Gezondheid

Wat voeding doet met je gezondheid 

Je kunt je lichaam vergelijken met een auto. Als je een dieselmotor benzine geeft, rijdt de auto nog wel even door. Maar het werkt minder goed en er ontstaat steeds meer schade. Voor je lichaam werkt dat hetzelfde. Voeding en vocht zijn de brandstof waarop je lichaam draait. 

Je lichaam bestaat voor een groot deel uit water. Water is nodig voor bijna alle processen in je lichaam. Zoals het vervoeren van voedingsstoffen, het regelen van je temperatuur en het goed laten werken van je organen. 

Naast water heeft je lichaam ook voedingsstoffen nodig uit voeding. Die hebben allemaal hun eigen functie. Zo helpt vitamine A bij het behoud van een goed zicht en een gezonde huid. Kalium helpt bij het goed functioneren van je spieren en je bloeddruk. 

Als je voeding en vocht in balans zijn, heeft je lichaam een goede basis om te functioneren. Je hebt vaker genoeg energie en je lichaam kan beter herstellen na inspanning of ziekte. 

Bij een eenzijdig voedingspatroon of een voedingspatroon met veel bewerkte voeding geef je je lichaam te weinig of de verkeerde brandstof. Je krijgt dan meestal wel genoeg calorieën binnen. Maar je krijgt minder vitamines, mineralen en vezels binnen die je lichaam nodig heeft om goed te functioneren.  

Met bewerkte voeding krijg je vaak stoffen binnen die je lichaam niet nodig heeft, zoals toegevoegde suikers, ongezonde vetten, zout en allerlei toevoegingen.  

Het lijkt dan een beetje op een auto die niet de juiste brandstof krijgt. Je blijft misschien rijden, maar minder soepel. Dat merk je bijvoorbeeld aan vermoeidheid, minder concentratie of trager herstel na inspanning of ziekte. Soms merk je dat op korte termijn niet direct. Wel heeft het altijd gevolgen op de lange termijn.

Zo kan ongezonde voeding bijdragen aan bijvoorbeeld gewichtstoename, een minder stabiele energiebalansen een grotere kans op chronische aandoeningen. 

Voeding en korte ziekten 

Voeding speelt een belangrijke rol bij herstel na een operatie of tijdelijke ziekte. Denk bijvoorbeeld aan griep, een flinke verkoudheid of een longontsteking. 

Als je lichaam herstelt, heeft het soms extra voedingsstoffen nodig. Vooral eiwitten zijn belangrijk, omdat ze het herstelproces ondersteunen. Daarnaast zijn er verschillende vitamines en mineralen die dan extra belangrijk zijn. Als je gevarieerd eet, is het niet nodig om een supplement te nemen. 

Daarnaast heeft je lichaam in deze periode vaak wat meer energie en bouwstoffen nodig dan normaal. Maar let op: als je door ziekte minder beweegt, kan het ook zijn dat je juist evenveel of zelfs iets minder nodig hebt. Minder bewegen betekent namelijk minder verbruik. Gezonde voeding helpt om dit aan te vullen en ondersteunt je herstel. 

Voeding en langdurige aandoeningen 

Op de lange termijn kan ongezonde voeding het risico op verschillende aandoeningen vergroten. Voeding heeft namelijk invloed op belangrijke processen in je lichaam. Zoals je bloedsuiker, cholesterol, bloeddruk, ontstekingen en stofwisseling. Als deze processen langdurig uit balans raken, kan er metabole disfunctie ontstaan. 

Het lichaam kan dan minder efficiënt energie aanmaken, opslaan en gebruiken. Daardoor ontstaan er verstoringen in de stofwisseling, zoals insulineresistentie en laaggradige ontstekingen. Insulineresistentie betekent dat je lichaam minder goed reageert op insuline. Daardoor blijft er meer suiker in je bloed. Laaggradige ontstekingen zijn milde, langdurige ontstekingsreacties in je lichaam. Je merkt ze vaak niet direct, maar ze beïnvloeden wel de stofwisseling en bloedvaten. 

Deze verstoringen kunnen zorgen voor een hogere bloeddruk, verhoogde bloedsuiker, gewichtstoename en ongunstige veranderingen in triglyceriden en HDL-cholesterol. 

Op de lange termijn hangt dit samen met een verhoogd risico op aandoeningen zoals diabetes type 2, hart- en vaatziekten en het metabool syndroom. Ook zijn er aanwijzingen dat metabole disfunctie een rol speelt in het ontstaan van neurologische en mentale aandoeningen. 

Gezonde voeding kan niet alleen het risico op veel verschillende aandoeningen verlagen, maar ook bijdragen aan het verloop van bestaande aandoeningen en het verminderen van klachten.   

Voeding en fysieke aandoeningen 

Dit zijn aandoeningen van je lichaam, zoals hart- en vaatziekten en diabetes type 2. Vooral je hart, bloedvaten, organen en stofwisseling spelen hierbij een belangrijke rol.  

Deze processen raken sneller uit balans bij ongezonde voeding. Zoals bij een voedingspatroon met veel bewerkte producten, veel suiker, weinig vezels of tekorten aan voedingsstoffen. 

De invloed van voeding op bloeddruk, bloedsuiker en cholesterol is goed onderzocht. Gezonde voeding kan bijvoorbeeld bijdragen aan betere waarden van bloeddruk, cholesterol en bloedsuiker. Bij veel aandoeningen kan gezonde voeding bijdragen aan het verminderen van klachten. 

Soms kan dit er zelfs voor zorgen dat minder medicatie nodig is, bijvoorbeeld bij een hoge bloeddruk of diabetes type 2. Let op: stop nooit zelf met medicatie zonder overleg met een arts. 

Voeding en neurologische aandoeningen 

Dit zijn aandoeningen van je hersenen en zenuwstelsel, waarbij de hersenen en zenuwen minder goed gaan werken. Voorbeelden hiervan zijn dementie en parkinson. 

Voeding is meestal niet de directe oorzaak. Wel beïnvloedt voeding het risico. Ongezonde voeding kan leiden tot overgewicht, insulineresistentie, ontstekingen en slechtere bloedvaten. Deze factoren verhogen samen het risico op bepaalde aandoeningen.  

Bij Alzheimer wordt bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar verstoringen in de suikerstofwisseling in de hersenen, waaronder insulineresistentie. Deze processen spelen mogelijk een rol bij het ontstaan en verloop van de ziekte 

Voeding wordt daarom steeds vaker meegenomen in de behandeling van neurologische aandoeningen. Je kunt de aandoening niet genezen met voeding. Maar gezonde voeding kan wel helpen om de hersenen beter te laten werken, zodat het dagelijkse leven makkelijker wordt. 

Voeding en mentale aandoeningen 

Mentale aandoeningen hebben invloed op hoe je denkt, voelt en functioneert in het dagelijks leven. Ongezonde voeding is niet de oorzaak van deze aandoeningen, maar kan wel het risico hierop verhogen. Ongezonde voeding kan leiden tot overgewicht, insulineresistentie, ontstekingen en slechtere bloedvaten. Dit kan invloed hebben op het lichaam en op hoe de hersenen werken. 

Voeding speelt ook in rol in het risico op klachten en in hoe klachten zich uiten in het dagelijks leven. Het kan bijvoorbeeld invloed hebben op energie, stemming, concentratie en mentale veerkracht. 

Bij sommige mentale aandoeningen is dit extra belangrijk. Mensen met bijvoorbeeld depressie kunnen sneller last hebben van vermoeidheid en een sombere stemming. Een stabiel eetpatroon kan helpen om meer energie en een iets stabielere stemming te ondersteunen. Bij een bipolaire stoornis kunnen energie en stemming sterker schommelen. Een vaste structuur in eten en leefstijl kan helpen om deze schommelingen beter te ondersteunen. 

Ook bij lichte mentale klachten kan voeding helpen voor meer energie en een betere stemming. Tegelijk kan het bij mentale klachten juist lastiger zijn om gezond te leven, bijvoorbeeld door minder structuur of minder goede zelfzorg. Hierdoor kun je in een vicieuze cirkel terechtkomen, waarbij klachten en leefstijl elkaar versterken. Het helpt dan om professionele hulp te zoeken. 

De rol van de darm-hersen-as in gezondheid 

Je darmen spelen een belangrijke rol in je gezondheid. In je darmen zitten miljarden bacteriën. Samen vormen ze je darmflora. Deze bacteriën helpen bij je spijsvertering, je afweer en ontstekingsprocessen in je lichaam. 

Je darmen en hersenen staan met elkaar in contact via de darm-hersen-as. Ze sturen signalen naar elkaar, onder andere via zenuwen en stoffen in het lichaam. Zo kunnen je darmen indirect invloed hebben op hoe je je lichamelijk en mentaal voelt. 

Je darmflora speelt ook een rol in je stofwisseling. Als de balans in je darmen verstoord raakt, kan dat samenhangen met metabole disfunctie. Het gaat hierbij om verbanden die in onderzoek worden gevonden. Dat betekent dat er een relatie wordt gezien tussen de darmflora en stofwisseling, maar dat niet zeker is of het één het ander direct veroorzaakt. 

In onderzoek wordt een gezonde darmflora daarom steeds vaker in verband gebracht met een betere algehele gezondheid en een kleinere kans op stofwisselingsproblemen. Een gevarieerd voedingspatroon met weinig bewerkte voeding helpt om je darmflora gezond te houden. 

Voeding is één onderdeel van leefstijl 

Bij alle aandoeningen is ook de rest van je leefstijl belangrijk, zoals bewegen en ontspanning. De leefstijlpijlers werken op elkaar in. De ene pijler kan de andere versterken, maar ook uit balans brengen. Als je bijvoorbeeld beter slaapt of meer beweegt, kan dat een positief effect hebben op hoe je je voelt en functioneert. Andersom kan veel stress of weinig beweging het effect van gezonde voeding juist weer kleiner maken.  

Conclusie 

Gezonde voeding is de basis van je gezondheid. Als die basis ontbreekt, werkt je lichaam minder goed en kunnen klachten sneller ontstaan of erger worden. 

Voeding speelt ook een rol bij verschillende aandoeningen. Het kan het risico op het ontstaan van bepaalde aandoeningen beïnvloeden, maar ook helpen om klachten te verminderen en het verloop te ondersteunen. Bij sommige aandoeningen is hier veel onderzoek naar gedaan, bij andere nog weinig. Daardoor krijgt voeding niet in elke behandeling evenveel aandacht. 

Toch staat voeding niet op zichzelf. Ook slaap, beweging, ontspanning en stress hebben invloed op je gezondheid. Al deze leefstijlfactoren werken samen en versterken of verzwakken elkaar. Juist die combinatie bepaalt hoe je je voelt en hoe goed je lichaam functioneert.