In Nederland lijdt volgens de officiële cijfers vijftig procent van de mensen aan overgewicht of obesitas, maar overgewicht kan zich soms manifesteren op een manier waarop we het niet in de gaten hebben. Het cijfer kan dus nog hoger zijn. Daarmee lopen mogelijk miljoenen mensen zonder dat ze het weten een verhoogd risico op ziektes zoals beroertes, diabetes type 2, slaapapneu en kanker. Lichaamssamenstelling-analyse is een goedkope, snelle en toegankelijke manier waarmee medische professionals de risico’s kunnen vaststellen.

Verder kijken dan gewicht

De body mass index (BMI) geeft een goede eerste indicatie van gewichtsproblemen. Maar de toepassing van de BMI is beperkt. De index berekent de verhouding van lengte en gewicht waarmee je weet of iemand ondergewicht of overgewicht heeft of binnen de normale verhoudingen valt. De BMI houdt geen rekening met spier- of vetmassa en is daarom een onnauwkeurige afspiegeling van iemands gezondheid.

Zo kunnen bodybuilders bijvoorbeeld worden gecategoriseerd als zwaarlijvig op basis van hun BMI, omdat ze door hun spiermassa een hogere verhouding tussen gewicht en lengte hebben. Iemand met een laag BMI kan juist onvoldoende spiermassa hebben, wat het risico op gezondheidsproblemen vergroot. Een ‘gezond gewicht’ volgens de BMI zet het sein op groen: de persoon lijkt gezond. Toch kan hij of zij in bepaalde delen van het lichaam een hoog vetgehalte hebben, en in de praktijk blijkt dat ook vaak het geval te zijn. Ook dat vergroot het risico op chronische ziektes.

Met lichaamssamenstelling-analyse wordt de ‘motorkap’ van het lichaam opengezet, zodat beter te zien is waar eventuele problemen zich voordoen en hoe de gezondheid te verbeteren is.

Op 19 juni organiseren Stichting Je Leefstijl Als Medicijn en InBody een gratis webinar over lichaamssamenstelling-analyse. Artsen Ellen Rouwet en Hans van Kuijk bespreken het waarom en hoe van de lichaamssamenstelling-analyse. Schrijf je hier in

Visceraal vet

Een van de meest kritische componenten van de lichaamssamenstelling is het visceraal vet, het vet dat zich ophoopt rond de organen in de buikholte. Een grote hoeveelheid visceraal vet is sterk geassocieerd met een verhoogd risico op aandoeningen zoals diabetes, hart- en vaatziekten en metabool syndroom. Waarschuwingssignalen zijn een grotere tailleomvang, een appelvormig lichaamstype en een verhoogde bloeddruk of cholesterol. Met lichaamssamenstelling-analyse kunnen de problemen beter in kaart worden gebracht.

Problemen geassocieerd met visceraal vet
  • Diabetes type 2 Visceraal vet kan de insulinegevoeligheid verminderen, wat kan leiden tot insulineresistentie en uiteindelijk diabetes.
  • Hart- en vaatziektes Visceraal vet kan samenhangen met verhoogde cholesterolwaardes en bloeddruk, waarmee het risico op hartaanvallen en beroertes toeneemt.
  • Metabool syndroom Visceraal vet gaat vaak gepaard met metabole disfunctie, een cluster van aandoeningen waaronder hoge bloeddruk, verhoogde bloedsuikerspiegel en abnormale cholesterolwaarden.

Spiermassa en gezondheid

Niet alleen (te veel) vet maar ook een tekort aan spiermassa kan nadelige gevolgen hebben voor de gezondheid. De spieren spelen een cruciale rol bij het voorkomen van ziektes. Een gezonde hoeveelheid spiermassa kan helpen bij het reguleren van het metabolisme en het ondersteunen van de gewrichten en botten. Spiermassa opbouwen is cruciaal voor gewichtsbeheersing: spieren kunnen snel glucose verwerken zodat ze de reregulatie van glucosepieken verbeteren. Algemeen geeft spiermassa meer kracht, wat de algehele functionaliteit te goede komt en het vermogen om dagelijkse activiteiten uit te voeren ondersteunt. Op hogere leeftijd kan spierkracht preventief werken tegen vallen en botbreuken opdoen.

Wat kun je doen om spiermassa op te bouwen?
  • Regelmatige krachtoefeningen zoals gewichtheffen, werken met weerstandsbanden en andere vormen van krachttraining.
  • Eiwitrijke voeding: een dieet rijk aan eiwitten kan helpen bij het herstel en de groei van spieren.
  • Genoeg rust en herstel: rust is essentieel voor spiergroei en herstel, zorg dus ook voor voldoende slaap.

Het belang van de vochtbalans

Systemische ontstekingen, vaak veroorzaakt door overtollig visceraal vet en ontstekingshormonen, kunnen leiden tot vochtophopingen en verhogen het risico op het ontwikkelen van comorbiditeiten zoals hart- en vaatziektes en nieraandoeningen. Het nauwkeurig meten van lichaamswater kan helpen bij het detecteren van vochtophopingen en het verminderen van het risico op secundaire gezondheidsproblemen die verband houden met aandoeningen zoals diabetes.

Met scans kan extracellulair vocht en totaal lichaamswater direct worden gemeten, zodat veranderingen in de vochtbalans en ontstekingen kunnen worden gevolgd. Het monitoren van parameters zoals de oedeemindex (de verhouding van intracellulair en extracellulair vocht), die vochtophoping en ontsteking markeren, biedt inzicht in de mate van vochtophoping vooral in de extracellulaire ruimte, wat vaak het gevolg is van verminderde cardiovasculaire functie en/of nierfunctie.

Deze waarden kunnen worden bekeken voor het gehele lichaam maar ook binnen specifieke segmenten zoals de armen, benen en romp, om lokale disbalansen in de vochthuishouding te identificeren. Dat stelt medische professionals in staat om vroegtijdig te reageren op tekenen van oedeem (vochtophoping).

Hoe meet je de lichaamssamenstelling?

Bekende methodes voor lichaamssamenstelling-analyse zijn de MRI-, CT- en DEXA-scan. Deze methodes vereisen echter zeer kostbare appartuur en zijn daarmee voor slechts een beperkte groep patiënten toegankelijk. Een laagdrempelig alternatief dat de laatste tijd sterk in opkomst is, bio-electrische impedantie-analyse (BIA). BIA werkt door een kleine, onmerkbare elektrische stroom door het lichaam te sturen. De weerstand die de stroom ondervindt varieert afhankelijk van het type weefsel waar het doorheen gaat: spieren, vet en vocht geleiden stroom op verschillende manieren. Door analyse van de stroomsignalen is te achterhalen hoeveel lichaamswater, spiermassa, vetmassa en met name visceraal vet in het lichaam aanwezig zijn.

Waar moet je op letten bij BIA-apparaten?

BIA-apparaten bieden verschillende voordelen voor medische professionals die zich richten op leefstijl als medicijn. Echter zijn er een drie belangrijke aspecten om op te letten bij het investeren van een BIA-apparaat. Let vooral goed op of de apparatuur gebruik maakt van:

  1. Direct segmentale meting Direct segmentale meting van de linker arm, rechter arm, linkerbeen, rechterbeen en romp zijn belangrijk om een accurate en gedetailleerde meting te kunnen doen. Daarbij kan dat probleemgebieden (zoals weinig spiermassa in de benen) identificeren, om tot een doelgerichte verbetering van de lichaamssamenstelling te komen.
  2. Meerdere frequenties Lage frequenties kunnen moeilijk door de celwand heen dringen, waardoor ze vaak rondom de cellen stromen. Dit maakt ze enkel geschikt voor het meten van extracellulair water. Hogere frequenties, daarentegen, kunnen gemakkelijker door celwanden heen penetreren en reflecteren daardoor zowel het intracellulaire als het extracellulaire water. Ze bieden daardoor een nauwkeurigere meting van het totale lichaamswater en leveren meer precieze resultaten voor de lichaamssamenstelling.
  3. 8-punts-tactiel-electrode systeem met duim-electrode Dit is cruciaal voor de reproduceerbaarheid van meetresultaten. Dit zorgt voor het behouden van een constante meting ongeacht welke professional deze meting uitvoert. Waardoor de waargenomen veranderingen het gevolg zijn van veranderingen in de lichaamssamenstelling .

Vooruitgang monitoren

Lichaamssamenstelling is een cruciale indicator van algehele gezondheid. Met lichaamssamenstelling-analyse kunnen medische professionals hun advies aan en beleiding van hun patiënten verbeteren. Door de metingen op meerdere momenten te doen, kan de vooruitgang in de gezondheid worden gemonitord. Het risico op chronische ziekten kan worden ingeschat en bij afwijkingen kan tijdig worden ingegrepen.

Op 19 juni organiseren Stichting Je Leefstijl Als Medicijn en InBody een gratis webinar over lichaamssamenstelling-analyse. Schrijf je hier in

Meer lezen:

Dit artikel is geschreven door onze partner InBody Europe.