voshol, januari 2025

Spreker

Peter Voshol

Zelfstandig onderzoeksadviseur | fysioloog met ruime wetenschappelijke achtergrond in voeding & gezondheid

In je darmen leven heel veel bacteriën. Ze staan in contact met je brein, je lever en je afweer. Fysioloog Peter Voshol liet in ons webinar van 7 mei 2026 zien hoe dat werkt. Hij legde ook uit wat er gebeurt als het scheef zit, en wat je er zelf aan kunt doen. Op deze pagina kijk je het webinar terug. Je leest ook de antwoorden op de vragen van kijkers.

Webinar De darm-brein-orgaan-as met dr. Peter Voshol, 7 mei 2026

1. Wat je in dit webinar hoort

  • Waarom mensen steeds jonger een langdurige ziekte krijgen
  • Wat het microbioom is en hoe het zich vormt vanaf je geboorte
  • Hoe je darmen en je brein met elkaar in contact staan, in twee richtingen
  • Hoe een verstoorde darmflora samenhangt met ontsteking en insulineresistentie
  • Wat vezels, gefermenteerd eten en ketonen met je darmen doen
  • Wat je van probiotica mag verwachten
  • Wat je zelf kunt doen met voeding, slaap, beweging en ontspanning

2. Waarom worden mensen steeds jonger chronisch ziek?

Langdurige ziekten komen steeds vaker voor, deels doordat we met z'n allen ouder worden. Maar mensen krijgen ze ook op steeds jongere leeftijd. In de jaren 80 kregen mensen de diagnose diabetes type 2 rond hun 60e tot 65e. Nu ligt die leeftijd rond de 48, dus mensen leven ook langer met hun ziekte. Ongeveer 10 miljoen Nederlanders hebben een chronische ziekte, van eczeem tot diabetes type 1.

Je gezondheid hangt van veel dingen tegelijk af. Denk aan voeding, leeftijd, je genen, roken, drinken en bewegen. Ook stress, altijd online zijn, medicijnen en je omgeving tellen mee, en al die factoren werken ook in op je microbioom.

Gezond eten is in die omgeving lastig, want eten is altijd en overal te koop. Van wat in de supermarkt ligt, is 70 tot 80 procent niet de gezondste keuze. Het is sterk bewerkt. Er zit te veel zout, vet of koolhydraten in.

Calorieën erin en eruit vertellen maar een deel van het verhaal, want ook hormonen uit je darmen en stresshormonen sturen mee. Je hersenen bepalen ook mee of je honger hebt, of je vol zit en hoe je lichaam verbrandt. Kevin Hall gaf in 2019 deelnemers om beurten ultrabewerkt eten (kort gezegd fastfood) en vers bereid eten, met dezelfde voedingsstoffen [1]. Op het ultrabewerkte eten aten ze meer en kwamen ze aan, al vanaf de tweede dag.

Lange tijd zocht de wetenschap het antwoord vooral in ons DNA. Daarna kwam er meer aandacht voor hoe het lichaam werkt en hoe genen aan- en uitgezet worden. Ongeveer twintig jaar geleden kwam daar het microbioom bij. "Genetica alleen gaat het niet oplossen", zegt Peter.

3. Wat is het microbioom?

Je lichaam zit vol met bacteriën, virussen, schimmels, gisten en parasieten, in je darmen maar ook op je huid en in je slijmvliezen. Samen heet dat het microbioom. Een mens heeft ongeveer 23.000 eigen genen, en het microbioom brengt er nog zo'n 9 miljoen bij. Genetisch gezien ben je dus meer bacterie, virus en schimmel dan mens, zegt Peter.

Sommige van die microben kunnen je ziek maken, andere doen juist goed werk, en sommige doen voor zover bekend niets. Van veel soorten kennen we de rol voor je gezondheid nog niet.

4. Hoe vormt je darmflora zich?

Hoe je geboren wordt, maakt al verschil. Bij een vaginale geboorte kom je met andere bacteriën in aanraking dan bij een keizersnede. In de eerste 1000 dagen bouwt je darmflora zich het snelst op. Borstvoeding of flesvoeding, de eerste vaste hapjes en alles in je mond stoppen: het telt allemaal mee. Rond je vierde tot zesde jaar wordt de verscheidenheid stabiel.

Ook je omgeving speelt mee. Wie op een boerderij opgroeit, heeft vaak een rijkere darmflora dan wie in de stad woont. Later veranderen voeding, stress, infecties, medicijnen en ouder worden de samenstelling verder. Met de jaren raakt je darmflora volgens Peter altijd wat uit balans, omdat je lichaam anders gaat werken. Zo word je in de loop van je leven steeds minder gevoelig voor insuline (het hormoon dat je bloedsuiker regelt). Zelfs het tijdstip van de dag maakt uit: ook je darmbacteriën hebben een dag- en nachtritme.

5. Hoe staan je darmen in contact met je brein?

Je darmen staan op drie manieren in contact met je brein:

  • Via de nervus vagus: een lange zenuw van je hersenen naar je organen, ook naar je darmen. Signalen gaan twee kanten op. De zenuw komt uit bij het deel van je hersenen dat je stofwisseling, je stemming en je honger regelt.
  • Via je bloed: stoffen die je darmbacteriën maken, komen in je bloed en gaan door je hele lichaam.
  • Via darmhormonen: je darmen maken veel verschillende hormonen, die via je bloed of via de nervus vagus werken.

In je darmen zitten ook heel veel zenuwcellen. Het werkt bovendien andersom. Stresshormonen zoals cortisol en adrenaline beïnvloeden hoe je darmen bewegen en wat ze opnemen. Alleen al het zien of ruiken van een taartje zet je alvleesklier aan om insuline te maken.

Je darmbacteriën helpen ook je afweer. Ze leren je immuunsysteem wat gevaarlijk is en wat niet, en ze maken vitamines, zoals vitamine K. En ze voeden de cellen van je darmwand en de afweercellen in je darm.

6. Wat gebeurt er als je darmflora uit balans raakt?

Bij een verstoorde darmflora is de balans weg, omdat er te weinig soorten zijn of één minder gunstige soort de overhand krijgt. Peter noemt drie factoren die elkaar steeds beïnvloeden:

  • laaggradige ontsteking (een sluimerende ontsteking in je hele lichaam)
  • insulineresistentie (je lichaam reageert minder goed op insuline)
  • een verstoorde darmflora

Gaat er één mis, dan gaan de andere twee volgens hem ook wat mis. Daarnaast geeft ouder worden zelf ook wat ontsteking.

Een verstoorde darmflora hangt samen met veel langdurige aandoeningen. Denk aan hart- en vaatziekten, diabetes type 2, overgewicht, een prikkelbare darm, colitis ulcerosa (een langdurige ontsteking van de dikke darm), depressie, Parkinson en Alzheimer. Dat verband werkt twee kanten op. Mensen met Parkinson of Alzheimer hebben een veranderde darmflora, maar zo'n hersenziekte verandert ook je lichaam en daarmee je darmen. Een veranderde darmflora kan dus meespelen bij de ziekte, en de ziekte kan je darmflora veranderen.

Gezonde darmcellen zitten stevig tegen elkaar aan. Raakt die verbinding los, dan kunnen stukjes van bacteriën in je bloed komen. Dat heet een lekkende darm. Het kan je afweer aanzetten en ontsteking geven, en ook je lever reageert daarop.

7. Wat doen vezels en ketonen voor je darmen?

Je darmbacteriën verteren de vezels die jij zelf niet kunt verteren, en maken er korteketenvetzuren van, zoals butyraat en propionaat. Die stoffen voeden je darmcellen, houden je darmwand gezond en helpen je afweer. Krijgen je darmbacteriën vooral snelle suikers, dan maken ze andere stoffen.

Er is nog een route. Bij een ketogeen eetpatroon (heel weinig koolhydraten) maakt je lichaam ketonen uit je vetreserves. Een daarvan, bètahydroxybutyraat, is volgens Peter ook een korteketenvetzuur. Vezels zijn dus niet de enige weg, en de keuze is aan jou.

8. Wat mag je van probiotica verwachten?

Probiotica zijn producten met levende bacteriën. Vroeger dronk iedereen er hetzelfde drankje voor, maar volgens Peter zijn we dat voorbij. Nu gaat het om maatwerk. Na een antibioticakuur gaat het om een middel met veel soorten, maar mis je één bepaalde bacterie, dan is een gerichte aanpak nodig. Daarvoor moet je eerst laten onderzoeken wat er in jouw darmen ontbreekt of overheerst.

Op vers eten groeien veel meer bacteriën dan op chips of cola, maar bij volwassenen nestelen ze zich nauwelijks in je darmen. Je maagzuur doodt er veel, en bovendien wassen, schillen, koken en pasteuriseren we ons eten. Zelfs bij koeien lijken de bacteriën in hun mest nauwelijks op die in de bodem.

Bij jonge kinderen ligt dat anders: hun eerste vaste eten bepaalt sterk hoe rijk hun darmflora wordt. Bij volwassenen voedt wat je eet vooral de bacteriën die er al zitten.

9. Wat doet een gezondere leefstijl bij somberheid en angst?

In een onderzoek volgden mensen met depressie en angststoornissen twaalf weken een programma met rust, minder stress, bewegen en vers eten. Aan het begin was hun darmflora minder gevarieerd, en na twaalf weken was die rijker. Hun scores voor angst en depressie waren ongeveer gehalveerd, en ook hun stofwisseling was verbeterd.

10. Wat kun je zelf doen?

Peters advies is eenvoudig: eet vers en onbewerkt, en zorg goed voor je lichaam.

  • Voeding: eet verzadigend, met zoveel groente als je wilt, natuurlijke vetten en eiwitten. Laat geraffineerde suikers, zetmeel en oliën staan. Kies kwaliteit boven hoeveelheid. Of je daarbij vegetarisch eet of niet, is voor Peter een andere discussie. Vezels en ketogeen eten werken allebei op je darmen. Gefermenteerd eten zoals zuurkool, kimchi en yoghurt kan je darmflora helpen.
  • Slaap: zorg voor genoeg slaap en rust. Je darmbacteriën hebben een dag- en nachtritme, en één slechte nacht verandert je darmflora al.
  • Ontspanning: stress werkt direct op je darmen en je microbioom, dus zoek een manier om te ontspannen die bij jou past, zoals yoga of mindfulness.
  • Beweging: zit minder. Bewegen houdt je darmen in beweging, zodat je ontlasting makkelijker gaat, en het maakt je ook gevoeliger voor insuline.
  • Eettijden: eet binnen vaste tijden, of vast af en toe. Dat geeft minder pieken in je bloedsuiker en insuline, en je darmen blijven gewoon goed werken. Gebruik je insuline, tabletten voor diabetes of bloeddrukmedicijnen? Laat je arts de dosering meebewegen als je vast of minder koolhydraten eet.
  • Alcohol: wees er terughoudend mee.

Zelf aan de slag met metabool syndroom?

Vul je e-mailadres in en ontvang het gratis werkboek metabool syndroom. Je schrijft er je eigen stappen in. Je kunt het meteen downloaden. Daarna krijg je een paar korte mails die je op weg helpen.

Je losse waarden zijn één verhaal.

Meer over dit werkboek

Weet je nog niet met welke leefstijlpijler je begint? Doe de leefstijlcheck

11. Vragen en antwoorden

Hoe kun je zelf je microbioom verbeteren? Helpt gefermenteerde groente? (59:33)

Ja, zegt Peter, als het niet gepasteuriseerd is. Zuurkool, kimchi en yoghurt geven bacteriën die tegen zuur kunnen en daardoor redelijk goed door je maag komen. Nog belangrijker zijn de stoffen die bij het fermenteren ontstaan, want die voeden de goede bacteriën in je darmen.

Let wel op wat je koopt. Ook in Nederland ligt gepasteuriseerde zuurkool en kimchi in de winkel. Dat smaakt nog zuur, maar er zitten geen levende bacteriën meer in. Je kunt het ook zelf maken.

Welke invloed heeft slaap op je microbioom en stress? (1:01:03)

In onderzoek werden vrijwilligers een hele nacht wakker gehouden, en de dag erna scoorden ze slechter op testjes, ook op stresstesten. Ze waren minder gevoelig voor insuline en hun darmflora was meteen veranderd. Zeven tot acht uur slaap is het advies, maar vooral een goede nachtrust telt.

Kun je stress verminderen met voeding? (1:02:17)

Ja, al zie je dat effect misschien niet zo snel. Peter noemt de film Super Size Me en een proef van twee Engelse artsen met bewerkt en onbewerkt eten. Bij ongezond eten kregen de artsen langzaam meer stresshormoon en een ontregelde stofwisseling. Vers, onbewerkt, gefermenteerd en verzadigend eten kan meer rust in je lichaam geven.

Of dat genoeg is om je werkstress op te lossen, is de vraag, maar het helpt volgens Peter wel om stress te verminderen. Je stressreactie wordt deels via de nervus vagus aangestuurd, dus zijn je darmen ontregeld, dan kan je stressreactie hoger zijn.

Is een ketogeen dieet het beste voor je darmen? (1:03:57)

Een beste dieet voor iedereen bestaat volgens Peter niet, omdat we allemaal verschillend zijn. Kun je een ketogeen dieet goed volhouden en voel je je er prima bij, dan vindt hij het voor jou het beste dieet. Ook vasten levert ketonen op, bijvoorbeeld een, twee of drie dagen niet eten. Dat kan je darmen, je microbioom en je afweer helpen herstellen.

Wat helpt bij een prikkelbare darm? (1:05:35)

Het helpt om te weten wat er precies uit balans is, bijvoorbeeld met een ontlastingsonderzoek bij het Microbioom Centrum. Overheerst er een bepaalde bacterie, dan kun je die soms met een gericht probioticum onderdrukken. Dat onderzoek regel je meestal via gespecialiseerde therapeuten of leefstijlartsen en niet via je huisarts, en je betaalt het zelf.

Ook een eliminatiedieet werkt vaak goed. Je eet dan wat je darmen zo weinig mogelijk belast, en voegt daarna langzaam weer dingen toe. Granen laat je dan volgens Peter ook weg. De vele vezels erin geven je bacteriën veel werk, en bij een verstoorde darmflora helpt dat niet meteen. Ketogeen of zelfs carnivoor eten (alleen dierlijke producten) kan bij zo'n dieet passen. Je kunt dus beter met het eliminatiedieet beginnen.

Hoe kun je het beste vasten? (1:08:04)

Er zijn veel vormen. Het meeste onderzoek gaat over 16:8: zestien uur niet eten en eten binnen acht uur, bijvoorbeeld van 12 tot 8 uur 's avonds. Je kunt ook om vier uur 's middags stoppen tot de volgende ochtend, of een dag per week niet eten. Eens per maand drie dagen vasten kan ook.

Peter is een groot voorstander van vasten. Zelf kan hij makkelijk drie of vier dagen zonder eten, en blijft hij gewoon sporten. Zijn belangrijkste tip: luister naar je lichaam. Word je slap of krijg je hoofdpijn die aanhoudt, stop dan.

Kan ik mijn microbioom aanpassen om een gezond gewicht te krijgen? (1:10:20)

Peter adviseert vers, onbewerkt en gefermenteerd eten. Daarnaast past een ketogeen eetpatroon of minder koolhydraten goed, omdat je lichaam dan meer je vetreserves aanspreekt. Je darmflora past zich mee aan, omdat je eten je darmen minder belast.

Wat doen psychische klachten met je darmflora? (1:11:20)

Dat werkt twee kanten op. Voel je je somber of depressief, dan verandert hoe gevoelig je bent voor insuline en hoe je darmen bewegen. Dat heeft effect op je darmflora. Een veranderde darmflora geeft op zijn beurt signalen aan je brein die depressieve klachten kunnen geven.

Peter noemt het een vicieuze cirkel, en het maakt niet uit waar je die doorbreekt. Vers en onbewerkt eten helpt daarbij, net als minder alcohol en het laten staan van roken en drugs. Ook minder stress, beter slapen en bewegen helpen. Reken er wel op dat het tijd kost.

Hoe zit het met auto-immuunziekten en pre- of probiotica? (1:14:51)

Bij auto-immuunziekten, waarbij je afweer je eigen lichaam aanvalt, zoals MS, meten artsen vaak een verstoorde darmflora. MS wordt pas vastgesteld als je klachten hebt, dus wat er eerst was, is niet te zien. Voeding heeft wel effect op auto-immuunziekten. Bij de ziekte van Crohn laten Nederlandse studies veel verbetering zien met een voedingspatroon dat bij de persoon past. Dat biedt veel mogelijkheden, al is het geen garantie.

Gefermenteerde producten zoals zuurkool werken volgens Peter als prebiotica (voeding voor je goede darmbacteriën), en een probioticum kan een overmaat aan slechte bacteriën tegengaan. Beide kunnen de ontsteking in je darm remmen, maar of ze ook de ziekte zelf afremmen, kon hij niet zeggen.

Wat kan ik doen bij histamine-intolerantie? (1:18:10)

Dan zijn gefermenteerde producten zoals kaas, zuurkool, kimchi, yoghurt en kwark juist niet handig. Bij het fermenteren ontstaat een stofje dat histamine kan vrijmaken. Peter adviseert ze een tijd te beperken, bijna zoals bij een eliminatiedieet. Heb je er geen last meer van, voeg dan stap voor stap weer iets toe.

Is er een verband met brainfog? (1:20:20)

Brainfog (een wazig hoofd) hangt volgens Peter vooral samen met je bloedsuiker en insuline. Te veel insuline kan je bloedsuiker te snel laten dalen, en een direct verband met het microbioom ziet hij niet.

Wat vind je van de Schijf van Vijf? (1:20:55)

Voor gezonde mensen vindt Peter de Schijf van Vijf een redelijk goed eetpatroon. Maar 60 tot 70 procent van Nederland is in zijn ogen niet gezond, en dan is het niet het beste dieet. Toch zou er al veel gebeuren als iedereen ernaar at. Het advies om meer groente te eten vindt hij prima, als je geen last hebt van groente en vezels. Dierlijke eiwitten vindt hij wel beter verteerbaar en beter opneembaar dan plantaardige, al blijft het je eigen keuze.

Niet alle vragen kwamen aan bod.

12. Lees verder

13. Over de spreker

Dr. ing. Peter Voshol is fysioloog en onafhankelijk onderzoeksadviseur op het gebied van voeding en gezondheid. Hij werkte onder meer in het Leids Universitair Medisch Centrum, aan Harvard Medical School en aan de Universiteit van Cambridge. Hij is medeoprichter van Stichting Voeding Leeft en mede-initiatiefnemer van het programma Keer Diabetes2 Om. Hij is lid van de medisch-wetenschappelijke adviesraad van Stichting Je Leefstijl Als Medicijn.

Bronnen

Dit artikel is gebaseerd op de onderstaande bronnen.

  1. Hall KD, Ayuketah A, Brychta R, et al. Ultra-processed diets cause excess calorie intake and weight gain: an inpatient randomized controlled trial of ad libitum food intake. Cell Metab. 2019;30(1):67-77.e3. https://doi.org/10.1016/j.cmet.2019.05.008

De informatie van Stichting Je Leefstijl Als Medicijn over leefstijl, ziektes en stoornissen mag niet worden opgevat als medisch advies. In geen geval adviseren wij mensen om hun bestaande behandeling te veranderen. We raden mensen met langdurige aandoeningen aan om zich over hun behandeling goed door bevoegde medische professionals te laten adviseren.

Nieuwsbrief

Elke maand iets gezonds in je inbox.

Gerelateerde artikelen