Slaapproblemen

Slecht slapen is niet altijd een probleem 

Slecht slapen betekent niet meteen dat je een slaapprobleem hebt. Iedereen slaapt wel eens slecht. Dat is normaal. Bijvoorbeeld door stress, drukte of een periode waarin je minder goed in je vel zit. Je ligt wat langer wakker, wordt vaker wakker of gaat meer piekeren in bed. Vaak is dat tijdelijk. 

Slecht slapen wordt vaak erger als je er hard je best voor gaat doen. Slapen werkt namelijk niet goed onder druk. Hierdoor kunnen een paar slechte nachten veranderen in weken slecht slapen. 

Heb je een slechte nacht gehad? Probeer er niet te veel over na te denken, want dat maakt het vaak groter dan het is. 

Kun je niet slapen? Blijf niet gefrustreerd in bed liggen. Sta na een tijdje op en doe iets rustigs bij gedimd licht, zoals even lezen of rustig zitten. Ga pas weer naar bed als je merkt dat je slaperig wordt.  

Wanneer is slecht slapen een slaapprobleem? 

Er wordt gesproken van een slaapprobleem als je drie keer per week of vaker slecht slaapt en daar overdag last van hebt. Denk aan klachten zoals vermoeidheid, minder concentratie, prikkelbaarheid of minder goed functioneren. Slapeloosheid (insomnia) is het meest voorkomende slaapprobleem. Slapeloosheid gaat over moeite met inslapen, vaak wakker worden of te vroeg wakker worden. 

Er wordt onderscheid gemaakt tussen: 

• Kortdurende slapeloosheid (tot 3 weken): Vaak is er een duidelijke aanleiding, zoals stress of een ingrijpende gebeurtenis. 
• Langdurige slapeloosheid (langer dan 3 weken): Slecht slapen houdt langer aan. Slaap en spanning spelen meer op elkaar in en houden elkaar in stand. 
• Chronische slapeloosheid (langer dan 3 maanden): Het slecht slapen is langdurig aanwezig en wordt vaak een vast patroon. Je lichaam en brein raken gewend aan het slechte slapen. Hierdoor is het lastiger om dit zonder hulp te doorbreken. 

Kortdurende slaapproblemen gaan vaak vanzelf weer over als de oorzaak weg is. Bij langdurige klachten blijft het probleem vaker bestaan. Er is meestal meer nodig om de slaap te verbeteren.   

Hoe ontstaan slaapproblemen? 

Niet iedereen is even gevoelig voor slaapproblemen. Dat heeft te maken met hoe je lichaam en brein reageren op stress, prikkels en ritme. Sommige mensen zijn gevoeliger voor slecht slapen. Bijvoorbeeld bij stress of spanning, onregelmatige werktijden, een wisselend ritme of mentale klachten zoals angst of somberheid. 

Meestal ontstaat slecht slapen niet door één oorzaak, maar door een combinatie van factoren. Ook zijn er gewoontes waardoor je slecht blijft slapen. 

Oorzaken en gewoontes die invloed hebben op je slaap 

Wat kun je doen bij slaapproblemen? 

Bij slapeloosheid helpt het vaak om leefstijl en gewoontes aan te passen. Denk aan: 

• Onderzoeken wat de oorzaak is met een slaapdagboek 
• Vaste tijden aanhouden voor opstaan en naar bed gaan 
• Overdag voldoende ontspanning inbouwen 
• Leren omgaan met spanning, bijvoorbeeld met ontspanningsoefeningen 
• Twee uur voor bedtijd geen schermen meer gebruiken 
• Een rustige avondroutine opbouwen om beter tot rust te komen 

Behandeling bij slaapproblemen 

Soms is er meer nodig. Als klachten lang aanhouden kan begeleiding helpen. Welke hulp het beste past, hangt af van de oorzaak. Cognitieve gedragstherapie (CGT) door een psycholoog kan helpen bij langdurige klachten of als spanning en gedachten een grote rol spelen. Deze therapie helpt om anders om te gaan met gedachten, spanning en gewoontes rond slaap. 

Een ergotherapeut kan helpen als je moeite hebt met je grenzen, je energie verdelen of je dagindeling. Een ergotherapeut kijkt samen met je hoe je dagelijkse activiteiten beter kunt verdelen en opbouwen. Dit helpt om minder snel overbelast te raken. Een slaapcoach kan je inzicht geven in je slaapgedrag, hoe je verstoorde slaappatroon is ontstaan en waardoor het blijft bestaan. 

Slaapmedicatie wordt soms door een arts voorgeschreven bij ernstige klachten. Bijvoorbeeld als iemand echt niet meer goed functioneert of volledig uitgeput is. Het wordt dan kortdurend gebruikt.Slaapmedicatie kan namelijk de natuurlijke slaap verstoren. Ook raak je er snel aan gewend en is het erg verslavend.  

Verschillende vormen van slaapproblemen 

Er zijn ook andere slaapproblemen dan slapeloosheid. Denk aan snurken, slaapapneu, tandenknarsen of slaapwandelen. Bij deze problemen is het niet zo dat je niet kunt slapen, maar dat er iets gebeurt tijdens de slaap dat die verstoort. Ze kunnen je slaap flink beïnvloeden en hebben vaak medische beoordeling of behandeling nodig.  

Conclusie 

Slaapproblemen gaan zelden alleen over de nacht. Vaak spelen spanning, ritme en gewoontes overdag een grote rol. Kleine veranderingen in je leefstijl en gewoontes kunnen al veel verschil maken, maar dit hangt wel af van de oorzaak. Bij slapeloosheid helpt het vaak om leefstijl en gewoontes aan te passen. 

Bij andere slaapproblemen en langdurige slapeloosheid is vaak ook medische beoordeling en behandeling nodig. Leefstijl en gewoontes kunnen daarbij wel ondersteunen, maar zijn meestal niet genoeg om het probleem helemaal op te lossen.