Tandbederf
Je gebit als spiegel van je leefstijl
Tandbederf ontstaat niet alleen door slecht poetsen. Hoe vaak je eet, hoe je slaapt en hoeveel speeksel je maakt bepalen mee of je gaatjes krijgt.
Wat is tandbederf?
In je mond loopt de hele dag een wedstrijd tussen afbraak en herstel. Bacteriën zetten suiker en zetmeel om in zuur; zodra de zuurgraad onder pH 5,5 zakt, lossen mineralen uit je glazuur op. Daarna doet je speeksel het omgekeerde: het maakt de mond weer minder zuur en brengt mineralen terug, waardoor je tandglazuur zich herstelt. Zolang er genoeg tijd tussen de eetmomenten zit, wint het herstel.
Bij elk eetmoment begint die zuuraanval opnieuw. Niet de hoeveelheid suiker is dus doorslaggevend, maar hoe váák je eet en drinkt. Daarom kan iemand die netjes poetst toch gaatjes krijgen, en heeft de tandarts geen zicht op de belangrijkste knop.
De tandarts vult wat kapot is en dat is nodig, want een gaatje herstelt niet vanzelf. Maar een vulling verandert niets aan de oorzaak: hetzelfde eetpatroon levert een paar jaar later het volgende gaatje op.
Leefstijl bij tandbederf
Voeding is hier de sterkste pijler, want die bepaalt hoe vaak en hoe lang de bacteriën in je mond aan het werk zijn. Hieronder per leefstijlpijler wat je concreet kunt doen.
Mondhygiëne
Poets twee keer per dag, en let vooral op de kwaliteit. De binnenzijde van je tanden en de tandvleesrand worden het vaakst overgeslagen, terwijl daar juist plaque zit. Reinig dagelijks tussen je tanden, met een rager waar die past en met floss of een tandenstoker waar de ruimte kleiner is. Gebruik tandpasta met minstens 1000 ppm fluoride, bij voorkeur 1350 tot 1500 ppm; zink-hydroxyapatiet is een veelbelovend alternatief. Een elektrische tandenborstel helpt, maar goed manueel poetsen werkt ook. Vervang je borstel (of borstelkopje) iedere drie maanden.
De zes leefstijlpijlers voor een energiek en vitaal leven
Wat je zelf kunt doen, per leefstijlpijler
Voeding
Beperk het aantal eetmomenten: houd het bij drie maaltijden met zo min mogelijk tussendoor, en drink er water bij. Vermijd kleverige suikers zoals snoep, koekjes en gedroogd fruit, die blijven het langst aan je tanden plakken. Let ook op zetmeel uit brood, pasta en snacks, want dat wordt in je mond snel omgezet in suiker. Een mediterraan patroon met groente, noten, peulvruchten, olijfolie en vis hangt samen met een gezondere mondflora en minder tandvleesontsteking.
Meer over voedingIn één oogopslag
Onderstaande infographic vat de belangrijkste leefstijladviezen bij tandbederf samen, per leefstijlpijler. Handig om te bewaren of te delen.
Je Leefstijl als Medicijn · Gaatjes in tanden
Gaatjes in tanden voorkomen met je leefstijl
Poetsen en de tandarts helpen, maar wat je eet, hoe vaak je eet, je slaap, je beweging en je stress bepalen mee hoeveel kans de bacteriën in je mond krijgen. Wat het meeste oplevert, op een rij.
Beperk het aantal eetmomenten
Houd het bij drie maaltijden met zo min mogelijk tussendoor. Elk eetmoment is een nieuwe zuuraanval
Minder suiker en snelle koolhydraten
Ook zetmeel uit brood en snacks voedt de bacteriën. Kleverige suikers zoals snoep en gedroogd fruit plakken het langst
Eet mediterraan, drink water
Groente, noten, peulvruchten, olijfolie en vis. Water in plaats van fris-, vruchten- of sportdrank
Mondhygiëne
Poets twee keer per dag op kwaliteit
Binnenzijde en tandvleesrand niet overslaan. Goed handmatig poetsen werkt net zo goed als elektrisch
Reinig dagelijks tussen je tanden
Een rager waar die past, floss of een tandenstoker waar de ruimte kleiner is
Fluoride of zink-hydroxyapatiet
Tandpasta met minstens 1000 ppm fluoride, of een alternatief op basis van zink-hydroxyapatiet
Droge mond
Slik je meerdere medicijnen?
Medicijngebruik is de belangrijkste oorzaak. Meld een droge mond bij je tandarts en bij je huisarts of apotheker
Snurk je of word je droog wakker?
Dan slaap je waarschijnlijk met open mond. Laat uitzoeken waar dat vandaan komt
Matig en regelmatig
Een halfuur per dag, of drie tot vier keer per week sporten
Veel sporten? Let op sportvoeding
Sportdranken en gels zijn suikerrijk en zuur, en bij lange inspanning buffert je speeksel minder
Zeven tot acht uur, vast ritme
Een vast slaap-waakritme ondersteunt je melatonine en daarmee de kwaliteit van je speeksel
Speeksel is je eigen herstel
Bij korte of onregelmatige slaap verandert de samenstelling en krijgt de gaatjesbacterie meer ruimte
Bouw rustmomenten in
Een korte wandeling, een ademhalingsoefening of meditatie helpt tegen langdurige stress
Minder stress, minder ontsteking
Langdurige stress verhoogt het cortisol in je speeksel en geeft meer kans op tandvleesontsteking
Grootste winst
Minder vaak eten, en minder suiker en zetmeel. Dan krijgen de bacteriën minder brandstof en kan je glazuur zich tussen de maaltijden door herstellen. Goede mondhygiëne met fluoride doet de rest.
Geen medisch advies. Deze poster geeft algemene leefstijlinformatie bij tandbederf. Blijf voor controle en behandeling naar de tandarts gaan: een gaatje herstelt niet vanzelf.
Je Leefstijl als Medicijn
Poster als pdfAan de slag met je gezondheid
Praktische hulpmiddelen om vandaag nog te beginnen
Leefstijl community
Word lid van de JLAM leefstijl community en krijg toegang tot exclusieve content.
Kennis
Je leefstijl veranderen? Dit is bekend over leefstijl en aandoeningen.
Recepten
Tips en recepten met ontstekingsremmende voeding. Veel groenten, gezonde vetten en vis.
Webinars
Ervaringsdeskundigen en artsen geven gratis webinars. Kijk ze terug of schrijf je in.
Materialen
Aan de slag met een leefstijldagboek? Hier vind je trainingen en handige materialen.
Wat zegt de wetenschap?
Tandbederf is nooit alleen een kwestie van slecht poetsen. Het is een verstoord evenwicht tussen afbraak en herstel, aangejaagd door wat er in je mond terechtkomt en hoe vaak. Het probleem groeide dan ook mee met onze voeding. Zodra de mens graan ging verbouwen, schoot het aantal gaatjes omhoog, en met de industriële suiker ging het nog verder mis.
- Hoe vaak je eet weegt zwaarder dan hoeveel. Wie suikerrijke voeding tussen de maaltijden door at, kreeg tot 13 keer meer tandbederf.
- Fluoride is het best onderbouwde middel. Tandpasta met fluoride geeft gemiddeld ongeveer een kwart minder gaatjes.
- Een droge mond is een reëel risico. Bij ongeveer een op de drie mensen boven de zestig maakt de mond te weinig speeksel, meestal door medicijngebruik.
- Bewegen helpt, tot op zekere hoogte. Bij Finse militairen lag ernstig tandbederf bij de fitste groep ruim 50 procent lager dan bij de minst fitte.
- Sport- en energiedranken zijn zuur. Tientallen gemeten dranken kwamen gemiddeld uit op pH 3,3, terwijl glazuur al oplost onder pH 5,5.
- Stress is meetbaar in je speeksel. Mensen met een agressieve vorm van tandvleesontsteking hadden gemiddeld 53 procent hogere cortisolwaarden in hun speeksel dan gezonde controles.
ArtikelGaatjes in tanden voorkomen: wat leefstijl met je gebit doet
Gaatjes in tanden ontstaan niet alleen door slecht poetsen. Zo bepalen voeding, slaap, beweging en stress je gebit, en wat je er zelf aan kunt doen.
Artikelen over Tandbederf
ArtikelGaatjes in tanden voorkomen: wat leefstijl met je gebit doet
Gaatjes in tanden ontstaan niet alleen door slecht poetsen. Zo bepalen voeding, slaap, beweging en stress je gebit, en wat je er zelf aan kunt doen.
Wat is tandbederf?
Tandbederf, of cariës, is het oplossen van je tandglazuur door zuur. Bacteriën in je mond maken dat zuur uit suiker en zetmeel. Onder pH 5,5 lossen mineralen uit het glazuur op; je speeksel brengt ze daarna weer terug. Blijft de afbraak het winnen, dan ontstaat een gaatje.
Krijg je gaatjes in tanden door stress?
Niet rechtstreeks, maar stress speelt wel mee. Langdurige stress verhoogt het cortisol in je speeksel, en mensen met een agressieve vorm van tandvleesontsteking hadden gemiddeld 53 procent hogere cortisolwaarden dan gezonde controles. Ontstekingen in je mond verstoren bovendien je slaap, waardoor je speeksel je gebit weer minder goed beschermt.
Kun je gaatjes in tanden zelf genezen?
Een echt gaatje herstelt niet vanzelf; dat moet de tandarts vullen. Beginnende schade aan het glazuur kan wél terugdraaien. Je speeksel brengt mineralen terug zodra de zuurgraad in je mond weer stijgt, en fluoride helpt daarbij. Daarvoor is rust tussen de eetmomenten nodig.
Krijg je tandbederf door medicijnen?
Indirect wel. Plaspillen, bloeddrukverlagers, antidepressiva en slaapmiddelen remmen de speekselaanmaak, en minder speeksel betekent minder herstel. Bij ongeveer een op de drie mensen boven de zestig maakt de mond te weinig speeksel. Meld een droge mond bij je tandarts en bij je huisarts of apotheker.
Hoe voorkom je tandbederf?
Beperk het aantal eetmomenten tot drie maaltijden en drink er water bij; dat geeft je speeksel de tijd om te herstellen. Poets twee keer per dag met fluoridetandpasta en reinig dagelijks tussen je tanden. Let daarnaast op je slaap, je speeksel en op medicijnen die je mond droog maken.