# Je Leefstijl Als Medicijn

> Een gezonde leefstijl toegankelijk maken voor iedereen.

Je Leefstijl Als Medicijn (JLAM) ondersteunt mensen om regie te nemen over hun gezondheid met leefstijl als dragende pijler. Wij bieden wetenschappelijk onderbouwde informatie over voeding, beweging, slaap, stress, verbinding en middelengebruik.

## Kernwaarden
- Betrouwbaar: zorgvuldig, consistent, verantwoordelijk
- Educatief: begrijpelijk, onderbouwd, contextueel
- Behulpzaam: ondersteunend, praktisch, mensgericht

## Content

### Artikelen

- [Artrose en leefstijl: wat helpt echt tegen de pijn?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/artrose-en-leefstijl-webinar-dirk-jan-van-schaardenburg): Reumatoloog Dirk-Jan van Schaardenburg over artrose, ontsteking, voeding en bewegen. Kijk het webinar terug, met de antwoorden op de vragen van kijkers.
- [Microbioom en je gezondheid: wat je darmen met je brein doen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/microbioom-en-gezondheid-webinar-peter-voshol): Fysioloog Peter Voshol over het microbioom, de darm-brein-as en wat je zelf kunt doen. Kijk het webinar terug, met de antwoorden op de vragen van kijkers.
- [Overdag een powernap? Ontdek wanneer een dutje overdag helpt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/powernap): Hoe lang duurt een goede powernap en wanneer helpt een dutje overdag? Lees wat het oplevert, wat de nadelen zijn en hoe je suf wakker worden voorkomt.
- [Bodemgezondheid en jouw gezondheid: wat de boer met je bord te maken heeft](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bodemgezondheid-en-gezondheid-webinar-tom-schilder): Arts Tom Schilder over bodemgezondheid, voedingswaarde van groente en hidden hunger. Kijk het webinar terug, met de antwoorden op de vragen van kijkers.
- [Overgangsklachten en leefstijl: wat je zelf kunt doen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/overgangsklachten-en-leefstijl-webinar-kerkhof-de-vries): Gynaecoloog dr. Manon Kerkhof en dr. Maaike de Vries over de perimenopauze, krachttraining, voeding en hormoontherapie. Kijk het webinar terug met alle vragen.
- [Bewegen als medicijn: wat fitheid doet voor je hart en brein](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bewegen-als-medicijn-webinar-nico-weerkamp): Neuroloog dr. Nico Weerkamp over fitheid, krachttraining en de beweegrichtlijn. Kijk het webinar terug met alle vragen en antwoorden.
- [Vijf tests na je 50e: hoe fit is je lijf echt?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/vijf-tests-na-je-50e): Twee trappen op, staand je sokken aan, van de vloer opstaan: vijf simpele tests laten zien hoe sterk en stabiel je lijf is. Doe ze thuis en train wat niet lukt.
- [Vegetarisch eten: is het gezond en waar moet je op letten?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/vegetarisch-eten-gezond): Is vegetarisch eten gezond? Lees wat de voordelen zijn, waar je op let bij eiwit, ijzer, omega-3, calcium en B12, en hoe je gezond vegetarisch eet.
- [Wat 171 leden ons vertelden](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wat-171-leden-ons-vertelden): We lazen de verhalen van 171 leden van de JLAM-community. Zo helpen ze elkaar en werken ze aan leefstijl. Met gratis codeboek als download.
- [Sporten tijdens de zwangerschap? Zo doe je dat veilig](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/sporten-tijdens-de-zwangerschap): Zwanger en wil je blijven sporten? Lees welke sporten je kunt blijven doen, wat je beter kunt vermijden en waar je op let om veilig te bewegen.
- [IJzertekort bij vrouwen: hoe herken je het en wat kun je eraan doen?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ijzertekort-bij-vrouwen): Vaak moe of snel buiten adem? Lees hoe een ijzertekort ontstaat, welke vrouwen meer risico hebben, hoe het wordt onderzocht en wat je eraan kunt doen.
- [Hoe blijf je fit en energiek na de zwangerschap?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/fit-en-energiek-na-de-zwangerschap): Moe na de bevalling? Dat is normaal. Acht adviezen om je herstel en energie te ondersteunen, en wanneer vermoeidheid een reden is om hulp te zoeken.
- [Etiketten lezen: zo maak je makkelijker een gezonde keuze](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/etiketten-lezen): Wat staat er op een etiket en waar kijk je naar? Zo lees je de ingrediëntenlijst en voedingswaarden, en trap je niet in de claims op de voorkant.
- [Bewegen na de bevalling: wanneer kun je beginnen en hoe bouw je het op?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bewegen-na-de-bevalling): Wanneer kun je na je bevalling weer bewegen en sporten? Zo bouw je het stap voor stap op, let je op je bekkenbodem en weet je wanneer je hulp zoekt.
- [Alles over vezels: waarom zijn ze zo belangrijk?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/alles-over-vezels): Vezels helpen je darmen, bloedsuiker en cholesterol. Lees wat vezels zijn, hoeveel je nodig hebt en hoe je er makkelijk genoeg van binnenkrijgt.
- [Afvallen met obesitasmedicatie: 7 tips om het gezond te doen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/afvallen-met-obesitasmedicatie): Gebruik je obesitasmedicatie? Zo let je op eiwit, vezels, spierkracht en bijwerkingen, en houd je je gewicht ook op de lange termijn vast.
- ['Op je 80e voetballen met je kleinkinderen? Zo lukt je dat' ](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/column-yvosijpkens): Zes leefstijlelementen bepalen hoe fit je bent na je 75e: slaap, eiwit, wandelen, trainingszones en kracht.
- [Lampie, de AI voor leefstijlinformatie, ook op de website van je praktijk?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/lampie-op-de-website-van-je-huisartsenpraktijk): Zet Lampie, de AI-assistent voor leefstijlinformatie, zelf op de website van je praktijk. Geen ICT-project, geen koppelingen.
- [Gaatjes in tanden voorkomen: wat leefstijl met je gebit doet](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gaatjes-in-tanden-voorkomen): Gaatjes in tanden ontstaan niet alleen door slecht poetsen. Zo bepalen voeding, slaap, beweging en stress je gebit, en wat je er zelf aan kunt doen.
- [Testers aan de slag met virtuele leefstijlcoach-app](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/testers-aan-de-slag-met-virtuele-leefstijlcoach-app): JLAM ontwikkelt een virtuele leefstijlcoach-app die met je meedenkt over je leefstijl. Bij de testdag gingen zes vrijwilligers ermee aan de slag.
  > JLAM testte haar nieuwe virtuele leefstijlcoach-app met zes vrijwilligers tijdens een testdag in Den Hoorn, naast online testen door andere vrijwilligers. De app is inmiddels verbeterd op basis van die inzichten.
- [Menopauze-expert Leontien: “Er is nog veel onwetendheid over de overgang"](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/interview-leontien): Vermoeidheid, brain fog en prikkelbaarheid: voormalig SEH-arts Leontien Vermeer herkende het pas laat als perimenopauze. Nu helpt ze andere vrouwen.
  > Vermoeidheid, brain fog en burn-outklachten bleken bij voormalig SEH-arts Leontien Vermeer voortekenen van de perimenopauze. Ze herkende dit pas laat en begeleidt nu vrouwen met hormoontherapie en leefstijl
- [Zwangerschapsvergiftiging voorkomen: wat helpt, en wat het betekent voor je hart daarna](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zwangerschapsvergiftiging-voorkomen): Wat helpt om zwangerschapsvergiftiging te voorkomen, en waarom een doorgemaakte pre-eclampsie iets zegt over je hart en bloedvaten daarna.
  > Zwangerschapsvergiftiging is hoge bloeddruk na twintig weken zwangerschap, met schade aan een orgaan; bevallen is de enige behandeling. Bij sterk verhoogd risico verkleint acetylsalicylzuur, voorgeschreven vóór week 16, de kans op de gevaarlijke vroege vorm met ruim 60%. Calcium bij een tekort, een gezond gewicht vooraf, bewegen en het opsporen van slaapapneu verkleinen de kans verder.
- [Zwangerschapsdiabetes voorkomen en aanpakken met leefstijl](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zwangerschapsdiabetes-voorkomen-met-leefstijl): Zwangerschapsdiabetes voorkomen? Bewegen werkt het best. Wat helpt tijdens de zwangerschap, en waarom de grootste winst erna ligt.
  > JLAM legt uit dat leefstijl het grootste deel van de behandeling van zwangerschapsdiabetes vormt. Bewegen, ongeveer 140 minuten stevig per week, verlaagt de kans op de aandoening met een derde. Na de diagnose helpt vooral de soort koolhydraten, niet de hoeveelheid, en in de eerste jaren na de bevalling verkleint leefstijl de kans op diabetes type 2 met ongeveer een vijfde.
- [Voeding voor ouderen: genoeg eiwit en op tijd zien dat je afvalt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/voeding-voor-ouderen): Na je 65e heb je minder calorieën nodig en evenveel eiwit. Lees hoeveel eiwit dat is, welke vitamines aandacht vragen en waaraan je ondervoeding herkent.
  > JLAM legt uit dat ouderen vanaf 65 jaar dagelijks 0,83 tot 1,2 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht nodig hebben, verspreid over maaltijden van ongeveer 25 gram. Extra eiwit versterkt spieren alleen samen met krachttraining. Vanaf 70 jaar is een vitamine D-supplement van 20 microgram nodig, en onbedoeld gewichtsverlies van meer dan 4 kilo in een half jaar is reden om de huisarts te bellen.
- [Vleesbomen in de baarmoeder: wat je zelf kunt doen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/vleesbomen-baarmoeder-wat-je-zelf-kunt-doen): Vleesbomen in de baarmoeder krijgen de meeste vrouwen ooit. Wat vitamine D, je taille en je bloeddruk ermee te maken hebben, en wat je morgen kunt regelen.
  > JLAM legt uit dat een bestaande vleesboom in de baarmoeder niet verdwijnt door voeding of afvallen. Vier metingen, ferritine, vitamine D, tailleomtrek en bloeddruk, laten zien wat samenhangt met nieuwe vleesbomen en met klachten als moeheid. De Nederlandse richtlijnen noemen leefstijl niet, dus vraag er zelf naar.
- [Vergeetachtigheid bij ouderen: wat is normaal en wat kun je zelf doen?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/vergeetachtigheid-bij-ouderen): Namen die wegzakken horen bij ouder worden, verdwalen niet. Lees waar de grens ligt, wanneer je naar de huisarts gaat en wat je zelf voor je brein kunt doen.
  > Vergeetachtigheid bij ouderen hoort vaak bij het ouder worden; bij dementie verdwijnen vaardigheden als koken of de weg vinden zelf. Bijna de helft van alle dementie hangt samen met veertien beïnvloedbare factoren, zoals bloeddruk, gehoor en beweging. Een gerichte aanpak van die factoren houdt het denkvermogen beter op peil, al is de winst bescheiden en is dit geen garantie tegen dementie.
- [Testosteron natuurlijk verhogen met leefstijl: wat je zelf kunt doen bij een tekort](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/testosteron-natuurlijk-verhogen): Testosteron natuurlijk verhogen: afvallen en slaap werken aantoonbaar, supplementen niet. Wat het bewijs zegt, en wanneer je naar de huisarts gaat.
  > Bij overgewicht is een lage testosteronwaarde meestal functioneel: die vorm komt bij 2 tot 8 op de 100 mannen voor, tegen minder dan 1 op de 100 met een echt orgaanprobleem. Van de leefstijlstappen is gewichtsverlies de enige waarvan is aangetoond dat de waarde erdoor stijgt; slaap, krachttraining en supplementen leveren dat bewijs niet. Richtlijnen adviseren dan eerst leefstijlaanpassing.
- [Slapen als je ouder wordt: hoeveel slaap heb je nodig na je 65e?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/slapen-als-je-ouder-wordt): Na je 65e heb je zeven tot acht uur slaap nodig, bijna evenveel als vroeger. Lees wat er in je nacht verandert, wat helpt en waarom een pil niet vooropstaat.
  > JLAM legt uit dat mensen vanaf 65 jaar zeven tot acht uur slaap nodig hebben, waarbij alleen de bovengrens ongeveer een uur lager ligt dan bij jongere volwassenen. Slaap wordt lichter en fragmentarischer met de leeftijd. Regelmaat, ochtendlicht en bewegen overdag verbeteren de nachtrust; bij aanhoudende slapeloosheid raadt JLAM praattherapie aan boven slaappillen of melatonine.
- [Prostaatklachten: wat je zelf kunt doen met leefstijl](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/prostaatklachten-leefstijl): Prostaatklachten verminderen zonder meteen naar de pillen te grijpen: wat bekkenbodemtraining en drinken doen, en wat de PSA-test wel en niet zegt.
  > Prostaatklachten komen vaak van een goedaardig vergrote prostaat of de blaas, niet van kanker. Bekkenbodemtraining geeft bovenop medicatie een merkbare verbetering, en een pakket gedragsmaatregelen werkt bij nachtelijk plassen minstens zo goed als een tablet. Leefstijl voorkomt prostaatkanker niet, maar roken en overgewicht hangen samen met de agressieve vorm.
- [PMS en PMDD aanpakken met leefstijl](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/pms-en-pmdd-aanpakken-met-leefstijl): Wat te doen tegen PMS en PMDD? Wat leefstijl echt oplevert bij roken, alcohol, beweging, therapie en voeding - en waarom bijhouden de eerste stap is.
  > JLAM legt uit dat PMS niet ontstaat door een hormonale disbalans, maar door een sterkere breinreactie op normale cyclusschommelingen. Bijhouden met een kalender is de eerste stap; niet roken en minder alcohol helpen het duidelijkst, bewegen en cognitieve gedragstherapie helpen waarschijnlijk. Bij PMDD, de zware variant, is een gesprek met de huisarts nodig naast leefstijlaanpassingen.
- [PCOS en afvallen: waarom het zo lastig is en wat wél werkt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/pcos-afvallen): PCOS (sinds 2026 PMOS) maakt afvallen lastig door insulineresistentie. Wat voeding, beweging en slaap wél doen, zonder calorieën tellen.
  > JLAM legt uit dat bij PCOS, sinds mei 2026 ook PMOS genoemd, insuline en mannelijke hormonen elkaar in een cirkel opjagen, ook bij een normaal gewicht. Afvallen verbetert vooral de cyclus, en bij overgewicht geldt 5 tot 10 procent gewichtsverlies binnen zes maanden als haalbaar doel.
- [Krachttraining voor ouderen: hoeveel is genoeg?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/krachttraining-voor-ouderen): Twee keer per week krachttraining is genoeg om spierkracht terug te winnen, ook na je tachtigste. Zes oefeningen voor thuis en hoeveel eiwit je nodig hebt.
  > Twee keer per week 30 tot 60 minuten krachttraining hangt bij ouderen samen met 10 tot 17 procent minder kans op vroegtijdig overlijden. Balans- en functionele oefeningen verlagen het aantal valpartijen met ongeveer 23 procent, terwijl krachttraining alleen dat effect niet aantoonbaar heeft. Volgens de expertgroep PROT-AGE hebben 65-plussers 1,0 tot 1,2 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht nodig.
- [Hevige menstruatie: oorzaken en behandeling van hevig menstrueel bloedverlies](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hevige-menstruatie-ijzertekort): Is je menstruatie zo hevig dat je er last van hebt? Lees hoe je het herkent, wat oorzaken zijn, wanneer je naar de huisarts gaat en wat helpt.
- [Geen ochtenderectie meer: wat je bloedvaten je vertellen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/geen-ochtenderectie-meer): Geen ochtenderectie meer? Vaak is dat een vroeg signaal van je bloedvaten, jaren voor hartklachten. Lees de oorzaken en wanneer je naar de huisarts gaat.
  > JLAM legt uit dat een verdwenen ochtenderectie vaak wijst op minder soepele bloedvaten, nog voordat hartklachten optreden. Mannen met erectieproblemen hebben 62 procent meer kans op een hartinfarct, en bij mannen die een hartprobleem krijgen begonnen de erectieproblemen meestal al ruim drie jaar eerder. Beweging en gezonder eten verbeteren de erectie en verlagen het hartrisico.
- [Endometriose: klachten, behandeling en wat je zelf kunt doen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/endometriose-wat-kun-je-doen): Endometriose geeft vaak pijn, darmklachten en vermoeidheid. Lees hoe het wordt vastgesteld en behandeld, en wat voeding, bewegen en slaap kunnen doen.
- [Eenzaamheid bij ouderen: wat helpt om in contact te blijven?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/eenzaamheid-bij-ouderen): Hoe vaak komt eenzaamheid bij ouderen voor en wat helpt echt? Vaste afspraken, samen bewegen, en wanneer de huisarts erbij hoort.
  > JLAM legt uit dat de helft van de ouderen zich weleens eenzaam voelt en een op de twaalf langdurig sterk eenzaam is. Weinig sociaal contact hangt samen met ongeveer 30 procent meer kans op vroegtijdig overlijden, vergelijkbaar met roken. Onderzoek naar wat werkt tegen eenzaamheid is beperkt, maar kleine wekelijkse afspraken helpen in de praktijk het vaakst.
- [Depressie bij mannen: 6 signalen die je makkelijk mist](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/depressie-bij-mannen): Depressie bij mannen ziet er anders uit: prikkelbaar, harder werken, meer drinken. Zes signalen, waarom hulp zoeken moeilijk voelt en wat leefstijl doet.
  > Een depressie bij mannen uit zich vaker in prikkelbaarheid, harder werken en meer drinken dan in somberheid, waardoor huisartsen het gemakkelijker missen. Bewegen vermindert depressieve klachten ongeveer even sterk als gesprekstherapie, en minder alcohol drinken levert vaak de snelste verbetering op. Leefstijlaanpassingen komen naast professionele hulp, niet in plaats daarvan.
- [Visceraal vet bij mannen: het buikvet rond je organen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/visceraal-vet-bij-mannen): Visceraal vet is het buikvet rond je organen. Lees hoe je het met een meetlint in beeld brengt en welke leefstijlknoppen het aantoonbaar verminderen.
  > Visceraal vet, het vet rond de organen, geeft jarenlang geen klachten. Bij mannen hangt dit vet samen met diabetes type 2, hart- en vaatziekten en erectieproblemen. Buikomvang voorspelt het risico beter dan gewicht: houd deze onder de helft van je lengte. Mediterraan eten en bewegen verminderen visceraal vet aantoonbaar; of voldoende slaap dat ook doet, is nooit rechtstreeks gemeten.
- [Waarom val je terug in oude gewoontes? Ontdek jouw valkuilen en obstakels](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/valkuilen-en-obstakels): Waarom val je terug in oude gewoontes? Doe de zelfcheck en ontdek jouw valkuilen en obstakels, plus wat helpt op moeilijke momenten.
  > JLAM legt uit dat valkuilen in gedachten, emoties en gewoontes zitten, terwijl obstakels ontstaan door omstandigheden zoals tijdgebrek, omgeving of sociale druk. Een nieuwe gewoonte wordt gemiddeld pas na weken tot maanden automatisch, en het advies is om vooraf een plan te maken voor moeilijke momenten in plaats van alleen op motivatie of wilskracht te vertrouwen.
- [Last van cravings? Zo ga je ermee om!](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/last-van-cravings): Waardoor ontstaan cravings en hoe ga je ermee om? Ontdek de soorten cravings, een gezonde basis en hoe je een craving laat komen en gaan.
  > Cravings zijn een sterke behoefte aan één specifiek product en verschillen van gewone honger. Ze ontstaan vaak door emoties, gewoontes, plezier, omgeving of hormonale schommelingen; een voedingstekort blijkt meestal niet de verklaring. Regelmatig eten, voldoende eiwitten en slaap, minder stress en mindfulness zoals 'surfen op de drang' helpen om er anders mee om te gaan.
- [Menstruatieklachten verminderen? Ontdek wat kan helpen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/menstruatieklachten-verminderen): Menstruatieklachten zoals krampen, misselijkheid of een opgeblazen gevoel? Ontdek wat het best werkt en wat je zelf kunt doen.
  > Menstruatieklachten zoals krampen en een opgeblazen gevoel ontstaan vaak door prostaglandinen; hoofdpijn hangt vaker samen met de hormonale schommelingen. Een gezonde leefstijl met bewegen, voldoende slaap en minder roken en alcohol kan klachten verminderen. Warmte, rust en pijnstilling helpen vaak per klacht. Bij hevig bloedverlies of pijn die niet overgaat is contact met de huisarts nodig.
- [Last van overgangsklachten? Ontdek per klacht wat kan helpen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/overgangsklachten): Opvliegers, slecht slapen of stemmingswisselingen? Ontdek per overgangsklacht wat kan helpen en wanneer je naar de huisarts gaat.
  > Tijdens de overgang veroorzaken schommelende hormonen klachten als opvliegers, slaapproblemen, stemmingswisselingen en vaginale droogheid. Een gezonde leefstijl vormt de basis, maar voorkomt niet alle klachten. Hormoontherapie werkt het best tegen opvliegers en nachtzweten; bewijs voor soja of zilverkaars ontbreekt en zilverkaars kan zelfs leverschade geven.
- [9 praktische tips om gemotiveerd te blijven](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gemotiveerd-blijven): Motivatie is geen knop die altijd aan staat. Met deze negen praktische tips blijf je op koers, ook als het even tegenzit.
  > Motivatie schommelt door je energie, stress en omgeving, en wachten tot ze terugkomt helpt meestal niet. Kleine haalbare stappen, zichtbare vooruitgang en mildheid na een terugval houden motivatie levend. Motivatie die uit jezelf komt houdt langer stand dan motivatie voor een beloning.
- [Hoe blijf je mentaal en fysiek fit tijdens je zwangerschap? 7 adviezen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/fit-tijdens-je-zwangerschap): Sneller moe tijdens je zwangerschap? Met deze zeven adviezen over slaap, bewegen, eten en ontspanning ondersteun je je energie.
  > Vermoeidheid tijdens de zwangerschap ontstaat door hormonale veranderingen, meer bloedvolume en minder goede slaap. Zeven adviezen, zoals voldoende slaap, dagelijks bewegen, regelmatig eten, ontspanning en sociale steun, kunnen de energie ondersteunen. Aanhoudende, extreme moeheid vraagt om overleg met een verloskundige, bijvoorbeeld vanwege bloedarmoede.
- [Wat is een burn-out en hoe herstel je ervan?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wat-is-een-burn-out): Al weken moe en niet opgeladen? Lees wat een burn-out is, hoe je het verschil met overspannen herkent en wat helpt bij je herstel.
  > Een burn-out is een ernstige vorm van overspanning, met klachten die langer dan 6 maanden duren en uitputting die op de voorgrond staat. In Nederland heeft ongeveer 1 op de 5 werknemers burn-outklachten. Een gezonde leefstijl, zoals vast ritme, beweging en ontspanning, kan het herstel ondersteunen maar lost de oorzaak niet op.
- [Wat doet langdurige stress met je gezondheid? Ontdek de gevolgen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gevolgen-van-langdurige-stress): Langdurige stress raakt je hormonen, hart, darmen, afweer, slaap en hersenen. Lees wat stress doet en hoe je lichaam weer kan herstellen.
  > Langdurige stress belast direct je hormonen, stofwisseling, hart, darmen en afweer, en leidt indirect vaak tot minder bewegen, ongezonder eten of slechter slapen. Onderzoek toont samenhang met insulineresistentie, laaggradige ontstekingen en een hoger risico op hart- en vaatziekten, al veroorzaakt stress deze aandoeningen niet rechtstreeks. Met voldoende rust herstelt het stresssysteem weer.
- [Honger en verzadiging: leer weer voelen wat je lichaam nodig heeft](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/honger-en-verzadiging): Voel je niet meer wanneer je honger hebt of vol zit? Ontdek hoe honger en verzadiging werken en train je gevoel met simpele tips.
  > JLAM legt uit dat honger en verzadiging lichamelijke signalen zijn die verstoord kunnen raken door stress, opvoeding, dieetgeschiedenis en omgeving. Vaak wordt gesproken over 15 tot 20 minuten voordat verzadigingssignalen de hersenen bereiken. Rustig eten, de hongerschaal en aandachtig eten zonder scherm helpen om deze signalen weer beter te herkennen.
- [Denk je steeds aan eten? Dit kun je doen tegen foodnoise](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/foodnoise): Denk je steeds aan eten? Dat heet foodnoise. Ontdek waardoor het ontstaat en zeven tips voor meer rust rond eten.
  > Foodnoise, aanhoudende gedachten over eten, is geen officiële diagnose maar een herkenbaar verschijnsel. Onderzoek wijst op strenge eetregels, focus op gewicht en een prikkelrijke omgeving als belangrijkste oorzaken. Zeven praktische stappen, zoals maaltijden plannen en minder strenge regels, helpen de ruis te verminderen. Bewijs dat afslankmedicatie foodnoise vermindert is nog beperkt.
- [Laaggradige ontsteking: de stille factor onder veel ziekten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/laaggradige-ontsteking): Laaggradige ontsteking is de stille factor onder hart- en vaatziekten, diabetes en depressie. Zie wat voeding, beweging, slaap en stress ermee doen.
  > Chronische laaggradige ontsteking smeult jaren door zonder klachten en is alleen in het bloed te meten, meestal via hs-CRP. Ze vergroot het risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2, depressie, kanker en auto-immuunziekten, en hangt samen met een cirkel van ontsteking, insulineresistentie en buikvet. Afvallen en onbewerkt eten helpen het meest, daarna beweging en slaap.
- [Jicht: hoe voorkom je een volgende aanval?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/jicht-aanpakken-met-leefstijl): Wat helpt echt bij jicht? Gewicht, voeding, alcohol, beweging en slaap op een rij, naast de medische behandeling. Met uitleg over urinezuur.
  > Jicht ontstaat door urinezuurkristallen in gewrichten, aangejaagd door overgewicht, insulineresistentie en suikerhoudende dranken. Medicatie is vaak onmisbaar om aanvallen te voorkomen, maar pakt de onderliggende stofwisseling niet aan. Leefstijlaanpassingen zoals geleidelijk afvallen en matige beweging verlagen het urinezuur als aanvulling op behandeling.
- [Zo maak je een goede start met intervaltraining](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/starten-met-intervaltraining): Starten met intervaltraining? Ontdek hoe je veilig begint, je intensiteit voelt zonder meter en rustig opbouwt, ook met een chronische aandoening.
  > Begin bij intervaltraining rustig en bouw op volgens je eigen niveau, met de praattest als richtlijn voor de intensiteit. Intervaltraining is over het algemeen goed te verdragen, ook door ouderen en mensen met een chronische aandoening. Heb je klachten of een bekende hart-, vaat-, stofwisselings- of nierziekte, overleg dan eerst met je zorgprofessional.
- [Bewegen en mentale gezondheid: 4 manieren waarop het je hoofd sterker maakt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bewegen-en-mentale-gezondheid): Bewegen en mentale gezondheid gaan hand in hand. Ontdek 4 manieren waarop bewegen je stemming, stress en brein helpt, en hoeveel je nodig hebt.
  > JLAM legt uit dat bewegen op vier vlakken werkt: stemming, sociale verbinding, stressbestendigheid en denkvermogen. Onderzoek toont aan dat bewegen bij lichte tot matige depressie ongeveer even effectief is als andere vormen van hulp, en dat het risico op dementie ongeveer 20% lager ligt bij regelmatige beweging. Bewegen vervangt geen behandeling, maar is een waardevolle aanvulling.
- [Psychose en leefstijl: wat helpt, en wat niet](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/psychose-en-leefstijl): Wat is een psychose en wat kun je er zelf aan doen? Cannabis, slaap, beweging en naasten hebben het sterkste bewijs, voeding het zwakste - naast de behandeling.
  > Onderzoek toont dat de dopaminetheorie van psychose aan kracht verliest; leefstijl grijpt vooral aan op cannabisgebruik, slaap en lichamelijke gezondheid. Stoppen met cannabis voorkomt terugval net zo goed als nooit gebruiken, en gezinsbegeleiding verlaagt terugval met 45 procent. Mensen met psychose overlijden gemiddeld vijftien jaar eerder, vooral aan hart- en vaatziekten.
  - Antipsychotica halveren de kans op terugval: binnen een jaar viel 27 procent van de mensen met schizofrenie terug met medicatie, tegenover 64 procent met placebo (RR 0,40). (bron: Leucht S, Tardy M, Komossa K, et al. Antipsychotic drugs versus placebo for relapse prevention in schizophrenia: a systematic review and meta-analysis. Lancet. 2012;379(9831):2063-2071., 2012, https://doi.org/10.1016/S0140-6736(12)60239-6)
  - Mensen met een ernstige psychiatrische aandoening hebben 85 procent meer kans om te overlijden aan hart- en vaatziekten dan mensen zonder zo'n aandoening (HR 1,85). (bron: Correll CU, Solmi M, Veronese N, et al. Prevalence, incidence and mortality from cardiovascular disease in patients with pooled and specific severe mental illness: a large-scale meta-analysis of 3,211,768 patients and 113,383,368 controls. World Psychiatry. 2017;16(2):163-180., 2017, https://doi.org/10.1002/wps.20420)
  - Mishandeling, misbruik, verwaarlozing of pesten in de kindertijd geeft bijna drie keer zo veel kans op psychose (OR 2,78); een derde van de psychoses in de bevolking is eraan toe te schrijven. (bron: Varese F, Smeets F, Drukker M, et al. Childhood adversities increase the risk of psychosis: a meta-analysis of patient-control, prospective- and cross-sectional cohort studies. Schizophr Bull. 2012;38(4):661-671., 2012, https://doi.org/10.1093/schbul/sbs050)
  - De zwaarste cannabisgebruikers hebben bijna vier keer zo veel kans op schizofrenie en andere psychotische aandoeningen als niet-gebruikers (OR 3,90), met een dosis-responsverband tussen de mate van gebruik en het risico. (bron: Marconi A, Di Forti M, Lewis CM, et al. Meta-analysis of the association between the level of cannabis use and risk of psychosis. Schizophr Bull. 2016;42(5):1262-1269., 2016, https://doi.org/10.1093/schbul/sbw003)
  - Begeleid werken volgens de IPS-methode vergroot de kans op betaald werk voor mensen met een ernstige psychiatrische aandoening met 63 procent (RR 1,63). (bron: Frederick DE, VanderWeele TJ. Supported employment: meta-analysis and review of randomized controlled trials of individual placement and support. PLoS One. 2019;14(2):e0212208., 2019, https://doi.org/10.1371/journal.pone.0212208)
- [Stress bij kinderen: zo herken je het en dit kun je als ouder doen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/stress-bij-kinderen): Zo herken je stress bij kinderen, van buikpijn tot vlakheid. Wat je thuis kunt doen, wat bewegen en slaap opleveren en wanneer je hulp zoekt.
  > Stress bij kinderen toont zich vaker in gedrag en lichamelijke klachten dan in woorden, zoals buikpijn, slaapproblemen en prikkelbaarheid. Bewegen en voldoende slaap hebben het meeste bewijs tegen sombere gevoelens, met een bescheiden effect; bij spanning is het beeld wisselender. Blijven klachten na vier tot zes weken, dan is hulp van de huisarts of jeugdgezondheidszorg nodig.
- [Schermtijd bij kinderen: hoeveel is gezond en wat doet het echt met je kind?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/schermtijd-kinderen): Hoeveel schermtijd is gezond voor kinderen? Het advies per leeftijd, wat schermtijd echt doet met je kind en de vier afspraken die thuis wel werken.
  > JLAM licht toe dat schermtijd-richtlijnen voorzorgsgrenzen zijn, geen bewezen drempels. De Nederlandse richtlijn (2025) adviseert per leeftijd van geen scherm tot maximaal 3 uur vanaf 12 jaar. Een telefoon in de slaapkamer hangt samen met bijna 80% meer kans op te weinig slaap, en digitale techniek verklaart hooguit 0,5 procent van de verschillen in hoe jongeren zich voelen.
- [Overgewicht bij kinderen: 6 dingen die thuis wél werken](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/overgewicht-bij-kinderen): Overgewicht bij kinderen: reken zelf uit of je kind te zwaar is en lees zes dingen die thuis wel werken. Zonder dieet, zonder gewicht als gespreksonderwerp.
  > Overgewicht bij kinderen ligt zelden aan wilskracht, maar samenhangt met ultrabewerkt eten, reclame, slaaptekort en schermgebruik. Ongeveer een kwart van de kinderen met obesitas heeft al risicofactoren voor hart en bloedvaten, ruim vier op de tien vet in de lever. Zes stappen thuis verbeteren gezondheidsmaten, ook zonder dat het gewicht sterk daalt.
- [Kinderen bewegen te weinig: wat je als ouder wél kunt doen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kinderen-bewegen-te-weinig): Kinderen bewegen te weinig: 4 op de 10 halen de beweegrichtlijn niet. Lees hoeveel een kind per dag nodig heeft en wat thuis het verschil maakt.
  > JLAM laat zien dat maar 60% van de kinderen van 4 tot 11 jaar en 41% van de 12- tot 17-jarigen de Nederlandse beweegrichtlijn haalt. Praktische steun van ouders, zoals meefietsen en samen buitenspelen, blijkt effectiever dan aansporen met woorden. Lopend of fietsend naar school levert al de helft van het dagelijkse beweegadvies op.
- [Hoeveel slaap heeft een kind nodig? De uren per leeftijd en wat er gebeurt bij te weinig](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoeveel-slaap-heeft-een-kind-nodig): Hoeveel slaap heeft een kind nodig per leeftijd? De urentabel van baby tot puber, wat te weinig slaap doet en wat er thuis aantoonbaar helpt.
  > Een baby heeft volgens de Amerikaanse slaapartsenvereniging 12 tot 16 uur slaap nodig, een tiener 8 tot 10 uur; de Nederlandse jeugdgezondheidszorg verwijst hiernaar maar houdt in de eigen tabellen gemiddelden aan, geen aanbeveling. Slaaptekort raakt vooral het humeur en de insulinegevoeligheid, niet aantoonbaar de schoolcijfers. Een vaste avondroutine en bedtijdafspraken helpen.
- [Gezonde leefstijl voor pubers: wat werkt echt en wat niet](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gezonde-leefstijl-voor-pubers): Gezonde leefstijl voor pubers: wat levert echt iets op tussen 12 en 18 jaar, wat niet, en wat kun je als ouder doen zonder de relatie te beschadigen?
  > Bewegen geeft pubers op meerdere fronten winst, zonder dat er een dieet bij hoeft: het verbetert insulinegevoeligheid, vermindert somberheid en angst en verhoogt concentratie. Bij meisjes helpt praten over gewicht binnen het gezin niet en hangt dat samen met meer verstoord eetgedrag. Wat in huis staat en wat ouders zelf doen, weegt zwaarder dan wat ze erover zeggen.
- [De eerste 1000 dagen: wat je als ouder écht kunt doen voor de gezondheid van je kind](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/eerste-1000-dagen): Wat doe je in de eerste 1000 dagen van je kind? Per fase wat werkt: vóór de zwangerschap, bij veilig slapen, bij de eerste hapjes en in het tweede jaar.
  > JLAM legt uit wat je zelf kunt doen in de eerste 1000 dagen: foliumzuur vóór de zwangerschap, stoppen met roken, veilig slapen op de rug, vroege introductie van pinda en ei, en herhaald aanbieden van groente. Borstvoeding helpt op de korte termijn tegen infecties, maar het langetermijneffect is klein.
- [9 tips om meer uit jezelf te halen met een groeimindset](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/9-tips-om-meer-uit-jezelf-te-halen-met-een-groeimindset): Een groeimindset helpt je beter omgaan met uitdagingen. Lees welke manieren van denken er zijn en hoe je een groeimindset traint.
  > JLAM legt uit dat een groeimindset, een concept van psycholoog Carol Dweck, mensen helpt fouten en feedback te zien als leermogelijkheid in plaats van falen. Het artikel geeft 9 tips, zoals procesdoelen stellen, feedback gebruiken en jezelf niet vergelijken met anderen, om deze denkwijze te trainen.
- [7 boeken over mentale gezondheid en stress](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/7-boeken-over-mentale-gezondheid-en-stress): Een overzicht van 7 boeken over stress, burn-out en mentale gezondheid, geschreven door psychiaters, psychologen en wetenschappers.
  > JLAM zet 7 boeken over mentale gezondheid en stress op een rij, geschreven door onder anderen psychiater Christiaan Vinkers, psychiater Esther van Fenema en psycholoog Thijs Launspach. De boeken behandelen thema's als burn-out, overprikkeling, jeugdtrauma en de samenhang tussen voeding en stemming.
- [Hoe helpt een professional en wanneer heb je hulp nodig?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-helpt-een-professional-en-wanneer-heb-je-hulp-nodig): Wanneer heb je hulp nodig bij je leefstijl? Lees hoe professionele begeleiding werkt en welke professionals je verder kunnen helpen.
  > Professionals zoals diëtisten, leefstijlcoaches en psychologen helpen bij gedragsverandering door doelen concreet te maken, patronen te herkennen en terugval te voorkomen. Hulp is extra belangrijk bij mentale klachten of gezondheidsrisico's, maar vervangt geen eigen inzet of steun uit je omgeving.
- [6 praktische stappen om stress te verminderen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/6-praktische-stappen-om-stress-te-verminderen): Stress verminderen doe je met 6 concrete stappen: oorzaken vinden, draaglast verlagen, draagkracht vergroten en een haalbaar plan maken.
  > JLAM beschrijft 6 stappen om stress te verminderen: oorzaken herkennen, draaglast verlagen, draagkracht vergroten, een SMART-doel stellen, een concreet plan maken en blijven oefenen. Het artikel benadrukt dat stress verminderen een geleidelijk proces is en dat professionele hulp verstandig is bij aanhoudende klachten.
- [6 tips bij het kiezen van een gezondheidsprofessional](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/6-tips-bij-het-kiezen-van-een-gezondheidsprofessional): Niet elke titel zegt iets over kwaliteit. Zo kies je een diëtist, coach of leefstijlcoach die past bij jouw doel en situatie.
  > JLAM legt uit dat er veel soorten gezondheidsprofessionals zijn, met en zonder beschermde titel zoals diëtist of fysiotherapeut. Kijk naar opleiding, registratie en de onderbouwing van de aanpak, en kies iemand met wie je een goede klik hebt. Bij een langdurige aandoening is een gespecialiseerde professional vaak veiliger en effectiever.
- [De gezondheidsvoordelen van minder of geen alcohol drinken](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/de-gezondheidsvoordelen-van-minder-of-geen-alcohol-drinken): Minder of geen alcohol drinken verkleint de kans op meer dan 200 gezondheidsproblemen en geeft vaak meer energie, betere slaap en scherpere focus.
  > Alcohol hangt samen met meer dan 200 gezondheidsproblemen, waaronder kanker, hart- en vaatziekten en leverschade. Minder drinken of stoppen verkleint dit risico en kan bijdragen aan meer energie, betere slaap en scherpere focus. Sommige schade, zoals levercirrose, is niet omkeerbaar, maar minderen vermindert verdere schade.
- [Stoppen of minderen met alcohol? Zo doe je dat in 7 stappen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/stoppen-minderen-alcohol-7-stappen): Minder of geen alcohol drinken heeft veel voordelen. Lees wat er verandert in je lichaam en waarom minderen goed is voor je gezondheid.
  > JLAM beschrijft 7 stappen om te minderen of stoppen met alcohol, van inzicht in drinkgedrag tot een concreet SMART-doel en een terugvalplan. Er bestaat geen risicovrije hoeveelheid alcohol en bij afhankelijkheid is stoppen met hulp aan te raden.
- [Gezond uit eten en bestellen, zo maak je een goede keuze ](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gezond-uit-eten-en-bestellen): Gezond uit eten hoeft niet moeilijk te zijn. Ontdek simpele tips voor het restaurant, afhalen en bestellen, zodat je een gezondere keuze maakt.
  > JLAM legt uit dat buiten de deur eten gemiddeld meer calorieën, vet, suiker en zout oplevert en minder groente dan thuis eten. Jonge volwassenen die vaker dan twee keer per week fastfood eten, komen in 15 jaar gemiddeld ruim 4 kilo meer aan dan wie dit minder dan één keer per week doet. Incidenteel uit eten vormt daarbij geen probleem; het gaat om je gebruikelijke eetpatroon.
- [Zo ondersteun je een gezonde menstruatiecyclus met je leefstijl](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zo-ondersteun-je-een-gezonde-menstruatiecyclus-met-je-leefstijl): Je cyclus reageert op voeding, stress, slaap en beweging. Lees hoe je leefstijl je menstruatiecyclus ondersteunt en klachten minder heftig maakt.
  > JLAM legt uit dat de menstruatiecyclus reageert op voeding, stress, slaap en beweging via de hypothalamus-hypofyse-ovaria-as. Een gezonde leefstijl kan menstruatieklachten verminderen en soms de kans erop verkleinen, maar voorkomt ze niet altijd. Aanhoudende of heftige klachten vragen om overleg met een huisarts.
- [6 boeken die helpen je eetgedrag te veranderen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/6-boeken-die-helpen-je-eetgedrag-te-veranderen): Zes boeken over eetgedrag: van cognitieve gedragstherapie tot intuïtief eten. Voor wie vastloopt in oude patronen rond eten en gewicht.
  > JLAM zet zes boeken op een rij die helpen bij het veranderen van eetgedrag, van cognitieve gedragstherapie tot intuïtief eten. De boeken behandelen thema's als emotie-eten, terugval, overgewicht en eetbuien. Ze zijn geschreven door onder meer diëtisten, kinderartsen en een psychiater gespecialiseerd in eetstoornissen.
- [10.000 stappen? 7.000 is vaak al genoeg](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/10000-stappen-het-mag-minder-dan-je-denkt): 10.000 stappen hoeft niet. Ontdek waarom 7000 stappen per dag al veel gezondheidswinst geeft en hoe je dat makkelijk haalt en volhoudt. 
  > JLAM legt uit dat het advies van 10.000 stappen per dag uit een Japanse reclamecampagne komt, niet uit onderzoek. Een meta-analyse uit 2025 laat zien dat rond de 7000 stappen per dag al het grootste deel van de gezondheidswinst geeft, met minder kans op hart- en vaatziekten, diabetes type 2, dementie, somberheid en vallen.
- [Smart Health City: hoe Helmond het voorbeeld wordt voor andere steden](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/smart-health-city-helmond): Deloitte noemt de smart health community een wereldwijde trend richting 2030. Helmond brengt hem nu al in praktijk, als voorbeeld voor elke stad.
  > Wim Tilburgs beschrijft de smart health community: een netwerk dat buiten het zorgsysteem aan gezondheid werkt, met vijf kenmerken volgens Deloitte. Een hele stad kan een smart health city worden. Helmond loopt voorop met GezondHelmond en meer dan honderd partners, van het Suikerhuis tot de supportgroepen van Je Leefstijl Als Medicijn.
  - Bij 232 mensen met diabetes type 2 in de online supportgroep van Je Leefstijl Als Medicijn daalde het gewicht in het eerste jaar met gemiddeld 7,2 kg bij vrouwen en 7,4 kg bij mannen - een relatief gewichtsverlies van 9,0 respectievelijk 8,6 procent. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2). doi:10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID: 41502575, 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
  - Bij deelnemers met diabetes type 2 aan het peer-supportprogramma van Je Leefstijl Als Medicijn daalde het HbA1c (de langetermijnbloedsuikerwaarde) in het eerste jaar met 14,5 mmol/mol bij vrouwen en 9,1 mmol/mol bij mannen. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2). doi:10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID: 41502575, 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
  - Van de deelnemers met diabetes type 2 aan het zelfmanagementprogramma van Je Leefstijl Als Medicijn bleef 44 procent langer dan een jaar metingen rapporteren, en wie langer dan drie jaar rapporteerde woog nog altijd gemiddeld 6,5 kg (vrouwen) tot 7,9 kg (mannen) minder dan bij de start. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2). doi:10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID: 41502575, 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
- [De JLAM Blauwdruk: van burgerinitiatief naar community](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/de-jlam-blauwdruk): Hoe een Facebookgroep over diabetes type 2 uitgroeide tot supportgroepen met ruim 21.000 deelnemers die elkaar helpen bij het volhouden van leefstijlveranderingen.
  > Wim Tilburgs beschrijft de JLAM-blauwdruk: een smart health community waarin burgers zelf de regie nemen. Diabetes type 2 is omkeerbaar en een leefstijlaanpak is ongeveer 13 keer goedkoper dan reguliere zorg; een BMJ-studie met 232 deelnemers bevestigt de resultaten. Het model rust op vijf pijlers: peer support, citizen science, kennisdeling, lokale ecosystemen en technologie.
  - In het Nederlandse burgerinitiatief Je Leefstijl Als Medicijn verloren 232 mensen met diabetes type 2 zonder medische begeleiding in het eerste jaar gemiddeld 7,2 kg (vrouwen) tot 7,4 kg (mannen), ongeveer 9 procent van hun lichaamsgewicht. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, Van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2):e001362. DOI: 10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID: 41502575., 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
  - Bij deze 232 deelnemers met diabetes type 2 daalde de buikomvang in het eerste jaar met gemiddeld 8,9 cm bij vrouwen en 8,5 cm bij mannen. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, Van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2):e001362. DOI: 10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID: 41502575., 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
  - In hetzelfde burgerinitiatief daalde het langetermijn-bloedsuikergehalte (HbA1c) in het eerste jaar met gemiddeld 14,5 mmol/mol bij vrouwen en 9,1 mmol/mol bij mannen. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, Van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2):e001362. DOI: 10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID: 41502575., 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
  - Van de deelnemers aan het burgerinitiatief bleef 44 procent langer dan een jaar meten en liet blijvende verbeteringen in gewicht en buikomvang zien; de mediane rapportageduur was 11,2 maanden. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, Van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2):e001362. DOI: 10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID: 41502575., 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
- [Welke professor moet ik geloven?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/welke-professor-moet-ik-geloven): Experts spreken elkaar tegen over gezonde voeding. Waarom er geen universeel antwoord is, en hoe je zelf de regie pakt over je gezondheid.
  > Wim Tilburgs beschrijft hoe voedingsexperts elkaar tegenspreken en hoe John Ioannidis liet zien dat veel voedingsonderzoek bevooroordeeld is. Zijn conclusie: "wat is gezond?" hangt af van je context. Met Je Leefstijl Als Medicijn bewees hij dat burgers, met hun eigen data, serieuze gezondheidswinst boeken.
  - In het burgerinitiatief Je Leefstijl Als Medicijn verloren mensen met diabetes type 2 in het eerste jaar gemiddeld 7,2 kilo (vrouwen) en 7,4 kilo (mannen), een relatief gewichtsverlies van ongeveer 9 procent. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, Van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2). doi:10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID 41502575., 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
  - Bij deelnemers met diabetes type 2 in dit burgerinitiatief daalde de buikomvang in het eerste jaar met gemiddeld 8,9 centimeter bij vrouwen en 8,5 centimeter bij mannen. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, Van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2). doi:10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID 41502575., 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
  - Bij mensen met diabetes type 2 in dit burgerinitiatief daalde de langetermijnbloedsuiker (HbA1c) in het eerste jaar met gemiddeld 14,5 mmol/mol bij vrouwen en 9,1 mmol/mol bij mannen. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, Van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2). doi:10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID 41502575., 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
  - Van de 232 onderzochte deelnemers met diabetes type 2 in het burgerinitiatief bleef 44 procent (103 mensen) langer dan een jaar actief metingen delen, uitzonderlijk lang voor peer support. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, Van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2). doi:10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID 41502575., 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
- [Gezond en fit de overgang door? Werk aan je leefstijl!](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zo-kom-je-gezond-de-overgang-door): Leefstijl heeft invloed op hoe je de overgang ervaart en je gezondheid na de menopauze. Wat verandert er in je lichaam en wat helpt echt?
  > De overgang verloopt in drie fasen waarin de hormonen oestrogeen en progesteron dalen, wat klachten kan geven en het risico op botontkalking, diabetes type 2 en hart- en vaatziekten kan verhogen. Leefstijlaanpassingen in voeding, beweging, slaap, stress en sociale verbinding kunnen klachten verminderen; bij ernstige klachten is soms hormoontherapie nodig.
  - Bij vrouwen na de menopauze hangt obesitas samen met een 43% hogere kans op borstkanker (OR 1,43) en overgewicht met een 31% hogere kans (OR 1,31); bij vrouwen vóór de menopauze was dit verband niet significant. (bron: Del Console P, Catalano S, Győrffy B. Overweight and obesity increase breast cancer risk in postmenopausal women: a meta-analysis of 38 observational studies. GeroScience. 2026;48(3):3607-3621. DOI 10.1007/s11357-026-02257-0. PMID 41981355., 2026, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41981355/)
  - Elke extra 10 gram alcohol per dag (ongeveer één glas) verhoogt het risico op borstkanker met 7,1%, blijkt uit een heranalyse van 53 epidemiologische studies met 58.515 vrouwen met borstkanker en 95.067 zonder. (bron: Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer (Hamajima N, et al.). Alcohol, tobacco and breast cancer - collaborative reanalysis of individual data from 53 epidemiological studies. Br J Cancer. 2002;87(11):1234-1245. DOI 10.1038/sj.bjc.6600596. PMID 12439712., 2002, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12439712/)
  - Vanaf drie glazen alcohol per dag neemt de kans op een heupfractuur met 33% toe (RR 1,33) en vanaf vier glazen met 59% (RR 1,59), vergeleken met geen alcohol. (bron: Godos J, Giampieri F, Chisari E, et al. Alcohol Consumption, Bone Mineral Density, and Risk of Osteoporotic Fractures: A Dose-Response Meta-Analysis. Int J Environ Res Public Health. 2022;19(3):1515. DOI 10.3390/ijerph19031515. PMID 35162537., 2022, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35162537/)
  - Vrouwen die tijdens de overgangsjaren roken, komen eerder in de menopauze dan niet-rooksters (HR 1,53), volgens de langlopende SWAN-cohortstudie onder 3.302 vrouwen. (bron: Gold EB, Crawford SL, Avis NE, et al. Factors Related to Age at Natural Menopause: Longitudinal Analyses From SWAN. Am J Epidemiol. 2013;178(1):70-83. DOI 10.1093/aje/kws421. PMID 23788671., 2013, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23788671/)
- [Fibromyalgie: wat helpt tegen pijn en vermoeidheid?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/fibromyalgie-aanpakken-met-leefstijl): Fibromyalgie en leefstijl: beweging, voeding, slaap en stress helpen vaak meer dan medicijnen. Lees wat het onderzoek laat zien en waar je begint.
  > Fibromyalgie ontstaat door ontregelde pijnverwerking, sluimerende ontsteking, verstoorde darmflora en een uit balans geraakte stress-as. Medicijnen zijn in Europa niet goedgekeurd voor fibromyalgie en geven hooguit bij 1 op de 10 mensen langdurige verlichting. Beweging, cognitieve gedragstherapie, voeding en slaapaanpak laten in onderzoek meetbare verbetering zien.
  - Bij fibromyalgie geven de medicijnen duloxetine, milnacipran en pregabaline slechts bij ongeveer 1 op de 10 mensen met matige tot ernstige pijn minstens de helft minder pijn, gedurende 4 tot 12 weken; bewijs voor effect na zes maanden ontbreekt. (bron: Moore A, Bidonde J, Fisher E, Häuser W, Bell RF, Perrot S, et al. Effectiveness of pharmacological therapies for fibromyalgia syndrome in adults: an overview of Cochrane Reviews. Rheumatology (Oxford). 2025;64(5):2385-2394. doi:10.1093/rheumatology/keae707. PMID 39705187, 2025, https://doi.org/10.1093/rheumatology/keae707)
  - Fibromyalgie treft naar schatting 2,31 procent van de Europese bevolking en gemiddeld 2,10 procent van de wereldbevolking. (bron: Cabo-Meseguer A, Cerdá-Olmedo G, Trillo-Mata JL. Fibromyalgia: Prevalence, epidemiologic profiles and economic costs. Med Clin (Barc). 2017;149(10):441-448. doi:10.1016/j.medcli.2017.06.008. PMID 28734619, 2017, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28734619/)
  - Vrouwen met fibromyalgie hebben ruim vijf keer zo vaak het metabool syndroom als gezonde vrouwen (5,56 keer; 95%-BI 1,25-24,74). (bron: Loevinger BL, Muller D, Alonso C, Coe CL. Metabolic syndrome in women with chronic pain. Metabolism. 2007;56(1):87-93. doi:10.1016/j.metabol.2006.09.001. PMID 17161230, 2007, https://doi.org/10.1016/j.metabol.2006.09.001)
  - In een Noors bevolkingsonderzoek onder 75.485 vrouwen was de kans op fibromyalgie 62 procent hoger bij obesitas (HR 1,62) en 34 procent hoger bij overgewicht (HR 1,34) dan bij een gezond gewicht. (bron: Benebo FO, Lukic M, Jakobsen MD, Braaten TB. Lifestyle risk factors of self-reported fibromyalgia in the Norwegian Women and Cancer (NOWAC) study. BMC Public Health. 2023;23:1967. doi:10.1186/s12889-023-16773-7. PMID 37821848, 2023, https://doi.org/10.1186/s12889-023-16773-7)
- [Osteoporose: hoe houd je je botten sterk?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/osteoporose-aanpakken-met-leefstijl): Botontkalking aanpakken met leefstijl. Ontdek wat beweging, voeding en valpreventie doen voor je botten, en waar de grenzen van het bewijs liggen.
  > Osteoporose verloopt jarenlang ongemerkt en wordt meestal pas ontdekt bij een botbreuk, vaak veroorzaakt door een val. Krachttraining en valpreventie verlagen het breukrisico met ongeveer een kwart, terwijl calcium- en vitamine D-supplementen vooral helpen bij een aantoonbaar tekort. Bij een hoog breukrisico blijft medicatie de basis, met leefstijl als noodzakelijke aanvulling.
  - Mensen die een mediterraan voedingspatroon volgen, hebben ongeveer 21 procent minder kans op een heupbreuk (RR 0,79). (bron: Malmir H, Saneei P, Larijani B, Esmaillzadeh A. Adherence to Mediterranean diet in relation to bone mineral density and risk of fracture: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Eur J Nutr. 2018;57(6):2147-2160., 2018, https://doi.org/10.1007/s00394-017-1490-3)
  - Bij oudere volwassenen hangt een eiwitinname boven de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid samen met ongeveer 11 procent minder heupbreuken (HR 0,89). (bron: Groenendijk I, den Boeft L, van Loon LJC, de Groot LCPGM. High versus low dietary protein intake and bone health in older adults: a systematic review and meta-analysis. Comput Struct Biotechnol J. 2019;17:1101-1112., 2019, https://doi.org/10.1016/j.csbj.2019.07.005)
  - Mensen met diabetes type 2 hebben ongeveer een derde meer kans op een heupbreuk (RR 1,33). (bron: Vilaca T, Schini M, Harnan S, et al. The risk of hip and non-vertebral fractures in type 1 and type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis update. Bone. 2020;137:115457., 2020, https://doi.org/10.1016/j.bone.2020.115457)
  - Wie rookt, heeft bijna twee keer zoveel kans op een heupbreuk (RR 1,84). (bron: Kanis JA, Johnell O, Oden A, et al. Smoking and fracture risk: a meta-analysis. Osteoporos Int. 2005;16(2):155-162., 2005, https://doi.org/10.1007/s00198-004-1640-3)
- [GLP-1 medicatie én leefstijl: webinar met Dr Sijpkens](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/glp-1-medicatie-en-leefstijl-webinar-met-dr-sijpkens): Internist dr. Yvo Sijpkens over wat GLP-1-medicatie doet, wat de keerzijden zijn en welke rol koolhydraatbeperking speelt. Kijk het webinar terug.
  > JLAM deelt een webinar van internist Yvo Sijpkens over de combinatie van GLP-1-medicatie en therapeutische koolhydraatbeperking. Hij bespreekt hyperinsulinemie als oorzaak van metabole disfunctie, de werking van het hormoon GLP-1, en hoe leefstijl en medicatie elkaar kunnen aanvullen in plaats van uitsluiten.
- [Onze kijk op ziekte én gezondheid](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/onze-kijk-op-ziekte): Veel chronische ziekten delen één stille oorzaak: een ontregelde stofwisseling. Lees onze kijk en ontdek wat je er zelf aan kunt doen.
  > JLAM ziet insulineresistentie, laaggradige ontsteking en buikvet als de gedeelde wortel achter veel chronische aandoeningen, van diabetes type 2 tot bepaalde neurologische aandoeningen. Niet elke aandoening is even sterk metabool bepaald. Leefstijlaanpassingen op meerdere vlakken kunnen dit fundament herstellen.
- [Darmkanker: hoe verklein je het risico en herstel je beter?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/darmkanker-aanpakken-met-leefstijl): Wat zegt de wetenschap over leefstijl bij darmkanker? Voeding, bewegen en prehabilitatie verkleinen de kans op darmkanker én op terugkeer.
  > JLAM legt uit dat een gezonde leefstijl het risico op darmkanker gemiddeld halveert, dat vier weken gerichte voorbereiding (prehabilitatie) ernstige complicaties na de operatie van bijna 30 naar 17 op de 100 mensen terugbrengt, en dat bewegen na chemotherapie de kans om te overlijden met ruim een derde verlaagt, sinds 2026 opgenomen in de Europese oncologie-richtlijn.
  - Mensen met de gezondste leefstijl (niet roken, weinig alcohol, gezond gewicht, voldoende bewegen en gezond eten) hadden in een meta-analyse ongeveer 48 procent minder kans op darmkanker dan mensen met de ongezondste leefstijl (HR 0,52). (bron: Yu J, Feng Q, Kim JH, Zhu Y. Combined Effect of Healthy Lifestyle Factors and Risks of Colorectal Adenoma, Colorectal Cancer, and Colorectal Cancer Mortality: Systematic Review and Meta-Analysis. Front Oncol. 2022;12:827019. doi:10.3389/fonc.2022.827019. PMID:35936678., 2022, https://doi.org/10.3389/fonc.2022.827019)
  - Vier weken gerichte voorbereiding op een darmkankeroperatie (prehabilitatie) verlaagde het aandeel patiënten met ernstige complicaties na de operatie van 29,7 naar 17,1 procent (OR 0,47). (bron: Molenaar CJL, Minnella EM, Coca-Martinez M, et al. Effect of Multimodal Prehabilitation on Reducing Postoperative Complications and Enhancing Functional Capacity Following Colorectal Cancer Surgery: The PREHAB Randomized Clinical Trial. JAMA Surg. 2023;158(6):572-581. doi:10.1001/jamasurg.2023.0198. PMID:36988937., 2023, https://doi.org/10.1001/jamasurg.2023.0198)
  - Bij mensen die na hun chemokuur voor dikke darmkanker een driejarig beweegprogramma volgden, was de kans om te overlijden ongeveer 37 procent lager dan bij alleen gezondheidsadvies (HR 0,63). (bron: Courneya KS, Vardy JL, O'Callaghan CJ, et al. Structured Exercise after Adjuvant Chemotherapy for Colon Cancer (CHALLENGE). N Engl J Med. 2025;393(1):13-25. doi:10.1056/NEJMoa2502760. PMID:40450658., 2025, https://doi.org/10.1056/NEJMoa2502760)
  - Een meta-analyse berekende per 50 gram bewerkt vlees per dag ongeveer 17 procent meer kans op darmkanker (RR 1,17) en per 100 gram onbewerkt rood vlees ongeveer 12 procent meer (RR 1,12). (bron: Schwingshackl L, Schwedhelm C, Hoffmann G, et al. Food groups and risk of colorectal cancer. Int J Cancer. 2018;142(9):1748-1758. doi:10.1002/ijc.31198. PMID:29210053., 2018, https://doi.org/10.1002/ijc.31198)
  - Mensen die in hun vrije tijd het meest bewogen hadden ongeveer 16 procent minder kans op dikke darmkanker (HR 0,84) en 13 procent minder op endeldarmkanker (HR 0,87) dan mensen die het minst bewogen. (bron: Moore SC, Lee IM, Weiderpass E, et al. Association of Leisure-Time Physical Activity With Risk of 26 Types of Cancer in 1.44 Million Adults. JAMA Intern Med. 2016;176(6):816-825. doi:10.1001/jamainternmed.2016.1548. PMID:27183032., 2016, https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2016.1548)
- [20 vragen over langdurig afvallen - zo lukt het wél](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/20-vragen-over-langdurig-afvallen): Waarom lukt afvallen wel, maar is langdurig op gewicht blijven zo lastig? Antwoord op 20 vragen over voeding, koolhydraten, stress en slaap.
  > JLAM beantwoordt 20 veelgestelde vragen over langdurig afvallen, gebaseerd op een webinar over duurzaam afvallen. De vragen gaan over het jojo-effect, koolhydraatbeperking, ketose, stress, slaap en de rol van beweging en krachttraining bij het behouden van een gezond gewicht.
- [Met 7 stappen van goed voornemen naar blijvende gedragsverandering](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/met-7-stappen-van-goed-voornemen-naar-blijvende-gedragsverandering): Voor blijvende verandering heb je meer nodig dan alleen een doel. In dit artikel lees je wat helpt om nieuwe gewoontes vol te houden. 
  > JLAM beschrijft 7 stappen voor blijvende gedragsverandering: een klein startpunt kiezen, waarden en motivatie helder krijgen, persoonlijke valkuilen en mindset herkennen, een SMART-doel en plan maken, en regelmatig evalueren en vieren.
- ['Ja dokter: in onze familie is iedereen te zwaar, dus geef me gewoon een medicijn'](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ja-dokter-in-onze-familie-is-iedereen-te-zwaar-dus-geef-me-gewoon-een-medicijn): In onze familie is iedereen te zwaar, dus geef me een pil. Waarom genen vooral je kwetsbaarheid bepalen en niet je lot, en wat je zelf kunt doen.
  > Zorgprofessional Hans van Kuijk bespreekt of overgewicht dat in de familie zit om genen of gewoontes gaat. Slechts 5 tot 10 procent heeft een duidelijke medische oorzaak. Genen bepalen vooral kwetsbaarheid; leefstijl, stress en omgeving zijn beïnvloedbaar.
  - De tot nu toe gevonden 97 genvarianten voor lichaamsgewicht verklaren samen slechts ongeveer 2,7 procent van de verschillen in BMI tussen mensen. (bron: Locke AE, Kahali B, Berndt SI, et al. Genetic studies of body mass index yield new insights for obesity biology. Nature. 2015;518(7538):197-206. doi:10.1038/nature14177. PMID: 25673413., 2015, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25673413/)
  - Alle veelvoorkomende genetische variatie samen verklaart naar schatting ruim 20 procent van de verschillen in BMI tussen mensen - genen bepalen dus mee, maar lang niet alles. (bron: Locke AE, Kahali B, Berndt SI, et al. Genetic studies of body mass index yield new insights for obesity biology. Nature. 2015;518(7538):197-206. doi:10.1038/nature14177. PMID: 25673413., 2015, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25673413/)
- [Langer gezond leven ('longevity'): wat werkt bewezen en wat zijn marketingpraatjes?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/langer-gezond-leven): Wat helpt echt om langer gezond te leven ('longevity')? Ontdek welke leefstijlkeuzes wél werken en welke supplementen en hypes je kunt overslaan. 
  > JLAM zet op een rij welke leefstijlkeuzes langer én gezonder leven aantoonbaar ondersteunen: niet roken, dagelijks bewegen, weinig ultrabewerkt voedsel en zo min mogelijk alcohol. Anti-verouderingssupplementen zoals NMN en resveratrol tonen bij mensen geen bewezen effect op levensduur.
  - Wie vóór zijn 40e stopt met roken, neemt ongeveer 90% van het extra sterfterisico door roken weer weg. (bron: Jha P, Ramasundarahettige C, Landsman V, et al. 21st-century hazards of smoking and benefits of cessation in the United States. N Engl J Med. 2013;368(4):341-350. doi:10.1056/NEJMsa1211128 (PMID 23343063), 2013, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23343063/)
  - Bij obesitas (BMI 30 tot 35) ligt het sterfterisico ongeveer 45% hoger dan bij een gezond gewicht (BMI 22,5 tot 25) (HR 1,45). (bron: Global BMI Mortality Collaboration, Di Angelantonio E, Bhupathiraju ShN, et al. Body-mass index and all-cause mortality: individual-participant-data meta-analysis of 239 prospective studies in four continents. Lancet. 2016;388(10046):776-786. doi:10.1016/S0140-6736(16)30175-1 (PMID 27423262), 2016, https://doi.org/10.1016/S0140-6736(16)30175-1)
  - Veel ultrabewerkt voedsel eten hangt overtuigend samen met ongeveer 50% hogere sterfte aan hart- en vaatziekten (RR 1,50). (bron: Lane MM, Gamage E, Du S, et al. Ultra-processed food exposure and adverse health outcomes: umbrella review of epidemiological meta-analyses. BMJ. 2024;384:e077310. doi:10.1136/bmj-2023-077310 (PMID 38418082), 2024, https://doi.org/10.1136/bmj-2023-077310)
  - Bij mensen met een hoog risico op hart- en vaatziekten verlaagde een mediterraan eetpatroon met extra olijfolie of noten het aantal ernstige hart- en vaatproblemen (zoals hartinfarct of beroerte) met ongeveer 30% (HR 0,69-0,72). (bron: Estruch R, Ros E, Salas-Salvadó J, et al. Primary prevention of cardiovascular disease with a Mediterranean diet supplemented with extra-virgin olive oil or nuts. N Engl J Med. 2018;378(25):e34. doi:10.1056/NEJMoa1800389 (PMID 29897866), 2018, https://doi.org/10.1056/NEJMoa1800389)
  - Mensen met sterke sociale relaties hadden een ongeveer 50% grotere overlevingskans dan mensen met zwakke sociale banden (OR 1,50). (bron: Holt-Lunstad J, Smith TB, Layton JB. Social relationships and mortality risk: a meta-analytic review. PLoS Med. 2010;7(7):e1000316. doi:10.1371/journal.pmed.1000316 (PMID 20668659), 2010, https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1000316)
- [Longevity-biohacks tegen veroudering: wat werkt (niet)?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/biohacks-tegen-veroudering): Rapamycine, NAD+, taurine, ijsbaden, jong bloed: werken de populaire anti-aging biohacks echt? Dertien claims naast het beste onderzoek.
  > JLAM onderzocht 13 populaire longevity-biohacks, van rapamycine tot ijsbaden. Voor geen enkele bestaat een mensstudie die levensduur of sterfte als uitkomst meet: effecten zijn beperkt tot dierproeven of veranderingen in bloedwaarden. Bij resveratrol, taurine, jong bloed en ijsbaden is het onderliggende mechanisme zelfs weerlegd.
  - Bij Finse mannen van middelbare leeftijd hing vier tot zeven keer per week saunabezoek samen met ongeveer 63% minder kans op plotse hartdood dan een keer per week (HR 0,37). (bron: Laukkanen T, Khan H, Zaccardi F, Laukkanen JA. Association between sauna bathing and fatal cardiovascular and all-cause mortality events. JAMA Intern Med. 2015;175(4):542-548. doi:10.1001/jamainternmed.2014.8187 (PMID 25705824), 2015, https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2014.8187)
  - In een fase 3-trial bij ruim 1000 ouderen verminderde de mTOR-remmer RTB101 (verwant aan rapamycine) het aantal luchtweginfecties niet ten opzichte van placebo (OR 1,07). (bron: Mannick JB, Teo G, Bernardo P, et al. Targeting the biology of ageing with mTOR inhibitors to improve immune function in older adults: phase 2b and phase 3 randomised trials. Lancet Healthy Longev. 2021;2(5):e250-e262. doi:10.1016/S2666-7568(21)00062-3 (PMID 33977284), 2021, https://doi.org/10.1016/S2666-7568(21)00062-3)
  - In een gerandomiseerde trial van twaalf maanden bij 100 ouderen met geheugenklachten verbeterde spermidine-suppletie het geheugen niet ten opzichte van placebo (verschil -0,03; 95%-BI -0,11 tot 0,05). (bron: Schwarz C, Benson GS, Horn N, et al. Effects of spermidine supplementation on cognition and biomarkers in older adults with subjective cognitive decline: a randomized clinical trial. JAMA Netw Open. 2022;5(5):e2213875. doi:10.1001/jamanetworkopen.2022.13875 (PMID 35616942), 2022, https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2022.13875)
  - NAD+-suppletie met nicotinamide riboside verhoogde de NAD+-spiegel in bloedcellen bij gezonde middelbare en oudere volwassenen met ongeveer zestig procent ten opzichte van placebo. (bron: Martens CR, Denman BA, Mazzo MR, et al. Chronic nicotinamide riboside supplementation is well-tolerated and elevates NAD+ in healthy middle-aged and older adults. Nat Commun. 2018;9(1):1286. doi:10.1038/s41467-018-03421-7 (PMID 29599478), 2018, https://doi.org/10.1038/s41467-018-03421-7)
  - Een netwerk-meta-analyse van 99 gerandomiseerde trials (6.582 volwassenen) vond dat vastenschema's ongeveer evenveel gewichtsverlies opleveren als gewone caloriebeperking. (bron: Semnani-Azad Z, Khan TA, Chiavaroli L, et al. Intermittent fasting strategies and their effects on body weight and other cardiometabolic risk factors: systematic review and network meta-analysis of randomised clinical trials. BMJ. 2025;389:e082007. doi:10.1136/bmj-2024-082007 (PMID 40533200), 2025, https://doi.org/10.1136/bmj-2024-082007)
- [Verzadigd vet: is het ongezond?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/is-verzadigd-vet-ongezond): Is verzadigd vet ongezond? Lees wat groot onderzoek zegt over vet, cholesterol en je hart - en welke vetten je het best kiest. 
  > Onderzoek laat zien dat minder verzadigd vet eten het aantal hartinfarcten en beroertes met ongeveer 17% verlaagt, maar niet aantoonbaar de levensduur verlengt. De grootste gezondheidsschade van de afgelopen decennia lijkt te komen van de verschuiving naar suiker, wit meel en ultrabewerkt voedsel, niet van vet zelf.
  - Minder verzadigd vet eten verlaagt het aantal hart- en vaatziekten met ongeveer 17% (RR 0,83), maar verlaagt de kans op overlijden niet (RR 0,96), zo bleek uit een Cochrane-review van 15 gerandomiseerde studies met 56.675 deelnemers. (bron: Hooper L, Martin N, Jimoh OF, et al. Reduction in saturated fat intake for cardiovascular disease. Cochrane Database Syst Rev. 2020;8(8):CD011737. doi:10.1002/14651858.CD011737.pub3 (PMID 32827219), 2020, https://doi.org/10.1002/14651858.CD011737.pub3)
  - Verzadigd vet vervangen door meervoudig onverzadigd vet verlaagt het aantal coronaire hartziekten met ongeveer 19% (RR 0,81), volgens een meta-analyse van 8 gerandomiseerde studies met 13.614 deelnemers. (bron: Mozaffarian D, Micha R, Wallace S. Effects on coronary heart disease of increasing polyunsaturated fat in place of saturated fat: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. PLoS Med. 2010;7(3):e1000252. doi:10.1371/journal.pmed.1000252 (PMID 20351774), 2010, https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1000252)
  - Mensen met de hoogste inname van ultrabewerkt voedsel (meer dan 4 porties per dag) hadden ongeveer 62% meer kans om vroegtijdig te overlijden dan mensen met de laagste inname (HR 1,62), in de Spaanse SUN-cohortstudie. (bron: Rico-Campà A, Martínez-González MA, Alvarez-Alvarez I, et al. Association between consumption of ultra-processed foods and all cause mortality: SUN prospective cohort study. BMJ. 2019;365:l1949. doi:10.1136/bmj.l1949 (PMID 31142450), 2019, https://doi.org/10.1136/bmj.l1949)
  - Elke 10 procentpunt meer ultrabewerkt voedsel in het voedingspatroon ging samen met ongeveer 12% meer kans op hart- en vaatziekten (HR 1,12), in de Franse NutriNet-Santé-cohortstudie onder 105.159 deelnemers. (bron: Srour B, Fezeu LK, Kesse-Guyot E, et al. Ultra-processed food intake and risk of cardiovascular disease: prospective cohort study (NutriNet-Santé). BMJ. 2019;365:l1451. doi:10.1136/bmj.l1451 (PMID 31142457), 2019, https://doi.org/10.1136/bmj.l1451)
  - In de PURE-studie onder 135.335 mensen in 18 landen ging de hoogste koolhydraatinname samen met ongeveer 28% meer kans op overlijden (HR 1,28), terwijl een hogere inname van verzadigd vet juist samenhing met minder kans op een beroerte (HR 0,79). (bron: Dehghan M, Mente A, Zhang X, et al. Associations of fats and carbohydrate intake with cardiovascular disease and mortality in 18 countries from five continents (PURE): a prospective cohort study. Lancet. 2017;390(10107):2050-2062. doi:10.1016/S0140-6736(17)32252-3 (PMID 28864332), 2017, https://doi.org/10.1016/S0140-6736(17)32252-3)
- [Bloeddruk verlagen: wat werkt, en hoeveel scheelt het?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoge-bloeddruk-verlagen-leefstijl): Hoge bloeddruk verlagen zonder extra pil? Ontdek welke leefstijlstappen bewezen werken, van koolhydraatbeperking tot zoutreductie en beweging. 
  > JLAM legt uit dat hoge bloeddruk bij de meeste mensen samenhangt met buikvet, insulineresistentie en chronische ontsteking, niet met een geïsoleerd getal. Therapeutische koolhydraatbeperking verlaagt de bovendruk gemiddeld 6 tot 7 mmHg en per kilo gewichtsverlies daalt de bovendruk ongeveer 1 mmHg. Zout, slaap, beweging en stressvermindering versterken dit effect verder.
  - Bij mensen met een cardiometabole ontregeling verlaagt een koolhydraatbeperkt dieet de systolische bloeddruk met gemiddeld ongeveer 6,4 mmHg. (bron: Chatzi CA, Basios A, Markozannes G, et al. Effect of different dietary patterns on cardiometabolic risk factors: an umbrella review of 25 systematic reviews and meta-analyses. Nutrients. 2024;16(22):3873., 2024, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39599660/)
  - Per kilo gewichtsverlies daalt de systolische bloeddruk gemiddeld met ongeveer 1,05 mmHg en de diastolische bloeddruk met ongeveer 0,92 mmHg. (bron: Neter JE, Stam BE, Kok FJ, Grobbee DE, Geleijnse JM. Influence of weight reduction on blood pressure: a meta-analysis of randomized controlled trials. Hypertension. 2003;42(5):878-884., 2003, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12975389/)
  - Hoge therapietrouw aan het DASH-voedingspatroon gaat gepaard met een 19% lager risico op hoge bloeddruk (HR 0,81). (bron: Theodoridis X, et al. Adherence to the DASH dietary pattern and risk of hypertension: a systematic review and meta-analysis. Nutrients. 2023;15(14):3261., 2023, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37513679/)
  - Elke 10 mmHg daling van de systolische bloeddruk verlaagt het risico op een beroerte met 27% (RR 0,73) en op ernstige hart- en vaatziekten met 20% (RR 0,80). (bron: Ettehad D, Emdin CA, Kiran A, et al. Blood pressure lowering for prevention of cardiovascular disease and death: a systematic review and meta-analysis. Lancet. 2016;387(10022):957-967., 2016, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26724178/)
  - Onbehandelde obstructieve slaapapneu gaat gepaard met een circa 78% hoger risico op het ontwikkelen van hoge bloeddruk (HR 1,78). (bron: Marin JM, Agusti A, Villar I, et al. Association between treated and untreated obstructive sleep apnea and risk of hypertension. JAMA. 2012;307(20):2169-2176., 2012, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22618924/)
- [Reflux: wat helpt tegen zuurbranden?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/reflux-aanpakken-met-leefstijl): Reflux aanpakken met leefstijl: ontdek welke voeding, slaaphouding en ademhaling je zuurbranden aantoonbaar verminderen. 
  > JLAM legt uit dat reflux vooral een falen is van de barrière tussen maag en slokdarm, niet simpelweg te veel zuur. Onderzoek toont dat gewichtsverlies, hoofdeinde verhogen, linker zijligging en diafragma-ademhaling refluxklachten meetbaar verminderen. Bij ongeveer 40% van de mensen met refluxklachten werken zuurremmers slechts gedeeltelijk.
  - Bij tot 40 procent van de mensen met refluxklachten geeft een protonpompremmer (zuurremmer) geen volledige verlichting van de klachten. (bron: Zerbib F, Bredenoord AJ, Fass R, Kahrilas PJ, Roman S, Savarino E, et al. ESNM/ANMS consensus paper: Diagnosis and management of refractory gastro-esophageal reflux disease. Neurogastroenterol Motil. 2021;33(4):e14075. doi:10.1111/nmo.14075. PMID 33368919., 2021, https://doi.org/10.1111/nmo.14075)
  - Per standaardafwijking hogere BMI stijgt het risico op refluxziekte met 49 procent (OR 1,49); Mendeliaanse randomisatie bevestigt dit als een oorzakelijk verband. (bron: Yuan S, Larsson SC. Adiposity, diabetes, lifestyle factors and risk of gastroesophageal reflux disease: a Mendelian randomization study. Eur J Epidemiol. 2022;37(7):747-754. doi:10.1007/s10654-022-00842-z. PMID 35119566., 2022, https://doi.org/10.1007/s10654-022-00842-z)
  - Diafragma-ademhaling na de maaltijd halveerde de zuurblootstelling van de slokdarm (van 11,8 naar 5,2 procent) en verminderde het aantal refluxepisodes na het eten met ongeveer 86 procent (van 2,60 naar 0,36 per meting). (bron: Halland M, Bharucha AE, Crowell MD, Ravi K, Katzka DA. Effects of diaphragmatic breathing on the pathophysiology and treatment of upright gastroesophageal reflux: a randomized controlled trial. Am J Gastroenterol. 2021;116(1):86-94. doi:10.14309/ajg.0000000000000913. PMID 33009052., 2021, https://doi.org/10.14309/ajg.0000000000000913)
  - Bij nachtelijke reflux haalde 44 procent van de mensen die met een draagbaar apparaat op de linkerzij leerden slapen minstens de helft minder klachten, tegenover 24 procent in de controlegroep. (bron: Schuitenmaker JM, Kuipers T, Oude Nijhuis RAB, Schijven MP, Smout AJPM, Fockens P, Bredenoord AJ. Sleep positional therapy for nocturnal gastroesophageal reflux: a double-blind, randomized, sham-controlled trial. Clin Gastroenterol Hepatol. 2022;20(12):2753-2762. doi:10.1016/j.cgh.2022.02.058. PMID 35301135., 2022, https://doi.org/10.1016/j.cgh.2022.02.058)
- [Superfoods: hype of echt effectief?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/superfoods-hype-of-echt-effectief): Spirulina, kurkuma, matcha en bessen: wat toont onderzoek aan over superfoods, en waar liggen de beperkingen?
  > JLAM legt uit dat superfood geen wetenschappelijke term is, maar een marketingterm zonder officiële definitie. Onderzoek toont kleine effecten van spirulina, kurkuma, matcha en bessen op cholesterol, bloeddruk en ontstekingen, maar de studies zijn klein, kortdurend en niet voor iedereen geldig. Variatie in gewone, onbewerkte voeding blijft de belangrijkste basis voor gezondheid.
  - Bij volwassenen verlaagt spirulina-suppletie de bovendruk met gemiddeld 4,41 mmHg en de onderdruk met 2,84 mmHg (meta-analyse van gerandomiseerde trials). (bron: Shiri H, Yasbolaghi Sharahi J, Alizadeh Sani M, et al. The Effect of Spirulina Supplementation on Blood Pressure in Adults: A GRADE-Assessed Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. Phytother Res. 2025;39(1):397-412. doi:10.1002/ptr.8377. PMID 39529406., 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39529406/)
  - Het eten van minstens 70% pure chocolade of cacao-extract verlaagt in een meta-analyse van 31 trials (1.986 deelnemers) het LDL-cholesterol met 9,47 mg/dL, de bovendruk met 2,52 mmHg en de onderdruk met 1,58 mmHg. (bron: Arisi TOP, da Silva DS, Stein E, et al. Effects of Cocoa Consumption on Cardiometabolic Risk Markers: Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients. 2024;16(12):1919. doi:10.3390/nu16121919. PMID 38931273., 2024, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38931273/)
  - Mensen met een hoge koffieconsumptie hebben 30% minder kans op diabetes type 2 dan mensen met een lage consumptie (relatief risico 0,70). (bron: Poole R, Kennedy OJ, Roderick P, Fallowfield JA, Hayes PC, Parkes J. Coffee consumption and health: umbrella review of meta-analyses of multiple health outcomes. BMJ. 2017;359:j5024. doi:10.1136/bmj.j5024. PMID 29167102., 2017, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29167102/)
  - Koffiedrinkers hebben 29% minder kans op leververvetting (niet-alcoholische leververvetting) dan mensen die geen koffie drinken (relatief risico 0,71). (bron: Poole R, Kennedy OJ, Roderick P, Fallowfield JA, Hayes PC, Parkes J. Coffee consumption and health: umbrella review of meta-analyses of multiple health outcomes. BMJ. 2017;359:j5024. doi:10.1136/bmj.j5024. PMID 29167102., 2017, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29167102/)
- [De Schijf van Vijf helpt, maar is die optimaal bij een chronische aandoening?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/waarom-niet-de-schijf-van-vijf): De Schijf van Vijf is gemaakt voor preventie bij gezonde mensen. Lees waarom dat bij een chronische aandoening niet altijd het beste advies is.
  > JLAM baseert artikelen over langdurige aandoeningen op richtlijnen van het NHG en de FMS, niet op de Schijf van Vijf. Die is vooral gericht op preventie bij gezonde mensen, wordt eens per tien jaar herzien en combineert gezondheids- met duurzaamheidsdoelen. Bij een aandoening gebruikt JLAM daarom ziektespecifiek onderzoek als uitgangspunt.
  - De Schijf van Vijf is ontwikkeld voor ogenschijnlijk gezonde mensen met een BMI tussen 18 en 25 kg/m2; voor mensen met ondergewicht, obesitas of een specifieke ziekte is volgens de opstellers individueel advies van een diëtist nodig. (bron: Brink E, van Rossum C, Postma-Smeets A, Stafleu A, Wolvers D, van Dooren C, et al. Development of healthy and sustainable food-based dietary guidelines for the Netherlands. Public Health Nutr. 2019;22(13):2419-2435. doi:10.1017/S1368980019001435. PMID: 31262374, 2019, https://doi.org/10.1017/S1368980019001435)
  - De Richtlijnen goede voeding 2015, de wetenschappelijke basis onder de Schijf van Vijf, zijn gebaseerd op 29 systematische reviews van meta-analyses over het risico op 10 grote chronische ziekten, waaronder coronaire hartziekte, beroerte, diabetes en dementie. (bron: Kromhout D, Spaaij CJK, de Goede J, Weggemans RM. The 2015 Dutch food-based dietary guidelines. Eur J Clin Nutr. 2016;70(8):869-878. doi:10.1038/ejcn.2016.52. PMID: 27049034, 2016, https://doi.org/10.1038/ejcn.2016.52)
  - De Richtlijnen goede voeding 2015 bevatten één algemene richtlijn (meer plantaardig, minder dierlijk eten) en 15 specifieke richtlijnen, bedoeld voor preventie van chronische ziekten in de algemene bevolking - zwangeren, pasgeborenen en kinderen tot 2 jaar vallen buiten de reikwijdte. (bron: Kromhout D, Spaaij CJK, de Goede J, Weggemans RM. The 2015 Dutch food-based dietary guidelines. Eur J Clin Nutr. 2016;70(8):869-878. doi:10.1038/ejcn.2016.52. PMID: 27049034, 2016, https://doi.org/10.1038/ejcn.2016.52)
- [Missen mag](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/missen-mag): Na een jaar badminton mist hij nog steeds shuttles. Toch blijft hij gaan. Waarom bewegen niet om presteren draait, maar om erbij zijn.
  > Marco Koning schrijft over badminton met zijn vrouw, waarbij hij de shuttles bleef missen. Na een jaar mist hij er minder, maar dat was niet waarom hij bleef gaan. Bewegen draait niet om presteren, maar om erbij zijn en volhouden.
- [Meestgestelde vragen over slaap tijdens webinar](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/vragen-webinar-slaap): Antwoorden op de meestgestelde vragen over slaap: van slaapdruk en diepe slaap tot smartwatches, magnesium en melatonine. Praktisch en eerlijk uitgelegd.
  > Tijdens een webinar over slaap beantwoordde slaapexpert Alies Coster vragen over cortisol, hormonen en supplementen. Ze legt uit dat smartwatches slaapfases in meer dan de helft van de gevallen verkeerd meten en dat magnesium zelden een slaapprobleem oplost. Volgens haar is voldoende slaapdruk de belangrijkste voorwaarde om goed door te slapen.
- [Slaap is hét (vaak onderschatte) fundament van je gezondheid](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/slaap-fundament-goede-gezondheid): Slaapexpert Alies Coster legt uit hoe slaap echt werkt: van slaapcyclus en slaapdruk tot de mythe van acht uur. Zo verbeter je je nachtrust.
  > Psycholoog en slaapexpert Alies Coster legt uit dat een nacht bestaat uit vier tot vijf slaapcycli van anderhalf uur, met lichte slaap, diepe slaap en REM-slaap. Ze stelt dat 7,5 uur slaap vaak beter is dan acht uur en dat slaapkwaliteit belangrijker is dan slaapduur. Slaaptekort hangt volgens haar samen met meer trek, meer kans op diabetes en chronische pijn.
- [8 boeken die helpen met blijvende gedragsverandering ](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/8-boeken-die-jou-helpen-met-blijvend-gedragsverandering): Verandering volhouden is moeilijk. Deze 8 boeken helpen je van goed voornemen naar gewoonte, met inzichten die in de praktijk werken.
  > Dit overzicht bespreekt acht boeken die helpen bij blijvende gedragsverandering, waaronder titels over Acceptance and Commitment Therapy, schematherapie, Positive Intelligence en de habits-methode van James Clear. Sommige boeken bieden direct praktische oefeningen, andere combineren wetenschappelijke inzichten met toepasbare stappen.
- [Bewust genieten tijdens feestdagen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bewust-genieten-tijdens-feestdagen): Praktische tips om tijdens feestdagen bewust te eten, in beweging te blijven en te genieten zonder schuldgevoel.
  > JLAM geeft praktische tips om tijdens feestdagen bewust te genieten zonder je gezonde ritme kwijt te raken. Een voedzame basis, kleinere porties, blijven bewegen en voldoende slaap helpen om in balans te blijven. Kleine aanpassingen vooraf wegen zwaarder dan wat je op de feestdagen zelf eet.
  - Uit een meta-analyse van 42 studies blijkt dat mensen meer eten en meer eten kiezen wanneer ze samen met vrienden eten dan wanneer ze alleen eten (SMD 0,76); bij eten met vreemden of kennissen werd dit effect niet gevonden. (bron: Ruddock HK, Brunstrom JM, Vartanian LR, Higgs S. A systematic review and meta-analysis of the social facilitation of eating. Am J Clin Nutr. 2019;110(4):842-861. doi:10.1093/ajcn/nqz155, 2019, https://doi.org/10.1093/ajcn/nqz155)
  - In een systematische review van 54 gerandomiseerde studies naar steun van gelijken (peer support) bij gezonder eten rapporteerden meer interventies een positief of gemengd effect op eetgedrag dan geen effect, al was het bewijs over het geheel gemengd. (bron: Moore SE, McMullan M, McEvoy CT, McKinley MC, Woodside JV. The effectiveness of peer-supported interventions for encouraging dietary behaviour change in adults: a systematic review. Public Health Nutr. 2019;22(4):624-644. doi:10.1017/S1368980018003294, 2019, https://doi.org/10.1017/S1368980018003294)
- [Stoppen met scrollen: zo krijg je je telefoon onder controle](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/stop-met-scrollen-start-met-ontspannen-zo-krijg-je-je-telefoon-onder-controle): Minder scrollen, meer ontspannen: met deze praktische stappen krijg je je telefoongebruik onder controle, met een plan dat bij jou past.
  > JLAM beschrijft een stappenplan om telefoongebruik te verminderen: motivatie helder maken, een nulmeting en SMART-doel opstellen, valkuilen en obstakels herkennen, en een plan met terugvalplan maken. Minder schermtijd hangt samen met minder stress, betere slaap en meer focus.
- [De invloed van je telefoon op stress en gezondheid](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/de-invloed-van-je-telefoon-op-stress-en-gezondheid): Veel schermtijd verhoogt stress, verstoort slaap en beïnvloedt je concentratie. Lees hoe meldingen, sociale media en blauw licht je lichaam beïnvloeden.
  > Telefoongebruik kan stress verhogen via meldingen, sociale vergelijking op sociale media en blauw licht dat de slaap verstoort. Veel schermtijd hangt samen met concentratieproblemen, nek- en schouderklachten en somberheid. Kleine aanpassingen zoals meldingen uitzetten en telefoonvrije momenten helpen om dit te verminderen.
- [Feiten en fabels in voeding](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/feiten-en-fabels-in-voeding): Gezond eten lijkt simpel, maar in de praktijk gaat het vaak anders. Ontdek de feiten en fabels die je anders naar voeding laten kijken.
  > Onderzoek toont dat slechts 1 op 3 Nederlanders volgens de Schijf van Vijf eet en dat 61% van de energie-inname uit ultra-bewerkte producten komt. Populaire voedingsmythes zoals 'koolhydraten maken je dik' of 'vet maakt je vet' blijken niet te kloppen; gewichtstoename hangt samen met een energieoverschot en de kwaliteit van je hele eetpatroon.
  - In het gemiddelde Nederlandse voedingspatroon komt 61% van de dagelijkse energie-inname uit ultrabewerkte voedingsmiddelen en dranken. (bron: Vellinga RE, van Bakel M, Biesbroek S, Toxopeus IB, de Valk E, Hollander A, van 't Veer P, Temme EHM. Evaluation of foods, drinks and diets in the Netherlands according to the degree of processing for nutritional quality, environmental impact and food costs. BMC Public Health. 2022;22(1):877. doi:10.1186/s12889-022-13282-x, 2022, https://doi.org/10.1186/s12889-022-13282-x)
  - Koolhydraatarme afvaldiëten geven na één tot twee jaar nauwelijks meer gewichtsverlies dan afvaldiëten met een gebalanceerde hoeveelheid koolhydraten (gemiddeld verschil 0,9 kg). (bron: Naude CE, Brand A, Schoonees A, Nguyen KA, Chaplin M, Volmink J. Low-carbohydrate versus balanced-carbohydrate diets for reducing weight and cardiovascular risk. Cochrane Database Syst Rev. 2022;1(1):CD013334. doi:10.1002/14651858.CD013334.pub2, 2022, https://doi.org/10.1002/14651858.CD013334.pub2)
  - Mensen met hogere lichaamswaarden van linolzuur, het belangrijkste omega-6-vetzuur, hebben een 7% lager risico op hart- en vaatziekten (HR 0,93) en een 22% lagere kans op sterfte door hart- en vaatziekten (HR 0,78). (bron: Marklund M, Wu JHY, Imamura F, Del Gobbo LC, Fretts A, de Goede J, et al.; CHARGE FORCE Consortium. Biomarkers of Dietary Omega-6 Fatty Acids and Incident Cardiovascular Disease and Mortality. Circulation. 2019;139(21):2422-2436. doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.118.038908, 2019, https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.118.038908)
  - Het vervangen van verzadigd vet door meervoudig onverzadigd vet verlaagt de kans op een niet-fataal hartinfarct met 25% (RR 0,75). (bron: Steen JP, Klatt KC, Chang Y, Guyatt GH, Zhu H, Swierz MJ, et al. Effect of Interventions Aimed at Reducing or Modifying Saturated Fat Intake on Cholesterol, Mortality, and Major Cardiovascular Events: A Risk Stratified Systematic Review of Randomized Trials. Ann Intern Med. 2026;179(2):242-255. doi:10.7326/ANNALS-25-02229, 2025, https://doi.org/10.7326/ANNALS-25-02229)
- [Nieuw educatiepakket helpt mensen met diabetes type 1 én zorgprofessionals leefstijl bespreekbaar te maken](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/nieuw-educatiepakket-diabetes-type-1-leefstijl): Het nieuwe educatiepakket diabetes type 1 helpt mensen en zorgprofessionals leefstijl bespreekbaar te maken, met kennis over voeding, beweging en slaap.
  > Antropoloog en ervaringsdeskundige Amber Heijneman ontwikkelde samen met stichting Je Leefstijl Als Medicijn een educatiepakket over leefstijl bij diabetes type 1. Het pakket bevat zelfstudies voor mensen met de aandoening en nascholingen voor zorgprofessionals, met als doel leefstijl een vaste plek te geven naast insuline en technologie in de behandeling.
- [Blijvende gedragsverandering: begin bij jezelf  ](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/begin-bij-jezelf): Zelfinzicht vergroot de kans op blijvende gedragsverandering. Herken jouw valkuilen, triggers en mindset en maak een plan dat echt bij jou past.
  > Blijvende gedragsverandering begint volgens JLAM met zelfinzicht: herken je persoonlijke obstakels, valkuilen, triggers en emoties. Een groeimindset, de overtuiging dat vaardigheden en gewoontes trainbaar zijn, vergroot de kans dat mensen bij tegenslag volhouden in plaats van opgeven.
  - Groeimindset-interventies die goed worden uitgevoerd en gericht zijn op de groepen die er naar verwachting het meest baat bij hebben, verbeterden de mentale gezondheid met een klein tot middelgroot effect (d = 0,32) in een meta-analyse van 53 gerandomiseerde studies. (bron: Burnette JL, Billingsley J, Banks GC, Knouse LE, Hoyt CL, Pollack JM, Simon S. (2023). A systematic review and meta-analysis of growth mindset interventions: For whom, how, and why might such interventions work? Psychological Bulletin, 149(3-4), 174-205. doi:10.1037/bul0000368. PMID: 36227318, 2023, https://doi.org/10.1037/bul0000368)
  - Bij mensen die door een interventie meer vertrouwen kregen in hun eigen kunnen (self-efficacy), hing die toename samen met daadwerkelijke verandering van gezondheidsgedrag (d = 0,47), zo blijkt uit 90 studies die in een overkoepelende meta-review worden aangehaald. (bron: Hennessy EA, Johnson BT, Acabchuk RL, McCloskey K, Stewart-James J. (2020). Self-regulation mechanisms in health behaviour change: a systematic meta-review of meta-analyses, 2006-2017. Health Psychology Review, 14(1), 6-42. doi:10.1080/17437199.2019.1679654. PMID: 31662031, 2020, https://doi.org/10.1080/17437199.2019.1679654)
  - Een overkoepelende meta-review van 66 meta-analyses over gedragsverandering wees persoonlijke feedback, doelen stellen en zelfmonitoring aan als succesvolle onderdelen van leefstijlinterventies - al werkte geen enkel onderdeel voor alle gedragingen en doelgroepen tegelijk. (bron: Hennessy EA, Johnson BT, Acabchuk RL, McCloskey K, Stewart-James J. (2020). Self-regulation mechanisms in health behaviour change: a systematic meta-review of meta-analyses, 2006-2017. Health Psychology Review, 14(1), 6-42. doi:10.1080/17437199.2019.1679654. PMID: 31662031, 2020, https://doi.org/10.1080/17437199.2019.1679654)
- [Blijvende gedragsverandering: van voornemen naar plan ](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/van-voornemen-naar-plan): Een SMART-doel en concreet plan verhogen je kans op blijvende gedragsverandering. Lees hoe je voornemen omzet in actie die past bij jouw dagelijks leven.
  > Blijvende gedragsverandering vraagt meer dan een goed voornemen: een SMART-doel en een concreet plan maken nieuw gedrag uitvoerbaar. Een als-dan-plan en een terugvalplan helpen om overeind te blijven als het anders loopt dan gepland.
  - Ongeveer 43% van onze dagelijkse handelingen voeren we bijna dagelijks uit en meestal in dezelfde omgeving - zo sterk sturen gewoontes ons gedrag. (bron: Wood W, Rünger D. Psychology of habit. Annual Review of Psychology. 2016;67:289-314. doi:10.1146/annurev-psych-122414-033417. PMID: 26361052., 2016, https://doi.org/10.1146/annurev-psych-122414-033417)
  - Wie een specifiek en uitdagend doel stelt, presteert consequent beter dan wie zich alleen voorneemt 'zijn best te doen' (effectgroottes d = 0,42 tot 0,80 in meta-analyses), aangetoond bij ruim 100 verschillende taken met meer dan 40.000 deelnemers in minstens acht landen. (bron: Locke EA, Latham GP. Building a practically useful theory of goal setting and task motivation: a 35-year odyssey. American Psychologist. 2002;57(9):705-717. doi:10.1037/0003-066X.57.9.705., 2002, https://doi.org/10.1037/0003-066X.57.9.705)
  - Een als-dan-plan dat vooraf vastlegt wanneer, waar en hoe je je voornemen uitvoert, vergroot de kans dat je je doel echt haalt met een middelgroot tot groot effect (d = 0,65), blijkens 94 onafhankelijke tests. (bron: Gollwitzer PM, Sheeran P. Implementation intentions and goal achievement: a meta-analysis of effects and processes. Advances in Experimental Social Psychology. 2006;38:69-119. doi:10.1016/S0065-2601(06)38002-1., 2006, https://doi.org/10.1016/S0065-2601(06)38002-1)
  - Mensen met sterke sociale relaties hebben een 50% grotere kans om tijdens de onderzoeksperiode in leven te blijven dan mensen met zwakke of onvoldoende sociale relaties (OR 1,50), volgens een meta-analyse van 148 studies met 308.849 deelnemers. (bron: Holt-Lunstad J, Smith TB, Layton JB. Social relationships and mortality risk: a meta-analytic review. PLoS Medicine. 2010;7(7):e1000316. doi:10.1371/journal.pmed.1000316. PMID: 20668659., 2010, https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1000316)
- [Blijvende gedragsverandering: je waarden als kompas](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/je-waarden-als-kompas): Wil je iets veranderen maar val je steeds terug in oude patronen? Je waarden als kompas maken volhouden makkelijker. Zo werkt het.
  > Waarden geven stabiele richting aan gedrag, terwijl motivatie per dag wisselt en actief gevoed moet worden. Volgens de Self-Determination Theory houdt intrinsieke motivatie, gevoed door keuzevrijheid, competentie en verbondenheid, gedrag beter vol dan extrinsieke motivatie alleen.
  - In een meta-analyse van 184 onafhankelijke datasets uit de zorg en gezondheidsbevordering hingen autonome motivatie en de bevrediging van psychologische basisbehoeften (keuzevrijheid, competentie, verbondenheid) positief samen met betere mentale en lichamelijke gezondheid - gedragsverandering is effectiever en duurzamer als mensen autonoom gemotiveerd zijn. (bron: Ng JYY, Ntoumanis N, Thøgersen-Ntoumani C, Deci EL, Ryan RM, Duda JL, Williams GC. Self-determination theory applied to health contexts: a meta-analysis. Perspect Psychol Sci. 2012;7(4):325-340. doi:10.1177/1745691612447309. PMID: 26168470., 2012, https://doi.org/10.1177/1745691612447309)
  - Een meta-analyse van 128 experimenten laat zien dat verwachte, tastbare beloningen de intrinsieke motivatie ondermijnen: wie werd beloond voor het bezig zijn met, afmaken van of goed presteren op een taak, koos daarna minder vaak uit zichzelf voor die taak (effectgroottes d = -0,40, -0,36 en -0,28), terwijl positieve feedback de vrije keuze voor de taak juist versterkte (d = 0,33). (bron: Deci EL, Koestner R, Ryan RM. A meta-analytic review of experiments examining the effects of extrinsic rewards on intrinsic motivation. Psychol Bull. 1999;125(6):627-668. doi:10.1037/0033-2909.125.6.627. PMID: 10589297., 1999, https://doi.org/10.1037/0033-2909.125.6.627)
- [Het ontbrekende hoofdstuk](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/het-ontbrekende-hoofdstuk): Een scherpe recensie van het boek van Schelto Kruijff over de grenzen van ziekenhuizen, preventie en de rol van leefstijl bij gezondheid.
  > In zijn boek 'Hoe gezond is het ziekenhuis eigenlijk?' stelt oncologisch chirurg Schelto Kruijff dat de zorg vaak pas ingrijpt als de schade al is ontstaan. Hij waarschuwt dat bij ongewijzigd beleid in 2040 mogelijk één op de drie Nederlanders in de zorg werkt. JLAM vult aan dat leefstijlaanpassingen in de praktijk daadwerkelijk verschil maken.
- [Help mee onze nieuwe app - de Virtuele Leefstijlcoach - te testen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/app-virtuele-leefstijlcoach-testen): JLAM zocht testers voor de virtuele leefstijlcoach-app. De testmomenten in juni en op 2 juli 2026 zijn voorbij. Lees meer over de app en de testmomenten.
  > Je Leefstijl Als Medicijn zoekt testers voor een nieuw ontwikkelde virtuele leefstijlcoach-app. Deelnemers kunnen kiezen tussen twee weken online testen vanuit huis of een fysieke testdag op 2 juli in Den Hoorn, en ontvangen hiervoor een vergoeding.
- [Ervaren effecten van leefstijl op parkinson - inzichten van ons Vertelpunt ](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/experimenteren-parkinson-met-leefstijl): Wat doen beweging, voeding en stressreductie bij Parkinson? JLAM verzamelde 34 ervaringsverhalen via het Vertelpunt. Lees wat mensen zelf merken.
  > JLAM voerde met partners een participatief narratief onderzoek uit onder 34 mensen met Parkinson via het Vertelpunt. Bewegen wordt het vaakst genoemd en levert de meeste ervaren verbetering op in motoriek, balans en mentaal welzijn. Voeding en stressreductie dragen ook bij, maar effecten op pijn, spraak en onzekerheid zijn volgens deelnemers kleiner.
- [Leefstijl verbetert kwaliteit van leven bij MS, blijkt uit Vertelpunten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl-verbetert-kwaliteit-leven-ms): Leefstijl kan de kwaliteit van leven bij MS verbeteren. Uit 74 ervaringsverhalen blijkt dat mensen meer energie, regie en veerkracht ervaren.
  > Een narratief onderzoek van JLAM, de MS Vereniging, ZONN en StoryConnect verzamelde tussen mei 2025 en april 2026 74 ervaringsverhalen van mensen met MS. Bijna iedereen ervaart een betere kwaliteit van leven door leefstijlaanpassingen zoals voeding, bewegen en stressreductie, al variëren de fysieke effecten sterk. Het onderzoek levert geen klinisch bewijs dat leefstijl de aandoening vertraagt.
- [Dietary changes for epilepsy: what can you expect?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/dietary-changes-for-epilepsy-what-can-you-expect): Find out how targeted lifestyle changes and dietary adjustments can help improve quality of life for people with epilepsy.
  > Een ketogeen dieet, ontstaan in 1921, vermindert bij 40-60% van kinderen met epilepsie de aanvallen met minstens de helft en maakt 10-15% aanvalsvrij. Bij volwassenen is het effect vergelijkbaar (30-50%), maar vol te houden dieet is lastiger. Ook slaap, beweging en stressmanagement spelen een rol bij de aanvalsdrempel.
  - Bij kinderen met medicijnresistente epilepsie gaf een laag-glykemische-indexdieet na 24 weken gemiddeld 57% minder aanvallen, vrijwel gelijk aan het modified-Atkins-dieet (60,7%). (bron: Anand V, Gulati S, Agarwala A, Kamila G, Mahesan A, Sondhi V, Gupta KL, Chakrabarty B, Jauhari P, Panda PK, Pandey RM (2025). Comparison of efficacy of low glycemic index treatment and modified Atkins diet among children with drug-resistant epilepsy: A randomized non-inferiority trial. Epilepsia, 66(5), 1550-1559. DOI 10.1111/epi.18292. PMID 39887979., 2025, https://doi.org/10.1111/epi.18292)
  - Bij mensen met epilepsie verbetert regelmatige lichaamsbeweging de kwaliteit van leven gemiddeld met 4,72 procentpunt (95%-BI 0,58-8,86). (bron: Duñabeitia I, Bidaurrazaga-Letona I, Diz JC, Colon-Leira S, García-Fresneda A, Ayán C (2022). Effects of physical exercise in people with epilepsy: A systematic review and meta-analysis. Epilepsy & Behavior, 137, 108959. DOI 10.1016/j.yebeh.2022.108959. PMID 36399947., 2022, https://doi.org/10.1016/j.yebeh.2022.108959)
  - Bij kinderen met medicijnresistente epilepsie werd met een klassiek ketogeen dieet (4:1) na drie maanden tot 55% aanvalsvrij en haalde tot 85% ten minste een halvering van de aanvallen (bewijs van zeer lage zekerheid). (bron: Martin-McGill KJ, Bresnahan R, Levy RG, Cooper PN (2020). Ketogenic diets for drug-resistant epilepsy. Cochrane Database of Systematic Reviews, Issue 6, CD001903. DOI 10.1002/14651858.CD001903.pub5. PMID 32588435., 2020, https://doi.org/10.1002/14651858.CD001903.pub5)
  - In 2024 waren in Nederland naar schatting 65.000 mensen met epilepsie in zorg en registreerden huisartsen dat jaar ongeveer 10.400 nieuwe patienten met epilepsie. (bron: Volksgezondheid en Zorg (VZinfo), RIVM (2025). Epilepsie - cijfers en context (peiljaar 2024)., 2025, https://www.vzinfo.nl/epilepsie)
  - In 2024 overleden in Nederland 397 mensen met epilepsie als onderliggende doodsoorzaak. (bron: Volksgezondheid en Zorg (VZinfo), RIVM (2025). Epilepsie - cijfers en context (peiljaar 2024)., 2025, https://www.vzinfo.nl/epilepsie)
- [Regeneratieve begrazing en bodemherstel: waarom het landschap dieren nodig heeft](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/regeneratieve-begrazing-bodemherstel): Hoe regeneratieve begrazing de bodem herstelt en koolstof vastlegt. Lees waarom dieren onmisbaar zijn voor kringlooplandbouw en bodemherstel. 
  > Regeneratieve begrazing stimuleert wortelgroei en koolstofvastlegging in de bodem, en dierlijke mest voedt het bodemleven. Op White Oak Pastures lagen de netto-broeikasgasemissies 66 procent lager dan bij conventioneel rundvlees, al waarschuwen onderzoekers dat verwachtingen over koolstofvastlegging door begrazing vaak te optimistisch zijn.
  - Regeneratieve begrazing met meerdere diersoorten op grasland (White Oak Pastures) had 2,5 keer zoveel land nodig als conventionele productie om dezelfde hoeveelheid karkasgewicht te leveren. (bron: Rowntree JE, Stanley PL, Maciel ICF, et al. Ecosystem Impacts and Productive Capacity of a Multi-Species Pastured Livestock System. Front Sustain Food Syst. 2020;4:544984. DOI:10.3389/fsufs.2020.544984, 2020, https://doi.org/10.3389/fsufs.2020.544984)
  - In een vergelijking in het Midden-Westen van de VS kwam adaptieve begrazing (AMP) na verrekening van bodemkoolstof uit op min 6,65 kg CO2-equivalent per kilo karkasgewicht - een netto-koolstofput - tegenover 6,12 kg bij het feedlot-systeem. (bron: Stanley PL, Rowntree JE, Beede DK, DeLonge MS, Hamm MW. Impacts of soil carbon sequestration on life cycle greenhouse gas emissions in Midwestern USA beef finishing systems. Agric Syst. 2018;162:249-258. DOI:10.1016/j.agsy.2018.02.003, 2018, https://doi.org/10.1016/j.agsy.2018.02.003)
  - Deense levenscyclus-data laten zien dat de koolstofvoetafdruk 1,83 ton CO2-equivalent per persoon per jaar bedraagt bij een carnivoor (vleesrijk) voedingspatroon, 1,37 ton bij een vegetarisch en 0,89 ton bij een veganistisch voedingspatroon. (bron: Bruno M, Thomsen M, Pulselli FM, Patrizi N, Marini M, Caro D. The carbon footprint of Danish diets. Clim Change. 2019;156:489-507. DOI:10.1007/s10584-019-02508-4, 2019, https://doi.org/10.1007/s10584-019-02508-4)
  - In 63 beschermde natuurgebieden in Duitsland nam de biomassa van vliegende insecten over 27 jaar met 76,7 procent af, met een piek van 81,6 procent midden in de zomer. (bron: Hallmann CA, Sorg M, Jongejans E, et al. More than 75 percent decline over 27 years in total flying insect biomass in protected areas. PLoS One. 2017;12(10):e0185809. DOI:10.1371/journal.pone.0185809, 2017, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29045418/)
  - Uit een analyse van wereldwijde jager-verzamelaarsamenlevingen haalde de meerderheid (73 procent) meer dan de helft - zo'n 56 tot 65 procent van de energie - uit dierlijke bronnen. (bron: Cordain L, Miller JB, Eaton SB, Mann N, Holt SH, Speth JD. Plant-animal subsistence ratios and macronutrient energy estimations in worldwide hunter-gatherer diets. Am J Clin Nutr. 2000;71(3):682-692. DOI:10.1093/ajcn/71.3.682, 2000, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10702160/)
- [Microbioom en de darm-brein-orgaan-as](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/microbioom-en-darm-brein-orgaan): Ontdek hoe het microbioom en de darm-brein-as invloed hebben op je afweer, stemming, stofwisseling en organen, en welke leefstijl je darmgezondheid ondersteunt.
  > Darmbacteriën sturen via de darm-brein-orgaan-as je afweer, hersenen en stofwisseling, vooral via korte-keten-vetzuren zoals butyraat. Een verstoorde darmflora maakt de darmwand doorlaatbaarder en veroorzaakt laaggradige ontsteking, wat samenhangt met depressie, diabetes type 2, leververvetting en Alzheimer. Voeding, beweging, slaap en stressregulatie beïnvloeden de darmflora binnen weken.
  - De TEDDY-studie volgde 903 jonge kinderen en zag dat het darmmicrobioom zich in drie fasen ontwikkelt: een ontwikkelingsfase (3-14 maanden), een overgangsfase (15-30 maanden) en een stabiele fase vanaf 31 maanden. (bron: Stewart CJ, Ajami NJ, O'Brien JL, et al. Temporal development of the gut microbiome in early childhood from the TEDDY study. Nature. 2018;562(7728):583-588. doi:10.1038/s41586-018-0617-x, 2018, https://doi.org/10.1038/s41586-018-0617-x)
  - Van de zenuwvezels in de nervus vagus - de hoofdverbinding tussen darm en brein - is ongeveer 80 procent afferent: die vezels sturen signalen van de darm naar het brein, en maar 20 procent stuurt de andere kant op. (bron: Bonaz B, Bazin T, Pellissier S. The vagus nerve at the interface of the microbiota-gut-brain axis. Frontiers in Neuroscience. 2018;12:49. doi:10.3389/fnins.2018.00049, 2018, https://doi.org/10.3389/fnins.2018.00049)
  - Bij mannen met metabool syndroom die een darmflora-transplantatie van slanke donoren kregen, verbeterde de insulinegevoeligheid binnen zes weken meetbaar (mediane glucose-opname steeg van 26,2 naar 45,3 micromol/kg/min). (bron: Vrieze A, Van Nood E, Holleman F, et al. Transfer of intestinal microbiota from lean donors increases insulin sensitivity in individuals with metabolic syndrome. Gastroenterology. 2012;143(4):913-916. doi:10.1053/j.gastro.2012.06.031, 2012, https://doi.org/10.1053/j.gastro.2012.06.031)
  - Een systematische review en meta-analyse van 68 studies bij mensen vond dat prebiotica de ontstekingswaarde CRP in het bloed verlagen en dat synbiotica zowel CRP als TNF-alfa verlagen. (bron: McLoughlin RF, Berthon BS, Jensen ME, Baines KJ, Wood LG. Short-chain fatty acids, prebiotics, synbiotics, and systemic inflammation: a systematic review and meta-analysis. American Journal of Clinical Nutrition. 2017;106(3):930-945. doi:10.3945/ajcn.117.156265, 2017, https://doi.org/10.3945/ajcn.117.156265)
  - In een gerandomiseerde studie bij 120 gezonde volwassenen verstoorden de zoetstoffen sacharine en sucralose de bloedsuikerrespons, waarbij het effect per persoon afhing van de eigen darmflora. (bron: Suez J, Cohen Y, Valdes-Mas R, et al. Personalized microbiome-driven effects of non-nutritive sweeteners on human glucose tolerance. Cell. 2022;185(18):3307-3328. doi:10.1016/j.cell.2022.07.016, 2022, https://doi.org/10.1016/j.cell.2022.07.016)
- [Ultrabewerkt voedsel en darmontstekingen: wat zegt de wetenschap over Crohn en colitis?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ultrabewerkt-voedsel-darmen): Nieuw onderzoek van Amsterdam UMC laat zien hoe ultrabewerkt voedsel je darmen beschadigt en klachten bij Crohn en colitis kan verergeren.
  > Onderzoek van het Amsterdam UMC toont dat toevoegingen zoals emulgatoren, carrageen en maltodextrine de darmwand beschadigen en het NLRP3-ontstekingscomplex activeren. Dit speelt mogelijk een rol bij Crohn en colitis ulcerosa. Meer dan 80% van de mensen met een darmaandoening past na de diagnose het voedingspatroon aan, terwijl voeding in de zorg weinig aandacht krijgt.
  - Van de mensen met een inflammatoire darmziekte (ziekte van Crohn of colitis ulcerosa) past meer dan 80% na de diagnose het voedingspatroon aan, en de meesten ervaren daardoor minder klachten. (bron: Rutgrink JMI, Te Velde AA. From Diet to Inflammasome: Ultra-Processed Foods as Upstream Drivers of NLRP3-Mediated Intestinal Inflammation in Inflammatory Bowel Disease. Immuno. 2026;6(2):24. doi:10.3390/immuno6020024, 2026, https://doi.org/10.3390/immuno6020024)
  - Bij ongeveer 30 tot 40% van de mensen met een inflammatoire darmziekte werken biologische medicijnen vanaf het begin niet (primaire non-respons), en bij een aanzienlijk deel neemt de werking na verloop van tijd af. (bron: Rutgrink JMI, Te Velde AA. From Diet to Inflammasome: Ultra-Processed Foods as Upstream Drivers of NLRP3-Mediated Intestinal Inflammation in Inflammatory Bowel Disease. Immuno. 2026;6(2):24. doi:10.3390/immuno6020024, 2026, https://doi.org/10.3390/immuno6020024)
  - In een analyse van ruim 126.000 voedingsmiddelen in Frankrijk bevatte meer dan de helft minstens één additief, en meer dan 10% bevatte er vijf of meer. (bron: Rutgrink JMI, Te Velde AA. From Diet to Inflammasome: Ultra-Processed Foods as Upstream Drivers of NLRP3-Mediated Intestinal Inflammation in Inflammatory Bowel Disease. Immuno. 2026;6(2):24. doi:10.3390/immuno6020024, 2026, https://doi.org/10.3390/immuno6020024)
- [Maar dokter, mijn cholesterol was laag en toch kreeg ik een hartinfarct](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/maar-dokter-mijn-cholesterol-was-laag-en-toch-kreeg-ik-een-hartinfarct): Je cholesterol was laag en toch kreeg je een infarct. De verklaring ligt in het aantal apoB-deeltjes en insulineresistentie, niet in cholesterol alleen.
  > Hartrevalidatie-arts Hans van Kuijk legt uit waarom een laag cholesterol geen garantie is. Het risico op een infarct hangt vooral af van het aantal apoB-bevattende deeltjes, niet van cholesterol alleen. Bij insulineresistentie is dat aantal vaak verhoogd, terwijl het LDL normaal oogt.
  - Een overzicht van ruim 200 cohortstudies, mendeliaanse-randomisatiestudies en trials met meer dan 2 miljoen deelnemers en meer dan 150.000 hart- en vaatevents laat een dosisafhankelijk, log-lineair verband zien tussen de blootstelling van de vaatwand aan LDL-cholesterol en het risico op hart- en vaatziekten. (bron: Ference BA, Ginsberg HN, Graham I, et al. Low-density lipoproteins cause atherosclerotic cardiovascular disease. 1. Evidence from genetic, epidemiologic, and clinical studies. A consensus statement from the European Atherosclerosis Society Consensus Panel. European Heart Journal. 2017;38(32):2459-2472. doi:10.1093/eurheartj/ehx144, 2017, https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehx144)
  - Bij patiënten na een acuut coronair syndroom die al een hooggedoseerde statine kregen, verlaagde extra LDL/apoB-verlaging met alirocumab het risico op nieuwe hart- en vaatevents met 15% (HR 0,85; 95%-BI 0,78-0,93). (bron: Schwartz GG, Steg PG, Szarek M, et al. Alirocumab and Cardiovascular Outcomes after Acute Coronary Syndrome (ODYSSEY OUTCOMES). New England Journal of Medicine. 2018;379(22):2097-2107. doi:10.1056/NEJMoa1801174, 2018, https://doi.org/10.1056/NEJMoa1801174)
  - Ongeveer 25% van de niet-obese mensen met een normale glucosetolerantie blijkt toch insulineresistent, wat laat zien dat een verstoorde stofwisseling ook bij ogenschijnlijk gezonde mensen voorkomt. (bron: Reaven GM. Banting lecture 1988. Role of insulin resistance in human disease. Diabetes. 1988;37(12):1595-1607. doi:10.2337/diab.37.12.1595, 1988, https://doi.org/10.2337/diab.37.12.1595)
- [Zeven vragen aan Bianca Foppes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zeven-vragen-aan-bianca-foppes): Ontdek de visie van Bianca Foppes op leefstijl en gezondheid. Lees haar antwoorden op 7 vragen en krijg praktische inzichten voor een gezonder leven.
  > Bianca Foppes, vrijwilliger bij Stichting Je Leefstijl Als Medicijn, deelt hoe ze na haar MS-diagnose in 2000 koos voor een grotendeels plantaardig, onbewerkt voedingspatroon, beweging en stressreductie geïnspireerd op de Jelinek-methode. Ze ervaart sinds haar laatste schub in 2007 geen terugval meer.
- [Mineralenkringloop en bodemgezondheid: hoe mineralen in de bodem je voeding bepalen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/mineralenkringloop-en-bodemgezondheid-hoe-mineralen-in-de-bodem-je-voeding-bepalen): Ontdek waarom bodemgezondheid cruciaal is voor voedingswaarde. Lees hoe de mineralenkringloop je voeding beïnvloedt en wat jij kunt doen voor gezonder eten.
  > De mineralenkringloop brengt al 3,5 miljard jaar mineralen van bodem naar levende wezens, aangedreven door mycorrhiza-schimmels die al 450 miljoen jaar mineralen uit gesteente vrijmaken. Bodemuitputting en landbouwkeuzes hebben dat systeem wereldwijd verstoord, wat samenhangt met dalende mineralengehalten in groente en fruit sinds 1950.
  - Magnesium is als op een na meest voorkomende ion in de cel betrokken bij meer dan 600 enzymreacties in het menselijk lichaam, waaronder de energiestofwisseling en eiwitsynthese. (bron: de Baaij JHF, Hoenderop JGJ, Bindels RJM. Magnesium in man: implications for health and disease. Physiological Reviews. 2015;95(1):1-46. DOI: 10.1152/physrev.00012.2014. PMID: 25540137, 2015, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25540137/)
  - Ongeveer 86% van de bloeiende plantensoorten vormt met de wortels een mycorrhiza-verbond met schimmels (74% arbusculair, 9% orchidee, 2% ecto- en 1% ericoide mycorrhiza). (bron: Brundrett MC. Mycorrhizal associations and other means of nutrition of vascular plants: understanding the global diversity of host plants by resolving conflicting information and developing reliable means of diagnosis. Plant and Soil. 2009;320:37-77. DOI: 10.1007/s11104-008-9877-9, 2009, https://doi.org/10.1007/s11104-008-9877-9)
  - Bij 73% van de onderzochte jager-verzamelaarssamenlevingen kwam meer dan de helft van de energie uit dierlijke bronnen (56 tot 65% van de energie). (bron: Cordain L, Miller JB, Eaton SB, Mann N, Holt SHA, Speth JD. Plant-animal subsistence ratios and macronutrient energy estimations in worldwide hunter-gatherer diets. American Journal of Clinical Nutrition. 2000;71(3):682-692. DOI: 10.1093/ajcn/71.3.682. PMID: 10702160, 2000, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10702160/)
  - In de gemiddelde Nederlandse voeding leveren ultrabewerkte producten (voedsel en dranken samen) 61% van de energie-inname. (bron: Vellinga RE, van Bakel M, Biesbroek S, et al. Evaluation of foods, drinks and diets in the Netherlands according to the degree of processing for nutritional quality, environmental impact and food costs. BMC Public Health. 2022;22:877. DOI: 10.1186/s12889-022-13282-x. PMID: 35501799, 2022, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35501799/)
  - In de USDA-voedingsdata voor 43 groentegewassen daalde tussen 1950 en 1999 het gehalte van zes voedingsstoffen (eiwit, calcium, fosfor, ijzer, riboflavine en vitamine C) statistisch betrouwbaar, met medianen die 6% (eiwit) tot 38% (riboflavine) lager lagen. (bron: Davis DR, Epp MD, Riordan HD. Changes in USDA food composition data for 43 garden crops, 1950 to 1999. Journal of the American College of Nutrition. 2004;23(6):669-682. DOI: 10.1080/07315724.2004.10719409. PMID: 15637215, 2004, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15637215/)
- [Voedingswaarde groenten daalt: hoe industriële landbouw je gezondheid raakt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/voedingswaarde-groenten-daalt): De voedingswaarde van groenten daalt al decennia door industriële landbouw. Ontdek de oorzaken, gevolgen voor je gezondheid en wat je zelf kunt doen.
  > Amerikaanse en Britse onderzoeken tonen dat de voedingswaarde van groenten sinds 1950 is gedaald, met dalingen tot 76% voor koper en 38% voor vitamine B2. De oorzaak ligt in bodemuitputting door ploegen, kunstmest en pesticiden - niet in het verschil tussen biologisch en regulier. Eerste studies laten zien dat bodembevorderende landbouw de voedingswaarde kan verhogen.
  - Uit een vergelijking van USDA-data voor 43 Amerikaanse tuinbouwgewassen tussen 1950 en 1999 daalden zes van de dertien onderzochte voedingsstoffen statistisch betrouwbaar, met dalingen in de mediaan van 6 procent voor eiwit tot 38 procent voor vitamine B2 (riboflavine). (bron: Davis DR, Epp MD, Riordan HD. Changes in USDA food composition data for 43 garden crops, 1950 to 1999. Journal of the American College of Nutrition. 2004;23(6):669-682. DOI: 10.1080/07315724.2004.10719409. PMID: 15637215, 2004, https://doi.org/10.1080/07315724.2004.10719409)
  - In het Verenigd Koninkrijk daalde tussen 1940 en 2019 het ijzergehalte van groenten en fruit met 50 procent en het kopergehalte met 49 procent (analyse van drie edities van de Britse voedingswaardetabellen). (bron: Mayer AB, Trenchard L, Rayns F. Historical changes in the mineral content of fruit and vegetables in the UK from 1940 to 2019: a concern for human nutrition and agriculture. International Journal of Food Sciences and Nutrition. 2021;73(3):315-326. DOI: 10.1080/09637486.2021.1981831. PMID: 34651542, 2021, https://doi.org/10.1080/09637486.2021.1981831)
  - Wereldwijd was suboptimale voeding in 2017 verantwoordelijk voor naar schatting 11 miljoen sterfgevallen, ofwel 22 procent van alle sterfgevallen bij volwassenen (Global Burden of Disease Study 2017). (bron: GBD 2017 Diet Collaborators (Afshin A, Sur PJ, Fay KA, et al.). Health effects of dietary risks in 195 countries, 1990-2017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. The Lancet. 2019;393(10184):1958-1972. DOI: 10.1016/S0140-6736(19)30041-8. PMID: 30954305, 2019, https://doi.org/10.1016/S0140-6736(19)30041-8)
  - In Nederland eet de bevolking (tot 80 jaar) gemiddeld 153 gram groente per dag, terwijl de Gezondheidsraad ten minste 200 gram per dag aanraadt (Voedselconsumptiepeiling 2019-2021). (bron: RIVM, Voedselconsumptiepeiling 2019-2021; kerncijfer groenteconsumptie, Staat van Volksgezondheid en Zorg (VZinfo/staatvenz.nl), 2022, https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/groenteconsumptie)
- [Parkinson: hoe leefstijl de cirkel doorbreekt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/parkinson-hoe-leefstijl-de-cirkel-doorbreekt): Hoe doorbreek je de cirkel van Parkinson met leefstijl? Bewegen, voeding, stress en sociale verbinding op basis van Lancet-review 2026.
  > Een Lancet Neurology-review (2026), mede geschreven door prof. Bas Bloem, toont dat leefstijlaanpassingen bij Parkinson klachten verminderen en de vicieuze cirkel van klachten en inactiviteit kunnen doorbreken. Bewegen - vooral dans en combinatietraining - heeft het sterkste bewijs. Leefstijl geneest Parkinson niet, maar beïnvloedt mogelijk het beloop.
  - Mensen met de hoogste inname van ultrabewerkt voedsel hadden 32% meer kans om Parkinson te ontwikkelen (HR 1,32) en ruim drie keer zoveel kans om aan Parkinson te overlijden (HR 3,11) dan mensen met de laagste inname. (bron: Chen X, Wang P, Luo W, et al. Association of ultra-processed food consumption with prodromal, incident Parkinson's disease and mortality. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2025;96(12):1222-1230. doi:10.1136/jnnp-2025-336045. PMID 40675802, 2025, https://doi.org/10.1136/jnnp-2025-336045)
  - Een gezond plantaardig eetpatroon ging samen met 22% minder kans op Parkinson, terwijl een ongezond (bewerkt) plantaardig eetpatroon juist samenhing met 38% meer kans op Parkinson. (bron: Tresserra-Rimbau A, Thompson AS, Bondonno N, et al. Plant-Based Dietary Patterns and Parkinson's Disease: A Prospective Analysis of the UK Biobank. Mov Disord. 2023;38(11):1994-2004. doi:10.1002/mds.29580. PMID 37602951, 2023, https://doi.org/10.1002/mds.29580)
  - Bij mensen met het metabool syndroom was de kans om Parkinson te krijgen 39% hoger dan bij mensen zonder metabool syndroom (HR 1,39). (bron: Zhang X, Wang J, Dove A, et al. Metabolic Syndrome and Incidence of Parkinson Disease: A Community-Based Longitudinal Study and Meta-Analysis. Neurology. 2025;105(6):e214033. doi:10.1212/WNL.0000000000214033. PMID 40834329, 2025, https://doi.org/10.1212/WNL.0000000000214033)
  - Van de mensen met Parkinson merkt 81,8% dat hun tremor tijdens stress verergert. (bron: van der Heide A, Speckens AEM, Meinders MJ, et al. Stress and mindfulness in Parkinson's disease - a survey in 5000 patients. NPJ Parkinsons Dis. 2021;7(1):7. doi:10.1038/s41531-020-00152-9. PMID 33462213, 2021, https://doi.org/10.1038/s41531-020-00152-9)
  - Mensen die sociaal het sterkst geïsoleerd waren, hadden 19% meer kans om Parkinson te krijgen dan de minst geïsoleerde mensen (HR 1,19). (bron: Geng T, Li Y, Peng Y, et al. Social isolation and the risk of Parkinson disease in the UK biobank study. NPJ Parkinsons Dis. 2024;10(1):79. doi:10.1038/s41531-024-00700-7. PMID 38589402, 2024, https://doi.org/10.1038/s41531-024-00700-7)
- [Stress verminderen door leefstijl: de miskende leefstijlfactor](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/stress-verminderen-door-leefstijl): Ontdek hoe je stress kunt verminderen door leefstijl. Wetenschappelijk onderbouwde tips over slaap, voeding, beweging en ademhaling. Lees meer. 
  > JLAM beschrijft hoe leefstijlfactoren zoals slaap, beweging, voeding en sociale contacten stress beïnvloeden. Onderzoek laat dalingen zien van 10-50%, met de grootste effecten bij cognitieve gedragstherapie en slaapverbetering. Kleine, haalbare stappen vormen volgens het artikel een goed startpunt.
  - In Nederland had in 2022 ruim 1 op de 5 volwassenen (21%) veel of heel veel last van stress in de vier weken voor het onderzoek. (bron: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, CBS, GGD'en. Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022. Bilthoven: RIVM; 2023., 2022, https://www.rivm.nl/gezondheidsonderzoek-covid-19/resultaten-gezondheidsmonitor-volwassenen-en-ouderen)
  - Beter slapen hangt samen met minder stress: in een meta-analyse van 65 gerandomiseerde studies (8.608 deelnemers) verbeterde beter slapen de stressklachten met een effectgrootte van g = 0,42 (een kleine tot matige daling). (bron: Scott AJ, Webb TL, Martyn-St James M, Rowse G, Weich S. Improving sleep quality leads to better mental health: a meta-analysis of randomised controlled trials. Sleep Medicine Reviews. 2021;60:101556., 2021, https://doi.org/10.1016/j.smrv.2021.101556)
  - Regelmatig bewegen verlaagt psychische klachten: in een overzicht van 97 reviews (1.039 studies, 128.119 deelnemers) had beweging een matig effect op psychische spanning/distress (effectgrootte -0,60), depressie (-0,43) en angst (-0,42) vergeleken met gebruikelijke zorg. (bron: Singh B, Olds T, Curtis R, et al. Effectiveness of physical activity interventions for improving depression, anxiety and distress: an overview of systematic reviews. British Journal of Sports Medicine. 2023;57(18):1203-1209., 2023, https://doi.org/10.1136/bjsports-2022-106195)
  - In een gerandomiseerde studie met 100 deelnemers verbeterde vijf minuten gestructureerde ademhaling per dag gedurende een maand de stemming en verlaagde het de lichamelijke opwinding; van de geteste technieken had cyclisch zuchten (met een lange uitademing) het grootste effect op een positieve stemming, meer dan mindfulness-meditatie. (bron: Balban MY, Neri E, Kogon MM, et al. Brief structured respiration practices enhance mood and reduce physiological arousal. Cell Reports Medicine. 2023;4(1):100895., 2023, https://doi.org/10.1016/j.xcrm.2022.100895)
  - Sociale steun hangt samen met betere psychische gezondheid, waaronder minder stress: een synthese van 60 meta-analyses (ruim 2.700 studies, 2,1 miljoen mensen) vond een robuust verband met een effectgrootte van r = 0,24. (bron: Zell E, Stockus CA. Social support and psychological adjustment: a quantitative synthesis of 60 meta-analyses. American Psychologist. 2025;80(1):33-46., 2025, https://doi.org/10.1037/amp0001323)
- [Hoe ga je veerkrachtig om met stress? ](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-ga-je-veerkrachtig-om-met-stress): Beter omgaan met stress kun je leren, net als spieren trainen. Lees hoe je je brein traint in denken, reageren en herstellen.
  > Mentale veerkracht is het vermogen om na stress terug te keren naar je normale functioneren. Het bestaat uit vaardigheden als emoties herkennen, gedachten bijstellen en op tijd herstellen, en is trainbaar met concrete stappen zoals bewust pauzeren en grenzen stellen. Mentale veerkracht neemt de oorzaak van stress niet weg, dus blijft het ook nodig om stress zelf te verminderen.
- [Waarom is de één gevoeliger voor stress dan de ander? ](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/waarom-is-de-n-gevoeliger-voor-stress-dan-de-ander): Lees wat stressgevoeligheid is, hoe draagkracht en draaglast samenwerken en welke biologische en persoonlijke factoren bepalen hoe jij op stress reageert.
  > Stressgevoeligheid - hoe snel en sterk iemand op stress reageert - hangt samen met aangeboren aanleg, hormonen, vroege ervaringen, persoonlijkheid en leeftijd. Het stresssysteem staat niet volledig vast: herstel, slaap en steun kunnen de gevoeligheid beïnvloeden.
  - Angst of depressie van de moeder tijdens de zwangerschap draagt naar schatting 10 tot 15 procent bij aan het risico op emotionele problemen of gedragsproblemen bij het kind. (bron: Glover V. Prenatal stress and its effects on the fetus and the child: possible underlying biological mechanisms. Adv Neurobiol. 2014;10:269-83. doi:10.1007/978-1-4939-1372-5_13. PMID 25287545, 2014, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25287545/)
  - In een meta-analyse van 165 steekproeven met 33.094 deelnemers hing neuroticisme samen met meer problematische manieren van omgaan met stress (zoals piekeren, vermijden en emotiegericht reageren), terwijl extraversie en consciëntieusheid juist samenhingen met meer probleemoplossend gedrag. (bron: Connor-Smith JK, Flachsbart C. Relations between personality and coping: a meta-analysis. J Pers Soc Psychol. 2007;93(6):1080-107. doi:10.1037/0022-3514.93.6.1080. PMID 18072856, 2007, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18072856/)
  - In een meta-analyse van 105 steekproeven met gemiddeld 6.153 kinderen bleken kinderen met een moeilijker temperament gevoeliger voor negatieve opvoeding, maar profiteerden zij ook meer van positieve opvoeding (differentiële gevoeligheid). (bron: Slagt M, Dubas JS, Deković M, van Aken MAG. Differences in sensitivity to parenting depending on child temperament: a meta-analysis. Psychol Bull. 2016;142(10):1068-110. doi:10.1037/bul0000061. PMID 27513919, 2016, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27513919/)
- [Waarom stress soms te veel wordt en hoe je weer grip krijgt ](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/waarom-stress-soms-te-veel-wordt-en-hoe-je-weer-grip-krijgt): Lees waarom stress soms te veel wordt, hoe draagkracht en draaglast werken en welke stappen je helpen om weer meer grip en balans te krijgen.
  > JLAM legt uit dat stress ongezond wordt wanneer de draaglast (druk) langer groter is dan de draagkracht (wat je aankunt). Draagkracht wordt bepaald door onder meer stressgevoeligheid, mentale veerkracht, lichamelijke gezondheid, sociale steun en leefstijl. Kleine aanpassingen in beide factoren helpen om weer binnen je 'spanningsraam' te blijven.
- [Blijvende gedragsverandering met de kracht van een community](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/blijvende-gedragsverandering-met-de-kracht-van-een-community): Gedragsverandering lukt makkelijker als je er niet alleen voor staat. Een community biedt herkenning, motivatie en tips. Zo haal je er het meeste uit.
  > JLAM legt uit dat sociale steun en communities gedragsverandering makkelijker maken door motivatie, herkenning en praktische tips te bieden. Onderzoek naar peer support laat positieve effecten zien op gewichtsbehoud en bloedsuikerwaarden bij mensen met type 2-diabetes. Professionele hulp blijft nodig bij terugval, stress of mentale klachten.
  - In een meta-analyse van 37 studies met in totaal 53.891 deelnemers bleken interventies via sociale netwerken gezondheidsgedrag te verbeteren: na 6-12 maanden was er 51% meer kans op gezondere uitkomsten rond seksuele gezondheid (OR 1,51), en ook voor alcoholmisbruik, welzijn, bloedsuiker (HbA1c) en stoppen met roken werden significante effecten gevonden. (bron: Hunter RF, de la Haye K, Murray JM, Badham J, Valente TW, Clarke M, Kee F. Social network interventions for health behaviours and outcomes: a systematic review and meta-analysis. PLoS Med. 2019;16(9):e1002890. doi:10.1371/journal.pmed.1002890, 2019, https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1002890)
  - In een gerandomiseerd onderzoek onder 287 volwassenen die eerst minstens 5% van hun gewicht waren kwijtgeraakt, kwamen deelnemers met begeleiding door ervaringsdeskundige mentoren en lotgenoten na 18 maanden gemiddeld maar 0,77 kg weer aan, tegenover 2,37 kg bij standaardbegeleiding door professionals. (bron: Leahey TM, Gorin AA, Huedo-Medina TB, Denmat Z, Field C, Gilder C, et al. Patient-delivered continuous care for weight loss maintenance: a randomized clinical trial. JAMA Intern Med. 2025;185(7):767-776. doi:10.1001/jamainternmed.2025.1345, 2025, https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2025.1345)
  - Bij 232 mensen met diabetes type 2 die meededen in de online community van Je Leefstijl Als Medicijn daalde het zelfgerapporteerde gewicht in het eerste jaar met gemiddeld 7,2 kg bij vrouwen en 7,4 kg bij mannen, en nam de tailleomvang af met 8,9 cm bij vrouwen en 8,5 cm bij mannen. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2):e001362. doi:10.1136/bmjnph-2025-001362, 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
  - Bij deelnemers met diabetes type 2 in de community van Je Leefstijl Als Medicijn verbeterden ook de bloedsuikerwaarden in het eerste jaar: het HbA1c daalde met gemiddeld 14,5 mmol/mol bij vrouwen en 9,1 mmol/mol bij mannen, en de nuchtere bloedsuiker met 1,15 respectievelijk 0,49 mmol/L. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2):e001362. doi:10.1136/bmjnph-2025-001362, 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
- [De kracht van sociale steun bij gedragsverandering ](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/de-kracht-van-sociale-steun-bij-gedragsverandering): Vrienden, familie en collega's maken gedragsverandering makkelijker. Lees hoe je de juiste steun vraagt en vasthoudt.
  > Steun van vrienden, familie en collega's maakt gedragsverandering makkelijker vol te houden, mits je concreet aangeeft welke hulp je nodig hebt. Communities en peer support bieden een aanvullende bron van motivatie en herkenning. Bij aanhoudende terugval, stress of gezondheidsrisico's is professionele begeleiding aan te raden.
- [Rogier Hoenders: Het leefstijlboek voor de zorgprofessional](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/het-leefstijlboek-voor-de-zorgprofessional): Ontdek hoe het leefstijlboek van Rogier Hoenders jou als zorgprofessional helpt leefstijl effectief in te zetten. Lees hoe je gezondheid duurzaam verbetert.
  > Psychiater en hoogleraar Rogier Hoenders legt uit waarom duurzame gedragsverandering zo zelden lukt, zelfs bij mensen met de kennis en de wil. We zijn gewoontedieren met een beperkt stuur in ons brein, in een omgeving die maximaal comfort verkoopt. Wie dat begrijpt, begeleidt anders: minder trekken, meer bouwen aan omstandigheden waarin verandering kans krijgt.
- [De 10 meestgestelde vragen over leefstijl en orthopedische klachten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/de-10-meestgestelde-vragen-over-leefstijl-en-orthopedische-klachten): Ontdek de 10 meestgestelde vragen over leefstijl en orthopedische klachten en leer wat je zelf kunt doen. Lees hoe je pijn en herstel beïnvloedt.
  > Orthopedisch chirurg Wouter van Wijhe verbindt insulineresistentie aan gewrichts- en pezenklachten via versuikering van collageen, laaggradige ontsteking en verminderde doorbloeding. Hij adviseert minder koolhydraten, maximaal drie eetmomenten per dag en aandacht voor beweging, stress en slaap. Kraakbeenschade zelf herstelt volgens hem niet, maar pijn en functioneren kunnen wel verbeteren.
- [Spanningshoofdpijn: wat helpt echt tegen de pijn?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/spanningshoofdpijn-kan-leefstijl-helpen): Spanningshoofdpijn komt vaak terug bij slaaptekort, stress en onregelmatig eten. Wat bewegen, slaap en voeding doen met het aantal hoofdpijndagen.
  > Spanningshoofdpijn is wereldwijd de meest voorkomende, maar minst begrepen vorm van hoofdpijn. Onderzoek laat samenhang zien met slaap, beweging, voeding en stress. Leefstijlaanpassingen zoals meer slapen, bewegen en ontspanningstechnieken kunnen de klachten verminderen, al werkt niet elke aanpak voor iedereen.
- [Insulineresistentie omkeren: wat werkt en wat niet](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/insulineresistentie-en-diabetes-type-2): Insulineresistentie is in veel gevallen omkeerbaar. Lees wat er in je lichaam misgaat bij diabetes type 2 en welke stappen in voeding en beweging werken.
  > JLAM legt uit dat insulineresistentie de onderliggende oorzaak is van diabetes type 2 en samenhangt met hart- en vaatziekten, kanker en dementie. Onderzoek toont aan dat een koolhydraatarm voedingspatroon, meer bewegen en minder stress insulineresistentie kunnen verminderen. Diabetes type 1 kan hierbij niet worden omgekeerd.
  - Bij mensen met diabetes type 2 bereikte 57 procent van de deelnemers op een koolhydraatarm dieet na zes maanden remissie (HbA1c onder 6,5%), tegenover 31 procent op een controledieet (risicoverschil 0,32). (bron: Goldenberg JZ, Day A, Brinkworth GD, et al. Efficacy and safety of low and very low carbohydrate diets for type 2 diabetes remission: systematic review and meta-analysis of published and unpublished randomized trial data. BMJ. 2021;372:m4743. doi:10.1136/bmj.m4743, 2021, https://doi.org/10.1136/bmj.m4743)
  - In de PURE-studie onder 135.335 mensen in 18 landen ging de hoogste koolhydraatinname samen met 28 procent meer kans op overlijden (HR 1,28), terwijl de hoogste vetinname samenhing met 23 procent minder kans op overlijden (HR 0,77). (bron: Dehghan M, Mente A, Zhang X, et al. Associations of fats and carbohydrate intake with cardiovascular disease and mortality in 18 countries from five continents (PURE): a prospective cohort study. Lancet. 2017;390(10107):2050-2062. doi:10.1016/S0140-6736(17)32252-3, 2017, https://doi.org/10.1016/S0140-6736(17)32252-3)
  - Bij mensen met diabetes type 2 verlaagt gestructureerde lichaamsbeweging het HbA1c met gemiddeld 0,67 procentpunt, en bij meer dan 150 minuten per week met 0,89 procentpunt (meta-analyse van 47 RCT's, 8.538 deelnemers). (bron: Umpierre D, Ribeiro PAB, Kramer CK, et al. Physical activity advice only or structured exercise training and association with HbA1c levels in type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis. JAMA. 2011;305(17):1790-1799. doi:10.1001/jama.2011.576, 2011, https://doi.org/10.1001/jama.2011.576)
  - Bij volwassenen met diabetes verlaagde een koolhydraatarm dieet (minder dan 26 procent van de energie uit koolhydraten) het HbA1c met 0,47 procentpunt na drie maanden en 0,36 procentpunt na zes maanden (meta-analyse van 25 RCT's, 2.412 deelnemers). (bron: Sainsbury E, Kizirian NV, Partridge SR, et al. Effect of dietary carbohydrate restriction on glycemic control in adults with diabetes: a systematic review and meta-analysis. Diabetes Res Clin Pract. 2018;139:239-252. doi:10.1016/j.diabres.2018.02.026, 2018, https://doi.org/10.1016/j.diabres.2018.02.026)
  - In Nederland heeft 12 procent van de volwassenen met obesitas diabetes type 2 en 6 procent van de mensen met matig overgewicht, tegenover 2 procent van de mensen zonder overgewicht. (bron: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Meer obesitas en diabetes bij volwassenen met armoederisico. 2022 (cijfers 2021), 2022, https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/40/meer-obesitas-en-diabetes-bij-volwassenen-met-armoederisico)
- [5 stappen om succesvol te stoppen met roken](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/5-stappen-om-succesvol-te-stoppen-met-roken): Stoppen met roken lukt beter met een plan dan met wilskracht alleen. Ontdek 5 concrete stappen om je voor te bereiden op een rookvrij leven.
  > JLAM legt uit dat succesvol stoppen met roken vijf stappen vraagt: motivatie vastleggen, methode en stopdatum kiezen, begeleiding en hulpmiddelen overwegen, rookmomenten in kaart brengen en een plan maken voor lastige momenten. Terugval komt vaak voor en hoort bij het proces.
  - Rokers met de hoogste motivatie om te stoppen doen binnen zes maanden veel vaker een stoppoging dan rokers met de laagste motivatie (OR 6,8). (bron: Kotz D, Brown J, West R. Predictive validity of the Motivation To Stop Scale (MTSS): a single-item measure of motivation to stop smoking. Drug Alcohol Depend. 2013;128(1-2):15-19. doi:10.1016/j.drugalcdep.2012.07.012. PMID: 22943961., 2013, https://doi.org/10.1016/j.drugalcdep.2012.07.012)
  - Rokers die bij een stoppoging bewezen effectieve ondersteuning gebruiken, zoals begeleiding en medicatie, kunnen daarmee hun slaagkans verdubbelen tot verdrievoudigen (2 tot 3 keer hogere odds). (bron: Clinical Practice Guideline Treating Tobacco Use and Dependence 2008 Update Panel, Liaisons, and Staff. A clinical practice guideline for treating tobacco use and dependence: 2008 update. Am J Prev Med. 2008;35(2):158-176. doi:10.1016/j.amepre.2008.04.009. PMID: 18617085., 2008, https://doi.org/10.1016/j.amepre.2008.04.009)
  - Volledig rookvrije werkplekken hangen samen met 3,8 procentpunt minder rokende werknemers en gemiddeld 3,1 sigaretten per dag minder bij werknemers die blijven roken. (bron: Fichtenberg CM, Glantz SA. Effect of smoke-free workplaces on smoking behaviour: systematic review. BMJ. 2002;325(7357):188. doi:10.1136/bmj.325.7357.188. PMID: 12142305., 2002, https://doi.org/10.1136/bmj.325.7357.188)
- [Stoppen met roken: voordelen en tips om het vol te houden](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/stoppen-met-roken): Stoppen met roken heeft direct effect op je gezondheid. Lees welke voordelen je kunt verwachten en ontdek tips om blijvend te stoppen.
  > Stoppen met roken levert op elke leeftijd gezondheidswinst op: al na 20 minuten dalen hartslag en bloeddruk, en na 12 maanden is het risico op coronaire hartziekten ongeveer gehalveerd. De meeste mensen hebben meerdere pogingen nodig voordat stoppen blijvend lukt, en begeleiding vergroot die kans aanzienlijk.
  - Levenslange zware rokers hebben 23% kans om voor hun 65e te overlijden, tegenover 7% bij niet-rokers. (bron: Reep-van den Bergh CMM, Harteloh PPM, Croes EA. Doodsoorzaak nr. 1 bij jonge Nederlanders: de sigaret. Ned Tijdschr Geneeskd. 2017;161:D1991., 2017, https://www.ntvg.nl/artikelen/doodsoorzaak-nr-1-bij-jonge-nederlanders-de-sigaret)
  - Zware rokers verliezen naar schatting gemiddeld 13 levensjaren, matige rokers 9 jaar en lichte rokers 5 jaar. (bron: Reep-van den Bergh CMM, Harteloh PPM, Croes EA. Doodsoorzaak nr. 1 bij jonge Nederlanders: de sigaret. Ned Tijdschr Geneeskd. 2017;161:D1991., 2017, https://www.ntvg.nl/artikelen/doodsoorzaak-nr-1-bij-jonge-nederlanders-de-sigaret)
  - In 2024 overleden in Nederland naar schatting 19.220 mensen aan aandoeningen als gevolg van roken. (bron: VZinfo (RIVM). Roken - gevolgen: sterfte. Cijfers 2024, bron CBS Doodsoorzakenstatistiek., 2024, https://www.vzinfo.nl/roken/gevolgen/sterfte)
  - In 2024 overleden in Nederland naar schatting 1.050 mensen door meeroken (tweedehandsrook), vooral aan longkanker en COPD. (bron: VZinfo (RIVM). Roken - gevolgen: sterfte. Cijfers 2024, bron CBS Doodsoorzakenstatistiek., 2024, https://www.vzinfo.nl/roken/gevolgen/sterfte)
  - Eén jaar na het stoppen met roken is het risico op coronaire hartziekten ongeveer half zo groot als bij iemand die blijft roken. (bron: World Health Organization. Tobacco: health benefits of smoking cessation., 2020, https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/tobacco-health-benefits-of-smoking-cessation)
- [Bloeddruk meten thuis: zo doe je het goed](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bloeddruk-meten-thuis): Bloeddruk meten thuis geeft een betrouwbaarder beeld dan bij de huisarts. Leer welke fouten je vermijdt en hoe je het stap voor stap goed aanpakt.
  > Thuis bloeddruk meten geeft volgens de NHG-richtlijn een betrouwbaarder beeld dan bij de huisarts, mits je veelgemaakte fouten vermijdt. Een volle blaas, gekruiste benen of verkeerde manchetmaat kunnen de uitslag tientallen mmHg vertekenen. Het 722-protocol en een goedgekeurde bovenarmmeter geven het meest betrouwbare beeld; bij thuismeting geldt 135/85 mmHg als grens.
  - Een gewone bloeddrukmeting bij de huisarts herkent maar ongeveer de helft van de mensen met hoge bloeddruk (sensitiviteit 51%), gemeten tegen de 24-uursmeting als referentie. (bron: Viera AJ, Yano Y, Lin FC, et al. Does This Adult Patient Have Hypertension?: The Rational Clinical Examination Systematic Review. JAMA. 2021;326(4):339-347. doi:10.1001/jama.2021.4533. PMID:34313682, 2021, https://doi.org/10.1001/jama.2021.4533)
  - Ongeveer een derde van de onbehandelde mensen met een verhoogde bloeddruk bij de arts blijkt thuis een normale bloeddruk te hebben (wittejashypertensie). (bron: Nuredini G, Saunders A, Rajkumar C, Okorie M. Current status of white coat hypertension: where are we? Ther Adv Cardiovasc Dis. 2020;14:1753944720931637. doi:10.1177/1753944720931637. PMID:32580646, 2020, https://doi.org/10.1177/1753944720931637)
  - Bij thuismeting met een polsmeter had 86% van 721 deelnemers een meetfout van minstens 5 mmHg en 63% een meetfout van minstens 10 mmHg. (bron: Casiglia E, Tikhonoff V, Albertini F, Palatini P. Poor Reliability of Wrist Blood Pressure Self-Measurement at Home: A Population-Based Study. Hypertension. 2016;68(4):896-903. doi:10.1161/HYPERTENSIONAHA.116.07961. PMID:27550911, 2016, https://doi.org/10.1161/HYPERTENSIONAHA.116.07961)
  - Bij vrouwen van middelbare leeftijd was de bovendruk met een volle blaas gemiddeld 4,2 mmHg hoger dan direct na het legen van de blaas. (bron: Choi EJ, Jeong DW, Lee JG, et al. The Impact of Bladder Distension on Blood Pressure in Middle Aged Women. Korean J Fam Med. 2011;32(5):306-310. doi:10.4082/kjfm.2011.32.5.306. PMID:22745868, 2011, https://doi.org/10.4082/kjfm.2011.32.5.306)
- [Grip op stress begint bij je ademhaling](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/grip-op-stress-begint-bij-je-ademhaling): Ontdek in dit artikel hoe ademhaling klachten en stress kan verminderen. Laat je inspireren door Robin de Heij en verbeter je gezondheid.
  > Ademcoach Robin de Heij legt tijdens een webinar uit dat ademhaling functioneert als 'afstandsbediening van het zenuwstelsel'. Rustige ademhalingsoefeningen activeren volgens hem het parasympathische systeem, wat spanning vermindert en herstel bevordert.
- [Migraine en werken: Alex Schonewille over uitval voorkomen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/migraine-en-werk): Ervaar hoe migraine en werk samenhangen en hoe Alex zijn leven omgooide. Lees zijn verhaal en ontdek nieuwe perspectieven op omgaan met migraine.
  > Alex Schonewille kreeg op zijn 33e last van heftige migraineaanvallen en nam ontslag toen zijn werk niet meer te combineren was met de klachten. Als zelfstandig loopbaan- en re-integratiecoach begeleidt hij nu mensen met migraine bij werk en balans. Hij adviseert openheid over migraine, een rustige werkplek en het bespreekbaar maken van klachten met werkgever en collega's.
- [Zonlicht en gezondheid: tussen huidkankerrisico en voordeel](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zonlicht-en-gezondheid-wetenschap): Ontdek hoe zonlicht en gezondheid met elkaar samenhangen. Lees wat de wetenschap weet over huidkanker, vitamine D, stemming en meer. Onderbouwd met 22 bronnen.
  > JLAM legt uit dat UV-straling de belangrijkste oorzaak van huidkanker is, met meer dan 80% toerekenbaar risico voor melanoom. Tegelijk toont onderzoek mogelijke voordelen van zonlicht, zoals minder bijziendheid bij kinderen, stemming en slaap - al zijn die ook zonder zon te bereiken. Verbranding, niet zonblootstelling zelf, is de belangrijkste risicofactor.
  - Dagelijks zonnebrandgebruik verminderde in een gerandomiseerde studie het risico op plaveiselcelcarcinoom van de huid met bijna 40% (rate ratio 0,62). (bron: van der Pols JC, Williams GM, Pandeya N, Logan V, Green AC. Prolonged prevention of squamous cell carcinoma of the skin by regular sunscreen use. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2006;15(12):2546-8. doi:10.1158/1055-9965.EPI-06-0352. PMID 17132769., 2006, https://doi.org/10.1158/1055-9965.EPI-06-0352)
  - Bij kinderen verlaagde meer buitentijd het risico op het ontstaan van bijziendheid met 20 tot 69%, afhankelijk van de wekelijkse buitentijd (7 tot 27 uur per week; OR 0,53 voor de hoogste versus laagste blootstelling). (bron: Li D, Min S, Li X. Is Spending More Time Outdoors Able to Prevent and Control Myopia in Children and Adolescents? A Meta-Analysis. Ophthalmic Res. 2024;67(1):393-404. doi:10.1159/000539229. PMID 38710180., 2024, https://doi.org/10.1159/000539229)
  - In de VITAL-trial met 25.871 deelnemers verlaagden vitamine D-supplementen het risico op kanker (HR 0,96) noch op ernstige hart- en vaatziekten (HR 0,97). (bron: Manson JE, Cook NR, Lee IM, et al. Vitamin D Supplements and Prevention of Cancer and Cardiovascular Disease. N Engl J Med. 2019;380(1):33-44. doi:10.1056/NEJMoa1809944. PMID 30415629., 2019, https://doi.org/10.1056/NEJMoa1809944)
  - Vitamine D-suppletie verlaagde in een meta-analyse van individuele deelnemersdata het risico op een acute luchtweginfectie met 12% (OR 0,88), met het grootste effect bij mensen met een sterk vitamine D-tekort. (bron: Martineau AR, Jolliffe DA, Hooper RL, et al. Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory tract infections: systematic review and meta-analysis of individual participant data. BMJ. 2017;356:i6583. doi:10.1136/bmj.i6583. PMID 28202713., 2017, https://doi.org/10.1136/bmj.i6583)
  - De grootste herhalingsstudie naar zon en melanoom (3.578 patienten in vier landen) vond slechts zwak bewijs dat meer zonblootstelling voor de diagnose samenhangt met een betere melanoom-overleving. (bron: Berwick M, Reiner AS, Paine S, et al. Sun exposure and melanoma survival: a GEM study. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2014;23(10):2145-52. doi:10.1158/1055-9965.EPI-14-0431. PMID 25069694., 2014, https://doi.org/10.1158/1055-9965.EPI-14-0431)
- [Epilepsie: wat kan je van voedingsaanpassingen verwachten?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/voedingsaanpassing-bij-epilepsie): Ontdek hoe gerichte leefstijlaanpassingen en voedingsaanpassing bij epilepsie een rol kunnen spelen bij verbeteren levenskwaliteit.
  > Een ketogeen dieet verandert de energiehuishouding van hersencellen door ketonen te gebruiken in plaats van glucose. Onderzoek toont dat dit bij een deel van de kinderen en volwassenen met epilepsie de aanvalsfrequentie verlaagt, al werkt het niet bij iedereen en blijft medische begeleiding essentieel.
  - Bij kinderen met moeilijk behandelbare epilepsie maakt een ketogeen dieet de kans op minstens 50% minder aanvallen bijna zes keer zo groot als gebruikelijke zorg (RR 5,80) en de kans om aanvalsvrij te worden ruim drie keer zo groot (RR 3,16). (bron: Martin-McGill KJ, Bresnahan R, Levy RG, Cooper PN. Ketogenic diets for drug-resistant epilepsy. Cochrane Database Syst Rev. 2020;6(6):CD001903. doi:10.1002/14651858.CD001903.pub5, 2020, https://doi.org/10.1002/14651858.CD001903.pub5)
  - Bij mensen met epilepsie verbetert regelmatige lichaamsbeweging de kwaliteit van leven met gemiddeld 4,72 procentpunt (95%-BI 0,58-8,86), zonder toename van de aanvalsfrequentie. (bron: Duñabeitia I, Bidaurrazaga-Letona I, Diz JC, Colon-Leira S, García-Fresneda A, Ayán C. Effects of physical exercise in people with epilepsy: A systematic review and meta-analysis. Epilepsy Behav. 2022;137:108959. doi:10.1016/j.yebeh.2022.108959, 2022, https://doi.org/10.1016/j.yebeh.2022.108959)
  - Bij patiënten met therapieresistente epilepsie die een laag-glycemische-indexdieet (een mildere vorm van koolhydraatbeperking) volgden, bereikte na een jaar 53% minstens 50% minder aanvallen en werd 6% volledig aanvalsvrij. (bron: Kim SH, Kang HC, Lee EJ, Lee JS, Kim HD. Low glycemic index treatment in patients with drug-resistant epilepsy. Brain Dev. 2017;39(8):687-692. doi:10.1016/j.braindev.2017.03.027, 2017, https://doi.org/10.1016/j.braindev.2017.03.027)
  - In Nederland registreerden huisartsen in 2024 ongeveer 10.400 nieuwe patiënten met epilepsie (6.000 mannen en 4.400 vrouwen). (bron: Volksgezondheid en Zorg (VZinfo). Epilepsie - cijfers & context. RIVM; 2024, 2024, https://www.vzinfo.nl/epilepsie)
- [Diabetes type 1: wat kun je met therapeutische koolhydraatbeperking bereiken?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/therapeutische-koolhydraatbeperking-bij-diabetes-type-1): Therapeutische koolhydraatbeperking bij diabetes type 1 staat opnieuw in de belangstelling. We bespreken historie, richtlijnpositie en klinische implicaties.
  > JLAM beschrijft therapeutische koolhydraatbeperking bij diabetes type 1: historisch, in richtlijnen en in de klinische praktijk. Onderzoek suggereert meer stabiele glucosewaarden en minder insulinebehoefte, maar sterke reductie vraagt medische begeleiding en monitoring van ketonen en lipiden.
  - In een Duitse dwarsdoorsnedestudie onder 31.119 mensen met diabetes type 1 had 25,5% (n=7926) daarnaast kenmerken van het metabool syndroom (dubbele diabetes); in die groep waren zowel macro- als microvasculaire complicaties verhoogd, onafhankelijk van de glucoseregulatie. (bron: Merger SR, Kerner W, Stadler M, Zeyfang A, Jehle P, Müller-Korbsch M, Holl RW; DPV Initiative. Prevalence and comorbidities of double diabetes. Diabetes Res Clin Pract. 2016;119:48-56. doi:10.1016/j.diabres.2016.06.003. PMID:27449710, 2016, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27449710/)
  - In het grootste beschreven cohort van mensen met diabetes type 1 op een zeer koolhydraatarm voedingspatroon (n=316, gemiddeld 36 gram koolhydraten per dag) bedroeg de gemiddelde zelfgerapporteerde HbA1c 5,67% (circa 39 mmol/mol), met 2% ernstige hypoglykemie (aanval of coma) en 1% ziekenhuisopnames voor ketoacidose in het voorafgaande jaar. (bron: Lennerz BS, Barton A, et al. Management of Type 1 Diabetes With a Very Low-Carbohydrate Diet. Pediatrics. 2018;141(6):e20173349. doi:10.1542/peds.2017-3349. PMID:29735574, 2018, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29735574/)
  - Bij een 32-jarige man met diabetes type 1 die een ketogeen voedingspatroon combineerde met een hybride closed-loop insulinesysteem en tweemaal daagse capillaire ketonmeting, verbeterde de HbA1c na drie maanden naar 5,8% bij een gemiddelde glucose van 107 mg/dL (5,9 mmol/L) en 99% Time in Range over 14 dagen. (bron: Lin AS, Horton WB, Breton MD, Stumpf MM. Capillary Ketone Monitoring-Guided Adaptation of Automated Insulin Delivery to Accommodate a Ketogenic Diet in an Individual With Type 1 Diabetes: Case Study and Literature Review. Clin Diabetes. 2025;43(5):858-860. doi:10.2337/cd25-0068. PMID:41438317, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41438317/)
- [Orthopedische klachten als metabole aandoening?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/orthopedische-klachten-als-metabole-aandoening): Pijn in knie, rug of schouder hangt vaker samen met je stofwisseling dan je denkt. Wat het metabool syndroom met je gewrichten doet, en wat je eraan kunt doen.
  > Orthopedische klachten zoals artrose, peesklachten en Dupuytren hangen vaak samen met metabool syndroom en insulineresistentie. Verhoogde bloedsuiker vormt via AGE's schadelijke crosslinks in collageen en kraakbeen; buikvet produceert ontstekingsstoffen die kraakbeenafbraak versnellen. Leefstijlaanpassingen in beweging, voeding, slaap en stress kunnen deze processen mogelijk afremmen.
  - Bij mensen met diabetes met bijkomende complicaties is de kans op de ziekte van Dupuytren (verkromming van vingers door verhard bindweefsel) ruim 2,5 keer zo groot (OR 2,59). (bron: Kang Y, Stewart M, Patel M, Furniss D, Wiberg A. Modifiable Risk Factors for Prevention in Dupuytren Disease: A UK Biobank Case-Control Study. Plast Reconstr Surg. 2024;153(2):363e-372e. doi:10.1097/PRS.0000000000010774. PMID 37257135., 2024, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37257135/)
  - Bij mensen met diabetes is de kans op een achillespeesblessure ruim zeven keer zo groot (OR 7,22) en op een triggerfinger bijna vier keer zo groot (OR 3,79). (bron: De Luca P, Grieco G, Bargeri S, Colombo C, Guida S, Taiana MM, de Girolamo L. The interplay between metabolic disorders and tendinopathies: Systematic review and meta-analysis. J Exp Orthop. 2025;12(3):e70429. doi:10.1002/jeo2.70429. PMID 40937086., 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40937086/)
  - Sarcopenie (spierverlies) komt bij mensen met diabetes ongeveer drie keer zo vaak voor als bij mensen zonder diabetes, met een gepoolde prevalentie van 18%. (bron: Feng L, Gao Q, Hu K, Wu M, Wang Z, Chen F, Mei F, Zhao L, Ma B. Prevalence and Risk Factors of Sarcopenia in Patients With Diabetes: A Meta-analysis. J Clin Endocrinol Metab. 2022;107(5):1470-1483. doi:10.1210/clinem/dgab884. PMID 34904651., 2022, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34904651/)
- [Dementie voorkomen: hoe verklein je je risico?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/dementie-voorkomen-en-aanpakken-met-leefstijl): Dementie is niet onvermijdelijk. Ontdek welke vormen er zijn en hoe je met leefstijl het risico kunt verlagen en klachten kunt ondersteunen.
  > JLAM legt uit dat dementie een langdurig, multifactorieel proces is waarbij leeftijd en genen een rol spelen, maar leefstijl en omgeving eveneens invloed hebben. Onderzoek schat dat 40-45% van het dementierisico beïnvloedbaar is via voeding, beweging, slaap en sociale verbondenheid. Medicatie heeft daarbij een beperkte, vooral symptomatische rol.
  - De Lancet Commission (2024) schat dat ongeveer 45% van de dementiegevallen wereldwijd voorkomen of uitgesteld zou kunnen worden door 14 beïnvloedbare risicofactoren aan te pakken. (bron: Livingston G, Huntley J, Liu KY, Costafreda SG, Selbæk G, Alladi S, et al. Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. Lancet. 2024;404(10452):572-628. doi:10.1016/S0140-6736(24)01296-0. PMID 39096926, 2024, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39096926/)
  - Mensen die zich het sterkst aan een mediterraan voedingspatroon houden, hebben ongeveer 21% minder kans op cognitieve stoornissen dan wie zich er het minst aan houdt (gepoolde RR 0,79). (bron: Wu L, Sun D. Adherence to Mediterranean diet and risk of developing cognitive disorders: an updated systematic review and meta-analysis of prospective cohort studies. Sci Rep. 2017;7:41317. doi:10.1038/srep41317. PMID 28112268, 2017, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28112268/)
  - Lichamelijk actieve mensen hebben ongeveer 20% minder kans op dementie dan inactieve mensen (gepoolde RR 0,80). (bron: Iso-Markku P, Kujala UM, Knittle K, Polet J, Vuoksimaa E, Waller K. Physical activity as a protective factor for dementia and Alzheimer's disease: systematic review, meta-analysis and quality assessment of cohort and case-control studies. Br J Sports Med. 2022;56(12):701-709. doi:10.1136/bjsports-2021-104981. PMID 35301183, 2022, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35301183/)
  - Volwassenen die op hun 50e, 60e en 70e aanhoudend zes uur of minder slapen, hebben ongeveer 30% meer kans op dementie dan mensen met een normale slaapduur van zeven uur. (bron: Sabia S, Fayosse A, Dumurgier J, van Hees VT, Paquet C, Sommerlad A, et al. Association of sleep duration in middle and old age with incidence of dementia. Nat Commun. 2021;12(1):2289. doi:10.1038/s41467-021-22354-2. PMID 33879784, 2021, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33879784/)
  - In een gerandomiseerde studie bij 51 mensen met milde cognitieve stoornissen of vroege alzheimer verbeterde een intensief leefstijlprogramma na 20 weken de cognitie en het functioneren significant (CGIC p=0,001), terwijl de controlegroep op alle vier de uitkomstmaten verslechterde. (bron: Ornish D, Madison C, Kivipelto M, Kemp C, McCulloch CE, Galasko D, et al. Effects of intensive lifestyle changes on the progression of mild cognitive impairment or early dementia due to Alzheimer's disease: a randomized, controlled clinical trial. Alzheimers Res Ther. 2024;16(1):122. doi:10.1186/s13195-024-01482-z. PMID 38849944, 2024, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38849944/)
- [Burgerwetenschap begint bij mensen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/burgerwetenschap-begint-bij-mensen): Patiënten weten vaak dingen die in geen enkel onderzoek staan. Waarom burgerwetenschap in de zorg geen luxe is, maar een noodzaak.
  > Marco Koning laat zien wat burgerwetenschap in de zorg betekent: gewone mensen die actief meedoen aan onderzoek. Aan de hand van een persoonlijk verhaal over zijn dochter toont hij dat patiënten en naasten kennis dragen die formeel onderzoek vaak mist.
- [Hanno Pijl: waarom de leefstijlbeweging onomkeerbaar is](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hanno-pijl-leefstijlbeweging): Hoe leefstijlgeneeskunde chronische ziekten kan voorkomen en omkeren met voeding, beweging en minder stress. Interview met professor Hanno Pijl.
  > Internist-endocrinoloog Hanno Pijl, tot voor kort hoogleraar diabetologie aan het LUMC, blikt bij zijn pensioen terug op de opkomst van leefstijlgeneeskunde in Nederland. Hij noemt de beweging onomkeerbaar en wijst op 400.000 Nederlanders die ongemerkt diabetes type 2 hebben, naast ruim 1 miljoen mensen met prediabetes. Hij pleit voor nationale screening.
- [Rob van der Wijst: “Ik zie vooral veel potentie in de wijken van Helmond”](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/rob-van-der-wijst-ik-zie-vooral-veel-potentie-in-de-wijken-van-helmond): Rob van der Wijst van Jibb+ vertelt hoe Helmond sport, zorg en welzijn verbindt. Al 1.500 ouderen gescreend op valrisico, met minder valangst als resultaat.
  > Jibb+ in Helmond verbindt sport, zorg en welzijn via meer dan twintig programma's voor alle leeftijden. Sinds 2023 zijn ruim 1.500 ouderen gescreend op valrisico, waarbij twee derde van de deelnemers na een valpreventietraining minder angst had om te vallen. Algemeen Manager Rob van der Wijst benadrukt dat gezond leven niet altijd een vrije keuze is.
- [Fit en energiek blijven tijdens de ramadan](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/fit-en-energiek-blijven-tijdens-de-ramadan): Fit en energiek de ramadan door, zonder middagdip of hoofdpijn? Met deze gezonde keuzes blijf je scherp terwijl je vast.
  > Tijdens de ramadan schakelt het lichaam na verloop van tijd van glucose over op vetverbranding als energiebron. Voeding, beweging, slaap en ontspanning helpen om energiedips tijdens het vasten te beperken.
- [Gezond eten tijdens de ramadan](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gezond-eten-tijdens-de-ramadan): De ramadan is een maand van bezinning, familie en traditie. Zo eet je gezond tussen zonsondergang en zonsopgang en houd je je energie op peil.
  > Tijdens de ramadan kan vasten in Nederland in het voorjaar of de zomer 16 tot 18 uur duren. Onderzoek toont aan dat je lichaam daarbij overschakelt van glucose naar vetverbranding en dat gewichtsverlies (gemiddeld ongeveer 1 kg) meestal tijdelijk is. Mensen met een langdurige aandoening wordt geadviseerd om medicatie en voeding vooraf met hun zorgverlener af te stemmen.
  - Vasten tijdens de ramadan geeft gezonde volwassenen gemiddeld maar een klein gewichtsverlies van ongeveer 1 kg (-1,02 kg, 95%-BI -1,16 tot -0,88), berekend over 85 studies met 4.176 deelnemers. (bron: Jahrami HA, Alsibai J, Clark CCT, Faris MAE. A systematic review, meta-analysis, and meta-regression of the impact of diurnal intermittent fasting during Ramadan on body weight in healthy subjects aged 16 years and above. Eur J Nutr. 2020;59(6):2291-2316. doi:10.1007/s00394-020-02216-1. PMID:32157368, 2020, https://doi.org/10.1007/s00394-020-02216-1)
  - Het gewichtsverlies tijdens de ramadan (gemiddeld -1,24 kg) is grotendeels tijdelijk: het meeste verloren gewicht komt binnen twee weken na de ramadan weer terug (mannen -1,51 kg, vrouwen -0,92 kg). (bron: Sadeghirad B, Motaghipisheh S, Kolahdooz F, Zahedi MJ, Haghdoost AA. Islamic fasting and weight loss: a systematic review and meta-analysis. Public Health Nutr. 2014;17(2):396-406. doi:10.1017/S1368980012005046. PMID:23182306, 2014, https://doi.org/10.1017/S1368980012005046)
  - Ramadanvasten verlaagt het vetpercentage alleen meetbaar bij mensen met overgewicht of obesitas (-1,46%, 95%-BI -2,57 tot -0,35), en niet bij mensen met een normaal gewicht (-0,41%, niet significant). (bron: Fernando HA, Zibellini J, Harris RA, Seimon RV, Sainsbury A. Effect of Ramadan Fasting on Weight and Body Composition in Healthy Non-Athlete Adults: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2019;11(2):478. doi:10.3390/nu11020478. PMID:30813495, 2019, https://doi.org/10.3390/nu11020478)
  - Na vier weken ramadanvasten was bij 51 mensen met overgewicht of obesitas de activiteit van autofagie-genen (het opruimen van oude en beschadigde celonderdelen) toegenomen: LAMP2 ongeveer 4,2 keer, LC3B 1,9 keer en ATG5 1,4 keer hoger dan voor het vasten. (bron: Bou Malhab LJ, Madkour MI, Abdelrahim DN, Eldohaji L, Saber-Ayad M, Eid N, Abdel-Rahman WM, Faris ME. Dawn-to-dusk intermittent fasting is associated with overexpression of autophagy genes: A prospective study on overweight and obese cohort. Clin Nutr ESPEN. 2025;65:209-217. doi:10.1016/j.clnesp.2024.11.002. PMID:39542136, 2025, https://doi.org/10.1016/j.clnesp.2024.11.002)
- [Waarom gedragsverandering zo moeilijk is (en hoe je het makkelijker maakt)](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/waarom-gedragsverandering-moeilijk-is): Veel mensen stoppen te snel met nieuwe gewoontes. Dit artikel legt uit wat er in je brein gebeurt en welke kleine stappen gedragsverandering wél haalbaar maken.
  > Gedragsverandering is moeilijk omdat een groot deel van ons gedrag automatisch verloopt en het bewuste brein snel wordt uitgeschakeld door stress, vermoeidheid of te veel keuzes. Motivatie en discipline schieten daardoor vaak tekort. Kleine stappen, een duidelijk plan, vaste routines en steun uit je sociale en fysieke omgeving helpen om nieuw gedrag wél vol te houden.
  - In een experiment met 112 gezonde deelnemers leidde acute stress tot minder doelgericht en meer automatisch gewoontegedrag, maar alleen bij deelnemers met een lagere werkgeheugencapaciteit. (bron: Quaedflieg CWEM, Stoffregen H, Sebalo I, Smeets T. Stress-induced impairment in goal-directed instrumental behaviour is moderated by baseline working memory. Neurobiol Learn Mem. 2019;158:42-49. doi:10.1016/j.nlm.2019.01.010. PMID 30664942, 2019, https://doi.org/10.1016/j.nlm.2019.01.010)
  - Bij mensen met ADHD reageert het beloningscentrum in de hersenen (het ventrale striatum) minder sterk op het vooruitzicht van een beloning dan bij mensen zonder ADHD - een middelgroot effect (Cohen's d 0,48-0,58) volgens een meta-analyse van fMRI-studies. (bron: Plichta MM, Scheres A. Ventral-striatal responsiveness during reward anticipation in ADHD and its relation to trait impulsivity in the healthy population: a meta-analytic review of the fMRI literature. Neurosci Biobehav Rev. 2014;38:125-134. doi:10.1016/j.neubiorev.2013.07.012. PMID 23928090, 2014, https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2013.07.012)
  - Bij mensen met een bipolaire stoornis hangen problemen met concentratie, geheugen en plannen samen met minder goed dagelijks functioneren (gemiddelde correlatie 0,27; meta-analyse van 22 studies met in totaal 1344 deelnemers). (bron: Depp CA, Mausbach BT, Harmell AL, Savla GN, Bowie CR, Harvey PD, Patterson TL. Meta-analysis of the association between cognitive abilities and everyday functioning in bipolar disorder. Bipolar Disord. 2012;14(3):217-226. doi:10.1111/j.1399-5618.2012.01011.x. PMID 22548895, 2012, https://doi.org/10.1111/j.1399-5618.2012.01011.x)
- [Verbinding: waarom goede relaties je gezondheid beschermen en hoe je daaraan werkt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/sociale-verbinding-gezondheid): Sterke sociale banden verlagen je sterfterisico met 50%. Ontdek hoe verbinding je gezondheid beschermt en krijg concrete tips om je relaties te versterken.
  > Sterke sociale banden hangen samen met een 50% hogere overlevingskans en sociale isolatie verhoogt het sterfterisico met 32%. Het effect van weinig verbinding op de levensduur is vergelijkbaar met het roken van 15 sigaretten per dag. Beweging, samen eten en voldoende slaap versterken sociale verbinding.
- [2diabeat: samen werken aan een gezondere wijk](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/2diabeat-samen-werken-aan-een-gezondere-wijk): 2diabeat is een landelijk programma dat diabetes type 2 aanpakt in de wijk. Lees over de wijkaanpak, de mensen erachter en hoe jij kunt meedoen.
  > 2diabeat is een landelijk programma van vijf organisaties dat diabetes type 2 aanpakt via een wijkgerichte aanpak met vier pijlers: bewustwording, verbinding, versnellers en borging. Meer dan 100 wijken in Nederland doen mee, met activiteiten zoals het Hartcheckpunt en groepsconsulten. Een SROI-analyse in Wijdemeren laat een baten van €4,10 per geïnvesteerde euro zien.
  - Bij 232 mensen met diabetes type 2 in de online community van Je Leefstijl Als Medicijn daalde het gewicht in het eerste jaar met gemiddeld 7,2 kg bij vrouwen en 7,4 kg bij mannen. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2). doi:10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID 41502575., 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
  - Deelnemers met diabetes type 2 in de online community van Je Leefstijl Als Medicijn verloren in het eerste jaar gemiddeld 8,9 cm buikomvang bij vrouwen en 8,5 cm bij mannen. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2). doi:10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID 41502575., 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
  - De langetermijnbloedsuikerwaarde (HbA1c) van deelnemers met diabetes type 2 in de Je Leefstijl Als Medicijn-community daalde in het eerste jaar met 14,5 mmol/mol bij vrouwen en 9,1 mmol/mol bij mannen. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2). doi:10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID 41502575., 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
  - Van de mensen met diabetes type 2 die hun metingen deelden in de online community van Je Leefstijl Als Medicijn bleef 44% langer dan een jaar actief rapporteren, met behoud van de verbeteringen in gewicht en buikomvang. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2). doi:10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID 41502575., 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
- ["Ja dokter, ik ben nu eenmaal een Bourgondiër"](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ja-dokter-ik-ben-nu-eenmaal-een-bourgondier): Jicht heette ooit de ziekte van koningen. Vandaag wijst het vooral op je stofwisseling. Zo geniet je als Bourgondiër met een gezond lijf.
  > Zorgprofessional Hans van Kuijk plaatst de moderne Bourgondiër naast de middeleeuwse. Jicht kwam voor aan het Bourgondische hof en gold als teken van welvaart. Vandaag wijst jicht vooral op insulineresistentie. Genieten kan, maar met aandacht voor je stofwisseling.
- [Bewust Bekwaam bij Epilepsie: de speurtocht naar ‘wat werkt voor mij?’](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bewust-bekwaam-bij-epilepsie): Ontdek Bewust Bekwaam bij Epilepsie: praktische, wetenschappelijke kennis over epilepsie en leefstijl voor wie met medicatie onvoldoende geholpen is.
  > JLAM en EpilepsieNL begeleidden tien mensen met epilepsie in een zes maanden durend zelfonderzoek naar stressmanagement, beweging en voeding. Deelnemers gebruikten wearables en wekelijkse reflectie om te ontdekken wat voor hen werkte, van minder stress door natuurwandelingen tot minder aanvallen bij een ketogeen dieet. Alle deelnemers wilden hun nieuwe gewoontes voortzetten.
  - Wereldwijd hebben naar schatting zo'n 50 miljoen mensen epilepsie; tot 70% van hen zou met anti-epileptica aanvalsvrij kunnen worden, wat betekent dat de behandeling bij ongeveer een derde onvoldoende controle over de aanvallen geeft. (bron: World Health Organization. Epilepsy fact sheet. Geneva: WHO; 2024., 2024, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/epilepsy)
  - Bij mensen met epilepsie verbetert lichaamsbeweging de kwaliteit van leven met gemiddeld 4,72 procentpunt (95%-BI 0,58-8,86; p=0,03), blijkt uit een meta-analyse van 14 studies met 331 deelnemers. (bron: Duñabeitia I, Bidaurrazaga-Letona I, Diz JC, Colon-Leira S, García-Fresneda A, Ayán C. Effects of physical exercise in people with epilepsy: A systematic review and meta-analysis. Epilepsy Behav. 2022;137:108959. doi:10.1016/j.yebeh.2022.108959. PMID:36399947, 2022, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36399947/)
  - Bij volwassenen en adolescenten met medicatieresistente epilepsie haalt ongeveer 23% met het Modified Atkins-dieet een halvering (>=50%) van de aanvallen, met een sterk verhoogde kans ten opzichte van de controlegroep (relatief risico 6,47; 95%-BI 1,60-26,14). (bron: Manral M, Tripathi S, Rawat D, Tripathi M. Modified Atkins Diet in Adolescents and Adults with Drug Resistant Epilepsy: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Epilepsy Res. 2024;14(1):1-8. doi:10.14581/jer.24001. PMID:38978527, 2024, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38978527/)
- [Leververvetting: silent killer waar artsen voor waarschuwen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leververvetting-is-geen-onschuldig-bijverschijnsel): 'Leververvetting is geen ‘onschuldig bijverschijnsel', maar een waarschuwing dat er iets ernstig mis is'
  > Internist Yvo Sijpkens stelt dat leververvetting (MASLD) wijst op metabole disfunctie en insulineresistentie, niet op onschuldig overgewicht. In een casus verbeterden bij een persoon van 34 jaar binnen 70 dagen leverwaarden, bloeddruk en insuline dankzij therapeutische koolhydraatbeperking. MASLD is volgens Sijpkens niet altijd volledig omkeerbaar, wel vaak beïnvloedbaar.
- ['Dokter heb ik nu jicht?'](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/dokter-heb-ik-nu-jicht): Rode, pijnlijke teen? Bij 90% van de mensen met jicht ligt de oorzaak niet in voeding, maar in verminderde uraatuitscheiding door de nieren.
  > JLAM legt uit dat jicht meestal geen 'te veel vlees en bier'-aandoening is. In circa 90% van de gevallen ontstaat een verhoogde uraatwaarde doordat de nieren uraat minder goed uitscheiden, vaak door insulineresistentie. Jicht geldt zo als vroege risicomarker voor de stofwisseling.
  - Bij 133 niet-diabetische jichtpatiënten was de nierklaring van urinezuur omgekeerd gecorreleerd met insulineresistentie: hoe hoger de insulineresistentie, hoe minder urinezuur de nieren uitscheidden. (bron: Perez-Ruiz F, Aniel-Quiroga MA, Herrero-Beites AM, Chinchilla SP, Garcia-Erauskin G, Merriman T. Renal clearance of uric acid is linked to insulin resistance and lower excretion of sodium in gout patients. Rheumatol Int. 2015;35(9):1519-24. doi:10.1007/s00296-015-3242-0, 2015, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25763991/)
  - In de nieren wordt ongeveer 90 procent van het gefilterde urinezuur weer teruggeresorbeerd in de proximale niertubuli, waardoor de nieren grotendeels bepalen hoe hoog de uraatwaarde in het bloed is. (bron: Ahn EY, So MW. The pathogenesis of gout. J Rheum Dis. 2025;32(1):8-16. doi:10.4078/jrd.2024.0054, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39712248/)
  - Ongeveer twee derde van de uitscheiding van urinezuur verloopt via de nieren en een derde via de darm. (bron: Ahn EY, So MW. The pathogenesis of gout. J Rheum Dis. 2025;32(1):8-16. doi:10.4078/jrd.2024.0054, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39712248/)
  - Van de mannen met een urinezuurwaarde boven 9,0 mg/dl ontwikkelt ongeveer 22 procent binnen vijf jaar jicht; een hoge uraatwaarde is dus een risicomarker en geen zekerheid. (bron: Ahn EY, So MW. The pathogenesis of gout. J Rheum Dis. 2025;32(1):8-16. doi:10.4078/jrd.2024.0054, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39712248/)
  - Bij mensen met symptoomloze hoge urinezuurwaarden had slechts 24 procent daadwerkelijk urinezuurkristallen in gewrichten of pezen op een dual-energy CT-scan. (bron: Ahn EY, So MW. The pathogenesis of gout. J Rheum Dis. 2025;32(1):8-16. doi:10.4078/jrd.2024.0054, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39712248/)
- [MS en leefstijl: zeven vragen aan Erna Bekink](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ms-en-leefstijl-zeven-vragen-aan-erna-bekink): MS en leefstijl: lees hoe Erna Bekink met voeding en zelfmanagement haar MS beter leerde hanteren en anderen inspireert.
  > Erna Bekink kreeg in 2019 de diagnose Primair Progressieve MS en probeerde eerst een ketogeen en later een carnivoor voedingspatroon. Ze meldt minder ontstekingen, minder vermoeidheid en geen nieuwe MS-verschijnselen sinds die aanpassing. Erna noemt dit expliciet een individuele ervaring (N=1), geen bewezen behandeling.
- [Zo word je buddy. Jouw ervaringen zijn goud waard](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijlbuddy): Als buddy voor Je Leefstijl Als Medicijn help je anderen. Jouw ervaringen met leefstijlverandering zijn goud waard!
  > Je Leefstijl Als Medicijn zoekt ervaringsdeskundigen die als leefstijlbuddy anderen steunen bij hun leefstijlaanpassing. Buddy's voeren korte 1-op-1-gesprekken van 20-30 minuten, krijgen een avondtraining en toegang tot de Leefstijlcommunity. De pilot staat open voor mensen met ervaring met migraine of niet-aangeboren hersenletsel.
- [Gezond gedrag volhouden is uitdagend. Een buddy kan je helpen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/individuele-steun-leefstijlbuddies): Een gezonde leefstijl kan uitdagend zijn. Hoe voorkom je dat je terugvalt in ongezonde gewoontes? Leefstijlbuddies houden je bij de les.
  > Je Leefstijl Als Medicijn biedt een Leefstijlbuddy-programma waarin ervaringsdeskundige vrijwilligers mensen helpen gezonde gewoontes vol te houden. Het programma is voorlopig beschikbaar voor mensen met migraine en niet-aangeboren hersenletsel (NAH), via de Leefstijlcommunity.
- [Beter slapen? 5 tips voor een slaapproof slaapkamer](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/beter-slapen-slaapproof-slaapkamer): Slecht slapen ligt niet altijd aan stress: ook je slaapkamer speelt mee. Maak je slaapomgeving slaapproof met deze praktische aanpassingen.
  > JLAM beschrijft vijf voorwaarden voor een slaapproof slaapkamer: donker, koel en fris, stil, opgeruimd en schermvrij. Kleine aanpassingen zoals verduisterende gordijnen, een lagere kamertemperatuur en het weren van schermen kunnen bijdragen aan een betere nachtrust. Houden slaapproblemen ondanks deze aanpassingen aan, dan is overleg met de huisarts aan te raden.
  - Bij volwassenen die gewoonlijk 5 uur in plaats van 8 uur per nacht slapen, is het verzadigingshormoon leptine gemiddeld 15,5% lager, wat de eetlust vergroot. (bron: Taheri S, Lin L, Austin D, Young T, Mignot E. Short sleep duration is associated with reduced leptin, elevated ghrelin, and increased body mass index. PLoS Med. 2004;1(3):e62. doi:10.1371/journal.pmed.0010062, 2004, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15602591/)
- [Mineralen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/mineralen): Mineralen zijn essentiële voedingsstoffen. Lees wat ze doen in je lichaam, hoe opname werkt en welke voedingsmiddelen er rijk aan zijn.
  > JLAM legt uit dat mineralen zoals calcium, magnesium, kalium en ijzer nodig zijn voor botopbouw, spierwerking, energie en weerstand. Gevarieerd eten met zuivel, vlees, vis, noten, zaden, groenten en fruit levert de meeste mineralen. Vitamine D en C ondersteunen de opname van calcium en ijzer.
- [Waar zit selenium in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-selenium): Selenium beschermt je cellen en is nodig voor je schildklier. Bekijk de rijkste voedingsbronnen, de dagelijkse behoefte en de bovengrens.
  > Selenium is een mineraal dat celbescherming, schildklierfunctie en immuunsysteem ondersteunt. Paranoten, oesters, vis en vlees behoren tot de rijkste voedingsbronnen. Al één tot twee paranoten per dag kunnen al een groot deel van de dagelijkse seleniumbehoefte leveren.
- [Waarom zijn omega-3-vetzuren gezond?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/waarom-zijn-omega-3-vetzuren-gezond): Wat zijn omega-3-vetzuren en waarom zijn ze zo belangrijk voor je gezondheid? Lees ook hoeveel je ervan nodig hebt.
  > Omega-3-vetzuren (ALA, EPA en DHA) dragen bij aan een gezond hart, een goede hersenfunctie en gezonde ogen. De Gezondheidsraad adviseert dagelijks 200 milligram EPA en DHA en 1% van de calorieën uit ALA, wat je meestal haalt met één portie vette vis per week. Hoge doseringen supplementen (vanaf 1 gram per dag) kunnen het risico op een onregelmatige hartslag licht verhogen.
  - De European Food Safety Authority (EFSA) concludeerde in 2012 dat een aanvullende inname van EPA en DHA samen tot 5 gram per dag geen veiligheidsrisico oplevert voor volwassenen. (bron: EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on the Tolerable Upper Intake Level of eicosapentaenoic acid (EPA), docosahexaenoic acid (DHA) and docosapentaenoic acid (DPA). EFSA Journal. 2012;10(7):2815. doi:10.2903/j.efsa.2012.2815. PMID 42016086., 2012, https://doi.org/10.2903/j.efsa.2012.2815)
  - Een meta-analyse van 7 grote trials met 81.210 deelnemers vond dat omega-3-supplementen het risico op boezemfibrilleren (een onregelmatige hartslag) met 25% verhoogden (HR 1,25), met een groter risico bij doseringen boven 1 gram per dag (HR 1,49). (bron: Gencer B, Djousse L, Al-Ramady OT, Cook NR, Manson JE, Albert CM. Effect of Long-Term Marine omega-3 Fatty Acids Supplementation on the Risk of Atrial Fibrillation in Randomized Controlled Trials of Cardiovascular Outcomes: A Systematic Review and Meta-Analysis. Circulation. 2021;144(25):1981-1990. doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.121.055654. PMID 34612056., 2021, https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.121.055654)
  - Een meta-analyse van 8 gerandomiseerde trials met 638 zwangere en pas bevallen vrouwen vond dat omega-3-suppletie depressieve klachten matig verminderde (SMD 0,65). (bron: Zhang MM, Zou Y, Li SM, Wang L, Sun YH, Shi L, Lu L, Bao YP, Li SX. The efficacy and safety of omega-3 fatty acids on depressive symptoms in perinatal women: a meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Transl Psychiatry. 2020;10(1):193. doi:10.1038/s41398-020-00886-3. PMID 32555188., 2020, https://doi.org/10.1038/s41398-020-00886-3)
- [Waar zit zink in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-zink): Ontdek de 12 beste voedingsbronnen van zink en hoe ze bijdragen aan een gezond voedingspatroon.
  > Zink ondersteunt onder meer het immuunsysteem, weefselherstel, energieproductie en een gezonde huid, haar en nagels. Oesters, rundvlees en spinazie behoren tot de rijkste voedingsbronnen van zink, waarbij dierlijke bronnen doorgaans beter opneembaar zijn dan plantaardige.
- [Waar zit koper in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-koper): Koper helpt bij de opname van ijzer en bij de aanmaak van bindweefsel. Bekijk de rijkste voedingsbronnen en de dagelijkse behoefte.
  > Koper is een mineraal dat bijdraagt aan energieproductie, bloedvorming, immuunfunctie en de gezondheid van huid, bloedvaten en zenuwstelsel. Een tekort is zeldzaam, maar kan leiden tot vermoeidheid, zwakke spieren en trage wondgenezing.
- [Waar zit jodium in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-jodium): Jodium is nodig voor je schildklier en je stofwisseling. Bekijk in welke voeding jodium zit, hoeveel je nodig hebt en waaraan je een tekort herkent.
  > JLAM legt uit dat jodium onmisbaar is voor de aanmaak van schildklierhormonen T4 en T3, die stofwisseling, energie en ontwikkeling beïnvloeden. Het lichaam kan jodium niet zelf aanmaken en is afhankelijk van voeding zoals zeewier, vis, schaaldieren, zuivel, eieren en gejodeerd zout.
- [Waar zit mangaan in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-mangaan): Mangaan speelt een rol bij je botten en je stofwisseling. Bekijk in welke voeding mangaan zit en hoeveel je er per dag van nodig hebt.
  > Mangaan is een mineraal dat mogelijk bijdraagt aan botopbouw, de stofwisseling van koolhydraten en vetten, en de vorming van antioxidanten. Het komt vooral voor in plantaardige voeding zoals volkoranen, noten, groenten en bessen, en in mosselen als dierlijke bron. Een tekort is zeldzaam en komt vooral voor bij een zeer eenzijdig voedingspatroon.
- [Mealpreppen: gezond eten zonder elke dag te koken](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/mealpreppen-gezond-eten-zonder-elke-dag-te-koken): Gezond eten zonder elke dag te koken: met mealpreppen bereid je meerdere maaltijden tegelijk. Dat scheelt tijd, energie en keuzestress.
  > Mealpreppen houdt in dat je maaltijden of ingrediënten vooraf klaarmaakt, bijvoorbeeld door dubbel te koken of maaltijden in bulk te bereiden. Onderzoek suggereert dat dit helpt om minder terug te vallen op gemakkelijke, ongezonde keuzes en om beter grip te houden op portiegroottes en regelmaat van eten.
- [Waar zit chroom in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-chroom-en-hun-rol-in-je-voeding): Chroom speelt mee in je bloedsuikerhuishouding. Bekijk in welke voeding chroom zit, hoeveel je nodig hebt en waaraan je een tekort herkent.
  > Chroom is een spoormineraal dat een ondersteunende rol lijkt te spelen bij insulinewerking en bloedsuikerregulatie. Bronnen zijn onder meer biergist, broccoli, mosselen en runderlever. Er bestaat geen officieel vastgestelde chroomdeficiëntie, al worden lage chroomspiegels soms in verband gebracht met minder stabiele bloedsuikers.
- [Eenvoudig en gezond koken: 6 tips](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/eenvoudig-en-gezond-koken-6-tips): Zonder recept gezond koken? Met deze 6 tips leer je de basis van gezond koken, zodat je zelf aan de slag kunt en je favoriete gerechten gezonder maakt.
  > JLAM geeft praktische tips om zonder recept gezonder te koken: kruiden in plaats van zout, zelfgemaakte marinades en sauzen, en stomen of stoven om voedingsstoffen te behouden. Een scheutje olie levert al snel 100 kcal op, dus doseren met een eetlepel helpt.
  - Bij broccoli behoudt stomen 83 tot 100% van de onderzochte vitamines (vitamine C, B6 en foliumzuur) in 5 minuten, terwijl koken in water in diezelfde tijd maar 45 tot 64% overhoudt. (bron: Petersen MA. (1993). Influence of sous vide processing, steaming and boiling on vitamin retention and sensory quality in broccoli florets. Z Lebensm Unters Forsch. 197(4):375-80. DOI: 10.1007/BF01242064, 1993, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8249480/)
  - In een studie naar bereidingswijzen van groenten gaf koken in water het grootste verlies van vitamine C; over alle bereidingen liep de vitamine-C-retentie uiteen van 0 tot 91,1%. (bron: Lee S, Choi Y, Jeong HS, Lee J, Sung J. (2018). Effect of different cooking methods on the content of vitamins and true retention in selected vegetables. Food Sci Biotechnol. 27(2):333-342. DOI: 10.1007/s10068-017-0281-1, 2018, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30263756/)
- [Hoe ga je om met emotie-eten?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-ga-je-om-met-emotie-eten): Grijp je bij stress naar chocolade of chips zonder echte honger? Dat is emotie-eten. Lees hoe het ontstaat en hoe je er beter mee omgaat.
  > Emotie-eten is de neiging om te eten als reactie op emoties zoals stress, verveling of verdriet, vaak ontstaan in de jeugd. Het geeft kortdurend een goed gevoel via dopamine, maar lost de onderliggende emotie niet op. Emoties erkennen, gezond slapen en mild zijn voor jezelf verminderen de neiging om naar eten te grijpen.
- [Altijd spanning? Zo ontstaat langdurige stress en herken je het](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/altijd-spanning-zo-ontstaat-langdurige-stress-en-herken-je-het): Langdurige stress ontstaat als je lichaam te lang 'aan' blijft staan. Lees hoe dit ontstaat, welke signalen je herkent en wat je kunt doen.
  > JLAM legt uit dat langdurige stress ontstaat wanneer spanning te lang aanhoudt of steeds terugkeert, waardoor het lichaam onvoldoende herstelt. Signalen zijn te herkennen in lichaam, emoties, gedachten en gedrag. Langdurige stress verstoort de balans tussen het sympathische en parasympathische zenuwstelsel en kan het immuunsysteem verzwakken.
- [Bewegen tijdens werk: 9 praktische tips](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bewegen-tijdens-werk): Te lang zitten vergroot de kans op hart- en vaatziekten en diabetes. Met deze makkelijke gewoonten beweeg je meer tijdens je werkdag, ook op kantoor.
  > Elke beweging tijdens werk telt, ook lichte activiteit zoals traplopen of even wandelen. Onderzoek onder circa 8.000 mensen laat zien dat 30 minuten verspreide activiteit per dag het risico op overlijden met ongeveer 17% verlaagt. Kleine aanpassingen zoals staand vergaderen en rekoefeningen helpen dit doel haalbaar te maken.
  - In een onderzoek onder 7.999 Amerikaanse volwassenen van 45 jaar en ouder hing het vervangen van 30 minuten zitten per dag door lichte beweging samen met een 17% lager risico op overlijden (HR 0,83). (bron: Diaz KM, Duran AT, Colabianchi N, Judd SE, Howard VJ, Hooker SP. Potential Effects on Mortality of Replacing Sedentary Time With Short Sedentary Bouts or Physical Activity: A National Cohort Study. Am J Epidemiol. 2019;188(3):537-544. doi:10.1093/aje/kwy271. PMID 30551177, 2019, https://doi.org/10.1093/aje/kwy271)
  - In de SMART Work & Life-studie onder 756 kantoormedewerkers zat de groep met een zit-sta-bureau na 12 maanden 63,7 minuten per dag minder dan de controlegroep, en de groep zonder zo'n bureau 22,2 minuten minder. (bron: Edwardson CL, Maylor BD, Biddle SJH, et al. A multicomponent intervention to reduce daily sitting time in office workers: the SMART Work & Life three-arm cluster RCT. Public Health Res (Southampt). 2023;11(6):1-229. doi:10.3310/DNYC2141. PMID 37786938, 2023, https://doi.org/10.3310/DNYC2141)
  - In hetzelfde onderzoek onder 756 kantoormedewerkers rapporteerden deelnemers die minder gingen zitten dat ze zich energieker, alerter, meer gefocust en productiever voelden. (bron: Edwardson CL, Maylor BD, Biddle SJH, et al. A multicomponent intervention to reduce daily sitting time in office workers: the SMART Work & Life three-arm cluster RCT. Public Health Res (Southampt). 2023;11(6):1-229. doi:10.3310/DNYC2141. PMID 37786938, 2023, https://doi.org/10.3310/DNYC2141)
  - De Gezondheidsraad adviseert in de Beweegrichtlijnen 2017 dat volwassenen wekelijks ten minste tweeenhalf uur (150 minuten) matig intensief bewegen, aangevuld met spier- en botversterkende activiteiten. (bron: Gezondheidsraad. Beweegrichtlijnen 2017. Den Haag: Gezondheidsraad; 2017. Publicatienr. 2017/08 (NL-gezagsbron, geen DOI), 2017, https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2017/08/22/beweegrichtlijnen-2017)
- [Beter omgaan met stress met ademhalingsoefeningen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/beter-omgaan-met-stress-met-ademhalingsoefeningen): Volledig stressvrij leven is bijna onmogelijk, maar met ademhalingsoefeningen geef je je lichaam elke dag een moment van herstel. Zo pak je het aan.
  > Stress maakt de ademhaling hoog, snel en oppervlakkig, waardoor het lichaam spanning langer vasthoudt. Bewuste, langzame buik- en middenrifademhaling activeert het parasympathische zenuwstelsel, verlaagt de hartslag en verbetert de hartslagvariatie. Ademhalingsoefeningen verminderen niet de oorzaak van stress, maar helpen het lichaam wel sneller terug te schakelen naar rust.
- [5 ademhalingsoefeningen voor stress en ontspanning](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/5-ademhalingsoefeningen-voor-minder-stress): Je ademhaling is een directe knop om te ontspannen. Vijf oefeningen die je overal kunt doen, met uitleg wanneer je welke gebruikt.
  > Ademhalingsoefeningen vertragen en verdiepen je ademhaling, waardoor je lichaam sneller schakelt van spanning naar ontspanning. Ze verminderen de lichamelijke stressreactie, maar pakken de oorzaak van stress niet aan. Regelmatig oefenen maakt het effect groter en duurzamer.
- [Zo eet je gezond tijdens je zwangerschap](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zo-eet-je-gezond-tijdens-je-zwangerschap): Zwanger? Gefeliciteerd! Zo eet je tijdens je zwangerschap zo gezond mogelijk voor jou en je kindje, en hier let je op.
  > JLAM legt uit dat de energiebehoefte tijdens de zwangerschap toeneemt met gemiddeld 70 tot 500 kcal per dag, afhankelijk van het trimester. Voedingsmiddelen zoals rauwe vis, rauw vlees, lever en alcohol worden afgeraden vanwege een verminderde afweer tijdens de zwangerschap. Cafeïne kan met mate, tot maximaal 200 mg per dag.
  - Zwangere vrouwen hebben volgens de Gezondheidsraad gemiddeld 80 kcal per dag extra nodig in het eerste trimester, 310 kcal in het tweede en 570 kcal in het derde trimester - eten voor twee is dus niet nodig. (bron: Gezondheidsraad. Voedingsnormen voor energie: referentiewaarden voor de dagelijkse energietoevoer. Advies nr. 2022/19. Den Haag: Gezondheidsraad; 2022., 2022, https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/2022/08/16/advies-voedingsnormen-voor-energie)
  - In een systematische review van 12 studies kwam bij zwangere vrouwen in 3 studies gemiddeld de helft van de dagelijkse energie uit ultrabewerkte voeding en in de overige studies zo'n 20-30%; vrouwen die veel ultrabewerkt aten, kregen minder peulvruchten, groente, fruit en eiwitbronnen binnen. (bron: Akyakar B, Yildiran H, Bountziouka V. Ultra-processed Food Intake During Pregnancy and its Impact on Maternal Diet Quality and Weight Change: A Systematic Review of Observational Studies. Curr Nutr Rep. 2024;13(4):800-814. doi:10.1007/s13668-024-00580-6. PMID: 39370494., 2024, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39370494/)
  - Bij zwangere vrouwen lijkt een matige cafeïne-inname van minder dan 200 mg per dag geen belangrijke bijdragende factor voor een miskraam of vroeggeboorte, aldus de Amerikaanse beroepsvereniging van gynaecologen (ACOG). (bron: American College of Obstetricians and Gynecologists. ACOG Committee Opinion No. 462: Moderate caffeine consumption during pregnancy. Obstet Gynecol. 2010;116(2 Pt 1):467-468. doi:10.1097/AOG.0b013e3181eeb2a1. PMID: 20664420., 2010, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20664420/)
- [Een nieuwe fase voor Healthy Habits Coaching onder de vleugels van Je Leefstijl Als Medicijn](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/healthy-habits-coaching): Individuele peer support door ervaringsdeskundigen wordt in de zorg nog weinig ingezet. Je Leefstijl Als Medicijn schaalt Healthy Habits Coaching op.
  > Stichting Je Leefstijl Als Medicijn neemt in 2026 het peercoachingprogramma Healthy Habits Coaching over van Special Heroes Nederland. Het programma, eerder getest in een pilot met ongeveer 50 deelnemers, richt zich eerst op mensen met migraine en niet-aangeboren hersenletsel en werkt met vrijwillige ervaringsdeskundige coaches.
- [Peer support helpt mensen om diabetes type 2 te verslaan, zegt BMJ](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/peer-support-helpt-mensen-om-diabetes-t2-te-verslaan): Peer support helpt mensen met diabetes type 2 hun gezondheid verbeteren via leefstijl, zonder extra zorg of medicatie, blijkt uit BMJ-onderzoek.
  > Een peer-reviewed studie in BMJ Nutrition, Prevention & Health toont dat deelnemers aan de peer-supportaanpak van Je Leefstijl Als Medicijn in het eerste jaar gemiddeld ruim 7 kilo afvielen en hun buikomtrek met 9 centimeter afnam. Het onderzoek van Leyden Academy en LUMC volgde ruim 230 deelnemers die vrijwillig hun gezondheidsdata deelden.
  - Mensen met diabetes type 2 die deelnamen aan de online peer-supportcommunity van Je Leefstijl Als Medicijn vielen in het eerste jaar gemiddeld 7,2 kilo af (vrouwen) tot 7,4 kilo (mannen). (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, Van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2). doi:10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID: 41502575, 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
  - Bij deelnemers met diabetes type 2 in de online peer-supportcommunity nam de buikomtrek in het eerste jaar gemiddeld af met 8,9 centimeter bij vrouwen en 8,5 centimeter bij mannen. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, Van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2). doi:10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID: 41502575, 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
  - De langetermijnbloedsuikerwaarde (HbA1c) van deelnemers met diabetes type 2 daalde in het eerste jaar van deelname aan de peer-supportcommunity met gemiddeld 14,5 mmol/mol bij vrouwen en 9,1 mmol/mol bij mannen. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, Van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2). doi:10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID: 41502575, 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
  - De nuchtere bloedsuiker van deelnemers met diabetes type 2 in de peer-supportcommunity daalde in het eerste jaar met gemiddeld 1,15 mmol/L bij vrouwen en 0,49 mmol/L bij mannen. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, Van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2). doi:10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID: 41502575, 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
  - Van de 232 deelnemers met diabetes type 2 die hun metingen deelden in de online peer-supportcommunity bleef 44 procent langer dan een jaar actief betrokken - opvallend, omdat eerdere peer-supportstudies vaak maar enkele weken tot 6 maanden follow-up hadden. (bron: Raad DCJ, Koome AM, Noordam R, Pijl H, Van Bodegom D. Your Lifestyle As Medicine: the impact of a citizen initiative for people with type 2 diabetes using peer coaching and self-management. BMJ Nutr Prev Health. 2025;8(2). doi:10.1136/bmjnph-2025-001362. PMID: 41502575, 2025, https://doi.org/10.1136/bmjnph-2025-001362)
- [Vitaminen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/vitaminen): Vitaminen zijn essentiële voedingsstoffen. Lees wat ze doen in je lichaam, hoe opname werkt en welke voedingsmiddelen er rijk aan zijn.
  > Vitaminen zijn nutriënten die het lichaam meestal niet zelf aanmaakt, met uitzondering van vitamine D, K en niacine. Ze worden onderverdeeld in vetoplosbare vitaminen (A, D, E, K) en wateroplosbare vitaminen (B, C), die elk op een eigen manier in de dunne darm worden opgenomen.
- [18 bronnen van vitamine K2 en hun rol in je voeding](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/18-bronnen-van-vitamine-k2): Vitamine K2 stuurt calcium naar je botten in plaats van naar je bloedvaten. Bekijk de 18 rijkste bronnen en hoeveel je er per dag van nodig hebt.
  > Vitamine K2 activeert het eiwit osteocalcine, dat calcium naar de botten transporteert in plaats van naar de bloedvaten. Gefermenteerde producten zoals natto en zuurkool, en dierlijke producten zoals kaas, eidooiers en lever zijn belangrijke bronnen. Onderzoek suggereert een samenhang met botdichtheid en slagaderverkalking, al is niet alles hierover uitgekristalliseerd.
- [Waar zit fosfor in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-fosfor): Fosfor houdt je botten en tanden sterk en werkt samen met calcium. Bekijk in welke voeding fosfor zit en hoeveel je per dag nodig hebt.
  > Fosfor is een mineraal dat kan bijdragen aan botopbouw, energiestofwisseling en celstructuur. Een tekort is zeldzaam en komt vooral voor bij eenzijdige voeding. Champignons, sint-jakobsschelpen en heek behoren tot de fosforrijkste voedingsmiddelen.
- [Waar zit foliumzuur in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-foliumzuur): Foliumzuur is nodig voor de aanmaak van rode bloedcellen en extra belangrijk rond een zwangerschap. Bekijk de rijkste bronnen en de dagelijkse behoefte.
  > Foliumzuur (vitamine B11, natuurlijke vorm folaat) speelt een rol bij celaanmaak, bloedvorming en de ontwikkeling van het zenuwstelsel, vooral tijdens de vroege zwangerschap. Groene bladgroenten, witlof, spinazie en asperges staan in de top-12 van voedingsbronnen; ook peulvruchten, lever en volkorenproducten zijn goede bronnen.
- [12 bronnen van ijzer: waar zit veel ijzer in?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-ijzer): Waar zit ijzer in? Twaalf bronnen van ijzer, het verschil tussen plantaardig en dierlijk ijzer en hoe je de opname van plantaardig ijzer helpt.
  > IJzer speelt een sleutelrol bij zuurstoftransport via hemoglobine, energieproductie en het immuunsysteem. Vermoeidheid, bleekheid en concentratieproblemen kunnen wijzen op een tekort. Spinazie, lever, oesters en mosselen behoren tot de ijzerrijkste voedingsbronnen, waarbij vitamine C de opname van plantaardig ijzer bevordert.
- [Slaap: hoe het je lichaam helpt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-slaap-je-lichaam-helpt): Goede slaap ondersteunt herstel, energie en mentale rust. Lees hoe slaap je lichaam helpt bij chronische en neurologische klachten.
  > JLAM legt uit dat slaap een actief herstelproces is dat lichaam en hersenen ondersteunt bij chronische en neurologische aandoeningen. Onderzoek toont dat 7-9 uur slaap per nacht bloedsuiker, bloeddruk, geheugen en stemming positief beïnvloedt. Niet-medicamenteuze aanpakken zoals slaapeducatie en cognitieve gedragstherapie werken volgens meerdere studies effectiever dan slaapmedicatie.
  - Een overzicht van 11 systematische reviews (samen ruim 4,4 miljoen deelnemers uit 30 landen) vond dat 7 tot 8 uur slaap per nacht het gunstigst samenhangt met de gezondheid bij volwassenen. (bron: Chaput JP, Dutil C, Featherstone R, Ross R, Giangregorio L, Saunders TJ, et al. Sleep duration and health in adults: an overview of systematic reviews. Appl Physiol Nutr Metab. 2020;45(10 Suppl 2):S218-S231. doi:10.1139/apnm-2020-0034. PMID 33054337., 2020, https://doi.org/10.1139/apnm-2020-0034)
  - Cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid (CGT-I) verkort bij volwassenen met chronische slapeloosheid de inslaaptijd met gemiddeld 19 minuten en de tijd wakker na het inslapen met 26 minuten (meta-analyse van 20 gerandomiseerde studies, 1162 deelnemers). (bron: Trauer JM, Qian MY, Doyle JS, Rajaratnam SMW, Cunnington D. Cognitive Behavioral Therapy for Chronic Insomnia: A Systematic Review and Meta-analysis. Ann Intern Med. 2015;163(3):191-204. doi:10.7326/M14-2841. PMID 26054060., 2015, https://doi.org/10.7326/M14-2841)
- [Chronische lage rugpijn: wat helpt echt?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/chronische-lage-rugklachten): Chronische lage rugklachten beperken het dagelijks leven. Lees welke factoren zoals houding, stress en beweging meespelen en wat je er zelf aan kunt doen.
  > JLAM legt uit dat chronische lage rugpijn samenhangt met metabole factoren zoals overgewicht en insulineresistentie, naast beweging, slaap en stress. Onderzoek toont dat leefstijlaanpassingen chronische ontstekingsreacties verminderen en zo pijn verlichten. Passieve behandelingen en NSAIDs geven volgens de aangehaalde studies doorgaans beperkte, tijdelijke verlichting.
  - Wie meer dan 100 minuten per dag wandelt heeft ongeveer 23% minder kans op chronische lage rugpijn dan wie minder dan 78 minuten per dag wandelt (RR 0,77). (bron: Haddadj R, Nordstoga AL, Nilsen TIL, Skarpsno ES, Kongsvold A, Flaaten M, Schipperijn J, Bach K, Mork PJ. Volume and Intensity of Walking and Risk of Chronic Low Back Pain. JAMA Network Open. 2025;8(6):e2515592. doi:10.1001/jamanetworkopen.2025.15592, 2025, https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2025.15592)
  - Mensen met obesitas (BMI 30-34,9) hebben 36% meer kans om chronische lage rugpijn te ontwikkelen dan mensen met een normaal gewicht (RR 1,36); bij vrouwen met ernstige obesitas (BMI 35 of hoger) is dat 68% (RR 1,68). (bron: Heuch I, Heuch I, Hagen K, Zwart JA. Overweight and obesity as risk factors for chronic low back pain: a new follow-up in the HUNT Study. BMC Public Health. 2024;24. doi:10.1186/s12889-024-20011-z, 2024, https://doi.org/10.1186/s12889-024-20011-z)
  - Van de mensen met acute lage rugpijn ontwikkelt 4 tot 25% uiteindelijk chronische lage rugpijn. (bron: Nieminen LK, Pyysalo LM, Kankaanpaa MJ. Prognostic factors for pain chronicity in low back pain: a systematic review. Pain Reports. 2021;6(1):e919. doi:10.1097/PR9.0000000000000919, 2021, https://doi.org/10.1097/PR9.0000000000000919)
  - In 2020 hadden wereldwijd naar schatting 619 miljoen mensen last van lage rugpijn; naar verwachting stijgt dit tot 843 miljoen mensen in 2050. (bron: World Health Organization. Low back pain (fact sheet). Geneva: WHO; 2023., 2023, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/low-back-pain)
- [Artrose: wat helpt tegen de pijn, en wat niet?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/artrose-ontcijferd): Is artrose gewoon slijtage? Nee. Lees wat voeding, gewichtsverlies en de juiste beweging doen voor je pijn en je gewrichten, ook als je al klachten hebt.
  > Artrose ontstaat door een combinatie van leeftijd, overgewicht, blessures en lichte aanhoudende ontstekingen, niet alleen door slijtage. Onderzoek toont dat leefstijlaanpassingen zoals bewegen, mediterraan of plantaardig eten en gewichtsverlies de pijn en het functioneren bij artrose vaak net zo goed of beter verbeteren dan medicatie, met kleine tot middelgrote effecten en minder bijwerkingen.
  - Bij artrose verhoogde langdurig diclofenac-gebruik (langer dan 180 dagen) het risico op rontgenologische verergering van heupartrose 2,4-voudig (OR 2,4) en van knieartrose 3,2-voudig (OR 3,2), vergeleken met kortdurend gebruik. (bron: Reijman M, Bierma-Zeinstra SMA, Pols HAP, Koes BW, Stricker BHC, Hazes JMW. Is there an association between the use of different types of nonsteroidal antiinflammatory drugs and radiologic progression of osteoarthritis? The Rotterdam Study. Arthritis Rheum. 2005;52(10):3137-42. doi:10.1002/art.21357. PMID:16200593, 2005, https://doi.org/10.1002/art.21357)
  - In een netwerk-meta-analyse van 217 gerandomiseerde studies met 15.684 mensen met knieartrose gaf aerobe beweging waarschijnlijk een grote verbetering in pijn (gestandaardiseerd gemiddeld verschil -1,19 op middellange termijn). (bron: Yan L, Li D, Xing D, et al. Comparative efficacy and safety of exercise modalities in knee osteoarthritis: systematic review and network meta-analysis. BMJ. 2025;391:e085242. doi:10.1136/bmj-2025-085242. PMID:41093618, 2025, https://doi.org/10.1136/bmj-2025-085242)
  - In een Australische cohortstudie maakte 38% van de vrouwen met artrose na de diagnose minstens een gezonde leefstijlverandering (zoals afvallen of minder zitten), tegenover 28% van de vrouwen zonder artrose. (bron: Ng N, Parkinson L, Brown WJ, Moorin R, Peeters GMEEG. Lifestyle behaviour changes associated with osteoarthritis: a prospective cohort study. Sci Rep. 2024;14(1):6242. doi:10.1038/s41598-024-54810-6. PMID:38485979, 2024, https://doi.org/10.1038/s41598-024-54810-6)
  - In het IDEA-onderzoek bij oudere volwassenen met overgewicht en knieartrose verloren deelnemers met dieet plus beweging na 18 maanden gemiddeld 10,6 kg (11,4% van hun gewicht), tegenover 1,8 kg (2,0%) bij alleen beweging, met minder pijn en beter functioneren. (bron: Messier SP, Mihalko SL, Legault C, et al. Effects of intensive diet and exercise on knee joint loads, inflammation, and clinical outcomes among overweight and obese adults with knee osteoarthritis: the IDEA randomized clinical trial. JAMA. 2013;310(12):1263-73. doi:10.1001/jama.2013.277669. PMID:24065013, 2013, https://doi.org/10.1001/jama.2013.277669)
  - Bij mensen met knieartrose gaf laaggedoseerde visolie (0,45 g omega-3 per dag) na 2 jaar een grotere verbetering in pijn en functie dan hooggedoseerde visolie (4,5 g omega-3 per dag). (bron: Hill CL, March LM, Aitken D, et al. Fish oil in knee osteoarthritis: a randomised clinical trial of low dose versus high dose. Ann Rheum Dis. 2016;75(1):23-9. doi:10.1136/annrheumdis-2014-207169. PMID:26353789, 2016, https://doi.org/10.1136/annrheumdis-2014-207169)
- [Waar zit magnesium in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-magnesium): Ontdek de 12 beste voedingsbronnen van magnesium en hoe ze bijdragen aan een gezond voedingspatroon.
  > Magnesium is betrokken bij honderden lichaamsprocessen, waaronder spierontspanning, energieproductie en zenuwactiviteit. Een tekort kan samengaan met vermoeidheid, spierkrampen en concentratieproblemen. Groene bladgroenten zoals spinazie en rucola, en zaden zoals hennepzaad en pompoenpitten, behoren tot de magnesiumrijkste voedingsmiddelen.
- [Waar zit natrium in? 12 bronnen en tekort aanvullen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-natrium-en-hun-rol-in-je-voeding): Ontdek de 12 beste voedingsbronnen van natrium en hoe ze bijdragen aan een gezond voedingspatroon.
  > Natrium speelt een rol bij vochtbalans, zenuwgeleiding en spiercontractie. Een tekort kan duizeligheid, spierkrampen en vermoeidheid veroorzaken, terwijl een teveel het risico op hoge bloeddruk kan verhogen. Bij koolhydraatarme of ketogene voedingspatronen stijgt de natriumbehoefte, omdat het lichaam meer natrium via urine uitscheidt.
- [Waar zit kalium in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-kalium-en-hun-rol-in-je-voeding): Kalium is betrokken bij spierwerking, vochtbalans en zenuwprikkels. Lees wat het mineraal doet, wat een tekort betekent en in welke voeding het zit.
  > Kalium is een mineraal dat samen met natrium de vochtbalans, spierwerking en zenuwprikkels in het lichaam ondersteunt. Groenten zoals spinazie, boerenkool en bleekselderij zijn natuurlijke kaliumbronnen. Een tekort ontstaat vooral bij een voedingspatroon met veel bewerkte producten en weinig verse groenten.
- [Waar zit calcium in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-calcium): Ontdek de 12 beste voedingsbronnen van calcium en hoe ze bijdragen aan een gezond voedingspatroon.
  > Calcium draagt vooral bij aan sterke botten en tanden, maar speelt mogelijk ook een rol bij spiercontractie, zenuwgeleiding en de hormoonbalans. Groene bladgroenten zoals boerenkool en rucola, gefermenteerde producten zoals kimchi, en zuivel zoals yoghurt en kaas zijn voorbeelden van calciumrijke voeding.
- [Waar zit biotine in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-biotine-en-hun-rol-in-je-voeding): Biotine (vitamine B8) helpt bij het omzetten van voeding in energie en bij gezond haar en gezonde nagels. Bekijk waar het in zit en hoeveel je nodig hebt.
  > Biotine (vitamine B7 of B8) is een wateroplosbaar B-vitamine dat helpt bij de omzetting van voedingsstoffen in energie en meespeelt bij de gezondheid van huid, haar en nagels. Het komt voor in dierlijke bronnen zoals eieren en lever en in plantaardige bronnen zoals noten, zaden en spinazie. Een tekort komt niet vaak voor, maar kan samenhangen met eenzijdige voeding of langdurig antibioticagebruik.
- [Waar zit vitamine K1 in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-vitamine-k1-en-hun-rol-in-je-voeding): Vitamine K1 is nodig voor de bloedstolling en zit vooral in groene groenten. Bekijk de rijkste bronnen en het verschil met vitamine K2.
  > Vitamine K1 (phylloquinon) speelt een rol bij bloedstolling en wondgenezing en wordt opgeslagen in de lever. Groene bladgroenten zoals amarant, peterselie, waterkers en spinazie behoren tot de rijkste voedingsbronnen. Het lichaam zet K1 slechts beperkt om in het actievere vitamine K2.
- [Waar zit vitamine E in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-vitamine-e-en-hun-rol-in-je-voeding): Vitamine E beschermt je cellen tegen schade. Bekijk in welke voeding vitamine E zit en hoeveel je er per dag van nodig hebt.
  > JLAM legt uit dat vitamine E als antioxidant celschade beperkt en bijdraagt aan huid- en immuunfunctie. Groenten zoals koriander, andijvie en spinazie zijn rijke bronnen. Een tekort is zeldzaam bij een gevarieerd voedingspatroon, al vormen bepaalde aandoeningen een risicofactor.
- [Omega-6-vetzuren: veroorzaken ze laaggradige ontsteking?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/veroorzaakt-inname-van-omega-6-vetzuren-laaggradige-ontsteking): Zijn omega 6-vetzuren ontstekingsbevorderend? De angst voor zonnebloemolie en margarine getoetst aan wat er bij mensen is gemeten.
  > JLAM concludeert dat omega-6-vetzuren, ondanks de hardnekkige mythe, geen laaggradige ontsteking veroorzaken bij mensen. Gerandomiseerde studies en grote biomarkeronderzoeken tonen geen stijging van ontstekingsmarkers bij hogere omega-6-inname. Voldoende omega-3 (EPA/DHA) blijkt belangrijker dan het verlagen van omega-6.
  - In een gerandomiseerd voedingsonderzoek van acht weken bij 42 volwassenen met onbehandelde hoge cholesterolwaarden waren er geen verschillen in ontstekingsmarkers (CRP, IL-6, TNF-alfa, IL-1-beta) of stollingsmarkers tussen een voeding rijk aan omega-6-olie en een voeding rijk aan olijfolie. (bron: Prater MC, Scheurell AR, Paton CM, Cooper JA. No Observed Difference in Inflammatory and Coagulation Markers Following Diets Rich in n-6 Polyunsaturated Fat vs Monounsaturated Fat in Adults With Untreated Hypercholesterolemia: A Randomized Trial. J Acad Nutr Diet. 2024;124(2):205-214.e1. doi:10.1016/j.jand.2023.08.127. PMID:37619782, 2024, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37619782/)
  - In de UK Biobank (85.425 volwassenen, gemiddeld 12,7 jaar gevolgd) hadden mensen met de hoogste omega-6/omega-3-verhouding in het bloed 26% meer kans om te overlijden dan mensen met de laagste verhouding (hoogste versus laagste kwintiel, +26%, HR 1,26, 95%-BI 15-38%), en 31% meer kans op sterfte door hart- en vaatziekten. (bron: Zhang Y, Sun Y, Yu Q, Song S, Brenna JT, Shen Y, Ye K. Higher ratio of plasma omega-6/omega-3 fatty acids is associated with greater risk of all-cause, cancer, and cardiovascular mortality: a population-based cohort study in UK Biobank. eLife. 2024;12:e90132. doi:10.7554/eLife.90132. PMID:38578269, 2024, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38578269/)
  - In diezelfde UK Biobank-studie hing juist een hoger omega-3-gehalte in het bloed samen met 31% minder kans op overlijden door alle oorzaken (hoogste versus laagste kwintiel, HR 0,69, 95%-BI 0,63-0,76), wat erop wijst dat een scheve verhouding vooral een tekort aan omega-3 signaleert. (bron: Zhang Y, Sun Y, Yu Q, Song S, Brenna JT, Shen Y, Ye K. Higher ratio of plasma omega-6/omega-3 fatty acids is associated with greater risk of all-cause, cancer, and cardiovascular mortality: a population-based cohort study in UK Biobank. eLife. 2024;12:e90132. doi:10.7554/eLife.90132. PMID:38578269, 2024, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38578269/)
  - Een systematische review van gerandomiseerde studies vond dat extra inname van arachidonzuur het arachidonzuurgehalte in het bloed al vanaf 80 mg per dag verhoogt, maar tot minstens 1.000-1.500 mg per dag geen nadelige effecten geeft op ontstekingsmarkers, bloedstolling of immuunfunctie bij volwassenen. (bron: Calder PC, Campoy C, Eilander A, Fleith M, Forsyth S, Larsson PO, et al. A systematic review of the effects of increasing arachidonic acid intake on PUFA status, metabolism and health-related outcomes in humans. Br J Nutr. 2019;121(11):1201-1214. doi:10.1017/S0007114519000692. PMID:31130146, 2019, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31130146/)
  - Een systematische review van 15 gerandomiseerde onderzoeken bij gezonde volwassenen liet zien dat het verhogen van linolzuur (de plantaardige omega-6-voorloper) in de voeding geen enkele ontstekingsmarker deed stijgen, waaronder CRP, fibrinogeen, cytokines, adhesiemoleculen en TNF-alfa. (bron: Johnson GH, Fritsche K. Effect of dietary linoleic acid on markers of inflammation in healthy persons: a systematic review of randomized controlled trials. J Acad Nutr Diet. 2012;112(7):1029-1041.e15. doi:10.1016/j.jand.2012.03.029. PMID:22889633, 2012, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22889633/)
- [Beweging, de motor van gezond leven](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/beweging-de-motor-van-gezond-leven): Chronische aandoeningen nemen toe. Ontdek waarom beweging één van de krachtigste manieren is om diabetes, hartziekten en pijnklachten te voorkomen.
  > Aerobe training, krachttraining, HIIT en yoga bieden elk specifieke voordelen bij langdurige aandoeningen zoals diabetes type 2, hart- en vaatziekten en overgewicht. Krachttraining vermindert vetmassa met behoud van spiermassa, yoga verlaagt depressieve klachten tot 45% en kent de hoogste therapietrouw (60-70%). Begeleiding vermindert blessurerisico en beweegangst.
  - Bij mensen met diabetes type 2 verlaagt regelmatig bewegen het langetermijn-bloedsuikergehalte (HbA1c): intervaltraining (HIIT) geeft de grootste daling met 0,61 procentpunt (95%-BI -0,84 tot -0,37) en krachttraining de kleinste met 0,40 procentpunt (95%-BI -0,59 tot -0,21). (bron: Garcia SP, Cureau FV, Iorra FQ, Bottino LG, Monteiro LERC, Leivas G, Umpierre D, Schaan BD. Effects of exercise training and physical activity advice on HbA1c in people with type 2 diabetes: A network meta-analysis of randomized controlled trials. Diabetes Res Clin Pract. 2025 Mar;221:112027. doi:10.1016/j.diabres.2025.112027. PMID: 39904457., 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39904457/)
  - Bij mensen met diabetes type 2 en een gezond gewicht verlaagde negen maanden krachttraining het HbA1c met 0,44 procentpunt (95%-BI -0,78 tot -0,12), en dat was effectiever dan alleen duurtraining. (bron: Kobayashi Y, Long J, Dan S, Johannsen NM, Talamoa R, Raghuram S, Chung S, Kent K, Basina M, Lamendola C, et al. Strength training is more effective than aerobic exercise for improving glycaemic control and body composition in people with normal-weight type 2 diabetes: a randomised controlled trial. Diabetologia. 2023 Oct;66(10):1897-1907. doi:10.1007/s00125-023-05958-9. PMID: 37493759., 2023, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37493759/)
  - Bij mensen met kransslagaderziekte vermindert krachttraining boven op duurtraining het vetpercentage met 2,2 procentpunt meer dan duurtraining alleen (95%-BI -3,5 tot -0,9) en verhoogt het de vetvrije massa met 0,78 kg (95%-BI 0,39 tot 1,17). (bron: Terada T, Pap R, Thomas A, Wei R, Noda T, Visintini S, Reed JL. Effects of muscle strength training combined with aerobic training versus aerobic training alone on cardiovascular disease risk indicators in patients with coronary artery disease: a systematic review and meta-analysis of randomised clinical trials. Br J Sports Med. 2024 Oct 22;58(20):1225-1234. doi:10.1136/bjsports-2024-108530. PMID: 39214675., 2024, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39214675/)
- [Maculadegeneratie: kun je de achteruitgang afremmen?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/maculadegeneratie-wat-kun-je-met-leefstijl-bereiken): Leefstijl speelt een grote rol bij maculadegeneratie. Lees hoe voeding, beweging en stoppen met roken LMD kunnen voorkomen en vertragen.
  > JLAM legt uit dat leeftijdsgebonden maculadegeneratie (LMD) niet te genezen is, maar door leefstijl wel af te remmen. Onderzoek toont dat stoppen met roken, meer bewegen, een mediterraan voedingspatroon en het AREDS2-supplement de progressie kunnen vertragen en het risico op ontwikkeling met 50% of meer kunnen verlagen.
  - Bij mensen van 55 jaar en ouder is een sterke navolging van het mediterrane dieet geassocieerd met 41% minder kans op het ontwikkelen van een vergevorderde vorm van leeftijdsgebonden maculadegeneratie (HR 0,59). (bron: Merle BMJ, Colijn JM, Cougnard-Grégoire A, et al. Mediterranean Diet and Incidence of Advanced Age-Related Macular Degeneration: The EYE-RISK Consortium. Ophthalmology. 2019;126(3):381-390. doi:10.1016/j.ophtha.2018.08.006, 2019, https://doi.org/10.1016/j.ophtha.2018.08.006)
  - Mensen die lichamelijk actief zijn hebben 41% minder kans op een vergevorderde (late) vorm van leeftijdsgebonden maculadegeneratie (OR 0,59). (bron: McGuinness MB, Le J, Mitchell P, et al. Physical Activity and Age-related Macular Degeneration: A Systematic Literature Review and Meta-analysis. Am J Ophthalmol. 2017;180:29-38. doi:10.1016/j.ajo.2017.05.016, 2017, https://doi.org/10.1016/j.ajo.2017.05.016)
  - Mensen die het meest ultrabewerkte voeding eten hebben 28% meer kans op leeftijdsgebonden maculadegeneratie dan mensen die er het minst van eten (HR 1,28). (bron: Hu J, Yao Y, Ge T, et al. Ultra-processed foods consumption and risk of age-related eye diseases: a prospective cohort study with UK biobank. Eur J Nutr. 2024;63(8):3175-3186. doi:10.1007/s00394-024-03498-5, 2024, https://doi.org/10.1007/s00394-024-03498-5)
  - Matige alcoholconsumptie is geassocieerd met 19% meer kans op een vroeg stadium van leeftijdsgebonden maculadegeneratie (OR 1,19). (bron: Zhang J, Mitsuhashi T, Matsuo T, et al. Alcohol Consumption and Age-related Macular Degeneration: A Systematic Review and Dose-response Meta-analysis. Curr Eye Res. 2021;46(12):1900-1907. doi:10.1080/02713683.2021.1942070, 2021, https://doi.org/10.1080/02713683.2021.1942070)
  - Bij 89% van de patiënten met een vergevorderde (late) vorm van leeftijdsgebonden maculadegeneratie is er sprake van een verhoogd genetisch risico. (bron: Colijn JM, Meester-Smoor M, Verzijden T, et al. Genetic Risk, Lifestyle, and Age-Related Macular Degeneration in Europe: The EYE-RISK Consortium. Ophthalmology. 2021;128(7):1039-1049. doi:10.1016/j.ophtha.2020.11.024, 2021, https://doi.org/10.1016/j.ophtha.2020.11.024)
- [Activiteitenverslag 2025 | Stichting Je Leefstijl Als Medicijn](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/activiteitenverslag-2025-stichting-je-leefstijl-als-medicijn): Activiteitenverslag 2025 van JLAM: waarom leefstijl nodig is, hoe we mensen ondersteunen en welke projecten we uitvoeren voor bereik en impact.
  > Het activiteitenverslag 2025 van Stichting Je Leefstijl Als Medicijn beschrijft de groei van website-bezoek, social media-bereik en supportgroepen, de ontwikkeling van AI-chatbot Lampie en nieuwe leefstijlprogramma's. Het team groeide van vier naar twaalf medewerkers en de inkomsten stegen van €198.351 naar ruim €400.000.
- [Obesitas en leefstijl: zeven vragen aan Tineke Bakker](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl-en-obesitas-zeven-vragen-aan-tineke-bakker): Maak kennis met vrijwilliger Tineke Bakker, initiatiefnemer van Gezond Westfriesland, en ontdek wat haar motiveert om anderen te helpen gezonder te leven.
  > Tineke Bakker richtte in 2023 Gezond Westfriesland op, een laagdrempelig leefstijlinitiatief in Bovenkarspel. Wekelijks komen twaalf tot vijftien buurtgenoten samen voor kookworkshops, wandelingen en supportgroepen. Bakker en haar man verloren zelf 14 en 20 kilo dankzij een leefstijlprogramma van Je Leefstijl Als Medicijn.
- [MASLD (leververvetting): wat je zelf kunt doen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leververvetting-masld): Leververvetting (MASLD) is in een vroeg stadium vaak omkeerbaar. Lees waaraan je het herkent en wat voeding, beweging en gewichtsverlies aan je lever doen.
  > MASLD komt voor bij ongeveer 25-30% van de bevolking en ontstaat door metabole disfunctie zoals insulineresistentie. In vroege stadia is de aandoening vaak omkeerbaar met leefstijlaanpassingen zoals therapeutische koolhydraatbeperking, bewegen en beter slapen. Bij MASH of fibrose is herstel lastiger, al kunnen medicijnen zoals GLP-1-agonisten dan ondersteunen.
- [Handleiding gezondheidsbijeenkomsten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/handleiding-gezondheidsbijeenkomsten): In ruim honderd wijken activeren gezondheidsbijeenkomsten inwoners en maken ze het leefstijlaanbod zichtbaar. Met deze handleiding start je er zelf een.
  > JLAM deelt een handleiding voor het opzetten van gezondheidsbijeenkomsten in wijken. De handleiding is ontwikkeld binnen het programma 2diabeat en bevat tips, inspiratie en video's over onder meer Positieve Gezondheid en het Leefstijlroer.
- [Na een zwaar getekend leven is Mirjam er nog: “ik blijf kijken naar wat wél kan”](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/na-een-zwaar-getekend-leven-is-mirjam-er-nog): Mirjam Hiemstra overwon een toxische relatie en zware misdiagnoses. Lees hoe ze met leefstijlaanpassingen herstelde van de auto-immuunziekten SLE en Sjögren.
  > JLAM deelt het verhaal van Mirjam Hiemstra-Oberman, die na een toxische relatie met zware medicatie diabetes type 2 en de auto-immuunaandoeningen SLE en Sjögren ontwikkelde. Met vasten, intermittent fasting, een ketogeen voedingspatroon en voedingssupplementen kreeg ze meer grip op haar klachten, al bleven de aandoeningen aanwezig.
- [30 tips voor een zorgeloze kerst met aandacht voor je leefstijl](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/30-tips-voor-een-zorgeloze-kerst): Vier een zorgeloze kerst met 30 tips voor eten, rust en gezelligheid als je een chronische aandoening hebt. Ontdek hoe jij ontspannen kunt genieten.
  > Drie ervaringsdeskundigen met migraine, colitis ulcerosa en diabetes type 2 delen hoe ze kerst vieren zonder hun voedingspatroon los te laten. Hun tips gaan over vooraf plannen, overleggen met mede-koks en bewust omgaan met alcohol en suiker.
- [Gauko Kuiken over onze recepten: laat het dieetdenken los](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gauko-kuiken-de-man-achter-onze-recepten): Maak kennis met Gauko Kuiken, de kok achter onze koolhydraatarme recepten. Lees hoe hij leefstijl en koken combineert en laat je inspireren.
  > Gauko Kuiken, voormalig kok en cateraar, ontwikkelt koolhydraatarme recepten voor Je Leefstijl Als Medicijn. Hij verving zetmeelrijke producten door groenten en houdt een eetwindow van acht uur aan volgens het intermittent fasting-principe. Zijn advies: begin klein en vervang één maaltijd per keer.
- [Gezond Helmond vijf jaar sterk](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/lokale-aanpak-gezond-helmond): Wat verklaart het succes van de lokale gezondheidsaanpak in Helmond? In Gezond Helmond trekken de gemeente, zorg, welzijnswerk, bedrijven en burgers samen op.
  > Helmond ontwikkelde de afgelopen vijf jaar een lokale gezondheidsaanpak via #GezondHelmond, een netwerk van meer dan honderd partners. Initiatieven zijn onder meer een leefstijlloket in het Elkerliek Ziekenhuis, het Suikerhuis voor mensen met diabetes type 2 en gezondheidsbeleid bij werkgevers.
- [Grote update voor Lampie: persoonlijker, betrouwbaarder en visueler](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/grote-update-voor-lampie-persoonlijker-betrouwbaarder-en-visueler): Lampie, de AI-assistent van Je Leefstijl Als Medicijn, kreeg een grote update: sterkere kennisbasis, spraak en persoonlijkere, visuelere antwoorden.
  > Lampie, de AI-assistent van JLAM, heeft een update gekregen met spraakfunctie, visuele antwoorden en toegang tot 12 talen. De kennisbasis is uitgebreid en Lampie toont nu ruim 1.750 recepten en 4.470 leefstijlprofessionals. Sinds lancering beantwoordde Lampie meer dan 13.000 vragen.
- [Hoe Zuid-Holland Zuid méér uit de gecombineerde leefstijlinterventie haalt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gecombineerde-leefstijlinterventie-zuid-holland-zuid): In Zuid-Holland Zuid haalt Stichting Prachtig ZIJN méér uit de gecombineerde leefstijlinterventie. Een interview met initiatiefnemer Miranda Koster-Janssen.
  > In Zuid-Holland Zuid werken bijna vijftig GLI-aanbieders, vier zorggroepen, de GGD en huisartsen samen via Stichting Prachtig ZIJN aan een betere gecombineerde leefstijlinterventie. Leefstijlcoach Miranda Koster-Janssen vertelt dat dit leidde tot gespecialiseerde GLI-programma's voor onder meer mensen met neurologische aandoeningen, en een pilot met peer support met Je Leefstijl Als Medicijn.
- [HIIT-training: wat het is en hoe je veilig begint](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hiit-training): Ontdek hoe HIIT training in 10-20 minuten dezelfde voordelen biedt als 50 minuten cardio. Praktische tips en schema voor beginners.
  > HIIT-training zorgt via mitochondriële biogenese, GLUT-4-translocatie en EPOC voor tijdsefficiënte gezondheidswinst. Meta-analyses tonen verbeteringen in VO2max (5,5 vs 1,9 ml/kg/min), insulinegevoeligheid en bloeddruk (4-8 mmHg systolisch). De respons verschilt sterk per persoon en vraagt om geleidelijke opbouw met voldoende herstel.
  - HIIT verbetert de maximale zuurstofopname (VO₂max) met gemiddeld 5,5 ml/kg/min ten opzichte van niet-trainen, en 1,2 ml/kg/min meer dan matig-intensieve duurtraining (meta-analyse van 28 studies, 723 deelnemers). (bron: Milanović Z, Sporiš G, Weston M. Effectiveness of High-Intensity Interval Training (HIT) and Continuous Endurance Training for VO2max Improvements: A Systematic Review and Meta-Analysis of Controlled Trials. Sports Med. 2015;45(10):1469-81. doi:10.1007/s40279-015-0365-0, 2015, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26243014/)
  - Elke 1-MET hogere cardiorespiratoire fitheid gaat samen met een 13% lager risico op sterfte door alle oorzaken (RR 0,87) en een 15% lager risico op hart- en vaatziekten (RR 0,85). (bron: Kodama S, Saito K, Tanaka S, et al. Cardiorespiratory fitness as a quantitative predictor of all-cause mortality and cardiovascular events in healthy men and women: a meta-analysis. JAMA. 2009;301(19):2024-35. doi:10.1001/jama.2009.681, 2009, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19454641/)
  - Bij mensen met of met risico op type 2 diabetes verlaagt HIIT de nuchtere bloedglucose met 0,92 mmol/L vergeleken met niet-trainen. (bron: Jelleyman C, Yates T, O'Donovan G, et al. The effects of high-intensity interval training on glucose regulation and insulin resistance: a meta-analysis. Obes Rev. 2015;16(11):942-61. doi:10.1111/obr.12317, 2015, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26481101/)
- [Gezond afvallen: hoe je blijvend afvalt zonder jojo](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gezond-afvallen): Ontdek hoe je gezond afvalt zonder jojo-effect. Wetenschappelijk onderbouwde inzichten over overgewicht en obesitas voor duurzaam gewichtsverlies.
  > JLAM legt uit dat overgewicht een complexe metabole ontregeling is, aangedreven door insuline, GLP-1 en chronische ontsteking. Koolhydraatbeperking en intermitterend vasten verbeteren niet alleen het gewicht, maar ook de insulinegevoeligheid - in tegenstelling tot GLP-1 medicatie of chirurgie, die de leefstijl niet aanpakken.
  - Volwassenen aten gemiddeld 508 kcal per dag meer wanneer ze twee weken lang onbeperkt ultrabewerkt voedsel kregen dan tijdens een onbewerkt dieet met evenveel beschikbare calorieën, en kwamen daardoor aan. (bron: Hall KD, Ayuketah A, Brychta R, et al. Ultra-Processed Diets Cause Excess Calorie Intake and Weight Gain: An Inpatient Randomized Controlled Trial of Ad Libitum Food Intake. Cell Metab. 2019;30(1):67-77.e3. doi:10.1016/j.cmet.2019.05.008. PMID:31105044, 2019, https://doi.org/10.1016/j.cmet.2019.05.008)
  - Intermittent vasten (tijdgebonden eten) zonder calorieën te tellen geeft een milde tot matige gewichtsafname van 3 tot 5 procent over 2 tot 12 maanden. (bron: Ezpeleta M, Cienfuegos S, Lin S, et al. Time-restricted eating: Watching the clock to treat obesity. Cell Metab. 2024;36(2):301-314. doi:10.1016/j.cmet.2023.12.004. PMID:38176412, 2024, https://doi.org/10.1016/j.cmet.2023.12.004)
  - Bij mensen met overgewicht of obesitas leidde wekelijkse GLP-1-medicatie (2,4 mg) na 68 weken tot gemiddeld 14,9 procent gewichtsverlies, tegenover 2,4 procent met placebo. (bron: Wilding JPH, Batterham RL, Calanna S, et al. N Engl J Med. 2021;384(11):989-1002. doi:10.1056/NEJMoa2032183. PMID:33567185, 2021, https://doi.org/10.1056/NEJMoa2032183)
  - Vijf jaar na een gastric bypass verloren mensen met ernstige obesitas gemiddeld 26,0 procent van hun lichaamsgewicht, en na een gastric sleeve 22,5 procent. (bron: Biter LU, 't Hart JWH, Noordman BJ, et al. Long-term effect of sleeve gastrectomy vs Roux-en-Y gastric bypass in people living with severe obesity: a phase III multicentre randomised controlled trial (SleeveBypass). Lancet Reg Health Eur. 2024;38:100836. doi:10.1016/j.lanepe.2024.100836. PMID:38313139, 2024, https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2024.100836)
  - Van de mensen met overgewicht of obesitas die met een GLP-1-medicijn starten, stopt 72,2 procent binnen twee jaar (53,6 procent al binnen een jaar). (bron: Rodriguez PJ, Zhang V, Gratzl S, et al. Discontinuation and Reinitiation of Dual-Labeled GLP-1 Receptor Agonists Among US Adults With Overweight or Obesity. JAMA Netw Open. 2025;8(1):e2457349. doi:10.1001/jamanetworkopen.2024.57349. PMID:39888616, 2025, https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2024.57349)
- [Migraine: wat helpt echt tegen aanvallen?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/migraine-en-leefstijl-wat-zegt-de-wetenschap): Migraine is meer dan hoofdpijn. Medicijnen verlichten, maar langdurige verbetering komt vaak uit leefstijl. Wat zegt de wetenschap?
  > Onderzoek naar migraine en leefstijl toont dat voeding, slaap, beweging en stressmanagement de frequentie en ernst van aanvallen kunnen beïnvloeden. Een ketogeen dieet, DASH-dieet en omega 3-vetzuren laten in studies minder migrainedagen zien, al is het bewijs nog beperkt. Slaapinterventies en stressreductie zoals cognitieve gedragstherapie tonen ook positieve effecten.
  - Bij mensen met migraine gaf een ketogeen dieet in verschillende studies bij 58 tot 83 procent van de patiënten een afname van minstens 50 procent in het aantal migraineaanvallen. (bron: Neri LCL, Ferraris C, Catalano G, Guglielmetti M, Pasca L, Pezzotti E, Carpani A, Tagliabue A. Ketosis and migraine: a systematic review of the literature and meta-analysis. Front Nutr. 2023;10:1204700. doi:10.3389/fnut.2023.1204700, 2023, https://doi.org/10.3389/fnut.2023.1204700)
  - Bij mensen met migraine leidde een dieet rijk aan omega 3-vetzuren (EPA en DHA) na 16 weken tot ongeveer twee hoofdpijndagen per maand minder dan bij de controlegroep (-2,0; 95%-BI -3,3 tot -0,7). (bron: Ramsden CE, Zamora D, Faurot KR, et al. Dietary alteration of n-3 and n-6 fatty acids for headache reduction in adults with migraine: randomized controlled trial. BMJ. 2021;374:n1448. doi:10.1136/bmj.n1448, 2021, https://doi.org/10.1136/bmj.n1448)
  - Bij mensen met migraine verlaagt aerobe beweging het aantal migrainedagen met gemiddeld 0,6 per maand. (bron: Lemmens J, De Pauw J, Van Soom T, Michiels S, Versijpt J, van Breda E, Castien R, De Hertogh W. The effect of aerobic exercise on the number of migraine days, duration and pain intensity in migraine: a systematic literature review and meta-analysis. J Headache Pain. 2019;20(1):16. doi:10.1186/s10194-019-0961-8, 2019, https://doi.org/10.1186/s10194-019-0961-8)
- [Hart- en vaatziekten: hoe verklein je je risico?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl-en-hart-en-vaatziekten-risico-verkleinen): Leefstijl en hart- en vaatziekten: ontdek hoe je met leefstijlveranderingen het risico kunt verlagen. Lees wetenschappelijke inzichten en praktische tips.
  > Grootschalig cohortonderzoek toont dat leefstijlfactoren tot 90 procent van het risico op een hartinfarct of beroerte bepalen. Metabole disfunctie, veroorzaakt door insulineresistentie en laaggradige ontsteking, is daarbij een centrale factor naast roken. Leefstijlaanpassingen kunnen het sterfterisico sterker verlagen dan statines alleen.
  - Negen grotendeels leefstijlgebonden risicofactoren (waaronder roken, afwijkende bloedvetten, hoge bloeddruk, diabetes, buikvet en te weinig beweging) verklaarden samen 90 procent van het risico op een hartinfarct bij mannen en 94 procent bij vrouwen. (bron: Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, et al. Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): case-control study. Lancet. 2004;364(9438):937-952. doi:10.1016/S0140-6736(04)17018-9. PMID:15364185, 2004, https://doi.org/10.1016/S0140-6736(04)17018-9)
  - Tien beinvloedbare risicofactoren, zoals hoge bloeddruk, te weinig beweging, ongezonde voeding en roken, hangen samen met ongeveer 90 procent van het risico op een beroerte. (bron: O'Donnell MJ, Chin SL, Rangarajan S, et al. Global and regional effects of potentially modifiable risk factors associated with acute stroke in 32 countries (INTERSTROKE): a case-control study. Lancet. 2016;388(10046):761-775. doi:10.1016/S0140-6736(16)30506-2. PMID:27431356, 2016, https://doi.org/10.1016/S0140-6736(16)30506-2)
  - Mensen die de meeste ultrabewerkte producten aten en dronken (meer dan vier porties per dag) hadden een 62 procent hoger risico om te overlijden dan mensen die het minst ultrabewerkt voedsel gebruikten (hazard ratio 1,62). (bron: Rico-Campa A, Martinez-Gonzalez MA, Alvarez-Alvarez I, et al. Association between consumption of ultra-processed foods and all cause mortality: SUN prospective cohort study. BMJ. 2019;365:l1949. doi:10.1136/bmj.l1949. PMID:31142450, 2019, https://doi.org/10.1136/bmj.l1949)
  - In een gecontroleerde studie aten volwassenen gemiddeld 508 kcal per dag meer wanneer zij een ultrabewerkt dieet kregen dan wanneer zij een onbewerkt dieet met dezelfde hoeveelheid calorieen, suiker, vet, zout en vezels aten. (bron: Hall KD, Ayuketah A, Brychta R, et al. Ultra-Processed Diets Cause Excess Calorie Intake and Weight Gain: An Inpatient Randomized Controlled Trial of Ad Libitum Food Intake. Cell Metab. 2019;30(1):67-77.e3. doi:10.1016/j.cmet.2019.05.008. PMID:31105044, 2019, https://doi.org/10.1016/j.cmet.2019.05.008)
  - Mannen met de kleinste LDL-deeltjes hadden 3,6 keer zoveel kans om binnen vijf jaar coronaire hartziekte te ontwikkelen als mannen met de grootste LDL-deeltjes (OR 3,6). (bron: Lamarche B, Tchernof A, Moorjani S, et al. Small, dense low-density lipoprotein particles as a predictor of the risk of ischemic heart disease in men: prospective results from the Quebec Cardiovascular Study. Circulation. 1997;95(1):69-75. doi:10.1161/01.cir.95.1.69. PMID:8994419, 1997, https://doi.org/10.1161/01.cir.95.1.69)
- [Reuma (reumatoïde artritis): wat helpt tegen pijn en ontsteking?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/reumatoide-artritis-en-leefstijl): Welke leefstijlfactoren hebben de grootste impact op reumatoïde artritis? De nieuwste Nederlandse studies en praktische handvatten op een rij.
  > Onderzoek toont aan dat leefstijlfactoren zoals voeding, beweging, slaap, stress en roken het risico op reumatoïde artritis beïnvloeden en symptomen kunnen verminderen. Plants for Joints en Leef! met Reuma laten klinisch relevante verbeteringen zien in pijn en ziekteactiviteit, die na een jaar nog aanhouden. Deze aanpak vult medicatie aan, maar vervangt die niet.
  - Bij reumatoïde artritis is medicatievrije remissie haalbaar, maar blijft die slechts bij ongeveer 10 tot 20 procent van de patiënten behouden; de rest heeft blijvend medicatie nodig om de ziekte onder controle te houden. (bron: Verstappen M, van Mulligen E, de Jong PHP, van der Helm-Van Mil AHM. DMARD-free remission as novel treatment target in rheumatoid arthritis: a systematic literature review of achievability and sustainability. RMD Open. 2020;6(1):e001220. doi:10.1136/rmdopen-2020-001220. PMID:32393523, 2020, https://doi.org/10.1136/rmdopen-2020-001220)
  - Mensen met obesitas hebben ongeveer 25 procent meer kans om reumatoïde artritis te krijgen (relatief risico 1,25). (bron: Qin B, Yang M, Fu H, Ma N, Wei T, Tang Q, et al. Body mass index and the risk of rheumatoid arthritis: a systematic review and dose-response meta-analysis. Arthritis Res Ther. 2015;17(1):86. doi:10.1186/s13075-015-0601-x. PMID:25890172, 2015, https://doi.org/10.1186/s13075-015-0601-x)
  - Vrouwen die het meest bewegen (meer dan 20 minuten wandelen of fietsen per dag plus meer dan 1 uur sport per week) hebben 35 procent minder kans op reumatoïde artritis (relatief risico 0,65). (bron: Di Giuseppe D, Bottai M, Askling J, Wolk A. Physical activity and risk of rheumatoid arthritis in women: a population-based prospective study. Arthritis Res Ther. 2015;17(1):40. doi:10.1186/s13075-015-0560-2. PMID:25884929, 2015, https://doi.org/10.1186/s13075-015-0560-2)
  - Vrouwen met vier of meer symptomen van posttraumatische stressstoornis (PTSS) hebben 76 procent meer kans op het ontwikkelen van reumatoïde artritis (hazard ratio 1,76). (bron: Lee YC, Agnew-Blais J, Malspeis S, Keyes K, Costenbader K, Kubzansky LD, et al. Post-traumatic stress disorder and risk for incident rheumatoid arthritis. Arthritis Care Res (Hoboken). 2016;68(3):292-8. doi:10.1002/acr.22683. PMID:26239524, 2016, https://doi.org/10.1002/acr.22683)
  - Bij mensen met reumatoïde artritis bleef de plantaardige leefstijlinterventie Plants for Joints tot een jaar na afloop een verlaging van de ziekteactiviteit met 0,9 punten op de DAS28-score vasthouden. (bron: Wagenaar CA, Walrabenstein W, van der Leeden M, Turkstra F, Gerritsen M, Twisk JWR, et al. Long-term effectiveness of a lifestyle intervention for rheumatoid arthritis and osteoarthritis: 1-year follow-up of the 'Plants for Joints' randomised clinical trial. RMD Open. 2024;10(1):e004025. doi:10.1136/rmdopen-2023-004025. PMID:38413171, 2024, https://doi.org/10.1136/rmdopen-2023-004025)
- [Bewegen bij chronische ziekten is effectief bewezen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bewegen-bij-chronische-ziekten): Bewegen bij chronische ziekten: hoe help je jezelf bij diabetes, hart- en vaatziekten of Parkinson? Ontdek bewezen effectieve strategieën
  > Onderzoek naar bewegen bij langdurige aandoeningen zoals diabetes type 2, hart- en vaatziekten en obesitas toont dat krachttraining, aerobe training, HIIT en yoga elk specifieke voordelen bieden. Krachttraining verlaagt HbA1c met 0,4-0,6% en geeft tot 6% gewichtsverlies, terwijl yoga stress en pijn vermindert.
  - Een netwerkmeta-analyse van 158 gerandomiseerde studies (17.059 mensen met diabetes type 2) toont dat alle vormen van beweging het HbA1c verlagen, met high-intensity intervaltraining (HIIT) als sterkste effect (-0,61 procentpunt). (bron: Garcia SP, Cureau FV, Iorra FQ, Bottino LG, R C Monteiro LE, Leivas G, Umpierre D, Schaan BD. Effects of exercise training and physical activity advice on HbA1c in people with type 2 diabetes: A network meta-analysis of randomized controlled trials. Diabetes Research and Clinical Practice. 2025;221:112027. doi:10.1016/j.diabres.2025.112027, 2025, https://doi.org/10.1016/j.diabres.2025.112027)
  - Bij mensen met diabetes type 2 en een gezond gewicht verlaagde krachttraining het HbA1c met 0,44 procentpunt en was daarmee effectiever dan aerobe training (gerandomiseerde studie, 186 deelnemers). (bron: Kobayashi Y, Long J, Dan S, Johannsen NM, Talamoa R, Raghuram S, Chung S, Kent K, Basina M, Lamendola C, et al. Strength training is more effective than aerobic exercise for improving glycaemic control and body composition in people with normal-weight type 2 diabetes: a randomised controlled trial. Diabetologia. 2023;66(10):1897-1907. doi:10.1007/s00125-023-05958-9, 2023, https://doi.org/10.1007/s00125-023-05958-9)
  - Omgevings- en leefstijlfactoren samen (waaronder lichaamsbeweging) verklaren 17 procentpunt meer van het risico op vroegtijdig overlijden dan leeftijd en geslacht alleen, terwijl genetische risicoscores minder dan 2 procentpunt toevoegen (UK Biobank, 492.567 deelnemers). (bron: Argentieri MA, Amin N, Nevado-Holgado AJ, Sproviero W, Collister JA, Keestra SM, Kuilman MM, Ginos BNR, Ghanbari M, Doherty A, Hunter DJ, Alvergne A, van Duijn CM. Integrating the environmental and genetic architectures of aging and mortality. Nature Medicine. 2025;31(3):1016-1025. doi:10.1038/s41591-024-03483-9, 2025, https://doi.org/10.1038/s41591-024-03483-9)
- [Voeding en gezondheid: vier tips en zes gezonde voedingspatronen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gezonde-voeding): Wat is gezonde voeding? Vier vuistregels die in elk onderzoek terugkomen, en zes voedingspatronen die bewezen beschermen tegen chronische ziekte.
  > Ultrabewerkt voedsel ontregelt de stofwisseling door insulineresistentie en ontsteking, wat de kans op diabetes type 2, hart- en vaatziekten en dementie vergroot. Koolhydraatbeperkt verlaagt het risico op hart- en vaatziekten het sterkst; paleo, mediterraans en ketogeen lijken gunstig bij hersenaandoeningen. Bij veganistisch, ketogeen of carnivoor eten is aandacht voor tekorten nodig.
  - Wie het meeste ultrabewerkt voedsel eet (meer dan 4 porties per dag) heeft 62% meer kans op vroegtijdig overlijden dan wie er het minst van eet (HR 1,62). (bron: Rico-Campà A, Martínez-González MA, Alvarez-Alvarez I, et al. Association between consumption of ultra-processed foods and all cause mortality: SUN prospective cohort study. BMJ. 2019;365:l1949. doi:10.1136/bmj.l1949. PMID: 31142450., 2019, https://doi.org/10.1136/bmj.l1949)
  - Mensen met de hoogste inname van ultrabewerkt voedsel hebben 58% meer kans om te overlijden aan hart- en vaatziekten dan mensen met de laagste inname (HR 1,58). (bron: Bonaccio M, Di Castelnuovo A, Costanzo S, et al. Ultra-processed food consumption is associated with increased risk of all-cause and cardiovascular mortality in the Moli-sani Study. Am J Clin Nutr. 2021;113(2):446-455. doi:10.1093/ajcn/nqaa299. PMID: 33333551., 2021, https://doi.org/10.1093/ajcn/nqaa299)
  - Een hoge inname van ultrabewerkt voedsel gaat gepaard met 44% meer kans op dementie vergeleken met een lage inname (relatief risico 1,44). (bron: Henney AE, Gillespie CS, Alam U, et al. High intake of ultra-processed food is associated with dementia in adults: a systematic review and meta-analysis of observational studies. J Neurol. 2024;271(1):198-210. doi:10.1007/s00415-023-12033-1. PMID: 37831127., 2024, https://doi.org/10.1007/s00415-023-12033-1)
  - Een hoge inname van ultrabewerkt voedsel verhoogt de kans op diabetes type 2 met 31% ten opzichte van geen inname (relatief risico 1,31). (bron: Delpino FM, Figueiredo LM, Bielemann RM, et al. Ultra-processed food and risk of type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis of longitudinal studies. Int J Epidemiol. 2022;51(4):1120-1141. doi:10.1093/ije/dyab247. PMID: 34904160., 2022, https://doi.org/10.1093/ije/dyab247)
  - Mensen met hyperinsulinemie (een hoog insulinegehalte, kenmerkend voor insulineresistentie) hebben ongeveer twee keer zoveel kans om te overlijden aan kanker (HR 2,04). (bron: Tsujimoto T, Kajio H, Sugiyama T. Association between hyperinsulinemia and increased risk of cancer death in nonobese and obese people: a population-based observational study. Int J Cancer. 2017;141(1):102-111. doi:10.1002/ijc.30729. PMID: 28390156., 2017, https://doi.org/10.1002/ijc.30729)
- [Elkerliek koploper in digitale leefstijlondersteuning dankzij Lampie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/elkerliek-koploper-in-digitale-leefstijlondersteuning-dankzij-lampie): In het Elkerliek ziekenhuis is leefstijl vast onderdeel van de zorg. Dankzij AI-assistent Lampie krijgen bezoekers direct antwoord op leefstijlvragen.
  > Het Elkerliek ziekenhuis in Helmond voegde AI-assistent Lampie toe aan zijn website voor vragen over leefstijl, zoals voeding, slapen en bewegen. Sinds de lancering op 8 oktober voerden bezoekers ruim 170 gesprekken met Lampie. Lampie geeft geen medisch advies en verwijst bij gezondheidsklachten door naar de huisarts.
- [Gezond Someren gaat naar Kenia](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gezond-someren-gaat-naar-kenia): Lizette Tabak trainde eind 2025 zorgverleners in Kenia in diabetesvoetzorg, om amputaties te voorkomen. De actie gaat door: in oktober 2026 gaan ze terug.
- [Depressie: wat kun je zelf doen naast je behandeling?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/depressie-en-leefstijl): Wat doet leefstijl bij een depressie? Bewegen heeft het sterkste bewijs, daarna slaap en voeding. Dertien tips die je naast je behandeling kunt inzetten.
  > JLAM legt uit dat leefstijlfactoren zoals voeding, beweging, slaap en zingeving samenhangen met depressie en metabole disfunctie. Onderzoek toont aan dat beweging bij milde tot matige depressie mogelijk vergelijkbaar of effectiever werkt dan cognitieve gedragstherapie of antidepressiva. Metabole disfunctie komt vaker voor bij mensen met depressie en kan met leefstijlaanpassingen verbeteren.
  - Mensen met diabetes type 2 hebben een 24 procent hoger risico om een depressie te ontwikkelen dan mensen zonder diabetes (gepoolde OR 1,24). (bron: Nouwen A, Winkley K, Twisk J, Lloyd CE, Peyrot M, Ismail K, Pouwer F; European Depression in Diabetes (EDID) Research Consortium. Type 2 diabetes mellitus as a risk factor for the onset of depression: a systematic review and meta-analysis. Diabetologia. 2010;53(12):2480-2486. doi:10.1007/s00125-010-1874-x. PMID 20711716, 2010, https://doi.org/10.1007/s00125-010-1874-x)
  - In de gerandomiseerde SMILES-trial bereikte 32 procent van de deelnemers met een depressie volledige remissie na een mediterraan voedingspatroon, tegenover 8 procent in de controlegroep. (bron: Jacka FN, O'Neil A, Opie R, Itsiopoulos C, Cotton S, Mohebbi M, et al. A randomised controlled trial of dietary improvement for adults with major depression (the 'SMILES' trial). BMC Med. 2017;15(1):23. doi:10.1186/s12916-017-0791-y. PMID 28137247, 2017, https://doi.org/10.1186/s12916-017-0791-y)
  - Van de patiënten met een depressie die antidepressiva krijgen, bereikt 46 procent volledige remissie waarbij de symptomen grotendeels of volledig verdwijnen, tegenover 24 procent bij een controlebehandeling. (bron: Casacalenda N, Perry JC, Looper K. Remission in major depressive disorder: a comparison of pharmacotherapy, psychotherapy, and control conditions. Am J Psychiatry. 2002;159(8):1354-1360. doi:10.1176/appi.ajp.159.8.1354. PMID 12153828, 2002, https://doi.org/10.1176/appi.ajp.159.8.1354)
  - 61 procent van de energie-inname in het gemiddelde Nederlandse voedingspatroon komt uit ultrabewerkte voeding en dranken; bij kinderen en jongeren tot 18 jaar is dat zelfs 75 procent. (bron: Vellinga RE, van Bakel M, Biesbroek S, Toxopeus IB, de Valk E, et al. Evaluation of foods, drinks and diets in the Netherlands according to the degree of processing for nutritional quality, environmental impact and food costs. BMC Public Health. 2022;22(1):877. doi:10.1186/s12889-022-13282-x. PMID 35501799, 2022, https://doi.org/10.1186/s12889-022-13282-x)
  - In een netwerk-meta-analyse van 218 studies met 14.170 deelnemers verlaagde wandelen of joggen depressieve klachten matig (Hedges' g -0,63), vergelijkbaar met het effect van cognitieve gedragstherapie (g -0,55) en sterker dan dat van SSRI-antidepressiva (g -0,26). (bron: Noetel M, Sanders T, Gallardo-Gomez D, Taylor P, del Pozo Cruz B, van den Hoek D, et al. Effect of exercise for depression: systematic review and network meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ. 2024;384:e075847. doi:10.1136/bmj-2023-075847. PMID 38355154, 2024, https://doi.org/10.1136/bmj-2023-075847)
- [IBD (crohn en colitis): wat helpt naast medicatie?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ibd-in-beeld): In dit artikel duiken we dieper in de wereld van IBD (Ziekte van Crohn, Colitis ulcerosa) waarbij we de oorzaken, symptomen en behandelingsopties onderzoeken
  > IBD (ziekte van Crohn en colitis ulcerosa) treft 0,5-1% van de mensen in westerse landen en ontstaat door genetische aanleg, omgevingsfactoren, microbioom-verandering en immuunverstoring. Medicatie brengt bij ongeveer een derde van de mensen langdurige remissie; voeding, beweging en stressmanagement kunnen als aanvulling symptomen verminderen.
  - Wereldwijd waren er in 2019 naar schatting 4,9 miljoen mensen met IBD, een toename van ruim 47% ten opzichte van 1990. (bron: Wang R, Li Z, Liu S, Zhang D. Global, regional and national burden of inflammatory bowel disease in 204 countries and territories from 1990 to 2019: a systematic analysis based on the Global Burden of Disease Study 2019. BMJ Open. 2023;13(3):e065186. doi:10.1136/bmjopen-2022-065186. PMID 36977543, 2023, https://doi.org/10.1136/bmjopen-2022-065186)
  - Genoomwijde associatiestudies hebben ongeveer 240 genetische gebieden (loci) geidentificeerd die het risico op IBD verhogen. (bron: Graham DB, Xavier RJ. Pathway Paradigms Revealed from the Genetics of Inflammatory Bowel Disease. Nature. 2020;578(7796):527-539. doi:10.1038/s41586-020-2025-2. PMID 32103191, 2020, https://doi.org/10.1038/s41586-020-2025-2)
  - Ongeveer 30% van de mensen met IBD in remissie voldoet ook aan de diagnostische criteria voor het prikkelbaredarmsyndroom (PDS/IBS). (bron: Wiecek M, Panufnik P, Kaniewska M, Lewandowski K, Rydzewska G. Low-FODMAP Diet for the Management of Irritable Bowel Syndrome in Remission of IBD. Nutrients. 2022;14(21):4562. doi:10.3390/nu14214562. PMID 36364824, 2022, https://doi.org/10.3390/nu14214562)
  - Bij mensen met IBD in remissie en PDS-achtige klachten waren die klachten na een low-FODMAP-dieet van zes weken bij 66% verdwenen. (bron: Wiecek M, Panufnik P, Kaniewska M, Lewandowski K, Rydzewska G. Low-FODMAP Diet for the Management of Irritable Bowel Syndrome in Remission of IBD. Nutrients. 2022;14(21):4562. doi:10.3390/nu14214562. PMID 36364824, 2022, https://doi.org/10.3390/nu14214562)
  - In een leefstijlprogramma voor mensen met IBD in remissie verbeterde de vermoeidheid bij 82% van de deelnemers, tegenover 54% bij standaardzorg (p=0,029). (bron: Loveikyte R, Koppelman LJM, Blijleven MJH, et al. Multimodal Lifestyle Intervention Improves Fatigue in Quiescent Inflammatory Bowel Disease: A Controlled Study. Crohns Colitis 360. 2025;7(1):otaf009. doi:10.1093/crocol/otaf009. PMID 40092635, 2025, https://doi.org/10.1093/crocol/otaf009)
- [Acne: helpt minder suiker en snelle koolhydraten?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/acne-en-voeding): Helpt voeding tegen acne? Snelle koolhydraten en insulineresistentie zijn de sterkste verdachten. Lees wat het onderzoek erover zegt.
  > JLAM legt uit dat acne samenhangt met insulineresistentie, die talgproductie, huidcelvernieuwing, bacteriegroei en ontsteking beïnvloedt. Onderzoek toont dat een voedingspatroon met lage glycemische lading acneletsels met 51% vermindert en een ketogeen dieet de ernst met 31%. Insulineresistentie hangt samen met ultrabewerkt voedsel, dat 61% van de calorieconsumptie in Nederland uitmaakt.
  - Bij jonge mannen met acne daalde het aantal huidletsels na twaalf weken op een dieet met lage glycemische lading gemiddeld met 23,5, tegenover 12,0 in de controlegroep (p=0,03), terwijl ook hun insulinegevoeligheid verbeterde. (bron: Smith RN, Mann NJ, Braue A, Makelainen H, Varigos GA. A low-glycemic-load diet improves symptoms in acne vulgaris patients: a randomized controlled trial. Am J Clin Nutr. 2007;86(1):107-15. doi:10.1093/ajcn/86.1.107. PMID 17616769., 2007, https://doi.org/10.1093/ajcn/86.1.107)
  - Een 45 dagen durend zeer laagcalorisch ketogeen dieet verminderde bij jonge vrouwen met matige acne en obesitas de ernst van de acne met 31% (GAGS-score) en verbeterde hun levenskwaliteit met 45% (DLQI-score). (bron: Verde L, Frias-Toral E, Cacciapuoti S, et al. Very low-calorie ketogenic diet (VLCKD): a therapeutic nutritional tool for acne? J Transl Med. 2024;22(1):322. doi:10.1186/s12967-024-05119-5. PMID 38556870., 2024, https://doi.org/10.1186/s12967-024-05119-5)
  - Mensen met overgewicht of obesitas hebben ruim twee keer zoveel kans op acne als mensen met een normaal of ondergewicht (odds ratio 2,36). (bron: Heng AHS, Chew FT. Systematic review of the epidemiology of acne vulgaris. Sci Rep. 2020;10(1):5754. doi:10.1038/s41598-020-62715-3. PMID 32238884., 2020, https://doi.org/10.1038/s41598-020-62715-3)
  - In het gemiddelde Nederlandse voedingspatroon komt 61% van de energie-inname uit ultrabewerkte voeding en dranken, en bij kinderen ligt dat aandeel nog hoger. (bron: Vellinga RE, van Bakel M, Biesbroek S, et al. Evaluation of foods, drinks and diets in the Netherlands according to the degree of processing for nutritional quality, environmental impact and food costs. BMC Public Health. 2022;22(1):877. doi:10.1186/s12889-022-13282-x. PMID 35501799., 2022, https://doi.org/10.1186/s12889-022-13282-x)
- [Waar zit vitamine D in? De rijkste bronnen en de rol van zonlicht](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-vitamine-d-en-hun-rol-in-je-voeding): Je lichaam maakt vitamine D vooral zelf aan uit zonlicht, en in de winter lukt dat niet. Bekijk in welke voeding het zit en wanneer aanvullen zin heeft.
  > Vitamine D ondersteunt de opname van calcium en fosfaat, de spierfunctie en het immuunsysteem. Het lichaam maakt vitamine D aan via zonlicht, vooral tussen april en oktober in Nederland, en krijgt het ook binnen via voeding zoals vette vis, eieren en paddenstoelen.
- [Erectieproblemen: wat kun je er zelf aan doen?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/erectiele-disfunctie-en-leefstijl): Erectiele disfunctie is vaak een vroeg signaal van hart- en vaatproblemen of metabole disfunctie. Lees hoe leefstijl je erectie en je gezondheid verbetert.
  > Erectiele disfunctie is vaak een vroeg signaal van hart- en vaatziekten en metabole disfunctie, soms jaren vóórdat cardiovasculaire klachten optreden. Onderzoek toont een verhoogd risico op hartinfarct (62%), beroerte (39%) en cardiovasculaire sterfte (25%) bij mannen met erectiele disfunctie (Vlachopoulos, 2013).
  - Mannen met erectiele disfunctie hebben een 62 procent hoger risico op een hartinfarct (RR 1,62) en een 39 procent hoger risico op een beroerte (RR 1,39) dan mannen zonder erectiele disfunctie. (bron: Vlachopoulos CV, Terentes-Printzios DG, Ioakeimidis NK, Aznaouridis KA, Stefanadis CI. Prediction of cardiovascular events and all-cause mortality with erectile dysfunction: a systematic review and meta-analysis of cohort studies. Circ Cardiovasc Qual Outcomes. 2013;6(1):99-109. doi:10.1161/CIRCOUTCOMES.112.966903. PMID:23300267, 2013, https://doi.org/10.1161/CIRCOUTCOMES.112.966903)
  - Mannen die matig lichamelijk actief zijn hebben 37 procent minder kans op erectiele disfunctie (OR 0,63), en mannen die intensief bewegen 58 procent minder kans (OR 0,42). (bron: Cheng JYW, Ng EML, Ko JSN, Chen RYL. Physical activity and erectile dysfunction: meta-analysis of population-based studies. Int J Impot Res. 2007;19(3):245-52. doi:10.1038/sj.ijir.3901521. PMID:16929337, 2007, https://doi.org/10.1038/sj.ijir.3901521)
  - Bij 55 mannen met obesitas en erectiele disfunctie steeg de erectiele functiescore (IIEF) na twee jaar leefstijlverandering van gemiddeld 13,9 naar 17, en bereikte 31 procent (17 van de 55) weer een normale erectiele functie. (bron: Esposito K, Giugliano F, Di Palo C, et al. Effect of lifestyle changes on erectile dysfunction in obese men: a randomized controlled trial. JAMA. 2004;291(24):2978-84. doi:10.1001/jama.291.24.2978. PMID:15213209, 2004, https://doi.org/10.1001/jama.291.24.2978)
  - Van de mannen met metabool syndroom en erectiele disfunctie die een mediterraan dieet volgden kregen 13 van de 35 hun normale erectiele functie terug, tegenover 2 van de 30 mannen op een controledieet. (bron: Esposito K, Ciotola M, Giugliano F, De Sio M, Giugliano G, D'Armiento M, Giugliano D. Mediterranean diet improves erectile function in subjects with the metabolic syndrome. Int J Impot Res. 2006;18(4):405-10. doi:10.1038/sj.ijir.3901447. PMID:16395320, 2006, https://doi.org/10.1038/sj.ijir.3901447)
  - Mannen met diabetes hebben ongeveer 3,5 keer vaker erectiele disfunctie dan mannen zonder diabetes. (bron: Defeudis G, Mazzilli R, Tenuta M, et al. Erectile dysfunction and diabetes: A melting pot of circumstances and treatments. Diabetes Metab Res Rev. 2022;38(2):e3494. doi:10.1002/dmrr.3494. PMID:34514697, 2022, https://doi.org/10.1002/dmrr.3494)
- [ADHD en voeding: biedt het ketogeen dieet perspectief?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/adhd-en-voeding): Helpt voeding bij ADHD? Wat het onderzoek laat zien over hersenenergie, suiker en het ketogeen dieet, en waar de harde claims ophouden.
  > JLAM bespreekt onderzoek naar het ketogeen dieet bij ADHD. Specifiek bewijs voor ADHD is nog beperkt tot kleine studies en anekdotische verslagen, maar mechanismen zoals verbeterde hersenenergie, minder ontstekingen en een betere neurotransmitterbalans suggereren mogelijke voordelen. Medische begeleiding wordt aangeraden vanwege veiligheidsoverwegingen zoals cholesterolcontrole.
  - In een overzichtsstudie van 27 onderzoeken bij mensen rapporteerde ruim 80% een gunstig effect van het ketogeen dieet op denkvaardigheden zoals werkgeheugen en aandacht, en rapporteerde geen enkel onderzoek een nadelig effect. (bron: Chinna-Meyyappan A, Gomes FA, Koning E, Fabe J, Breda V, Brietzke E. Effects of the ketogenic diet on cognition: a systematic review. Nutr Neurosci. 2023;26(12):1258-1278. doi:10.1080/1028415X.2022.2143609, 2023, https://doi.org/10.1080/1028415X.2022.2143609)
  - In de jaren 90 had 19% van de Nederlandse mannen en 12% van de vrouwen tussen 28 en 59 jaar het metabool syndroom. (bron: Bos MB, de Vries JHM, Wolffenbuttel BHR, Verhagen H, Hillege JL, Feskens EJM. De prevalentie van het metabole syndroom in Nederland: verhoogd risico op hart- en vaatziekten en diabetes mellitus type 2 bij een kwart van de personen jonger dan 60 jaar. Ned Tijdschr Geneeskd. 2007;151(43):2382-8., 2007, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18019216/)
  - In een kleine haalbaarheidsstudie hielden vijf van de zeven deelnemers met de ziekte van Parkinson 28 dagen lang een ketogeen dieet vol, waarbij hun Parkinson-symptoomscore (UPDRS) bij alle vijf verbeterde (al kon een placebo-effect niet worden uitgesloten). (bron: VanItallie TB, Nonas C, Di Rocco A, Boyar K, Hyams K, Heymsfield SB. Treatment of Parkinson disease with diet-induced hyperketonemia: a feasibility study. Neurology. 2005;64(4):728-30. doi:10.1212/01.WNL.0000152046.11390.45, 2005, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15728303/)
- [Vijf voor twaalf in de psychiatrie: waarom leefstijl bij de voordeur zin heeft](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/vijf-voor-twaalf-in-de-psychiatrie-waarom-leefstijl-bij-de-voordeur-zin-heeft): Behandelingen en medicatie zijn niet altijd succesvol bij ernstige psychische problemen. Begin al bij de voordeur met leefstijl, stelt een voormalig psychiater.
  > Voormalig psychiater Ron Stammes pleit ervoor om leefstijlgesprekken over voeding, slaap en beweging al bij aanmelding in de GGZ te voeren, in plaats van pas tijdens de behandeling. Hij wijst op laaggradige ontstekingen door overgewicht en visceraal vet als mogelijke oorzaak van depressieve klachten. Toch benadrukt hij dat bij acute crises medicatie en stabilisatie voorrang houden.
- [“Er is hoop na een schokkende diagnose”: Jolien is haar MS al 23 jaar de baas](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/er-is-hoop-na-een-schokkende-diagnose-jolien-is-haar-ms-al-23-jaar-de-baas): Jolien heeft MS en voelt zich door voedingsverandering al 23 jaar goed. Ontdek haar verhaal en wat je kunt leren over eten bij MS.
  > Jolien deelt in haar boek OerFood de ervaring dat ze al 23 jaar vrij is van MS-klachten dankzij een op jager-verzamelaars geïnspireerd eetpatroon zonder gluten, zuivel en peulvruchten. Ze geeft aan dat symptomen direct terugkeren als ze van dit eetpatroon afwijkt, en dat deze aanpak niet via klinische trials is onderzocht.
- [Ik herstelde van een bipolaire stoornis: Claudy's verhaal](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/claudy-overwon-bipolaire-stoornis): Ruim 30 jaar worstelde Claudy Greijn met ernstige mentale problemen. Via haar aanpak van long covid kreeg ze onverwacht ook grip op haar bipolaire stoornis.
  > Claudy Greijn (55) deelt hoe ze na dertig jaar met een bipolaire stoornis en longcovid via schrijftherapie, yoga nidra en het toelaten van onderdrukte emoties haar klachten verminderde. Ze is twee jaar medicatievrij, al noemt ze herstel van een bipolaire stoornis zeldzaam.
- [Autisme en voeding: biedt het ketogeen dieet perspectief?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/autisme-en-voeding): Onderzoek suggereert dat het ketogeen dieet, ooit ontwikkeld tegen epilepsie, voordelen kan bieden bij autisme. Wat weten we en wat kun je verwachten?
  > Metabole disfunctie, zoals verstoorde energieopname en oxidatieve stress, lijkt samen te hangen met autisme. Kleinschalige studies en een enquête onder 21 deelnemers tonen verbeteringen in sociale interactie, cognitie en klachten zoals epilepsie en depressie na een ketogeen dieet. Het dieet verlicht mogelijk klachten, is geen genezing, en vraagt begeleiding door een voedingsdeskundige.
  - Ongeveer 1 tot 2 procent van de Nederlanders, meer dan 200.000 mensen, heeft autisme. (bron: Nederlandse Vereniging voor Autisme. Wat is autisme? autisme.nl. Geraadpleegd 2024., 2024, https://www.autisme.nl/over-autisme/wat-is-autisme/)
  - Naar schatting heeft 30 procent van de mensen met autisme ook een verstandelijke beperking. (bron: Nederlandse Vereniging voor Autisme. Wat is autisme? autisme.nl. Geraadpleegd 2024., 2024, https://www.autisme.nl/over-autisme/wat-is-autisme/)
  - Slechts ongeveer 25 procent van de mensen met autisme heeft betaald werk. (bron: Holwerda A, van der Klink JJL, Groothoff JW, Brouwer S. Predictors for work participation in individuals with an autism spectrum disorder: a systematic review. J Occup Rehabil. 2012;22(3):333-52. doi:10.1007/s10926-011-9347-8. PMID 22270229., 2012, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22270229/)
  - Mensen met een psychische aandoening hebben een sterk verhoogde kans op een tweede psychische aandoening: de hazard ratio's liepen uiteen van 2,0 tot 48,6, afhankelijk van het type stoornis. (bron: Plana-Ripoll O, Pedersen CB, Holtz Y, et al. Exploring Comorbidity Within Mental Disorders Among a Danish National Population. JAMA Psychiatry. 2019;76(3):259-270. doi:10.1001/jamapsychiatry.2018.3658. PMID 30649197., 2019, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30649197/)
  - Een voorgeschiedenis van depressie gaat samen met ongeveer twee keer zoveel kans om later de ziekte van Alzheimer te ontwikkelen (gepoolde OR 2,03 in patiënt-controleonderzoek). (bron: Ownby RL, Crocco E, Acevedo A, John V, Loewenstein D. Depression and risk for Alzheimer disease: systematic review, meta-analysis, and metaregression analysis. Arch Gen Psychiatry. 2006;63(5):530-8. doi:10.1001/archpsyc.63.5.530. PMID 16651510., 2006, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16651510/)
- [Luc Hagenaars: obesitas is geen kwestie van eigen schuld](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/luc-hagenaars-obesitas-epidemie): Luc Hagenaars over waarom obesitas geen kwestie van eigen schuld is, en wat er dan wel moet veranderen in onze omgeving.
  > Luc Hagenaars, universitair docent gezondheidsbeleid aan Amsterdam UMC, onderzoekt hoe voedingsindustrie, farma en overheid elkaar beïnvloeden bij de obesitas-epidemie. Hij stelt dat het frame 'obesitas is eigen schuld' collectieve maatregelen tegenhoudt en commerciële partijen individuele oplossingen laat verkopen. Ook wijst hij op belangenverstrengeling bij Amerikaanse GLP-1-richtlijnen.
- [GLP-1-medicijnen en gewichtsverlies: wat als je stopt?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/glp-1-medicijnen-en-gewichtsverlies): Afvallen met een GLP-1-medicijn en het volhouden? Lees wat koolhydraatbeperking eraan toevoegt: minder bijwerkingen, behoud van spiermassa en minder jojo.
  > GLP-1-medicijnen geven fors gewichtsverlies, maar na stoppen komt gemiddeld twee derde van het gewicht binnen een jaar terug. Onderzoek van Virta Health toont dat een koolhydraatbeperkt voedingspatroon dit gewichtsverlies mogelijk behoudt na afbouwen van de medicatie. Therapietrouw is laag: na twee jaar gebruikt minder dan de helft van de gebruikers het medicijn nog.
  - In de STEP 1-studie verloren mensen met overgewicht of obesitas zonder diabetes die 68 weken lang wekelijks 2,4 mg semaglutide kregen gemiddeld 14,9 procent van hun lichaamsgewicht, tegenover 2,4 procent met placebo. (bron: Wilding JPH, Batterham RL, Calanna S, et al. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. N Engl J Med. 2021;384(11):989-1002. doi:10.1056/NEJMoa2032183. PMID:33567185, 2021, https://doi.org/10.1056/NEJMoa2032183)
  - Een jaar na het stoppen met wekelijkse semaglutide (2,4 mg) kwamen deelnemers aan de STEP 1-extensiestudie gemiddeld twee derde van hun eerder verloren gewicht weer aan, en de verbeteringen in cardiometabole risicofactoren keerden grotendeels terug richting het uitgangsniveau. (bron: Wilding JPH, Batterham RL, Davies M, et al. Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension. Diabetes Obes Metab. 2022;24(8):1553-1564. doi:10.1111/dom.14725. PMID:35441470, 2022, https://doi.org/10.1111/dom.14725)
  - Van de mensen met diabetes type 2 in de VS die met een GLP-1-receptoragonist begonnen, was na 12 maanden 47,7 procent gestopt en na 24 maanden 70,1 procent; de mediane tijd tot stoppen was 13 maanden. (bron: Weiss T, Carr RD, Pal S, et al. Real-World Adherence and Discontinuation of Glucagon-Like Peptide-1 Receptor Agonists Therapy in Type 2 Diabetes Mellitus Patients in the United States. Patient Prefer Adherence. 2020;14:2337-2345. doi:10.2147/PPA.S277676. PMID:33273810, 2020, https://doi.org/10.2147/PPA.S277676)
  - In een praktijkstudie waarin GLP-1-medicatie werd afgebouwd tijdens een koolhydraatbeperkt leefstijlprogramma met telemedische begeleiding, behield meer dan 70 procent van de patiënten met diabetes type 2 een gewichtsverlies van minstens 5 procent tot twaalf maanden na het stoppen met de medicatie. (bron: McKenzie AL, Athinarayanan SJ. Impact of Glucagon-Like Peptide 1 Agonist Deprescription in Type 2 Diabetes in a Real-World Setting: A Propensity Score Matched Cohort Study. Diabetes Ther. 2024;15(4):843-853. doi:10.1007/s13300-024-01547-0. PMID:38421559, 2024, https://doi.org/10.1007/s13300-024-01547-0)
  - Bij gewichtsverlies met GLP-1-receptoragonisten kan spierverlies, gemeten als afname van vetvrije massa, 25 tot 39 procent van het totale gewichtsverlies uitmaken over een periode van 36 tot 72 weken. (bron: Prado CM, Phillips SM, Gonzalez MC, Heymsfield SB. Muscle matters: the effects of medically induced weight loss on skeletal muscle. Lancet Diabetes Endocrinol. 2024;12(11):785-787. doi:10.1016/S2213-8587(24)00272-9. PMID:39265590, 2024, https://doi.org/10.1016/S2213-8587(24)00272-9)
- [Vijf vragen over smart health communities](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/smart-health-communities): Volgens experts zijn smart health communities het antwoord op de uitdagingen waar de zorg mee wordt geconfronteerd. Wat zijn smart health communities?
  > Smart health communities zijn gemeenschappen waarin technologie en data mensen helpen proactief met hun gezondheid en leefstijl bezig te zijn. Volgens Deloitte ontstaan ze door toenemende rekenkracht en netwerkeffecten. JLAM noemt zichzelf een voorbeeld, met onder meer de supportgroep Diabetes 2 Doorbreken en de Leefstijl Community.
- [Reuma en stress: hoe Henny het holistisch aanpakte](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/reuma-en-stress): Na haar diagnose ontdekte Henny Laan hoe reuma en stress samenhangen en hoe voeding, ontspanning en patronen doorbreken haar klachten verminderden.
  > Henny Laan (65) kreeg in 2019 reumatoïde artritis. Ze ontdekte dat niet alleen voeding, maar vooral stress en het niet stellen van grenzen haar klachten verergerden. Met leefstijlaanpassingen, supplementen en regressietherapie kon ze pijnstillers laten staan en haar reumamedicatie deels afbouwen. Ze is nu grotendeels klachtenvrij, al blijft ze soms last houden bij warm weer.
- [Duurzaam gezond met de ZWEM: Zaterdag Wegen En Meten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zwem-maak-de-leefstijl-meetbaar): De leefstijl meetbaar maken en verbeteren met sociale steun: in de ZWEM komt onze filosofie tot uiting.
  > De ZWEM (Zaterdag Wegen En Meten) is een wekelijkse meetroutine van Je Leefstijl Als Medicijn: deelnemers volgen gewicht, buikomvang en bloedglucose in een app. Het artikel legt uit hoe je die drie meet, waar je het meetlint voor de buikomvang legt en waarom de taille-lengteverhouding telt. Onderzoek onder 232 deelnemers liet in het eerste jaar 7,2 tot 7,4 kilo gewichtsverlies zien.
- [Reuma en dieet: de ervaringen van Emma met plantaardig eten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/reuma-overwonnen-met-plantaardig-dieet): Na haar diagnose reumatoïde artritis hielden pillen Emma op de been, maar de bijwerkingen werden heftig. Toen stortte ze zich op een plantaardig dieet.
  > Emma Jelier, verpleegkundige met agressieve reumatoïde artritis, vertelt dat haar klachten sterk verminderden na een overstap naar plantaardige, onbewerkte voeding. Haar ontstekingswaarde (CRP) daalde van 97 naar 2, waarna ze haar medicatie kon afbouwen.
- [Carnivoor dieet bij reuma: de ervaringen van Henk](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/reuma-carnivoor-dieet): Ernstige reuma beheerste het leven van Henk Groote, een kunstknie leek nodig. Na zijn overstap op een carnivoor dieet finishte hij bij een hardloopwedstrijd.
  > Henk Groote had jarenlang ernstige reumaklachten en overwoog vanwege artrose een kunstknie. Na een laag-oxalaatdieet en later een carnivoor eetpatroon verdwenen zijn pijn en vermoeidheid, waarna hij dit jaar 16 kilometer hardlopend uitliep. Henk benadrukt zelf dat dit voedingspatroon niet bij iedereen hetzelfde effect heeft.
- [Prednison bij reuma: effect en risico’s](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/prednison-bij-reuma): Prednison hielp bij reuma, maar bracht ook schade. Een auto-etnografisch verhaal over bijwerkingen, gemiste gesprekken en het belang van lange termijn inzicht.
  > Een persoonlijk relaas over tien jaar prednisongebruik bij reumatoïde artritis, waarin afbouwklachten werden verward met ziekteactiviteit maar samenhingen met tertiaire bijnierschorsinsufficiëntie. Het verhaal bespreekt ook de COBRA- en GLORIA-studies naar effectiviteit en veiligheid van prednison bij reuma.
  - In de GLORIA-studie bij 451 65-plussers met reumatoide artritis verlaagde twee jaar lang dagelijks 5 mg prednisolon de ziekteactiviteit met 0,37 DAS28-punten (p<0,0001) en remde het de gewrichtsschade met 1,7 punten (p=0,003) vergeleken met placebo. (bron: Boers M, Hartman L, Opris-Belinski D, et al. Low dose, add-on prednisolone in patients with rheumatoid arthritis aged 65+: the pragmatic randomised, double-blind placebo-controlled GLORIA trial. Ann Rheum Dis. 2022;81(7):925-936. doi:10.1136/annrheumdis-2021-221957, 2022, https://doi.org/10.1136/annrheumdis-2021-221957)
  - In dezelfde GLORIA-studie kreeg 60 procent van de prednisolon-gebruikers minstens een bijwerking van belang tegenover 49 procent in de placebogroep, oftewel 24 procent meer patienten met een (meestal milde) bijwerking (relatief risico 1,24). (bron: Boers M, Hartman L, Opris-Belinski D, et al. Low dose, add-on prednisolone in patients with rheumatoid arthritis aged 65+: the pragmatic randomised, double-blind placebo-controlled GLORIA trial. Ann Rheum Dis. 2022;81(7):925-936. doi:10.1136/annrheumdis-2021-221957, 2022, https://doi.org/10.1136/annrheumdis-2021-221957)
  - Ernstige neuropsychiatrische bijwerkingen van glucocorticoiden zoals prednison, waaronder depressie, manie, psychose en verwardheid, treden op bij 15,7 per 100 persoonsjaren, oplopend tot 22,2 per 100 persoonsjaren tijdens een eerste kuur. (bron: Judd LL, Schettler PJ, Brown ES, et al. Adverse consequences of glucocorticoid medication: psychological, cognitive, and behavioral effects. Am J Psychiatry. 2014;171(10):1045-1051. doi:10.1176/appi.ajp.2014.13091264, 2014, https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2014.13091264)
- [Wat je moet weten over epilepsie en ongesteldheid](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wat-je-moet-weten-over-epilepsie-en-ongesteldheid): Veel vrouwen met epilepsie hebben extra klachten rond hun menstruatie. Charlotte Bastian geeft persoonlijke tips op het gebied van epilepsie en ongesteldheid.
  > Catameniale epilepsie verwijst naar epilepsieaanvallen die samenhangen met de menstruatiecyclus, mogelijk door schommelingen in progesteron en estrogeen. Naar schatting ervaart 40% van de vrouwen met epilepsie dit, al is verder onderzoek nodig naar de precieze oorzaken.
- [Slaap en diabetes type 1](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/slaap-en-diabetes-type-1): Slaap en diabetes type 1: lees waarom slaap belangrijk is, wat je nachtrust kan verstoren en hoe leefstijlkeuzes je slaap en bloedsuiker beïnvloeden.
  > Slaap en diabetes type 1 hangen nauw samen: verstoorde nachtrust kan leiden tot meer bloedsuikerschommelingen en verminderde insulinegevoeligheid. Eén nacht met minder dan vier uur slaap kan de insulinegevoeligheid met 20-25% verlagen. Factoren als nachtelijke hypo's, CGM-alarmen en stress kunnen de nachtrust verstoren.
  - Bij mensen met diabetes type 1 verlaagde één nacht van slechts vier uur slaap de insulinegevoeligheid van de door insuline gestuurde glucoseopname met 14 tot 21 procent. (bron: Donga E, van Dijk M, van Dijk JG, Biermasz NR, Lammers GJ, van Kralingen K, Hoogma RPLM, Corssmit EPM, Romijn JA. Partial sleep restriction decreases insulin sensitivity in type 1 diabetes. Diabetes Care. 2010;33(7):1573-1577. doi:10.2337/dc09-2317, 2010, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20357381/)
  - Bij gezonde volwassenen verlaagde één nacht van vier uur slaap de hoeveelheid glucose die nodig was om de bloedsuiker stabiel te houden met ongeveer 25 procent, een teken van verminderde insulinegevoeligheid. (bron: Donga E, van Dijk M, van Dijk JG, Biermasz NR, Lammers GJ, van Kralingen KW, Corssmit EPM, Romijn JA. A single night of partial sleep deprivation induces insulin resistance in multiple metabolic pathways in healthy subjects. J Clin Endocrinol Metab. 2010;95(6):2963-2968. doi:10.1210/jc.2009-2430, 2010, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20371664/)
- [Wim Tilburgs: hoe hij uit het dal kwam](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-wim-tilburgs-uit-het-dal-kwam): Mensen met obesitas hebben vaak levenslang. Lees hoe Wim Tilburgs met een terugval kampte en de weg omhoog terugvond mede dank zij steun vanuit de community.
  > Wim Tilburgs, oprichter van Je Leefstijl Als Medicijn, keerde tien jaar geleden zijn diabetes type 2 om. Afgelopen voorjaar liepen zijn gewicht en HbA1c-waarde weer op tot 55 mmol/mol. Door opnieuw ketogeen te eten en zijn data te delen in een supportgroep daalde zijn HbA1c binnen twee maanden naar 44 mmol/mol.
- [Als huisarts met leefstijlgeneeskunde meer bereiken, met meer werkplezier](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/met-leefstijlgeneeskunde-meer-bereiken): In dit interview vertelt huisarts Daphne Uyterlinden hoe zij leefstijlgeneeskunde inzet voor betere zorg, minder medicatie en meer werkplezier.
  > Huisarts Daphne Uyterlinden paste na tien jaar huisartsenwerk leefstijlgeneeskunde toe in haar spreekkamer. Ze gebruikt tools als het Leefstijlroer en tiny habits, bouwt medicatie af bij twaalf mensen met diabetes en ervaart zelf meer werkplezier.
- [Metabole gezondheid meten met 7 vragen en 7 bloedwaarden](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/metabole-gezondheid-meten): Hoe gezond is jouw stofwisseling? Zeven vragen die je nu kunt beantwoorden en zeven bloedwaarden die je huisarts al heeft. Zo weet je waar je staat.
  > JLAM legt uit dat metabole disfunctie - gedreven door insulineresistentie en laaggradige ontsteking - vaak 10 tot 20 jaar onopgemerkt blijft vóór aandoeningen zoals diabetes type 2 of hart- en vaatziekten ontstaan. Zeven vragen en zeven bloedwaarden, zoals nuchtere insuline en HbA1c, geven een eerste inschatting van je metabole gezondheid.
  - Mensen met hyperinsulinemie (een hoge nuchtere insulinespiegel) hebben ongeveer twee keer zoveel kans om aan kanker te overlijden (HR 2,04). (bron: Tsujimoto T, Kajio H, Sugiyama T. Association between hyperinsulinemia and increased risk of cancer death in nonobese and obese people: a population-based observational study. Int J Cancer. 2017;141(1):102-111. doi:10.1002/ijc.30729. PMID 28390156., 2017, https://doi.org/10.1002/ijc.30729)
  - Negen beïnvloedbare risicofactoren samen (waaronder roken, hoge bloeddruk, diabetes en buikvet) verklaren ongeveer 90 procent van het risico op een hartinfarct bij mannen en 94 procent bij vrouwen. (bron: Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, et al. Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): case-control study. Lancet. 2004;364(9438):937-952. doi:10.1016/S0140-6736(04)17018-9. PMID 15364185., 2004, https://doi.org/10.1016/S0140-6736(04)17018-9)
- [Waar zit vitamine C in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-vitamine-c): Vitamine C is nodig voor je afweer, je huid en de opname van ijzer. Bekijk de rijkste voedingsbronnen en hoeveel je er per dag van nodig hebt.
  > Vitamine C speelt een rol bij collageenvorming, ijzeropname en het immuunsysteem en werkt als antioxidant. Paprika, mosterdgroenten, boerenkool en broccoli behoren tot de vitamine C-rijkste voedingsmiddelen. Een tekort kan leiden tot vermoeidheid, verlaagde weerstand en in ernstige gevallen scheurbuik.
- [Waar zit vitamine B5 in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-vitamine-b5): Vitamine B5 (pantotheenzuur) is nodig voor je energiestofwisseling en je hormonen. Bekijk de rijkste voedingsbronnen en de dagelijkse behoefte.
  > Vitamine B5 (pantotheenzuur) speelt een rol bij het omzetten van koolhydraten, vetten en eiwitten in energie en draagt bij aan hormoonaanmaak, een gezonde huid en het zenuwstelsel. Het zit onder andere in paddenstoelen, witlof, lever, broccoli en volkoren producten. Een tekort is zeldzaam omdat de vitamine in bijna alle voeding voorkomt.
- [Waar zit vitamine B6 in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-vitamine-b6): Vitamine B6 (pyridoxine) is nodig voor je afweer en je zenuwstelsel. Bekijk waar B6 in zit, hoeveel je nodig hebt en waaraan je een tekort herkent.
  > Vitamine B6 ondersteunt eiwitverwerking, zenuwfunctie en de aanmaak van bloedcellen. Groenten zoals paksoi, spinazie en broccoli behoren tot de belangrijkste plantaardige bronnen. Een tekort is in Nederland zeldzaam, maar kan huid-, mond- en zenuwklachten geven.
- [Waar zit vitamine B4 in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-vitamine-b4): Vitamine B4 (choline) is nodig voor je lever en je geheugen. Bekijk de 12 rijkste voedingsbronnen en hoeveel je er per dag van nodig hebt.
  > Vitamine B4, ook wel choline genoemd, ondersteunt de werking van lever, hersenen en zenuwstelsel. Het lichaam maakt zelf een beetje choline aan, maar dat is meestal niet genoeg. Eieren, lever, vlees, vis, noten en peulvruchten zijn voedingsbronnen van choline.
- [Waar zit vitamine B3 in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-vitamine-b3): Vitamine B3 (niacine) speelt mee in je energiehuishouding en je huid. Bekijk waar B3 in zit en hoeveel je er per dag van nodig hebt.
  > Vitamine B3 (niacine) is nodig voor energieproductie uit koolhydraten, vetten en eiwitten en ondersteunt huid, zenuwstelsel en spijsvertering. Paddenstoelen, lever en kalkoenfilet behoren tot de rijkste voedingsbronnen. Een tekort is zeldzaam, maar kan leiden tot vermoeidheid, huidklachten en concentratieproblemen.
- [Waar zit vitamine B2 in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-vitamine-b2): Vitamine B2 (riboflavine) helpt je lichaam energie uit voeding halen. Bekijk de rijkste bronnen, de dagelijkse behoefte en de klachten bij een tekort.
  > Vitamine B2 (riboflavine) is nodig voor energieproductie, een gezonde huid en een goed werkend zenuwstelsel. Het lichaam slaat B2 niet op, dus dagelijkse inname via voeding zoals paddenstoelen, lever en spinazie is nodig. Een tekort komt niet vaak voor, maar wordt in verband gebracht met vermoeidheid en huidklachten.
- [Waar zit vitamine B12 in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/12-bronnen-van-vitamine-b12): Vitamine B12 zit vrijwel alleen in dierlijke producten. Bekijk de rijkste bronnen, waaraan je een tekort herkent en wanneer aanvullen verstandig is.
  > Vitamine B12 (cobalamine) ondersteunt de aanmaak van rode bloedcellen, myeline in het zenuwstelsel en de energiestofwisseling uit voeding. De belangrijkste bronnen zijn dierlijke producten zoals niertjes, lever, vis en zuivel. Veganisten, ouderen en mensen met maag-darmproblemen lopen meer risico op een tekort.
- [Waarom peer support](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/waarom-peer-support-werkt): Een gezonde leefstijl volhouden is lastig. Peer support van lotgenoten helpt écht. Lees hoe steun duurzaam resultaat oplevert.
  > Onderzoek toont aan dat peer support bijdraagt aan betere bloedsuikerregulatie, gewichtsverlies en mentale gezondheid. Deelnemers aan een JLAM-supportgroep voor diabetes type 2 vielen gemiddeld 8 kg af en hun buikomvang nam 10 cm af, effecten die na drie jaar nog aanwezig waren.
- [OerFood: eten als een jager-verzamelaar](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/oerfood-boek): Met OerFood schreef Jolien Janzing een toegankelijk boek over het carnivoor dieet. Een recensie.
  > Het boek OerFood van Jolien Janzing beschrijft hoe eten als een jager-verzamelaar kan samenhangen met minder klachten bij langdurige aandoeningen. De auteur onderbouwt dit met eigen ervaring als persoon met MS, verhalen van anderen en bronvermeldingen.
- [Maak de leefstijl meetbaar met InBody (partner)](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/maak-de-leefstijl-meetbaar-met-inbody-partner): Hoe maak je vooruitgang in leefstijl echt zichtbaar? Lichaamssamenstelling-analyse maakt leefstijl meetbaar voor professionals en deelnemers.
  > InBody is een meetinstrument dat lichaamssamenstelling in kaart brengt: spiermassa per lichaamsdeel, vetmassa, visceraal vet en vochtverdeling. Leefstijlprofessionals gebruiken het bij intake, voortgangsgesprekken en als motivatie-instrument om gedragsverandering meetbaar te maken.
- [Zeven vragen aan Maarten van Essen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zeven-vragen-aan-maarten-van-essen): Vrijwilliger Maarten van Essen houdt de website vindbaar en gebruiksvriendelijk. Uit ervaring weet hij hoe belangrijk eigen regie na een nare diagnose is.
  > Maarten van Essen is innovatie- en strategieadviseur bij Stichting Je Leefstijl Als Medicijn. Na zijn diagnose IgA-nefropathie paste hij zijn leefstijl aan en zet hij zich nu in om de patiëntreis op de website te verbeteren, van patiënt naar actiënt.
- [Leefstijl als antwoord op parkinson: Marianne voelt zich sterker dan ooit](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl-en-parkinson): Leefstijl en parkinson: lees hoe Marianne zich niet neerlegt bij de slechte vooruitzichten bij de diagnose parkinson - met resultaat.
  > Marianne van der Meer kreeg in 2020 de diagnose parkinson en ontwikkelde daarna een eigen leefstijlprogramma met ketogeen eten, dagelijks bewegen, qi gong en meditatie. Ze is niet symptoomvrij, maar voelt zich vijf jaar later sterker dan daarvoor. Zelf zegt ze niet te geloven dat parkinson te genezen is met leefstijl, wel dat de verschijnselen te beïnvloeden zijn.
- [Minder migraine: de zoektocht van Alice](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/minder-migraine-alice-koning): Lees Alice's zoektocht naar minder migraine. Voeding maar ook koffie en beeldschermgebruik maken het verschil.
  > Alice Koning zocht een jaar lang naar een leefstijl die haar migraine zou verminderen, van ketogeen en histaminearm eten tot een carnivoor dieet. Na advies van neuroloog Wardell Amerika - stoppen met koffie, koolhydraatarm eten, ontspanningsoefeningen en minder beeldschermgebruik - nam haar migraine sterk af, al blijft af en toe een milde aanval voorkomen.
- [Vertelpunt NAH: een tweede leven dankzij de leefstijl](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/vertelpunt-nah-een-tweede-leven-dankzij-de-leefstijl): Leefstijlaanpassingen blijken effectief bij niet-aangeboren hersenletsel, blijkt uit de pilot Deel je verhaal. Veel mensen ervaren na 18 maanden nog herstel.
  > De pilot Deel je verhaal van Je Leefstijl Als Medicijn en StoryConnect verzamelde ervaringen van mensen met NAH en migraine. Ruim 90% ervoer een positief effect van leefstijlaanpassingen op kwaliteit van leven, en veel mensen met NAH boekten ook na 18 maanden nog vooruitgang.
- [Migraine en neuraaltherapie: de ervaringen van Dorien](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/van-de-migraine-verlost): Lees hoe Dorien Stoutjesdijk van de migraine verlost werd. Het duurde drie jaar voordat ze het hardop durfde te zeggen.
  > Dorien Stoutjesdijk deelt in een ervaringsverhaal hoe ze na jarenlange, zware migraineaanvallen via mind-body-therapie en het werken aan onderliggende emoties in 2017 haar laatste aanval had. Ze benadrukt dat de angst voor terugval jarenlang bleef, ondanks het blijvende herstel.
- [‘Patiëntenverhalen kunnen de zorg vernieuwen’: de kracht van citizen science](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/citizen-science-jolanda-snel): Neuropsycholoog en onderzoeker Jolanda Snel over de kracht van citizen science. Artsen zouden meer leefstijladviezen kunnen geven.
  > Je Leefstijl Als Medicijn verzamelt via Vertelpunten patiëntenverhalen over leefstijl en hersenaandoeningen, als vorm van citizen science. Neuropsycholoog en onderzoeker Jolanda Snel ziet deze verhalen als startpunt voor case studies, naast de gangbare dubbelblinde studies.
- [‘Het ketogeen eten maakt mijn diabetes controleerbaar’](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ketogeen-dieet-en-diabetes-1): Een ketogeen dieet en diabetes type 1, hoe gaat dit samen? Arjan Gunst deelt hoe het dieet hem helpt zijn bloedsuiker te stabiliseren en complicaties voorkomen.
  > Arjan Gunst (32) heeft sinds zijn negende diabetes type 1. Na een diagnose beginnende retinopathie stapte hij over op een ketogeen voedingspatroon met begeleiding van een diëtist. Zijn HbA1c daalde in een half jaar van 85 naar 53 mmol/mol en zijn retinopathie herstelde volledig.
- [IBD en leefstijl, hoe Victorien Madsen zich van haar klachten verloste](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ibd-en-leefstijl): IBD en leefstijl: zo kreeg Victorien Madsen haar klachten onder conrtrole.
  > Victorien Madsen kreeg colitis ulcerosa, een vorm van IBD, onder controle met het specific carbohydrate diet (SCD). Na vijf maanden was ze klachtenvrij en bouwde ze haar medicatie in twee jaar af. Ze coördineert nu de JLAM-supportgroep IBD en Leefstijl.
- [Een gezond brein: homocysteïne en B-vitamines](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/homocysteine-en-b-vitamines): Hoe kun je je hersenen gezond houden als je ouder wordt? Een duik in de biologie: over homocysteïne en B-Vitamines en de hulpstoffen die hersenen nodig hebben
  > Onderzoek (VITACOG-studie, 187 deelnemers van 70+ jaar) toont dat dagelijkse inname van foliumzuur, B12 en B6 de jaarlijkse hersenatrofie met 30% vertraagde, tot 53% bij hoge uitgangswaarden van homocysteïne. Het effect bleef uit bij lage homocysteïnewaarden en bij onvoldoende omega-3 in het bloed.
  - Bij 70-plussers met milde cognitieve stoornissen daalde de jaarlijkse hersenkrimp van 1,08% met placebo naar 0,76% met hoge doses B-vitamines, een vermindering van bijna 30%. (bron: Smith AD, Smith SM, de Jager CA, Whitbread P, Johnston C, Agacinski G, et al. Homocysteine-lowering by B vitamins slows the rate of accelerated brain atrophy in mild cognitive impairment: a randomized controlled trial. PLoS One. 2010;5(9):e12244. doi:10.1371/journal.pone.0012244. PMID 20838622., 2010, https://doi.org/10.1371/journal.pone.0012244)
  - Bij deelnemers met een homocysteinegehalte boven 13 micromol/L verminderden B-vitamines de hersenkrimp met 53%, terwijl er geen effect was bij een gehalte van 9,5 micromol/L of lager. (bron: Smith AD, Smith SM, de Jager CA, Whitbread P, Johnston C, Agacinski G, et al. Homocysteine-lowering by B vitamins slows the rate of accelerated brain atrophy in mild cognitive impairment: a randomized controlled trial. PLoS One. 2010;5(9):e12244. doi:10.1371/journal.pone.0012244. PMID 20838622., 2010, https://doi.org/10.1371/journal.pone.0012244)
  - Deelnemers die 24 maanden dagelijks 0,8 mg foliumzuur, 0,5 mg vitamine B12 en 20 mg vitamine B6 innamen, zagen hun homocysteinegehalte in het bloed met 22,5% dalen. (bron: Smith AD, Smith SM, de Jager CA, Whitbread P, Johnston C, Agacinski G, et al. Homocysteine-lowering by B vitamins slows the rate of accelerated brain atrophy in mild cognitive impairment: a randomized controlled trial. PLoS One. 2010;5(9):e12244. doi:10.1371/journal.pone.0012244. PMID 20838622., 2010, https://doi.org/10.1371/journal.pone.0012244)
  - B-vitamines remden de hersenkrimp alleen bij mensen met een hoog omega-3-gehalte in het bloed (boven 590 micromol/L); in die groep vertraagde de behandeling de krimp met 40% ten opzichte van placebo. (bron: Jerneren F, Elshorbagy AK, Oulhaj A, Smith SM, Refsum H, Smith AD. Brain atrophy in cognitively impaired elderly: the importance of long-chain omega-3 fatty acids and B vitamin status in a randomized controlled trial. Am J Clin Nutr. 2015;102(1):215-21. doi:10.3945/ajcn.114.103283. PMID 25877495., 2015, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25877495/)
  - Bij aanvankelijk niet-demente geheugenpolikliniek-patienten hadden mensen met de snelste hersenkrimp een 3,6 keer hoger risico om dementie te ontwikkelen dan mensen met de traagste krimp (HR 3,6). (bron: Sluimer JD, van der Flier WM, Karas GB, Fox NC, Scheltens P, Barkhof F, et al. Whole-brain atrophy rate and cognitive decline: longitudinal MR study of memory clinic patients. Radiology. 2008;248(2):590-8. doi:10.1148/radiol.2482070938. PMID 18574133., 2008, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18574133/)
- [Pilot met vertelpunten migraine en NAH:  leefstijlverandering doet ertoe](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/vertelpunten-migraine-en-nah): Deel je verhaal was een project voor mensen met migraine en NAH die in vertelpunten hun ervaringen met de leefstijl deelden. Met zeer positieve resultaten.
  > Het pilotonderzoek Deel je verhaal van JLAM en StoryConnect verzamelde 93 ervaringsverhalen van mensen met migraine en niet-aangeboren hersenletsel (NAH). Deelnemers experimenteerden met voeding, rust, beweging en sociale steun; 91% ervoer een positief effect, al gaat het om ervaringen en niet om gecontroleerd effectiviteitsonderzoek.
- [Vertelpunten van start voor migraine, NAH, parkinson en MS: help anderen met jouw ervaring](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/vertelpunten-van-start-voor-migraine-nah-parkinson-en-ms-help-anderen-met-jouw-ervaring): Vertelpunten van start voor migraine, NAH, parkinson en MS: deel jouw ervaring met leefstijl en help zo anderen met een hersenaandoening.
  > Je Leefstijl Als Medicijn start Vertelpunten waar mensen met migraine, NAH, Parkinson of MS hun ervaring met leefstijlaanpassingen delen. Een pilot met 93 deelnemers liet zien dat effecten sterk variëren, van duidelijke verbetering tot geen effect.
- [Parkinson en leefstijl: hoe Peter zijn ziekte onderzoekt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl-en-parkinson-zelfonderzoek): Toen Peter halverwege 2020 de diagnose parkinson kreeg, koos hij voor een gezonde leefstijl. Dat lijkt zijn ziekte te vertragen.
  > Peter Gunst, coördinator parkinson bij Je Leefstijl Als Medicijn, combineert sinds zijn diagnose in 2020 een ketogeen eetpatroon, vasten (OMAD) en dagelijkse beweging. Zijn neuroloog noemt zijn ziekteverloop relatief langzaam, al erkent Peter dat er geen duidelijk bewijs is voor zijn aanpak.
- [Chronische pijn: hoe Shuk Yi haar klachten verminderde](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/chronische-pijn-verlichtten-via-citizen-science-en-zelfonderzoek): chronische pijn verlichtten via citizen science en zelfonderzoek de zoektocht van Shuk Yi en haar man Yung Fu van Nederland tot Hong Kong en door de wetenschap.
  > Shuk Yi en haar man Yung ontdekten via citizen science en zelfonderzoek dat oxaalzuur en onopgemerkte tekorten aan vitamine B12, B6 en D bijdroegen aan haar jarenlange chronische pijn en vermoeidheid. Het mijden van oxaalzuurrijke voeding verminderde haar pijn binnen twee dagen met 70%, al bleef ze deels last houden van vermoeidheid.
- [Marco Koning: leven met CAA en zelf onderzoek doen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-marcos-hersenaandoening-het-startpunt-werd-van-citizen-science): Na een hersenbloeding paste Marco Koning zijn onderzoeksexpertise toe op mensen met dezelfde diagnose: het startpunt van citizen science.
  > Marco Koning, drager van erfelijke CAA, kreeg zelf een hersenbloeding en richtte daarna vertelpunten op waar mensen met hersenaandoeningen ervaringen delen. Hij noemt dit citizen science: patiëntenkennis systematisch bundelen om patronen in leefstijl en ziekteverloop te ontdekken. In april 2025 startte in Nederland het eerste onderzoek naar het medicijn Mivelsiran voor CAA.
- [Diabetes type 1 in de bergen: zo heeft Gerrie het aangepakt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/diabetes-type-1-in-de-bergen): Diabetes type 1 in de bergen: lees hoe Gerrie veilig een Himalayatocht deed. De insuline ging in de slaapzak.
  > Gerrie van Deuren, met diabetes type 1 (LADA), deelt haar ervaring met een trektocht tot 4.740 meter in het Khumbu Everest-gebied. Ze bereidde voeding, insulinebeheer en beweging voor, en gebruikte een middel tegen hoogteziekte. Ze merkte geen duidelijke invloed van hoogte op haar insulinebehoefte, al is dit nog onvoldoende onderzocht.
- [Peersupport in de zorg bewezen effectief](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/peersupport-in-de-zorg): In een whitepaper heeft Coalitie Leefstijl in de Zorg de voordelen van peersupport in de zorg op een rij gezet.
  > Peer support versterkt de eigen regie van mensen met een langdurige aandoening en hangt samen met betere klinische uitkomsten. Nederlands onderzoek onder de achterban van Longfonds, NFK en JLAM laat zien dat 80-94% van de gebruikers meer bereikt in groepsverband dan alleen. Internationale studies suggereren dat steun van gelijkgestemden even effectief of effectiever is dan professionele steun.
- [Leefstijlgeneeskunde: waarom elke arts het nodig heeft](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijlgeneeskunde-een-onontbeerlijk-instrument-voor-elke-arts): Veel chronische aandoeningen komen voort uit metabole disfunctie. Insulineresistentie speelt de sleutelrol; leefstijlinterventies pakken de oorzaak aan.
  > Leefstijlgeneeskunde pakt insulineresistentie aan als onderliggende oorzaak van diabetes type 2, hart- en vaatziekten en dementie. Leefstijlfactoren bepalen 90% van het risico op hart- en herseninfarcten. Therapeutische koolhydraatbeperking verlaagt bloedsuiker snel en vraagt daarom medische begeleiding.
  - Negen grotendeels leefstijl-gerelateerde risicofactoren (waaronder roken, afwijkende bloedvetten, hoge bloeddruk, diabetes en buikvet) verklaren samen 90% van het risico op een hartinfarct bij mannen en 94% bij vrouwen. (bron: Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, et al. Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): case-control study. Lancet. 2004;364(9438):937-52. PMID: 15364185. DOI: 10.1016/S0140-6736(04)17018-9, 2004, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15364185/)
  - Bij mensen met minstens één cardiometabole risicofactor verlaagt een koolhydraatarm dieet de bovendruk gemiddeld met 6,38 mmHg en het lichaamsgewicht met 4,79 kg, met sterker bewijs dan andere voedingspatronen zoals mediterraan of DASH. (bron: Chatzi CA, Basios A, Markozannes G, et al. Effect of Different Dietary Patterns on Cardiometabolic Risk Factors: An Umbrella Review of Systematic Reviews and Meta-Analyses. Nutrients. 2024;16(22):3873. PMID: 39599660. DOI: 10.3390/nu16223873, 2024, https://doi.org/10.3390/nu16223873)
  - Mensen met een verhoogd insulinegehalte (hyperinsulinemie) hebben ongeveer twee keer zoveel kans om aan kanker te overlijden (HR 2,04). (bron: Tsujimoto T, Kajio H, Sugiyama T. Association between hyperinsulinemia and increased risk of cancer death in nonobese and obese people: A population-based observational study. Int J Cancer. 2017;141(1):102-111. PMID: 28390156. DOI: 10.1002/ijc.30729, 2017, https://doi.org/10.1002/ijc.30729)
  - Diabetes verhoogt het risico op de ziekte van Alzheimer met 69% (RR 1,69). (bron: Yu JT, Xu W, Tan CC, et al. Evidence-based prevention of Alzheimer's disease: systematic review and meta-analysis of 243 observational prospective studies and 153 randomised controlled trials. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2020;91(11):1201-1209. PMID: 32690803. DOI: 10.1136/jnnp-2019-321913, 2020, https://doi.org/10.1136/jnnp-2019-321913)
  - Bij patiënten met stabiele coronaire hartziekte hadden degenen die alle zes risicofactoren (waaronder niet-roken, beweging en gezond dieet) onder controle hadden 73% minder kans om te overlijden dan wie hooguit één factor onder controle had (HR 0,27). (bron: Maron DJ, Mancini GBJ, Hartigan PM, et al. Healthy Behavior, Risk Factor Control, and Survival in the COURAGE Trial. J Am Coll Cardiol. 2018;72(19):2297-2305. PMID: 30384885. DOI: 10.1016/j.jacc.2018.08.2163, 2018, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30384885/)
- [ADHD and nutrition](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/adhd-and-nutrition): Does food affect ADHD? What the research shows on sugar, additives, omega 3 and the ketogenic diet, and where the strong claims stop.
  > JLAM bespreekt onderzoek naar het ketogeen dieet bij ADHD. Gerandomiseerde studies bij mensen met ADHD ontbreken nog, maar mechanismen zoals verbeterde hersenenergie, minder oxidatieve stress en herstel van neurotransmitter-balans (dopamine, GABA) suggereren mogelijke voordelen. Medische begeleiding wordt aanbevolen, vooral bij gebruik van insuline of lithium.
  - In een systematisch overzicht van 27 humane studies naar het ketogeen dieet en cognitie rapporteerde ruim 80% een gunstig effect op denkvaardigheden zoals aandacht en geheugen, en geen enkele studie een schadelijk effect. (bron: Chinna-Meyyappan A, Gomes FA, Koning E, Fabe J, Breda V, Brietzke E. Effects of the ketogenic diet on cognition: a systematic review. Nutr Neurosci. 2023;26(12):1258-1278. doi:10.1080/1028415X.2022.2143609. PMID 36354157, 2023, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36354157/)
  - Mensen met ADHD hebben ruim twee keer zo vaak diabetes type 2 als mensen zonder ADHD (OR 2,05), op basis van een meta-analyse van vijf studies. (bron: Ai Y, Zhao J, Liu H, Li J, Zhu T. The relationship between diabetes mellitus and attention deficit hyperactivity disorder: a systematic review and meta-analysis. Front Pediatr. 2022;10:936813. doi:10.3389/fped.2022.936813, 2022, https://doi.org/10.3389/fped.2022.936813)
  - In de jaren negentig had 19% van de Nederlandse mannen en 12% van de Nederlandse vrouwen tussen 28 en 59 jaar het metabool syndroom. (bron: Bos MB, de Vries JHM, Wolffenbuttel BHR, Verhagen H, Hillege JL, Feskens EJM. [The prevalence of the metabolic syndrome in the Netherlands: increased risk of cardiovascular diseases and diabetes mellitus type 2 in one quarter of persons under 60]. Ned Tijdschr Geneeskd. 2007;151(43):2382-8. PMID 18019216, 2007, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18019216/)
- [‘Erg leuk werk om te doen!’ Waarom Els, Tineke, Ben en Mariska aanjager zijn](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/lokale-gezondheidsinitiatieven): Ongemerkt is een grassrootsbeweging ontstaan: door heel Nederland komen lokale gezondheidsinitiatieven op. Wat beweegt de initiatiefnemers?
  > Het artikel portretteert vier aanjagers van lokale gezondheidsinitiatieven in Nederland: Mariska Brinkers (Gezond Wijdemeren), Tineke Bakker (Gezond Westfriesland), Els van Beek (Gezonde Huiskamer Rotterdam) en Ben Fransen (Gezonddorp Sint Anthonis). Ze vertellen waarom ze begonnen met een buurtinitiatief rond gezonde leefstijl en wat het hun persoonlijk oplevert.
- [Gezond in de wijk: hoe Gouden Mannen sociaal isolement aanpakt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gouden-mannen): Portret van het unieke programma Gouden Mannen, dat mannen met gezondheidsproblemen uit hun sociaal isolement haalt.
  > Gouden Mannen is een 60 weken durend programma dat mannen boven de 40 jaar met een migratieachtergrond en sociaal isolement ondersteunt via supportgroepen. Het programma is actief in Amsterdam en Utrecht, bereikte meer dan 1.000 mannen en werd in 2024 door Movisie erkend als effectieve sociale interventie.
- [‘Ik dacht dat seks niet voor mij was weggelegd’](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/seks-en-leefstijl): Door huidziektes kampte Beau Konijn met huidplooien in en rondom geslachtsdelen. Met een leefstijlverandering kreeg ze haar gezondheid beter onder controle.
  > Beau Konijn kreeg op jonge leeftijd de huidaandoeningen hidradenitis suppurativa en lichen sclerosus. Na aanpassing van haar voedingspatroon, beweging en slaap namen haar ontstekingsklachten af en kon ze medicatie afbouwen. Ze werd verpleegkundige en leefstijlcoach om anderen te helpen met leefstijlaanpassingen.
- [Lampie, de AI voor leefstijlinformatie, ook op jouw website?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/lampie-op-jouw-website): Lampie op de website van je ziekenhuis, kliniek of zorggroep: bezoekers krijgen 24/7 betrouwbare leefstijlinformatie, met verwijzing naar jullie eigen aanbod. Eenmalig 499 euro, daarna 75 euro per maand.
  > Lampie is een AI-assistent voor leefstijlinformatie die zorginstellingen op hun website kunnen plaatsen. Bezoekers krijgen direct antwoord op vragen over voeding, beweging en mentale gezondheid, met doorverwijzing naar eigen afdelingen en lokaal aanbod. Lampie draait bij het Elkerliek Ziekenhuis en DC Klinieken. Kosten: eenmalig 499 euro en 75 euro per maand.
- [Lampie breidt uit met locatiezoeker](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/lampie-breidt-uit-met-locatiezoeker): Lampie helpt je bij het vinden van leefstijlcoaches, GLI-aanbieders en wandelclubs in jouw regio. Onze locatiezoeker wijst je de weg.
  > Lampie, de AI-tool van Stichting Je Leefstijl Als Medicijn, kreeg een locatiezoeker. Gebruikers kunnen nu zoeken naar leefstijlcoaches, GLI-aanbieders en wandelclubs in hun regio, via een database met onder meer 288 huisartsen en 1.414 GLI-aanbieders.
- [Ketogenic diet and autism: what does the research show?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/autism-and-nutrition): Autism and nutrition. Can nutrition help with autism? Discover how the ketogenic diet may improve social interaction and cognitive functions.
  > JLAM bespreekt hoe metabole psychiatrie en het ketogeen dieet mogelijk perspectief bieden bij autisme. Kleinschalige studies en een survey tonen verbetering van sociaal gedrag, cognitie en bijkomende klachten zoals epilepsie en depressie, maar de bewijsbasis is beperkt en het dieet vraagt begeleiding door een zorgprofessional vanwege bijwerkingen en contra-indicaties.
  - Slechts ongeveer 25% van de mensen met autisme heeft betaald werk. (bron: Holwerda A, van der Klink JJL, Groothoff JW, Brouwer S. Predictors for work participation in individuals with an autism spectrum disorder: a systematic review. J Occup Rehabil. 2012;22(3):333-52. doi:10.1007/s10926-011-9347-8. PMID 22270229., 2012, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22270229/)
  - Wie al een psychische aandoening heeft, loopt een 2 tot bijna 49 keer zo hoge kans op een tweede psychische aandoening, afhankelijk van het type aandoening en de tijd sinds het ontstaan van de eerste (HR 2,0 tot 48,6). (bron: Plana-Ripoll O, Pedersen CB, Holtz Y, et al. Exploring comorbidity within mental disorders among a Danish national population. JAMA Psychiatry. 2019;76(3):259-70. doi:10.1001/jamapsychiatry.2018.3658. PMID 30649197., 2019, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30649197/)
  - Bij mensen met autisme komt een mitochondriale ziekte bij ongeveer 5% voor, veel vaker dan de ongeveer 0,01% in de algemene bevolking. (bron: Rossignol DA, Frye RE. Mitochondrial dysfunction in autism spectrum disorders: a systematic review and meta-analysis. Mol Psychiatry. 2012;17(3):290-314. doi:10.1038/mp.2010.136. PMID 21263444., 2012, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21263444/)
  - Mensen met een voorgeschiedenis van depressie hebben ongeveer twee keer zoveel kans om later de ziekte van Alzheimer te ontwikkelen (OR 2,03). (bron: Ownby RL, Crocco E, Acevedo A, John V, Loewenstein D. Depression and risk for Alzheimer disease: systematic review, meta-analysis, and metaregression analysis. Arch Gen Psychiatry. 2006;63(5):530-8. doi:10.1001/archpsyc.63.5.530. PMID 16651510., 2006, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16651510/)
  - Negen beïnvloedbare leefstijl- en risicofactoren, zoals roken, afwijkende bloedvetten en buikvet, verklaren samen ongeveer 90% van het risico op een hartinfarct bij mannen en 94% bij vrouwen. (bron: Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, et al. Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): case-control study. Lancet. 2004;364(9438):937-52. doi:10.1016/S0140-6736(04)17018-9. PMID 15364185., 2004, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15364185/)
- [Positief met epilepsie, hoe Floor kracht put uit haar ziekte](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/positief-met-epilepsie-floor-thieleman): Sinds haar tienerjaren heeft Floor Thieleman epilepsie, maar ze weet er met haar leefstijl en mindset positief mee om te gaan. Lees haar bijzondere verhaal.
  > Floor Thieleman leeft sinds haar twaalfde met epilepsie na de diagnose van een goedaardige, inoperabele hersentumor. Ze deelt hoe medicatie, meditatie en peer support via het project Bewust Bekwaam haar helpen omgaan met epileptische aanvallen.
- [Syndroom van Sjögren: de ervaringen van Ilse Verrijt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ilse-verrijt-leefstijl-en-een-auto-immuunaandoening): Hoe Ilse Verrijt de relatie van ontstekingen, leefstijl en een auto-immuunaandoening beter leerde begrijpen, en haar ogen genas.
  > Ilse Verrijt, moderator van de JLAM-supportgroep Grip op Reuma, deelt hoe ze na de diagnose syndroom van Sjögren via voeding en ontstekingsremmende vetzuren haar medicatie afbouwde. Ze werd leefstijlcoach gespecialiseerd in auto-immuunaandoeningen. Ze benoemt dat herstel via leefstijlaanpassing langzaam gaat en per persoon verschilt.
- [Mindset en voeding tegen MS, het verhaal van Bianca](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/voeding-tegen-ms-bianca-foppes): 25 jaar geleden kreeg Bianca Foppes de diagnose MS, en sinds 17 jaar staat de ziekte stil. Hoe kreeg Bianca dat voor elkaar? Mindset en voeding tegen MS.
  > Bianca Foppes kreeg 25 jaar geleden de diagnose MS en volgt sindsdien een streng voedingspatroon (eerst Swank, later Jelinek) zonder bewerkt voedsel, gecombineerd met veel bewegen. Haar MS staat sinds 2008 stil, al erkent ze dat dit niet voor iedereen dezelfde uitkomst zal geven.
- [NAH en leefstijl: hoe Ruth Sas zichzelf op de dansvloer terugvond](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/nah-en-leefstijl-ruth-sas): NAH en leefstijl of het bijzondere verhaal van hoe Ruth Sas na een auto-ongeluk de weg omhoog vond.
  > Ruth Sas ontwikkelde na een auto-ongeluk niet aangeboren hersenletsel (NAH) en ervoer vijftien jaar lang overprikkeling en beperkingen. Na de overstap naar ketogene voeding in 2024 voor haar diabetes nam ook haar NAH-klachten af, wat ze zelf toeschrijft aan het effect van ketonen op de hersenen.
- [Therapeutische koolhydraatbeperking](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/therapeutische-koolhydraatbeperking): Ontdek hoe therapeutische koolhydraatbeperking de metabole gezondheid verbetert en obesitas, diabetes type 2 en hart- en vaatziekten bestrijdt. Lees meer!
  > Therapeutische koolhydraatbeperking (TKB) stabiliseert de bloedsuikerspiegel en stimuleert vetverbranding door lagere insulineafgifte. Onderzoek toont 57% remissie bij diabetes type 2 en gunstige effecten op gewicht en lipidenprofiel. Bijwerkingen zoals vermoeidheid en LDL-stijging kunnen optreden, en volhouden vraagt een structurele leefstijlaanpassing.
  - In een meta-analyse van 8 studies bereikte 57% van de mensen met diabetes type 2 op een koolhydraatarm dieet na zes maanden remissie (HbA1c onder 6,5%), tegenover 31% in de controlegroep. (bron: Goldenberg JZ, Day A, Brinkworth GD, Sato J, Yamada S, Jönsson T, et al. Efficacy and safety of low and very low carbohydrate diets for type 2 diabetes remission: systematic review and meta-analysis of published and unpublished randomized trial data. BMJ. 2021;372:m4743. doi:10.1136/bmj.m4743. PMID 33441384., 2021, https://doi.org/10.1136/bmj.m4743)
  - Bij mensen met overgewicht of obesitas leverde elke 10% minder koolhydraten in de voeding na zes maanden gemiddeld 0,64 kg extra gewichtsverlies op (meta-analyse van 101 studies, 4.135 deelnemers). (bron: Soltani S, Jayedi A, Abdollahi S, Ahmadi Vasmehjani A, Meshkini F, Shab-Bidar S. Effect of carbohydrate restriction on body weight in overweight and obese adults: a systematic review and dose-response meta-analysis of 110 randomized controlled trials. Front Nutr. 2023;10:1287987. doi:10.3389/fnut.2023.1287987. PMID 38125726., 2023, https://doi.org/10.3389/fnut.2023.1287987)
  - Bij mensen met minstens één cardiometabole risicofactor verlaagde een koolhydraatarm dieet de systolische bloeddruk met 6,38 mmHg en de triglyceriden met 5,81 mg/dL (umbrella review, sterk bewijs). (bron: Chatzi CA, Basios A, Markozannes G, Ntzani EE, Tsilidis KK, Kazakos K, et al. Effect of Different Dietary Patterns on Cardiometabolic Risk Factors: An Umbrella Review of Systematic Reviews and Meta-Analyses. Nutrients. 2024;16(22):3873. doi:10.3390/nu16223873. PMID 39599660., 2024, https://doi.org/10.3390/nu16223873)
  - Bij mensen met diabetes type 2 verlaagde een koolhydraatarm dieet de HbA1c na zes maanden met gemiddeld 0,47 procentpunt ten opzichte van controlediëten (17 studies, hoge zekerheid). (bron: Goldenberg JZ, Day A, Brinkworth GD, Sato J, Yamada S, Jönsson T, et al. Efficacy and safety of low and very low carbohydrate diets for type 2 diabetes remission: systematic review and meta-analysis of published and unpublished randomized trial data. BMJ. 2021;372:m4743. doi:10.1136/bmj.m4743. PMID 33441384., 2021, https://doi.org/10.1136/bmj.m4743)
- [Waar zit vitamine B1 in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/vitamine-b1-bronnen): Vitamine B1 (thiamine) houdt je energie en je zenuwstelsel op peil. Bekijk waar B1 in zit, hoeveel je nodig hebt en wat een tekort doet.
  > Vitamine B1 (thiamine) draagt bij aan energieproductie, het zenuwstelsel en de hartfunctie. Belangrijke voedingsbronnen zijn asperges, varkensfilet en haverzemelen. Een ernstig tekort kan leiden tot beriberi of het syndroom van Wernicke-Korsakov, vooral bij langdurig overmatig alcoholgebruik.
- [Waar zit vitamine A in? De 12 rijkste bronnen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/vitamine-a-bronnen): Ontdek de 12 beste voedingsbronnen van vitamine A en hoe ze bijdragen aan een gezond voedingspatroon.
  > Vitamine A ondersteunt het gezichtsvermogen, de vruchtbaarheid en het immuunsysteem via gezonde slijmvliezen. Dierlijke bronnen zoals kalfslever leveren de actieve vorm retinol, terwijl plantaardige bronnen zoals wortels en spinazie provitamine A (bètacaroteen) bevatten dat het lichaam minder efficiënt omzet.
- [Wat we weten van parkinson en microbioom](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/parkinson-en-microbioom): Er zijn steeds meer aanwijzingen dat de darmen een rol spelen bij parkinson. Wat weten we van parkinson en microbioom? Wat kun je zelf doen?
  > Filip Scheperjans (Helsinki University Hospital) laat zien dat bepaalde darmbacteriën samenhangen met parkinson-symptomen, maar dat fecale microbiota transplantatie in zijn studie uit 2024 geen effect had op motorische klachten. In een interview bespreken Peter Gunst en Anje te Velde wat patiënten praktisch kunnen doen, zoals meer vezels eten.
- [Gesprek over leefstijl](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gesprek-over-leefstijl): Hoe voer je een effectief gesprek over leefstijl? Het Leefstijlroer biedt structuur, de draaikaart stimuleert zelfredzaamheid. Lees meer.
  > Het Leefstijlroer is een gespreksmodel met zes pijlers dat zorgprofessionals helpt leefstijl bespreekbaar te maken. Stichting Je Leefstijl Als Medicijn ondersteunt dit met supportgroepen, leefstijlmaterialen en trainingen zoals Gezonde Leefstijl, Gezond Gesprek.
- [Migraine en leefstijl: zeven vragen aan Marina Boeser](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/migraine-en-leefstijl-marina-boeser): Marina Boeser coördineert de activiteiten op het gebied van migraine en leefstijl voor Je Leefstijl Als Medicijn. Lees het verhaal van Marina.
  > Marina Boeser, initiatiefnemer van de supportgroep Migraine en Leefstijl met ruim 1.600 leden, deelt hoe leefstijlaanpassingen zoals het vermijden van gluten en alcohol haar migraine verminderden. Ze coördineert voor Je Leefstijl Als Medicijn projecten rond migraine, waaronder een klein onderzoek naar ketogene voeding bij twintig deelnemers.
- [Activiteitenverslag 2024 | Stichting Je Leefstijl Als Medicijn](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/activiteitenverslag-2024): In dit activiteitenverslag 2024 gaan we in op het bereik, de impact, de organisatie en sluiten we af met een hoofdstuk over onze plannen voor 2025.
  > Stichting Je Leefstijl Als Medicijn blikt in dit activiteitenverslag terug op 2024: groei van website-bezoek en social media, uitbreiding van online en lokale supportgroepen, de lancering van AI-leefstijlassistent Lampie en versterking van team en adviesraad. Het verslag sluit af met de plannen voor 2025.
- [‘Er is nog niet veel begrip voor leven met migraine’](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/nynke-vries-leven-met-migraine): Marina Boeser die migraine heeft interviewt haar dochter Nynke die het ook heeft. Hoe is het om te leven met migraine?
  > Nynke Vries deelt hoe ze als jonge vrouw met migraine haar leefstijl aanpaste: andere voeding, regelmatiger werk, meer slaap en yoga. Ze ervaart minder heftige aanvallen, maar migraine blijft haar sociale leven en werk beïnvloeden.
- [Hersenaandoeningen en mentale klachten: 2 diëten die werken](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gezonde-voeding-voor-hersenaandoeningen): Gezonde voeding voor hersenaandoeningen? Lees hoe je mentale klachten en neurologische aandoeningen kunt aanpakken met je dieet.
  > JLAM beschrijft dat het westerse voedingspatroon met veel ultrabewerkt voedsel samenhangt met een toename van hersenaandoeningen en mentale klachten. Het mediterraans dieet en het ketogeen dieet laten in onderzoek verbetering zien bij onder meer depressie, Parkinson, epilepsie en Alzheimer. Een veganistisch dieet brengt juist risico's op tekorten met zich mee.
  - Bij mensen met schizofrenie geeft een antipsychoticum slechts bij 23 procent van de patiënten een goede respons, tegenover 14 procent bij een placebo. (bron: Leucht S, Leucht C, Huhn M, et al. Sixty Years of Placebo-Controlled Antipsychotic Drug Trials in Acute Schizophrenia: Systematic Review, Bayesian Meta-Analysis, and Meta-Regression of Efficacy Predictors. Am J Psychiatry. 2017;174(10):927-942. doi:10.1176/appi.ajp.2017.16121358. PMID 28541090., 2017, https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2017.16121358)
  - In Nederland is 61 procent van de dagelijkse energie-inname afkomstig uit ultrabewerkt voedsel en ultrabewerkte dranken. (bron: Vellinga RE, van Bakel M, Biesbroek S, et al. Evaluation of foods, drinks and diets in the Netherlands according to the degree of processing for nutritional quality, environmental impact and food costs. BMC Public Health. 2022;22(1):877. doi:10.1186/s12889-022-13282-x. PMID 35501799., 2022, https://doi.org/10.1186/s12889-022-13282-x)
  - Mensen die het mediterraans dieet strikt volgen, hebben 32 procent minder kans op een depressie (RR 0,68). (bron: Psaltopoulou T, Sergentanis TN, Panagiotakos DB, et al. Mediterranean diet, stroke, cognitive impairment, and depression: A meta-analysis. Ann Neurol. 2013;74(4):580-591. doi:10.1002/ana.23944. PMID 23720230., 2013, https://doi.org/10.1002/ana.23944)
  - Na twaalf weken op een mediterraan dieet was 32,3 procent van de mensen met een depressie klachtenvrij, tegenover 8,0 procent in de controlegroep. (bron: Jacka FN, O'Neil A, Opie R, et al. A randomised controlled trial of dietary improvement for adults with major depression (the 'SMILES' trial). BMC Med. 2017;15(1):23. doi:10.1186/s12916-017-0791-y. PMID 28137247., 2017, https://doi.org/10.1186/s12916-017-0791-y)
  - Kinderen met moeilijk behandelbare epilepsie op een ketogeen dieet hadden ruim 3 keer zoveel kans om aanvalsvrij te worden (RR 3,16) en bijna 6 keer zoveel kans op minstens een halvering van hun aanvallen (RR 5,80). (bron: Martin-McGill KJ, Bresnahan R, Levy RG, Cooper PN. Ketogenic diets for drug-resistant epilepsy. Cochrane Database Syst Rev. 2020;6(6):CD001903. doi:10.1002/14651858.CD001903.pub5. PMID 32588435., 2020, https://doi.org/10.1002/14651858.CD001903.pub5)
- [MS: welke vijf diëten zijn onderzocht?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ms-en-voeding): Welk dieet helpt bij MS? Vijf aanpakken naast elkaar: ketogeen, mediterraan, paleo, vegetarisch en low fat. Wat het onderzoek zegt, en waar je begint.
  > JLAM vergelijkt vijf diëten bij multiple sclerose: laag-vet, minder dierlijk, ketogeen, mediterraan en paleo. Meta-analyses van Harirchian (2022) en Snetselaar (2023) tonen dat vooral paleo en ketogeen vermoeidheid verminderen en kwaliteit van leven verbeteren, al is de onderzoeksbasis met 609 deelnemers beperkt. Supplementen zoals vitamine D3 en omega 3 lieten geen significant effect zien.
  - Een lager vitamine D-niveau hangt samen met een ongeveer twee keer zo hoog risico op MS (OR 2,00 per standaarddeviatie lagere vitamine D-spiegel). (bron: Belbasis L, Bellou V, Evangelou E, Tzoulaki I. Environmental factors and risk of multiple sclerosis: Findings from meta-analyses and Mendelian randomization studies. Mult Scler. 2020;26(4):397-404. doi:10.1177/1352458519872664. PMID 32249718., 2020, https://doi.org/10.1177/1352458519872664)
  - Mensen met de hoogste inname van ultrabewerkt voedsel (meer dan 4 porties per dag) hadden 62 procent meer kans om tijdens de studie te overlijden dan mensen met de laagste inname (HR 1,62). (bron: Rico-Campa A, Martinez-Gonzalez MA, Alvarez-Alvarez I, de Deus Mendonca R, de la Fuente-Arrillaga C, Gomez-Donoso C, Bes-Rastrollo M. Association between consumption of ultra-processed foods and all cause mortality: SUN prospective cohort study. BMJ. 2019;365:l1949. doi:10.1136/bmj.l1949. PMID 31142450., 2019, https://doi.org/10.1136/bmj.l1949)
  - Ultrabewerkt eten en drinken leveren samen 61 procent van de energie-inname in het gemiddelde Nederlandse dieet. (bron: Vellinga RE, van Bakel M, Biesbroek S, Toxopeus IB, de Valk E, Hollander A, van 't Veer P, Temme EHM. Evaluation of foods, drinks and diets in the Netherlands according to the degree of processing for nutritional quality, environmental impact and food costs. BMC Public Health. 2022;22(1):877. doi:10.1186/s12889-022-13282-x. PMID 35501799., 2022, https://doi.org/10.1186/s12889-022-13282-x)
  - Mensen met relapsing-remitting MS die zes maanden een ketogeen dieet volgden, rapporteerden bijna 50 procent minder vermoeidheid en depressie. (bron: Brenton JN, Lehner-Gulotta D, Woolbright E, Banwell B, Bergqvist AGC, Chen S, Coleman R, Conaway M, Goldman MD. Phase II study of ketogenic diets in relapsing multiple sclerosis: safety, tolerability and potential clinical benefits. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2022;93(6):637-644. doi:10.1136/jnnp-2022-329074. PMID 35418509., 2022, https://doi.org/10.1136/jnnp-2022-329074)
  - In een netwerk-meta-analyse van 12 dieetstudies bij MS (608 deelnemers) gaf het paleodieet de grootste afname van vermoeidheid vergeleken met het gebruikelijke dieet (SMD -1,27). (bron: Snetselaar LG, Cheek JJ, Fox SS, Healy HS, Schweizer ML, Bao W, Kamholz J, Titcomb TJ. Efficacy of Diet on Fatigue and Quality of Life in Multiple Sclerosis: A Systematic Review and Network Meta-analysis of Randomized Trials. Neurology. 2023;100(4):e357-e366. doi:10.1212/WNL.0000000000201371. PMID 36257717., 2023, https://doi.org/10.1212/WNL.0000000000201371)
- [Kan het carnivoor dieet bijdragen aan een betere gezondheid?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/carnivoor-dieet): Wat is het carnivoor dieet en kan het gezond zijn? Wat je wel en niet eet, wat het met je lichaam doet en welke bezwaren er zijn.
  > Dit artikel onderzoekt of het carnivoor dieet gezondheidsvoordelen biedt, vanuit evolutionair, wetenschappelijk, ethisch en milieu-perspectief. Het bespreekt zelfgerapporteerde studies, nutriëntendekking, vleesmythes over kanker en diabetes, en de CO2-uitstoot van dierlijke voeding versus plantaardige alternatieven.
  - In wereldwijde jager-verzamelaarsdiëten kwam naar schatting 45 tot 65 procent van de energie uit dierlijk voedsel, en 73 procent van deze samenlevingen haalde meer dan de helft van hun voeding uit dierlijke bronnen. (bron: Cordain L, Miller JB, Eaton SB, Mann N, Holt SH, Speth JD. Plant-animal subsistence ratios and macronutrient energy estimations in worldwide hunter-gatherer diets. Am J Clin Nutr. 2000;71(3):682-692. doi:10.1093/ajcn/71.3.682. PMID 10702160., 2000, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10702160/)
  - Bij bijna 30.000 Amerikaanse volwassenen hing elke twee extra porties onbewerkt rood vlees per week samen met een 3 procent hoger risico op hart- en vaatziekten (HR 1,03). (bron: Zhong VW, Van Horn L, Greenland P, Carnethon MR, Ning H, Wilkins JT, Lloyd-Jones DM, Allen NB. Associations of Processed Meat, Unprocessed Red Meat, Poultry, or Fish Intake With Incident Cardiovascular Disease and All-Cause Mortality. JAMA Intern Med. 2020;180(4):503-512. doi:10.1001/jamainternmed.2019.6969. PMID 32011623., 2020, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32011623/)
  - Rood vlees verhoogt het risico op een te hoog urinezuur met 24 procent (OR 1,24), veel minder dan alcohol (106 procent, OR 2,06) en fructose (85 procent, OR 1,85). (bron: Li R, Yu K, Li C. Dietary factors and risk of gout and hyperuricemia: a meta-analysis and systematic review. Asia Pac J Clin Nutr. 2018;27(6):1344-1356. doi:10.6133/apjcn.201811_27(6).0022. PMID 30485934., 2018, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30485934/)
  - In een enquête onder 2029 volwassenen die minstens zes maanden een carnivoor dieet volgden, rapporteerde 95 procent een verbetering van de algehele gezondheid. (bron: Lennerz BS, Mey JT, Henn OH, Ludwig DS. Behavioral Characteristics and Self-Reported Health Status among 2029 Adults Consuming a "Carnivore Diet". Curr Dev Nutr. 2021;5(12):nzab133. doi:10.1093/cdn/nzab133. PMID 34934897., 2021, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34934897/)
  - Elke 10 procent meer ultrabewerkt voedsel in het dieet hing bij ruim 100.000 volwassenen samen met circa 12 procent meer kans op kanker (HR 1,12). (bron: Fiolet T, Srour B, Sellem L, Kesse-Guyot E, Allès B, Méjean C, et al. Consumption of ultra-processed foods and cancer risk: results from NutriNet-Santé prospective cohort. BMJ. 2018;360:k322. doi:10.1136/bmj.k322. PMID 29444771., 2018, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29444771/)
- [Ketogeen dieet: meer dan gewichtsverlies](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ketogeen-dieet-meer-dan-gewichtsverlies): De laatste jaren wordt steeds meer bekend over de invloed van het ketogeen dieet bij diabetes type 2, hart- en vaatziektes, neurologische aandoeningen en meer.
  > JLAM bespreekt hoe een ketogeen dieet (minder dan 50 gram koolhydraten per dag) via ketose de stofwisseling beïnvloedt. Onderzoek koppelt het dieet aan effecten bij diabetes type 2, hart- en vaatziekten, epilepsie en neurologische aandoeningen. Grote dieetveranderingen vragen om medische begeleiding, vooral bij diabetesmedicatie.
  - Bij mensen met obesitas en diabetes type 2 die een ketogeen dieet volgden werd de diabetesmedicatie verminderd of gestopt bij 95,2% van de deelnemers, tegenover 62% bij een laag-glycemisch, caloriebeperkt dieet. (bron: Westman EC, Yancy WS, Mavropoulos JC, Marquart M, McDuffie JR. The effect of a low-carbohydrate, ketogenic diet versus a low-glycemic index diet on glycemic control in type 2 diabetes mellitus. Nutr Metab (Lond). 2008;5:36. doi:10.1186/1743-7075-5-36. PMID 19099589., 2008, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19099589/)
  - Bij mensen met overgewicht of obesitas en diabetes type 2 leidde een ketogeen dieet tot gemiddeld 7,8 kg meer gewichtsverlies dan een vetarm dieet (meta-analyse van 14 gerandomiseerde onderzoeken). (bron: Choi YJ, Jeon SM, Shin S. Impact of a Ketogenic Diet on Metabolic Parameters in Patients with Obesity or Overweight and with or without Type 2 Diabetes: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients. 2020;12(7):2005. doi:10.3390/nu12072005. PMID 32640608., 2020, https://doi.org/10.3390/nu12072005)
  - Negen beinvloedbare leefstijl-risicofactoren (waaronder roken, hoge bloeddruk, diabetes, buikvet en te weinig groente en fruit) verklaren samen 90% van het risico op een hartinfarct bij mannen en 94% bij vrouwen. (bron: Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, et al. Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): case-control study. Lancet. 2004;364(9438):937-52. doi:10.1016/S0140-6736(04)17018-9. PMID 15364185., 2004, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15364185/)
  - Bij de zwaarste volwassenen (BMI 40 of hoger) lag het sterfterisico door kanker 52% hoger bij mannen (RR 1,52) en 62% hoger bij vrouwen (RR 1,62) dan bij mensen met een normaal gewicht. (bron: Calle EE, Rodriguez C, Walker-Thurmond K, Thun MJ. Overweight, obesity, and mortality from cancer in a prospectively studied cohort of U.S. adults. N Engl J Med. 2003;348(17):1625-38. doi:10.1056/NEJMoa021423. PMID 12711737., 2003, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12711737/)
  - In de PURE-studie onder 135.335 mensen in 18 landen ging de hoogste koolhydraatinname samen met een 28% hoger sterfterisico (HR 1,28), terwijl de hoogste vetinname juist samenging met een 23% lager sterfterisico (HR 0,77). (bron: Dehghan M, Mente A, Zhang X, et al. Associations of fats and carbohydrate intake with cardiovascular disease and mortality in 18 countries from five continents (PURE): a prospective cohort study. Lancet. 2017;390(10107):2050-2062. doi:10.1016/S0140-6736(17)32252-3. PMID 28864332., 2017, https://doi.org/10.1016/S0140-6736(17)32252-3)
- [Doe-het-zelven op Haïti, het bijzondere leefstijlverhaal van Evelien de Gier](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijlverandering-evelien-de-gier): Als zendeling op Haïti werd Evelien de Gier steeds ongezonder. Lees hoe ze haar leefstijlverandering aanpakte en in een positieve spiraal kwam.
  > Evelien de Gier deelt hoe ze tijdens haar werk als zendeling op Haïti diabetes type 2 en hoge bloeddruk aanpakte met het programma Keer Diabetes 2 Om. Ze paste stapsgewijs voeding, beweging en stressmanagement aan en kon onder medische begeleiding grotendeels stoppen met insuline en bloeddrukpillen.
- [Voedingsonderzoek: betrouwbaar of misleidend?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/betrouwbaar-voedingsonderzoek-herkennen): Leer hoe je betrouwbaar voedingsonderzoek herkent en misleidende claims voorkomt. Ontdek tips om feiten van fabels te onderscheiden in voeding en gezondheid.
  > JLAM legt uit dat epidemiologisch voedingsonderzoek verbanden laat zien maar geen oorzaken kan aantonen, omdat een onderliggende factor beide observaties kan verklaren. Pas bij een risicoverhoging van meer dan 100% mogen onderzoekers een oorzakelijk verband vermoeden. Experimentele studies met een controlegroep zijn nodig om een effect echt te bevestigen.
  - In een meta-analyse van prospectieve studies ging elke dagelijkse portie bewerkt vlees samen met een 23% hoger risico op overlijden door alle oorzaken (RR 1,23; 95% BI 1,12-1,36). (bron: Schwingshackl L, Schwedhelm C, Hoffmann G, Lampousi AM, Knuppel S, Iqbal K, et al. Food groups and risk of all-cause mortality: a systematic review and meta-analysis of prospective studies. Am J Clin Nutr. 2017;105(6):1462-1473. doi:10.3945/ajcn.117.153148, 2017, https://doi.org/10.3945/ajcn.117.153148)
  - In dezelfde meta-analyse ging elke dagelijkse portie noten samen met een 24% lager risico op overlijden door alle oorzaken (RR 0,76; 95% BI 0,69-0,84). (bron: Schwingshackl L, Schwedhelm C, Hoffmann G, Lampousi AM, Knuppel S, Iqbal K, et al. Food groups and risk of all-cause mortality: a systematic review and meta-analysis of prospective studies. Am J Clin Nutr. 2017;105(6):1462-1473. doi:10.3945/ajcn.117.153148, 2017, https://doi.org/10.3945/ajcn.117.153148)
  - In de gerandomiseerde SOFA-trial bij 546 patienten met een inwendige defibrillator verlaagden visolie-supplementen (2 g per dag) de kans op ventriculaire ritmestoornis of overlijden niet significant ten opzichte van placebo (HR 0,86; 95% BI 0,64-1,16). (bron: Brouwer IA, Zock PL, Camm AJ, Bocker D, Hauer RNW, Wever EFD, et al. Effect of fish oil on ventricular tachyarrhythmia and death in patients with implantable cardioverter defibrillators: the Study on Omega-3 Fatty Acids and Ventricular Arrhythmia (SOFA) randomized trial. JAMA. 2006;295(22):2613-2619. doi:10.1001/jama.295.22.2613, 2006, https://doi.org/10.1001/jama.295.22.2613)
- [Voordelen van het gebruik van een glucosesensor](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/glucosesensor): Wat levert een glucosesensor je op? Continu zicht op je bloedsuiker, vroege signalen van insulineresistentie en inzicht in welk eten bij jou past.
  > Een continue glucosesensor (CGM) meet doorlopend de bloedsuikerspiegel via een sensor onder de huid en toont hoe voeding, beweging, slaap en stress deze beïnvloeden. Onderzoek van Zeevi (2015) toont aan dat identieke maaltijden bij verschillende mensen uiteenlopende glucosepieken veroorzaken. Zowel mensen met diabetes als mensen zonder diabetes gebruiken de sensor om leefstijlkeuzes bij te sturen.
  - Bij vrouwen met diabetes is het risico op coronaire hartziekte vóór het 55e levensjaar bijna elf keer zo hoog (HR 10,71). (bron: Dugani SB, Moorthy MV, Li C, Demler OV, Alsheikh-Ali AA, Ridker PM, Glynn RJ, Mora S. Association of Lipid, Inflammatory, and Metabolic Biomarkers With Age at Onset for Incident Coronary Heart Disease in Women. JAMA Cardiol. 2021;6(4):437-447. doi:10.1001/jamacardio.2020.7073. PMID 33471027., 2021, https://doi.org/10.1001/jamacardio.2020.7073)
  - Jonge mannen met een nuchtere glucose van 5,05-5,50 mmol/l - nog binnen de 'normale' waarden - én verhoogde triglyceriden hadden ruim acht keer zoveel kans om diabetes type 2 te ontwikkelen (HR 8,23). (bron: Tirosh A, Shai I, Tekes-Manova D, Israeli E, Pereg D, Shochat T, Kochba I, Rudich A. Normal fasting plasma glucose levels and type 2 diabetes in young men. N Engl J Med. 2005;353(14):1454-1462. doi:10.1056/NEJMoa050080. PMID 16207847., 2005, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16207847/)
  - In Nederland geldt een nuchtere bloedsuiker van 6,0 mmol/l of lager als normaal; tussen 6,1 en 6,9 mmol/l spreekt men van mogelijke prediabetes. (bron: Diabetes Fonds. Wat zijn normale bloedsuikerwaarden? 2024., 2024, https://www.diabetesfonds.nl/over-diabetes/heb-ik-diabetes/wat-zijn-normale-bloedsuikerwaarden)
- [Orthopedisch probleem vaak uiting van metabole disfunctie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/orthopedie-en-leefstijl): Chirurg Wouter van Wijhe over orthopedie en leefstijl. Waarom veel pijnklachten met onze voeding te maken kunnen hebben.
  > Orthopedisch chirurg Wouter van Wijhe stelt dat metabool syndroom en insulineresistentie een onderliggende oorzaak kunnen zijn van chronische schouder-, elleboog- en achillespeesklachten. Hij verloor zelf 10 kilo door zijn koolhydraatinname te beperken tot onder 50 gram per dag. Hij pleit voor onderzoek naar de samenhang tussen orthopedische klachten en metabool syndroom.
- [Metabole disfunctie: hoe leefstijl het verschil kan maken](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/metabole-disfunctie): Wat is metabole disfunctie? De stille ontregeling achter diabetes, hart- en vaatziekten en leververvetting. Hoe je het herkent en wat eraan te doen is.
  > JLAM legt uit dat metabole disfunctie ontstaat door de wisselwerking tussen insulineresistentie en sluimerende ontsteking. Deze processen hangen samen met langdurige aandoeningen zoals diabetes type 2, hart- en vaatziekten, kanker en dementie. Leefstijlaanpassingen zoals minder koolhydraten en meer beweging kunnen de metabole gezondheid verbeteren.
  - Negen grotendeels leefstijlgebonden risicofactoren verklaren samen 90 procent van het risico op een hartinfarct bij mannen en 94 procent bij vrouwen. (bron: Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, Dans T, Avezum A, Lanas F, et al.; INTERHEART Study Investigators. Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): case-control study. Lancet. 2004;364(9438):937-52. doi:10.1016/S0140-6736(04)17018-9. PMID: 15364185., 2004, https://doi.org/10.1016/S0140-6736(04)17018-9)
  - Mensen met hyperinsulinemie hebben ongeveer twee keer zoveel kans om aan kanker te overlijden (HR 2,04). (bron: Tsujimoto T, Kajio H, Sugiyama T. Association between hyperinsulinemia and increased risk of cancer death in nonobese and obese people: A population-based observational study. Int J Cancer. 2017;141(1):102-111. doi:10.1002/ijc.30729. PMID: 28390156., 2017, https://doi.org/10.1002/ijc.30729)
  - Diabetes verhoogt de kans op de ziekte van Alzheimer met 69 procent (RR 1,69). (bron: Yu JT, Xu W, Tan CC, Andrieu S, Suckling J, Evangelou E, et al. Evidence-based prevention of Alzheimer's disease: systematic review and meta-analysis of 243 observational prospective studies and 153 randomised controlled trials. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2020;91(11):1201-1209. doi:10.1136/jnnp-2019-321913. PMID: 32690803., 2020, https://doi.org/10.1136/jnnp-2019-321913)
  - Mensen die de meeste ultrabewerkte voeding aten (meer dan vier porties per dag) hadden een 62 procent hoger risico om te overlijden dan wie het minste at (HR 1,62). (bron: Rico-Campà A, Martínez-González MA, Alvarez-Alvarez I, Mendonça RD, de la Fuente-Arrillaga C, Gómez-Donoso C, Bes-Rastrollo M. Association between consumption of ultra-processed foods and all cause mortality: SUN prospective cohort study. BMJ. 2019;365:l1949. doi:10.1136/bmj.l1949. PMID: 31142450., 2019, https://doi.org/10.1136/bmj.l1949)
- [Zo werkt Lampie de AI-assistent](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zo-werkt-lampie-de-ai-assistent): Waar haalt Lampie zijn antwoorden vandaan? De bronnen achter onze AI-assistent, de eisen die we eraan stellen en hoe hij aan de AI-wetgeving voldoet.
  > Lampie is een AI-assistent van Stichting Je Leefstijl Als Medicijn die algemene leefstijlinformatie geeft, geen medisch advies. De assistent gebruikt een kennisbasis met JLAM-artikelen, medische richtlijnen en partnerbronnen, en valt volgens de Europese AI Act onder de categorie beperkt risico.
  - De AI-assistent Lampie informeert gebruikers dat ze met een AI-systeem communiceren, conform Artikel 50 van de Europese AI Act (Verordening (EU) 2024/1689), dat aanbieders verplicht natuurlijke personen te informeren dat zij met een AI-systeem interageren. (bron: Europese Unie. Verordening (EU) 2024/1689 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juni 2024 houdende geharmoniseerde voorschriften voor artificiële intelligentie (AI Act). Publicatieblad van de Europese Unie, 2024, L 2024/1689., 2024, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=OJ%3AL_202401689)
  - De AI-assistent Lampie verwerkt persoonsgegevens volgens de AVG (Verordening (EU) 2016/679), de Europese verordening die het recht van natuurlijke personen op bescherming van hun persoonsgegevens waarborgt. (bron: Europese Unie. Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens (algemene verordening gegevensbescherming). Publicatieblad van de Europese Unie, 2016, L 119/1., 2016, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32016R0679)
  - De Europese AI Act (Verordening (EU) 2024/1689) reguleert AI-systemen via een risicogebaseerde aanpak, waarbij de aard en inhoud van de regels worden afgestemd op de intensiteit en omvang van de risico's die AI-systemen met zich mee kunnen brengen. (bron: Europese Unie. Verordening (EU) 2024/1689 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juni 2024 houdende geharmoniseerde voorschriften voor artificiële intelligentie (AI Act). Publicatieblad van de Europese Unie, 2024, L 2024/1689., 2024, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=OJ%3AL_202401689)
- [Epilepsie en leefstijl: zeven vragen aan Ilona Wilmont](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/7-vragen-ilona-leefstijl-en-epilepsie): Jarenlang zelfonderzoek heeft Ilona Wilmont veel geleerd over leefstijl en epilepsie. Lees hoe ze erin slaagt zo goed mogelijk met de ziekte om te gaan.
  > Ilona Wilmont, wetenschappelijk ondersteuner epilepsie bij Je Leefstijl Als Medicijn, deelt hoe ze via zelfonderzoek vitamine D-tekorten aanpakte en koolhydraten beperkte om haar epilepsie te verlichten. Ze zegt dat leefstijlaanpassing bij haar de medicatie niet vervangt, maar de kwaliteit van leven wel verbetert.
- [MODY zonder insuline, het bijzondere gezondheidsverhaal van Jessica Mendels](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/mody-zonder-insuline): Kun je bij MODY zonder insuline? Lees hoe presentatrice en actrice Jessica Mendels het met haar gezin voor elkaar kreeg.
  > Jessica Mendels kreeg tijdens haar zwangerschap de diagnose MODY, een erfelijke vorm van diabetes waarbij de alvleesklier niet goed werkt. Met een glucosesensor ontdekte ze welke voeding haar bloedsuiker beïnvloedde. Door tarwe en suiker consequent te schrappen, leeft ze inmiddels zonder insuline.
- [Weg van de suiker: het spel voor zorgprofessionals om leefstijl op de agenda te zetten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/weg-van-de-suiker): Een bordspel waarmee zorgprofessionals hun kennis over diabetes type 2 en voeding kunnen bijspijkeren: Weg van de suiker. Bestel het hier!
  > Het bordspel Weg van de suiker, ontwikkeld door Jij & Jouw Team met Je Leefstijl Als Medicijn, helpt zorgprofessionals hun diabeteskennis op te frissen. Het spel richt de leefstijlvragen bewust op de verzorgende of verpleegkundige zelf, als startpunt voor bewustwording.
- [Biohacking het wat, hoe en waarom](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/biohacking-wat-en-hoe): Wat is biohacking, wat werkt er wel en niet, en hoe begin je zonder dure gadgets? Een korte introductie met de kern op een rij.
  > Biohacking staat voor gericht experimenteren met leefstijl, technologie en wearables om fysieke en mentale prestaties te optimaliseren. Het verschilt van traditioneel leefstijladvies doordat het persoonlijker en data-gedreven is. Zonder medische begeleiding kunnen drastische aanpassingen, zoals vasten, risico's met zich meebrengen voor mensen met diabetes type 2.
- [Voeding Leeft: het succesverhaal van Keer Diabetes2 Om](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/voeding-leeft): Valt diabetes type 2 om te keren? Voeding Leeft bewijst het al jarenlang. Waar komt het succes van het programma vandaan?
  > Voeding Leeft biedt met Keer Diabetes2 Om een groepsprogramma gericht op voeding, beweging en coaching bij diabetes type 2. Van meer dan 5000 deelnemers gaf 90% aan baat te hebben gehad en stopte 71% van de insulinegebruikers met insuline.
- [Van diabetes 2 naar gezondheid en geluk](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/van-diabetes-2-naar-gezondheid-en-geluk): Door werkstress verwaarloosde Ien Janssen-Derks haar gezondheid, tot de diagnose diabetes type 2. Met steun van een supportgroep keerde ze de aandoening om.
  > Ien Janssen-Derks kreeg in 2010 diabetes type 2 na jaren van werkstress. Ze keerde de aandoening om door te sporten, te mediteren en minder koolhydraten te eten, met steun van de supportgroep Diabetes 2 Doorbreken. Ze viel 25 kilo af en is al 5 jaar stabiel.
- [Diabetes type 1 en leefstijl: zeven vragen aan Amber Heijneman](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/amber-over-diabetes-type-1-en-leefstijl): 'Meer dan een medische kwestie is de leefstijl een maatschappelijke kwestie.' Amber Heijneman over diabetes type 1 en leefstijl.
  > In dit interview deelt Amber Heijneman, jongerenambassadeur van Je Leefstijl Als Medicijn, haar ervaringen met diabetes type 1. Ze vertelt hoe voeding, beweging, ontspanning en sociale verbinding haar bloedsuiker beïnvloeden, en waarschuwt voor de risico's van alcohol bij bloedsuikerverlagende medicatie.
- [MS en leefstijl of hoe Erna haar scootmobiel wegzette en een fiets kocht](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ms-en-leefstijl-of-hoe-erna-haar-scootmobiel-wegzette-en-een-fiets-kocht): Toen Erna Bekink de diagnose MS kreeg, was er volgens de neuroloog niets aan te doen. Met het carnivoor dieet zette ze haar scootmobiel weg en kocht een fiets.
  > Erna Bekink kreeg de diagnose primair progressieve MS en kreeg te horen dat behandeling niet mogelijk was. Na een zoektocht langs ketogeen, paleo- en veganistische voedingspatronen koos ze voor een carnivoor voedingspatroon, waarna ze minder pijn en meer energie ervoer.
- [Deel je verhaal: vertelpunten citizen science](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/deel-je-verhaal-vertelpunten-citizen-science): Doe mee aan Deel je verhaal, een citizen science-project om de kennis van mensen met chronische aandoeningen te verzamelen.
  > Deel je verhaal is een citizen science-initiatief van Je Leefstijl Als Medicijn en StoryConnect. Mensen met migraine, NAH, MS of Parkinson delen via een vertelpunt hun ervaringen met leefstijl en hun aandoening. De geanonimiseerde verhalen worden verwerkt tot rapportages voor zorgprofessionals, wetenschappers en beleidsmakers.
- [Onbezorgd op vakantie met een chronische aandoening](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/onbezorgd-op-vakantie-met-een-chronische-aandoening): Onbezorgd op vakantie met een chronische aandoening? Ontdek hier tips en leefstijlaanpassingen voor een zorgeloze reis, ondanks je chronische ziekte.
  > Corine Heijneman, die zelf reuma heeft en twee kinderen met diabetes type 1, deelt uit eigen ervaring hoe voorbereiding op voeding, beweging, slaap en ontspanning een vakantie met een langdurige aandoening makkelijker maakt. Ze benadrukt specifiek dat alcohol bij diabetes type 1 een vertraagde en gevaarlijke bloedsuikerdaling kan veroorzaken.
- [Lampie: de eerste Nederlandse AI voor leefstijlinformatie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ontmoet-lampie-de-eerste-ai-voor-leefstijlinformatie-van-nederland): Lampie is de eerste Nederlandse AI voor leefstijlvragen. Stel je vraag over eten, bewegen, slapen of stress en krijg meteen een onderbouwd antwoord.
  > Lampie is een AI-chatbot van Stichting Je Leefstijl Als Medicijn die algemene informatie over leefstijl geeft via tekst of spraak. De chatbot verwijst zo nodig door naar artikelen van ervaringsdeskundigen, artsen of wetenschappers en geeft geen medisch advies. Gesprekken worden na maximaal 90 dagen automatisch verwijderd.
- [Zeven vragen aan Gerrie van Deuren](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zeven-vragen-aan-gerrie-van-deuren): Zeven vragen aan vrijwilliger Gerrie van Deuren, moderator van de supportgroep Diabetes 1 In Eigen Hand.
  > Leefstijlcoach Gerrie van Deuren, die zelf diabetes type 1 (LADA) heeft, vertelt over haar ervaring met koolhydraatarm eten, sporten en de supportgroep Diabetes 1 in Eigen Hand. Ze pleit voor meer aandacht voor leefstijlgeneeskunde in de reguliere zorg.
- [Van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/van-ziekte-en-zorg-naar-gezondheid-en-gedrag): Van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag beschrijft hoe je jezelf kunt activeren naar gezond gedrag binnen een ongezond systeem.
  > Corine Heijneman beschrijft de verschuiving van een ziektegerichte naar een gezondheidsgerichte zorgvisie, waarin mensen met een langdurige aandoening als 'actiënt' zelf eigen regie voeren. Ze bespreekt onder meer het uitgebreide chronisch zorgmodel van Anna Nieboer, het concept positieve gezondheid van Machteld Huber en de WGBO als wettelijk kader hiervoor.
- [Activiteitenverslag 2023](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/activiteitenverslag-2023): De aandacht voor het belang van een gezonde leefstijl neemt toe. Dat merken we bij Stichting Je Leefstijl Als Medicijn. In het jaarverslag 2023 lees je alles.
  > Het activiteitenverslag 2023 van Stichting Je Leefstijl Als Medicijn beschrijft de groei van de organisatie tussen augustus 2022 en december 2023. De online supportgroepen telden in december 2023 12.681 deelnemers en er kwamen drie nieuwe groepen bij.
- [Diabetes omkeren doe je zo](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/diabetes-omkeren-doe-je-zo): Twee videoportretten van mensen die hun diabetes type 2 omkeerden. De lessen van Lizette Tabak en Achiekoela Sadhoe.
  > JLAM deelt de video-ervaringen van Lizette Tabak en Achiekoela Sadhoe, die beiden hun diabetes type 2 wisten om te keren met leefstijlaanpassingen. Lizette ging van vermoeidheid en overgewicht naar dagelijks een uur wandelen en meerdere wandelmarsen. De minidocumentaires zijn gemaakt met steun van het Diabetes Fonds en vertaald in vier talen.
- [Zeven vragen aan Karla Reurink](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zeven-vragen-aan-karla-reurink): Karla Reurink keerde haar diabetes type 2 zelfstandig om en helpt nu als vrijwilliger anderen om hun gezonde leefstijl vast te houden.
  > Karla Reurink, vrijwilliger bij Je Leefstijl Als Medicijn, verlaagde haar HbA1c van 87 naar tussen 30 en 35 via koolhydraatarm eten en meer bewegen, zonder medicatie. Ze benadrukt dat haar waarden weer stijgen als ze structureel meer koolhydraten gaat eten.
- [Migraine en voeding: de ervaringen van Yneke Kootstra](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-voeding-yneke-kootstra-hielp-om-beter-met-haar-migraine-om-te-gaan): Leefstijlpionier Yneke Kootstra kreeg met voeding haar migraineaanvallen beter onder controle. Daarvoor moest ze haar eigen motto bijstellen.
  > Yneke Kootstra, oprichter van de Academie voor Leefstijl en Gezondheid, merkte tijdens een driewekelijks experiment met een ketogeen voedingspatroon dat haar migraineaanvallen verminderden en haar energie toenam. Ze koos daarna voor dit voedingspatroon in plaats van preventieve migrainemedicatie en heeft sindsdien twee jaar vrijwel geen migraineaanvallen meer.
- [Ellen Rouwet: datagestuurd behandelen in de Leefstijlkliniek](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/datagestuurd-behandelen): Chirurg Ellen Rouwet behandelt in De Leefstijlkliniek mensen met obesitas. Lichaamssamenstelling-analyse geeft haar behandeling belangrijke toegevoegde waarde.
  > Leefstijlarts Ellen Rouwet van De Leefstijlkliniek in Rotterdam meet met de InBody970 de lichaamssamenstelling van mensen met obesitas: spiermassa, vetpercentage en visceraal vet. Ze stelt dat dit gerichter behandelen mogelijk maakt dan alleen kijken naar BMI of gewicht.
- [Lichaamssamenstelling meten: verder kijken dan de BMI](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/voorbij-de-bmi-lichaamssamenstelling-analyse-als-sleutel-tot-onze-gezondheid): BMI is de meestgebruikte maat voor overgewicht, maar heeft belangrijke gebreken. Lichaamssamenstelling-analyse geeft een zorgvuldiger beeld van je gezondheid.
  > BMI houdt geen rekening met vet- en spiermassa, waardoor het een onvolledig beeld van gezondheid geeft. Lichaamssamenstelling-analyse, bijvoorbeeld met bio-elektrische impedantie-analyse (BIA), meet visceraal vet, spiermassa en vochtbalans en geeft zo een preciezer risicobeeld.
- [Is het paleodieet de sleutel tot optimale gezondheid?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/paleodieet-gezonde-leefstijl): Wat houdt het paleodieet in en werkt het? Wat je wel en niet eet, wat het onderzoek erover zegt en voor wie het geschikt is.
  > JLAM beschrijft hoe de mens miljoenen jaren evolueerde als jager-verzamelaar met een dieet van 45-65% dierlijk en 35-55% plantaardig voedsel. Genetische aanpassing aan landbouw en ultrabewerkt voedsel is minimaal gebleken, terwijl 61% van de huidige energie-inname van Nederlanders uit ultrabewerkt voedsel komt.
  - Mensen die het meeste ultrabewerkte voedsel aten (meer dan vier porties per dag) hadden een 62 procent hoger risico om te overlijden dan wie het minste at (HR 1,62). (bron: Rico-Campa A, Martinez-Gonzalez MA, Alvarez-Alvarez I, et al. Association between consumption of ultra-processed foods and all cause mortality: SUN prospective cohort study. BMJ. 2019;365:l1949. doi:10.1136/bmj.l1949 (PMID 31142450), 2019, https://doi.org/10.1136/bmj.l1949)
  - In het gemiddelde Nederlandse voedingspatroon komt 61 procent van de dagelijkse energie-inname uit ultrabewerkt voedsel en drinken. (bron: Vellinga RE, van Bakel M, Biesbroek S, et al. Evaluation of foods, drinks and diets in the Netherlands according to the degree of processing for nutritional quality, environmental impact and food costs. BMC Public Health. 2022;22:877. doi:10.1186/s12889-022-13282-x (PMID 35501799), 2022, https://doi.org/10.1186/s12889-022-13282-x)
  - Bij mensapen zoals chimpansees, gorilla's en orang-oetans bestaat 87 tot meer dan 99 procent van het jaarlijkse dieet uit plantaardig voedsel. (bron: Milton K. The critical role played by animal source foods in human (Homo) evolution. J Nutr. 2003;133(11 Suppl 2):3886S-3892S. doi:10.1093/jn/133.11.3886S (PMID 14672286), 2003, https://doi.org/10.1093/jn/133.11.3886S)
  - Onderzoekers vonden 25 lijnen van bewijs dat het menselijk voedingsniveau in het Pleistoceen naar een sterk vleesetende (carnivore) positie evolueerde, met een piek bij Homo erectus. (bron: Ben-Dor M, Sirtoli R, Barkai R. The evolution of the human trophic level during the Pleistocene. Am J Phys Anthropol. 2021;175 Suppl 72:27-56. doi:10.1002/ajpa.24247 (PMID 33675083), 2021, https://doi.org/10.1002/ajpa.24247)
- [Meer groente eten: vier tips die het makkelijk maken](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/vier-tips-om-makkelijk-meer-groenten-te-eten): Veel groente eten is gezond, maar waar zitten die voordelen in? En hoe eet je er makkelijk meer van? Vier smakelijke tips.
  > Dit artikel legt uit waarom 400 gram groente per dag meer voordelen biedt dan het minimum van 250 gram, onder andere voor het darmmicrobioom en het verzadigingsgevoel. Vier praktische tips helpen om meer groente te eten, zoals groente bij de lunch, soep, diepvriesgroente en variatie bij de warme maaltijd.
- [Ja echt, ook mentale aandoeningen zijn omkeerbaar](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ja-echt-ook-mentale-aandoeningen-zijn-omkeerbaar): Psychiater Georgia Ede beschrijft de hoopvolle mogelijkheden van het ketogeen dieet bij bipolariteit, depressies, schizofrenie, autisme, alzheimer en meer.
  > Het boek Heel je hoofd van psychiater Georgia Ede beschrijft hoe koolhydraatarm eten en minder insulineresistentie mentale aandoeningen zoals depressie, bipolariteit en Alzheimer kunnen verbeteren. Ede noemt dit metabole psychiatrie, een nieuw vakgebied met nog beperkt onderzoek.
- [De dikke mensenshow. Een wake-upcall voor de fatshamer](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/de-dikke-mensen-show): In de fatshamer-top staan medische professionals en afslankspecialisten bovenaan. Wouter Cornet schreef een aanklacht tegen grappen over overgewicht. Recensie.
  > Het boek De dikke mensenshow van Wouter Cornet stelt dat fatshaming - ook door zorgprofessionals, leerkrachten en familie - het zelfbeeld en zelfvertrouwen van mensen met overgewicht kan beschadigen. Volgens de auteur werkt fatshaming door naasten vrijwel altijd averechts in plaats van motiverend.
- [Pharos bevestigt: sociale media ondersteunen leefstijlverandering](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/pharos-bevestigt-sociale-media-ondersteunen-leefstijlverandering): Pharos onderzocht de Facebookpagina's van Je Leefstijl Als Medicijn: sociale media kunnen leefstijlverandering ondersteunen. Een samenvatting.
  > Pharos onderzocht de Facebookpagina's en besloten supportgroepen van Je Leefstijl Als Medicijn onder 277 respondenten. Van de deelnemers aan de supportgroepen zegt 56% er steun te krijgen bij een leefstijlaanpassing, 44% ervaart inzicht in de eigen vooruitgang en 40% legt er contact met anderen. Pharos noemt sociale media een kanaal met nog onontdekte mogelijkheden voor gezondheidsbevordering.
- [Ultrabewerkt voedsel](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ultrabewerkt-voedsel-meer-dan-de-helft-van-ons-dieet-en-dodelijk): Wat is ultrabewerkt voedsel en hoe herken je het in de supermarkt? Het staat voor meer dan de helft van ons eten. Lees wat het met je gezondheid doet.
  > JLAM zet op een rij dat ultrabewerkt voedsel ongeveer 61% van de energie-inname in Nederland uitmaakt. Onderzoek toont samenhang met een verhoogd risico op obesitas, hart- en vaatziekten, diabetes type 2, kanker, depressieve klachten en dementie. De precieze mechanismen zijn nog niet volledig bekend.
  - In Nederland bestaat 61% van de energie-inname uit ultrabewerkt eten en drinken. (bron: Vellinga RE, van Bakel M, Biesbroek S, et al. Evaluation of foods, drinks and diets in the Netherlands according to the degree of processing for nutritional quality, environmental impact and food costs. BMC Public Health. 2022;22:877. doi:10.1186/s12889-022-13282-x. PMID:35501799, 2022, https://doi.org/10.1186/s12889-022-13282-x)
  - Mensen met de hoogste consumptie van ultrabewerkt voedsel (meer dan 4 porties per dag) hadden een 62% hoger risico op overlijden dan mensen met de laagste consumptie (HR 1,62). (bron: Rico-Campa A, Martinez-Gonzalez MA, Alvarez-Alvarez I, et al. Association between consumption of ultra-processed foods and all cause mortality: SUN prospective cohort study. BMJ. 2019;365:l1949. doi:10.1136/bmj.l1949. PMID:31142450, 2019, https://doi.org/10.1136/bmj.l1949)
  - Mensen met de hoogste inname van ultrabewerkt voedsel hadden een 58% hoger risico op sterfte door hart- en vaatziekten dan mensen met de laagste inname (HR 1,58). (bron: Bonaccio M, Di Castelnuovo A, Costanzo S, et al. Ultra-processed food consumption is associated with increased risk of all-cause and cardiovascular mortality in the Moli-sani Study. Am J Clin Nutr. 2021;113(2):446-455. doi:10.1093/ajcn/nqaa299. PMID:33333551, 2021, https://doi.org/10.1093/ajcn/nqaa299)
  - Een hoge inname van ultrabewerkt voedsel verhoogt het risico op diabetes type 2 met 31% (RR 1,31) en een matige inname met 12% (RR 1,12). (bron: Delpino FM, Figueiredo LM, Bielemann RM, et al. Ultra-processed food and risk of type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis of longitudinal studies. Int J Epidemiol. 2022;51(4):1120-1141. doi:10.1093/ije/dyab247. PMID:34904160, 2022, https://doi.org/10.1093/ije/dyab247)
  - Bij ruim 110.000 Franse volwassenen ging elke toename van 10% ultrabewerkt voedsel in het dieet samen met een 11% hoger risico op overgewicht (HR 1,11) en een 9% hoger risico op obesitas (HR 1,09). (bron: Beslay M, Srour B, Mejean C, et al. Ultra-processed food intake in association with BMI change and risk of overweight and obesity: A prospective analysis of the French NutriNet-Sante cohort. PLoS Med. 2020;17(8):e1003256. doi:10.1371/journal.pmed.1003256. PMID:32853224, 2020, https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1003256)
- [‘Yoga helpt je bij het loslaten van de competitie met jezelf’](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/yoga-helpt-je-bij-het-loslaten-van-de-competitie-met-jezelf): Daniëlle Ruigrok van der Werven; Yoga helpt je bij het loslaten van de competitie met jezelf. Ze deelt haar ervaring met yoga en niet aangeboren hersenletsel.
  > Daniëlle Ruigrok van der Werven kreeg in 2011 een hersenkneuzing na een fietsongeluk en vond via yoga een manier om weer één te worden met haar lichaam. Ze geeft nu zelf yogales en past deze aan op het tempo van mensen met niet-aangeboren hersenletsel, in een prikkelarme omgeving zonder muziek of afleiding.
- [Triptanen bij migraine: Marina zocht het uit](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wel-of-geen-triptanen-bij-migraine-marina-besloot-het-voor-zichzelf-uit-te-zoeken): Zijn triptanen de beste pijnstillers bij migraine, ook na leefstijlaanpassing? Of houden ze migraine juist in stand? Marina Boeser zocht het uit.
  > Marina Boeser deelt haar ervaring met stoppen met triptanen bij migraine, nadat ze eerder haar voedingspatroon al had aangepast. Ze beschrijft dat haar migraineaanvallen na het stoppen geleidelijk afnamen in frequentie en duur. Ze noemt dit haar persoonlijke ervaring, niet een algemeen advies.
- ['s Avonds niet meer eten: waarom dat een goed idee is](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/waarom-s-avonds-eten-geen-goed-idee-is): Voedingscoaches Marieke de Groot en Brenda Frunt leggen in dit artikel uit waarom ’s avonds eten geen goed idee is.
  > Je lichaam kent een circadiaans ritme met een centrale hersenklok en orgaanklokken die op voeding reageren. 's Avonds remt melatonine de afgifte van insuline, waardoor eten na acht uur je bloedglucose extra kan laten stijgen. Een eetvenster van twaalf uur, met de warme maaltijd als laatste eetmoment, sluit aan bij dit ritme.
- [Migraine: de kater, het gapen en wat anderen niet begrijpen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wat-mensen-zonder-migraine-niet-begrijpen-van-migraineaanvallen): Aan de buitenkant zie je niet wat mensen met migraine doormaken, en dat leidt tot misverstanden. Vijftien dingen die je moet weten.
  > Migraine is een genetische neurologische aandoening met meer dan veertig mogelijke symptomen, waaronder misselijkheid, gapen, aura en lichtgevoeligheid. Gedrag dat vaak wordt aangezien voor desinteresse of chagrijn komt volgens auteurs Paula Dumas en Angie Glaser voort uit deze migrainefasen.
- [Inflammasoom: hoe ontsteking en je microbioom samenhangen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/het-inflammasoom-en-het-microbioom): Immunoloog PI Anje te Velde bespreekt in dit artikel het inflammasoom en het microbioom, of de wetenschap achter gevarieerd groente en fruit eten.
  > Immunoloog Anje te Velde (AMC, wetenschappelijk adviseur JLAM) legt uit dat een lekke darm en schadelijke stoffen zoals uit ultrabewerkte voeding het NLRP3-inflammasoom chronisch activeren. Dit hangt samen met langdurige ontstekingsaandoeningen als de ziekte van Crohn, reuma en multiple sclerose. Gevarieerde groente en fruit, vezels, beweging en ontspanning kunnen dit afremmen.
- [Hoe het helemaal mis ging met diabetes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-het-helemaal-mis-ging-met-diabetes): Recensie van Rethinking Diabetes van Gary Taubes. Hoe het heeft kunnen gebeuren dat de diabeteszorg achter de verkeerde muziek ging aanlopen.
  > Recensie van Gary Taubes' boek Rethinking Diabetes (2024). Taubes beschrijft hoe onderzoeker Ancel Keys in de jaren vijftig een samenhang zag tussen vet, cholesterol en hartziekte, waarna vetarme diëten officieel beleid werden voor onder meer diabetespatiënten, ondanks dun bewijs.
- [Ervaringsdeskundigen spelen cruciale rol bij leefstijlverandering](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ervaringsdeskundigen-spelen-cruciale-rol-bij-leefstijlverandering): Ervaringsdeskundigen zijn een betrouwbare bron van leefstijlinformatie, aldus onderzoek van de Coalitie Leefstijl in de Zorg. Een samenvatting.
  > JLAM-partner Coalitie Leefstijl in de Zorg onderzocht hoe mensen omgaan met leefstijlinformatie (4.500 respondenten, 2023). Ervaringsdeskundigen en rolmodellen vergroten vertrouwen, versterken sociale normen en verminderen weerstand tegen leefstijlaanpassing. Zorgverleners spelen vaak nog een beperkte rol, terwijl mensen hen wel als betrouwbaarste informatiebron zien.
- [Voeding bij een auto-immuunziekte: van diagnose tot dieet](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/auto-immuunziekten-dieet): Ontdek hoe een aangepast dieet het leven met auto-immuunziekten transformeert, van diagnose tot herstel. Lees het inspirerende succesverhaal.
  > Lottie van Starkenburg leeft met de ziekte van Hashimoto, een auto-immuunziekte die de schildklier aantast. Na jaren met onverklaarde darmklachten ontdekte ze dat een gluten- en lactosevrij eetpatroon met pre- en probiotica haar klachten verhielp. Opvallend genoeg kon ze daarna haar schildkliermedicatie afbouwen naar 30% van de oorspronkelijke dosis.
- [Beroertes en leefstijl, hoe Susanne de weg naar herstel vond](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/beroertes-en-leefstijl): 'Jij wordt geen veertig', zei een professor tegen haar. Susanne van Schaik moest leven met de gevolgen van beroertes en aneurysma’s. Voeding bracht de ommekeer.
  > Susanne van Schaik, voormalig neurologieverpleegkundige, kreeg op haar dertigste een eerste beroerte en kreeg later te maken met aneurysma's en niet-aangeboren hersenletsel (NAH). Ze beschrijft hoe een ketogene voedingsaanpassing haar hielp om binnen drie maanden te stoppen met medicatie voor pijn, epilepsie en cholesterol.
- [Zeven vragen aan Edward Reynhout](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zeven-vragen-aan-edward-reynhout): Vrijwilliger Edward Reynhout is supportgroepbeheerder en wandelbegeleider: 'Als het mij lukt om van de pillen af te komen, waarom zou ik anderen niet helpen?'
  > Edward Reynhout, vrijwilliger bij Je Leefstijl Als Medicijn, stopte na 25 jaar diabetesmedicatie binnen zes maanden door leefstijlaanpassing. Hij begeleidt nu andere mensen met diabetes type 2 als supportgroepbeheerder en 'badmeester' bij de ZWEM-groep. Hij benadrukt dat hij niet van diabetes af is, alleen van de medicatie.
- [Tineke Bakker: een supportgroep in Westfriesland](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/samen-op-weg-naar-een-gezond-westfriesland-hoe-tineke-bakker-mensen-met-hun-leefstijl-helpt): Tineke Bakker startte in Stede Broec een supportgroep voor mensen die gezonder willen leven. 'Het project loopt boven mijn hoopvolle verwachting.'
  > Coach Tineke Bakker begeleidt in Bovenkarspel (Stede Broec) een supportgroep voor bewoners die gezonder willen leven, geïnspireerd door GezondDorp en gekoppeld aan Suikerhuizen en 2diabeat. De aanpak richt zich op ontmoeting, positieve gezondheid en doorverwijzing naar zorgprofessionals, zonder dat Tineke zelf leefstijladvies geeft.
- [Wat iedereen die gezondheidsadviezen geeft moet weten over mensen met een lage sociaaleconomische status](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wat-iedereen-die-gezondheidsadviezen-geeft-moet-weten-over-mensen-met-een-lage-sociaaleconomische-status): Dat mensen uit minder welvarende buurten ongezonder zijn lijkt een onoplosbaar probleem. Supportgroepen bieden uitkomst.
  > Onderzoek van epidemioloog Michael Marmot toont dat sociale status de gezondheid sterk beïnvloedt, los van leefstijl: leefstijlfactoren verklaren maar een derde van de verschillen. Eigenwaarde en het gevoel van status blijken minstens zo belangrijk als de feitelijke sociaaleconomische positie. JLAM zet daarom supportgroepen in die naast kennis ook eigenwaarde versterken.
- [Mijn vriend Damocles](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/mijn-vriend-damocles): Het leven met een chronische ziekte wordt door Lottie van Starkenburg in ‘Mijn vriend Damocles’ op treffende wijze beschreven. Een recensie.
  > In 'Mijn vriend Damocles' beschrijft Lottie van Starkenburg haar leven met een onzekere gezondheid en de overstap van patiënt naar actiënt. Het boek bevat ook vijftien interviews met mensen die met uiteenlopende langdurige aandoeningen leven, en toont de bredere impact van een aandoening op werk, relaties en zelfbeeld.
- [Zonder gezonde bodem geen gezonde mensen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zonder-gezonde-bodem-geen-gezonde-mensen): De bodem speelt een grotere rol in onze gezondheid dan veel mensen denken: schrale aarde leidt tot tekorten aan micronutriënten in onze voeding.
  > Het bodemleven van schimmels en bacteriën zorgt dat planten voedingsstoffen kunnen opnemen. Ploegen, kunstmest en pesticiden verstoren dit bodemleven, waardoor planten, dieren en mensen tekorten aan micronutriënten en fytonutriënten oplopen. Regeneratieve landbouw stimuleert het bodemleven juist.
- [Koolhydraatarm dieet: 20 jaar ervaringen van Ineke Evink](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/al-twintig-jaar-lang-koolhydraatarm-eten-zo-doet-ineke-evink-het): Journalist Ineke Evink ging cold turkey van de koolhydraten af. Daarna wist ze een nieuwe voedingsbalans te ontwikkelen. Het verhaal van Ineke.
  > Journalist Ineke Evink schakelde in 2003 abrupt over op koolhydraatarm eten, nadat ze klachten kreeg die op diabetes type 2 leken maar niet als zodanig werden gediagnosticeerd. Ze verloor eerst vijf, later nog tien kilo en houdt dit voedingspatroon twintig jaar later nog steeds vol.
- [Hoe periodiek vasten helpt bij darmproblemen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-periodiek-vasten-helpt-bij-darmproblemen): Hoe periodiek vasten helpt bij darmproblemen.Vasten heeft effect op allerlei processen in. Zo remt het ontstekingen. Dat is erg prettig bij darmziektes.
  > Periodiek vasten geeft je darmen rust, remt ontstekingen en verbetert de barrièrefunctie van de darmwand. Vezelrijke voeding met groente, gezonde vetten en eiwitten versterkt dit effect. Stop je met vasten, dan verdwijnt het effect op je darmmicrobioom geleidelijk.
- [Surfen met reuma: een koude duik in zelfontdekking](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/surfen-met-reuma): Ontdek hoe een reumapatiënt zichzelf overwint door te surfen in de Noordzee, kou, angst, en zelftwijfel maken plaats voor groei. Therapeutisch surfen met reuma.
  > In dit ervaringsverhaal beschrijft Corine Heijneman, die reumatoïde artritis heeft, hoe ze ondanks angst voor water en kou deelnam aan een therapeutische surfsessie in de Noordzee. Ze ervoer meer balans en flexibiliteit dan verwacht en voelde zich dagenlang warmer en energieker dan normaal.
- [Zo stap je uit je comfortzone](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zo-stap-je-uit-je-comfortzone): Om te blijven groeien moet je soms je comfortzone durven te verlaten, wat voor mensen met een chronische aandoening extra uitdagend is.
  > Uit je comfortzone stappen kan bijdragen aan zelfontdekking, zelfvertrouwen en sociale verbondenheid. Voor mensen met een langdurige aandoening zoals epilepsie gelden extra overwegingen, zoals overprikkeling en angst voor een aanval in het openbaar. Het artikel geeft praktische tips om drempels te overwinnen en nieuwe activiteiten toegankelijk te proberen.
- [ZelfZorg aan Zee: surfen als medicijn voor lichaam en geest](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zelfzorg-aan-zee-surfen-als-medicijn-voor-lichaam-en-geest): ZelfZorg aan Zee: surfen als medicijn voor mensen met hersenletsel, burn-out of long covid. Een programma gericht op lichaam én geest.
  > ZelfZorg aan Zee is een surftherapieprogramma voor mensen met hersenletsel, burn-out of long covid dat sinds eind 2022 bestaat. Het combineert surfen met psycho-educatie en een persoonlijk behandelplan, ontwikkeld in tien jaar tijd met onder meer Fontys, UMC Utrecht, Edinburgh Napier University en Brunel University.
- [Zeven vragen aan Bertha Maat](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zeven-vragen-aan-bertha-maat): Nadat Bertha Maat vanwege reuma moest stoppen met werken verdiepte ze zich in zelfmanagement. Ze ondersteunt de supportgroep Grip op reuma.
  > Bertha Maat deelt in dit interview haar ervaring met reumatoïde artritis en zelfmanagement. Ze ondersteunt de supportgroep Grip op reuma en geeft tips over voeding, beweging, ontspanning en verbinding.
- [Bescherm je brein, gebruik omega-3 en MCT-olie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bescherm-je-brein-gebruik-omega-3-en-mct-olie): Omega-3 en MCT-olie lijken je brein te beschermen: meer energie, minder ontsteking en mogelijk minder dementie. Lees de hoopvolle onderzoeksresultaten.
  > Onderzoek suggereert dat een hoger DHA-gehalte in het bloed samenhangt met 49% minder dementie bij 65-plussers, met een sterker effect bij dragers van het Apoe4-gen. MCT-olie verhoogt het ketonengebruik in de hersenen met 230% en lijkt het woordgeheugen te verbeteren. Dierstudies laten zien dat de combinatie van DHA en MCT-olie de stapeling van alzheimereiwit vermindert.
- [Vijf leefstijltips bij bipolaire stoornis](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/vijf-leefstijltips-bij-bipolaire-stoornis): Bipolaire stoornis is een complexe, vaak sterk invaliderende aandoening. Arts Karin van Velthoven zet de mogelijkheden van de leefstijl op een rij.
  > Arts Karin van Velthoven zet vijf leefstijlgebieden op een rij die mogelijk samenhangen met bipolaire stoornis: ontstekingsremming, bioritme, microbioom, stressreductie en mitochondriële functie. Ze benadrukt dat wetenschappelijk onderzoek naar leefstijl specifiek bij deze aandoening nog beperkt is en dat de inzichten uit literatuuronderzoek komen, niet uit klinische ervaring met de behandeling.
  - De erfelijkheid van een bipolaire stoornis wordt op basis van tweelingstudies geschat op 60 tot 80 procent. (bron: Kerner B. Genetics of bipolar disorder. Appl Clin Genet. 2014;7:33-42. doi:10.2147/TACG.S39297. PMID: 24683306., 2014, https://doi.org/10.2147/TACG.S39297)
  - In de grootste hersenscanstudie tot nu toe (6503 mensen) hadden volwassenen met een bipolaire stoornis een dunnere hersenschors in frontale, temporale en pariëtale gebieden. (bron: Hibar DP, Westlye LT, Doan NT, et al. Cortical abnormalities in bipolar disorder: an MRI analysis of 6503 individuals from the ENIGMA Bipolar Disorder Working Group. Mol Psychiatry. 2018;23(4):932-942. doi:10.1038/mp.2017.73. PMID: 28461699., 2018, https://doi.org/10.1038/mp.2017.73)
- [Bram Bakker over psychische ziekten en het ketogeen dieet](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bram-bakker-over-psychische-ziekten-en-het-ketogeen-dieet): Een gesprek met Bram Bakker over psychische ziekten en het ketogeen dieet naar aanleiding van het geruchtmakende boek Brain Energy.
  > Bram Bakker, uitgever van de Nederlandse vertaling van Brain Energy, bespreekt de theorie van psychiater Christopher Palmer dat psychische aandoeningen een gemeenschappelijke biologische oorzaak hebben: verstoorde energievoorziening in mitochondriën. Bakker ziet het ketogeen dieet als mogelijke aanvulling bij overgewicht en verslaving, zonder dit als oplossing voor iedereen te zien.
- [3 handige tips voor koken met reuma](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/3-handige-tips-voor-koken-met-reuma): Als je reuma hebt, maken functiebeperking en pijn het koken met verse producten soms lastig. In dit artikel delen we 3 handige tips voor koken met reuma.
  > Een ervaringsverhaal van iemand met reumatoïde artritis over drie praktische aanpassingen bij het koken: aangepast keukengereedschap, groenten eerst koken vóór het snijden of schillen, en bewust de tijd nemen tijdens de bereiding.
- [‘Van het stigma dat mensen met overgewicht zwak zijn moeten we af!’](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/van-het-stigma-dat-mensen-met-overgewicht-zwak-zijn-moeten-we-af): Door onze biologie te bestuderen zien we niet alleen waarom voeding verslavend kan zijn, maar ook welke soort voeding het meest verslavend is.
  > Vet en suiker activeren samen het dopamine-beloningssysteem in de hersenen ongeveer anderhalf tot twee keer zo sterk als los, wat verklaart waarom ultrabewerkt voedsel verslavend kan werken. Onderzoek wijst uit dat ongeveer 14% van de mensen voedselverslaafd is, vergelijkbaar met het percentage alcoholverslaafden.
- [Is alzheimer erfelijk? Wat je risico echt bepaalt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/alzheimer-is-erfelijk): Erfelijkheid speelt mee bij alzheimer, maar bepaalt niet alles. Lees wat een test je wel en niet vertelt, en wat je zelf aan je risico kunt doen.
  > Onderzoek schat dat 60 tot 80% van alzheimergevallen een genetisch overdraagbare oorsprong heeft. Dit valt uiteen in zeldzame alzheimergenen (1-2% van de gevallen, vrijwel zekere doorgifte) en circa honderd risicogenen zoals Apoe4, die de kans verhogen zonder garantie. Genetisch onderzoek naar alzheimergenen loopt via de huisarts en een alzheimercentrum.
- [Zeven vragen aan Piet van Ommeren](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zeven-vragen-aan-piet-van-ommeren): Zeven vragen aan vrijwilliger Piet van Ommeren: er is veel voordeel te behalen als de zorg beter over leefstijl zou voorlichten.
  > Piet van Ommeren is vrijwilliger bij Je Leefstijl Als Medicijn en moderator van de supportgroep Diabetes 2 Doorbreken. Hij werd naar eigen zeggen vrij van medicatie voor diabetes type 2 door ketogene voeding, geïnspireerd door het verhaal van Wim Tilburgs. Hij pleit voor meer voorlichting over koolhydraatarme voeding in de zorg.
- [Ontdek de kracht van zelfbewustzijn](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ontdek-de-kracht-van-zelfbewustzijn): Voor mensen met een chronische aandoening is zelf- en ziektebewustzijn een instrument dat bijdraagt aan innerlijke kracht.
  > Het artikel bespreekt zelfbewustzijn als mentale kant van een gezonde leefstijl, naast fysieke aspecten zoals slaap, voeding en beweging. Het legt uit hoe zelfbewustzijn mensen met een langdurige aandoening helpt emoties te herkennen en ermee om te gaan, via dagelijkse reflectie, een dagboek, meditatie en feedback vragen.
- [2x winnaar Het Beste Diabetesidee](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/winnaar-het-beste-diabetesidee): Stichting Je Leefstijl Als Medicijn was in 2023 2x winnaar Het Beste Diabetesidee van het Diabetes Fonds én ontving daarnaast de publieksprijs!
  > Stichting Je Leefstijl Als Medicijn won in 2023 twee van de vier prijzen bij Het Beste Diabetesidee, de jaarlijkse prijsvraag van het Diabetes Fonds. Een idee kreeg ook de Publieksprijs. De projecten omvatten e-learnings over leefstijl bij diabetes type 1 en minidocumentaires over mensen die diabetes type 2 hebben omgekeerd.
- [Epilepsie en leefstijl](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/epilepsie-en-leefstijl): Epilepsie en leefstijl. Door bewuste keuzes te maken in hoe we leven, eten, bewegen en omgaan met stress, kunnen we streven naar een leven met minder aanvallen.
  > JLAM beschrijft hoe voeding, beweging en slaap kunnen samenhangen met de frequentie van epilepsie-aanvallen. Voeding, zoals een ketogeen voedingspatroon, wordt gezien als mogelijke aanvulling naast medicatie, niet als vervanging. Samenwerking met een arts en diëtist blijft daarbij belangrijk.
- [Vitamine D bij epilepsie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/vitamine-d-bij-epilepsie): Onderzoeksverslag van dr. Ilona Wilmont, expert en ervaringsdeskundige over Vitamine D: een essentiële schakel bij het verminderen van epilepsieaanvallen.
  > Twee kleine studies bij mensen met epilepsie vonden na vitamine D-suppletie een afname van gemiddeld 30-40% in aanvalsfrequentie. Vitamine D lijkt aanvallen te beïnvloeden via cytokines, GABA en glutamaat, en bepaalde oudere anti-epileptica zoals carbamazepine kunnen het vitamine D-niveau verlagen. Het artikel benadrukt dat het om correlaties gaat, geen oorzakelijke verbanden.
- [Drie tips voor een gezonde start na de zomer](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/drie-tips-voor-een-gezonde-start-na-de-zomer): Tijdens een vakantie is het soms lastig om een gezonde leefstijl vol te houden. Deze tips helpen je met een gezonde start.
  > JLAM adviseert na de zomer te starten met een weekschema voor maaltijden, een concrete en meetbare uitdaging af te spreken en soep als lunch te eten. Deze aanpak vermindert impulsieve keuzes in de supermarkt en zorgt via eiwitten, vezels en gezonde vetten voor een stabielere bloedsuikerspiegel en langere verzadiging.
- [Microbioom en gezondheid: Hoe onze darminhoud veramerikaniseert, en waarom dat geen goed nieuws is](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/microbioom-en-gezondheid): Het microbioom en gezondheid hangen nauw samen. Interview met microbioom-onderzoeker Marcus de Goffau over het belang van diversiteit in je darmflora.
  > Microbioomonderzoeker Marcus de Goffau (Amsterdam UMC) legt uit dat het Nederlandse darmmicrobioom steeds meer trekken vertoont van het minder diverse Amerikaanse microbioom. Dit hangt volgens hem samen met een grotere ontstekingsgevoeligheid en wordt in verband gebracht met welvaartsziekten. Hij pleit voor gepersonaliseerde leefstijladviezen in plaats van één voedingspatroon voor iedereen.
- [Hoe kan leefstijl jouw huid en gezondheid ondersteunen?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/huid-en-leefstijl): Op deze pagina bundelen we de laatste inzichten over huid en leefstijl voor je. Ben je benieuwd naar wat leefstijl voor jou kan betekenen? Lees dan snel verder.
  > JLAM licht toe hoe voeding, chronische stress en zelfonderzoek kunnen samenhangen met huidklachten. Een onbewerkte voedingspatroon en aandacht voor stressbalans worden gekoppeld aan een gezondere darmflora en minder laaggradige ontstekingen.
- [De puzzel compleet: een sluitende theorie voor alle psychische aandoeningen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/de-puzzel-compleet-een-sluitende-theorie-voor-alle-psychische-aandoeningen): Voorpublicatie van Brain Energy, het boek van Christopher Palmer dat een samenhangende verklaring geeft van alle psychische aandoeningen.
  > Psychiater Christopher Palmer (Harvard) presenteert in Brain Energy een theorie dat alle psychische aandoeningen voortkomen uit verstoorde stofwisseling en mitochondriën-functie in hersencellen. Hij baseert dit op klinische ervaring, waaronder een patiënt met een schizoaffectieve stoornis die verbeterde met een ketogeen dieet, en op decennia van onderzoek van andere wetenschappers.
- [Investeren in leefstijl levert substantiële resultaten op](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/investeren-in-leefstijl-levert-substantiele-resultaten-op): Gezond Wijdemeren is een uniek gezondheidsinitiatief van zorgprofessionals in de gemeente Wijdemeren. Investeren in leefstijl levert substantiële resultaten op.
  > Een SROI Quick Scan van Stichting VitaValley, in opdracht van 2diabeat, schat dat elke euro geïnvesteerd in het wijkgerichte leefstijlprogramma Gezond Wijdemeren tot 2027 3,90 euro sociaaleconomische waarde oplevert. De grootste opbrengst komt volgens de analyse ten goede aan zorgverzekeraars, door lagere kosten voor medisch-specialistische zorg en farmacie.
- [Brain Energy](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/brain-energy-door-christopher-palmer): Brain Energy van Christopher Palmer is nu in het Nederlands beschikbaar. Palmer beschrijft hoe we psychische klachten kunnen begrijpen en aanpakken.
  > Christopher Palmer, psychiater aan Harvard, stelt dat veel mentale aandoeningen - waaronder depressie, angststoornis en schizofrenie - een gemeenschappelijke oorzaak hebben: een verstoorde energiehuishouding in hersencellen. Hij wijst leefstijlfactoren zoals voeding, stress en beweging aan als mogelijke aanjagers.
- [Veroudering terugdraaien: wat zegt de wetenschap?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/elk-jaar-jonger): We staan op de drempel van een tijdperk waarin we veroudering effectief kunnen bestrijden en zelfs terugdraaien. De leefstijl speelt een belangrijke rol.
  > Geroscience onderzoekt twaalf hoofdoorzaken van veroudering, waaronder DNA-schade en verkorte telomeren. Dierstudies met celherprogrammering en het geneesmiddel rapamycine laten zien dat biologische veroudering vertraagd of deels teruggedraaid kan worden, maar onderzoek bij mensen staat nog in een vroeg stadium.
  - Een leefstijlprogramma van acht weken - gezonde voeding, slaap, beweging en ontspanning - verlaagde bij gezonde mannen van 50-72 jaar de epigenetische leeftijd (DNA-methylatieklok) met 3,23 jaar ten opzichte van een controlegroep. (bron: Fitzgerald KN, Hodges R, Hanes D, et al. Potential reversal of epigenetic age using a diet and lifestyle intervention: a pilot randomized clinical trial. Aging (Albany NY). 2021;13(7):9419-9432. doi:10.18632/aging.202913, 2021, https://doi.org/10.18632/aging.202913)
  - Rapamycine verlengt de levensduur van muizen ook wanneer het pas op hoge leeftijd (vanaf 600 dagen) wordt gegeven, met 9% bij mannetjes en 14% bij vrouwtjes. (bron: Harrison DE, Strong R, Sharp ZD, et al. Rapamycin fed late in life extends lifespan in genetically heterogeneous mice. Nature. 2009;460(7253):392-395. doi:10.1038/nature08221, 2009, https://doi.org/10.1038/nature08221)
  - Met tijdelijke celherprogrammering maakten onderzoekers huidcellen (fibroblasten) van mensen van middelbare leeftijd ongeveer 30 jaar jonger, gemeten aan het transcriptoom. (bron: Gill D, Parry A, Santos F, et al. Multi-omic rejuvenation of human cells by maturation phase transient reprogramming. eLife. 2022;11:e71624. doi:10.7554/eLife.71624, 2022, https://doi.org/10.7554/eLife.71624)
  - In een zelfrapportagestudie onder 333 mensen die rapamycine off-label gebruikten, meldde geen van de gebruikers die het middel tijdens hun corona-infectie doorslikten langdurige COVID-klachten (long covid), tegenover 5,6% van de niet-gebruikers. (bron: Kaeberlein TL, Green AS, Haddad G, et al. Evaluation of off-label rapamycin use to promote healthspan in 333 adults. GeroScience. 2023;45(5):2757-2768. doi:10.1007/s11357-023-00818-1, 2023, https://doi.org/10.1007/s11357-023-00818-1)
- [Migrainevrij zónder triptanen. Het verhaal van Godelieve](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/migrainevrij-zonder-triptanen): Triptanen bestrijden migraine maar kunnen leiden tot een vorm van gewenning. Ook met voeding kan migraine worden bestreden.
  > Godelieve Meeuwissen stopte na 25 jaar met triptanen tegen migraine en koos voor koolhydraatarme, ketogene voeding. Volgens neuroloog Josh Turknett is stoppen met triptanen een voorwaarde om van chronische migraine af te komen, al is de overgangsperiode pijnlijk. Godelieve werd migrainevrij, viel tien kilo af en haar bloedwaarden verbeterden.
- [‘Supportgroepen worden een vast onderdeel van de zorg, dat kan moeilijk anders’](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/supportgroepen-worden-een-vast-onderdeel-van-de-zorg): 5 jaar Je Leefstijl Als Medicijn: Wim Tilburgs over de ontstaansgeschiedenis en zijn toekomstvisie. Supportgroepen worden een vast onderdeel van de zorg.
  > In een jubileuminterview blikt Wim Tilburgs, oprichter van Je Leefstijl Als Medicijn, terug op de ontstaansgeschiedenis van de stichting. Hij verwacht dat supportgroepen de komende jaren een vast onderdeel van de zorg worden.
- [Data Driven Fasting: de ervaringen van Monica](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-monica-haar-bloedwaardes-onder-controle-kreeg-met-data-driven-fasting): Na 2 weken 5 kilo afgevallen en geen hongerklop: de ervaringen van Monica uit Eindhoven met Data Driven Fasting.
  > Monica uit Eindhoven deelt haar ervaring met Data Driven Fasting, een methode van Marty Kendall waarbij je eetmomenten afstemt op je bloedglucose. Na twee weken verloor ze bijna 5 kilo en daalde haar nuchtere bloedglucose van 5,8 naar 5,2 mmol/l. Ze noemt de methode leerzaam, maar in het begin pittig voor wie weinig van voeding weet.
- [Fitcoins: zo verleidt een beloning mensen tot gezond gedrag](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/fitcoin): Steeds meer organisaties en gemeentes omarmen de Fitcoin: een slimme manier om mensen tot gezond gedrag te verleiden.
  > Its My Life ontwikkelde de Fitcoin, een digitale munt die mensen beloont voor bewegen en ander gezond gedrag via een app. Volgens oprichter Peter Verbeek kan 10 minuten extra wandelen per dag bij 5.000 mensen een besparing van 544.000 euro en 3.500 extra levensdagen opleveren; dit is een eigen berekening van het bedrijf.
- [Reuma en voeding: de ervaringen van Marloes Boon (30)](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gripopreuma-marloesboon): Op dertigjarige leeftijd kreeg Marloes Boon de diagnose reuma. Door verandering van leefstijl kon ze de klachten terugdringen.
  > Marloes Boon kreeg op haar 30e reumatoïde artritis en kreeg zware medicatie met bijwerkingen. Door haar voedingspatroon aan te passen, minder stress en meer beweging kon ze haar medicatie stapsgewijs afbouwen, al waarschuwt ze dat zelfstandig prednison afbouwen risico's kent.
- [Recensie De Voedingswaardewijzer van Juglen Zwaan](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/de-voedingswaardewijzer-juglen-zwaan): Recensie van De Voedingswaardewijzer van Juglen Zwaan. Een unieke inkijk in onze dagelijkse voeding.
  > De Voedingswaardewijzer van Juglen Zwaan brengt de voedingswaarde van 800 voedingsmiddelen in kaart, inclusief een zelfontwikkelde Food Value Score die verder kijkt dan de NutriScore. Het boek toont per product hoeveel suiker, vet, vitamines en mineralen erin zitten, zodat lezers zelf voedingskeuzes kunnen afwegen.
- [Je wilt graag minder suiker eten, maar waar begin je?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/je-wilt-graag-minder-suiker-eten-maar-waar-begin-je): Je wilt graag minder suiker eten, hoe pak je dat aan? De voedingscoaches van de voedingsacademie geven advies en bieden je een suikerchallenge aan.
  > De diëtisten van De Voedingsacademie raden aan om suiker in kleine stappen af te bouwen, zoals een half zakje suiker minder per week in je thee. Verzadigende maaltijden met vezels, eiwitten en gezonde vetten verminderen de behoefte aan suikerrijke tussendoortjes en houden het energieniveau stabieler.
- [3 redenen om asperges te eten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/3-redenen-om-asperges-te-eten): Asperges zijn superfood van eigen bodem. In de maanden april, mei en juni kun je verse asperges krijgen. Vezelrijk en boordevol vitaminen en mineralen.
  > Asperges zijn een koolhydraatarme, vezelrijke groente met veel vitaminen (C, K, B1, B2, B6, E, foliumzuur) en mineralen zoals calcium en magnesium. Onderzoek uit 2012 en 2013 beschrijft een mogelijke samenhang tussen aspergeconsumptie en betere bloedsuikerregulatie bij diabetes type 2, en de vezels werken als prebiotica voor gunstige darmbacteriën.
- [Diabetes in het oerwoud](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/diabetes-in-het-oerwoud): Gerrie van Deuren heeft diabetes type 1 LADA. Ze vertelt hoe ze tijdens een intensieve vakantiereis met extreme hitte omgaat met diabetes in het oerwoud.
  > In dit ervaringsverhaal vertelt Gerrie van Deuren, die diabetes type 1 LADA heeft, hoe ze tijdens een intensieve reis in het tropisch regenwoud van Sabah haar bloedsuiker managede. Ze koos voor een koolhydraatarm/eiwitrijk voedingspatroon en gebruikte tijdelijk geen sensor maar vingerprikken.
- [Leefstijl en niet-aangeboren hersenletsel (NAH)](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl-en-niet-aangeboren-hersenletsel-nah): Elk jaar lopen 130.00 mensen hersenletsel op, met vaak blijvende klachten. Een positieve houding en gezonde leefstijl kunnen de levenskwaliteit verbeteren.
  > Wendy de Graaf kreeg niet-aangeboren hersenletsel na een hersenoperatie voor een caverneus hemangioom. Ze leerde overprikkeling te beperken met rust, omega-3-rijke voeding en bewust agendabeheer, al blijft terugval bij stress of verandering mogelijk.
- [Alzheimer voorkomen: 8 stappen die je risico verlagen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/alzheimer-8-preventieve-stappen): Volgens The Lancet is tot 40 procent van de gevallen van Alzheimer te voorkomen. Acht preventieve leefstijlstappen op een rij.
  > Onderzoek gepubliceerd in The Lancet (2017, 2020) suggereert dat ongeveer 40% van de Alzheimer-gevallen te voorkomen is met een gezonde leefstijl. Er bestaat nog geen medicijn dat het cognitief vermogen verbetert, maar leefstijlaanpassingen op het gebied van voeding, beweging, slaap, stress en periodiek vasten kunnen het risico verlagen.
- [Reuma en microbioom](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/reuma-en-microbioom): Reuma en microbioom. Een specifieke bacterie uit het microbioom blijkt samen te hangen met reuma. Meer begrip van darmgezondheid leidt tot betere behandeling.
  > Een Chinese studie in Gut laat zien dat de darmbacterie Parabacteroides distasonis samenhangt met reumatoïde artritis. In muizen verminderde toediening van de bacterie ontstekingsverschijnselen, vergelijkbaar met het medicijn MTX. Onderzoekers zien potentie als toekomstig probioticum, maar benadrukken dat toepassing bij mensen nog te vroeg is.
- [Overgang en leefstijl: wat helpt tegen overgangsklachten?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/overgang-en-leefstijl): Bij overgangsklachten kan de leefstijl het verschil maken. Overgangsconsulente Laura Diel geeft tips.
  > Overgangsconsulente Laura Diel bespreekt hoe voeding, beweging en gewichtsbeheersing kunnen bijdragen aan het verminderen van overgangsklachten zoals opvliegers en stemmingswisselingen. Ze noemt kruisbloemige groenten, vezels en omega-3-vetzuren als ondersteunend, maar benadrukt dat de aanpak voor elke vrouw maatwerk blijft.
- [Verborgen suikers: in welke producten zitten ze?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/10-bronnen-van-verborgen-suikers): Van pastasaus tot yoghurt en 'gezonde' repen: in tien alledaagse producten zit meer suiker dan je denkt. Bekijk welke, en waar je op het etiket op let.
  > Orthomoleculair voedingsdeskundige Sanne Knijn beschrijft tien alledaagse producten met verborgen toegevoegde suikers, waaronder pindakaas, ketchup, pastasaus en yoghurt met smaakje. Suiker staat op etiketten vaak onder andere namen, zoals dextrose, glucosestroop, fructose en maltodextrine.
- [Beau Konijn heeft huidaandoening hidradenitis sinds ze 5 jaar oud is](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/huidaandoening-hidradenitis): Beau Konijn heeft sinds haar vijfde jaar de huidaandoening hidradenitis. Door het aanpassen van haar leefstijl kreeg ze grip op deze chronisch huidaandoening.
  > Beau Konijn heeft sinds haar vijfde de huidaandoening hidradenitis suppurativa. Ze vertelt hoe voeding, gewichtsverlies en stressvermindering haar ontstekingen hielpen beheersen, al is wetenschappelijk bewijs voor leefstijlaanpassingen bij deze aandoening er volgens haar nog niet.
- [Leefstijlverandering; bestaat er een ideale volgorde?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijlverandering-bestaat-er-een-ideale-volgorde): Alle leefstijlpijlers zijn belangrijk bij leefstijlverandering. Is er ook een optimale volgorde voor het aanpakken van de pijlers?
  > JLAM bespreekt of er een ideale volgorde bestaat voor leefstijlverandering. Voeding en beweging worden vaak als eerste aangepakt, maar onderzoek suggereert dat zingeving, sociale verbinding en geluk minstens zo veel bijdragen aan gezonde levensjaren. Een vaste volgorde blijkt niet te bestaan; wat werkt is sterk persoonlijk.
- [Migraine en ketogeen dieet: huisarts Martijn Sijbom](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-huisarts-martijn-sijbom-zijn-migraine-onder-controle-kreeg): Huisarts Martijn Sijbom had zoveel last van migraine dat hij niet meer kon werken. Een ketogeen dieet was de ommekeer.
  > Huisarts Martijn Sijbom kreeg na corona zulke heftige migraineaanvallen dat hij niet meer kon werken. Medicatie zoals bloeddrukverlagers, Depakine en CGRP-remmers hielpen niet of gaven bijwerkingen. Een ketogeen eetpatroon, geïnspireerd door de boeken Migraine Miracle en Ketokuur, verminderde bij hem de frequentie en heftigheid van de aanvallen.
- [6 stappen om je gezondheidsdoel te bereiken](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/6-stappen-om-je-gezondheidsdoel-te-bereiken): De eerste periode ben je gemotiveerd om je gezondheidsdoelen te bereiken. Maar na een tijdje wordt het lastiger om aanpassingen van je leefstijl vol te houden.
  > JLAM beschrijft 6 praktische stappen om een gezondheidsdoel te bereiken: klein beginnen, de omgeving betrekken, het leuk maken, bewust worden van patronen, een concreet plan maken en successen vieren. De kern is dat gedrag makkelijker volhoudbaar is bij kleine stappen en plezier dan bij grote, strenge veranderingen ineens.
- [Kernwaarden](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kernwaarden): Je kernwaarden zijn de dingen die jij belangrijk vindt in het leven. Het zijn persoonlijke overtuigingen, dingen waar jij in gelooft.
  > Kernwaarden zijn persoonlijke overtuigingen die bepalen wat je belangrijk vindt in het leven. Ze helpen bij zingeving en bij het signaleren van stress, bijvoorbeeld wanneer je dagelijkse bezigheden niet aansluiten bij wat je waardevol vindt.
- [Cirkel van invloed](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/cirkel-van-invloed): De dingen waar je wel of geen invloed op hebt, kun je in kaart brengen door middel van de Cirkel van invloed. Dit draagt bij aan het verminderen van stress.
  > De cirkel van invloed is een model dat onderscheid maakt tussen dingen waar je directe invloed op hebt en dingen waar je alleen betrokken bij bent. Door je te richten op je cirkel van invloed, in plaats van op zaken buiten je macht, kun je beter met stress omgaan. De cirkel van invloed kan soms vergroot worden, bijvoorbeeld door duidelijker te communiceren.
- [Leefstijlpijler Ontspanning](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijlpijler-ontspanning): Als we het hebben over een gezonde leefstijl mag de aandacht voor ontspanning niet ontbreken. Ontspannen is belangrijk om de balans met inspannen te houden.
  > Ontspanning is de tegenhanger van stress en nodig om lichaam en geest in balans te houden. Langdurige stress hangt samen met angststoornissen, depressie, hart- en vaatziekten en overgewicht. Praktische stappen zoals mindfulness, ademhaling en prioriteiten stellen helpen om meer ontspanning te vinden.
- [Hoe intensief sport jij?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-intensief-sport-jij): Matig intensief bewegen vergroot de kans op een gezonder leven. Hoe weet je hoe intensief je sport of beweegt? Lees hier hoe je dat kan achterhalen.
  > Beweegintensiteit wordt ingedeeld in licht (Borg-score 6-11), matig (12-13) en zwaar (14 of hoger). Bij matig intensief bewegen versnellen hartslag en ademhaling, maar kun je nog kort praten. Bij zwaar intensief bewegen ga je zweten en is praten bijna niet meer mogelijk.
- [Martine bouwde haar eigen alzheimerprogramma](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/alzheimer-voorkomen): Toen Martine geheugenklachten kreeg, dook ze in de literatuur. Wat ze vond werd haar eigen preventieprogramma, en later dat van anderen.
  > Martine Geerts, projectleider Alzheimer bij JLAM, ontwikkelde na eigen ervaring met geheugenklachten en het Apoe4-gen een leefstijlgericht Alzheimerpreventieprogramma. Onderzoek in The Lancet suggereert dat veertig procent van de Alzheimergevallen samenhangt met leefstijlfactoren.
- [Interview Maarten Ploeg, programmadirecteur 2diabeat](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/interview-maarten-ploeg-2diabeat): Gemeentes, gebruik wat er al is. Wat we hebben geleerd is dat de wijkgerichte aanpak werkt. Aldus Maarten Ploeg programmadirecteur van 2Diabeat.
  > Maarten Ploeg, programmadirecteur van 2diabeat, legt uit dat lokale aanjagers in wijken bestaand leefstijlaanbod zichtbaar maken en bewoners ondersteunen bij diabetes type 2-preventie. Het Gezond en Actief Leven Akkoord geeft gemeentes en GGD's hierin een leidende rol, met de SPUK-regeling als financieringsmogelijkheid.
- [Hoe Achiekoela zijn omgeving inspireert bij het omkeren van diabetes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-achiekoela-zijn-omgeving-inspireert-bij-het-omkeren-van-diabetes): Toen Achiekoela Sadhoe merkte dat hij zijn diabetes kon omkeren, besloot hij anderen te gaan helpen hetzelfde te bereiken
  > Achiekoela Sadhoe kreeg na 16 jaar medicatie voor diabetes type 2 zijn bloedwaardes onder controle met een koolhydraatarm voedingspatroon, in overleg met zijn internist. Hij helpt sindsdien anderen via informatiesessies en coaching, met ervaringsdeskundigheid als kern.
- [De 9 grootste keto mythes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/de-9-grootste-keto-mythes): Keto mythes of keto fabels die uw gewichtsverlies tegenhouden. Gebaseerd op het e-book big fat keto lies door internationaal expert Marty Kendall
  > Dit artikel bespreekt 9 mythes over het ketogeen voedingspatroon, zoals de gedachte dat meer ketonen of meer vet eten beter is voor vetverbranding. Het benadrukt dat voedselkwaliteit en een stabiele bloedsuiker belangrijker zijn dan strikte ketose, en introduceert Data Driven Fasting als methode bij stagnerend gewichtsverlies.
- [Marcelis Boereboom en Amber Heijneman over diabetes type 1](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/marcelis-boereboom): Hoewel ze 45 jaar verschillen kunnen Amber Heijneman en Marcelis Boereboom elkaar vinden in een actieve houding in de omgang met diabetes type 1.
  > In een dubbelinterview vertellen Marcelis Boereboom (secretaris-generaal VWS) en Amber Heijneman (Diabetes 1 In Eigen Hand) hoe ze al vanaf hun jeugd proactief omgaan met diabetes type 1. Marcelis noemt de continue glucosesensor als belangrijke technologische vooruitgang, Amber let op haar voedingspatroon met groene groenten en eiwitrijke producten.
- [Wat is het belang van leefstijl bij IBD?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ibd-inflammatory-bowel-disease): Voeding en leefstijl hebben een sterke invloed op IBD. Inflammatory Bowel Disease, IBD, is een verzamelnaam voor diverse chronische inflammatoire Darmziektes.
  > JLAM beschrijft hoe leefstijl, met name voeding, samenhangt met IBD (de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa). Bij de meeste mensen met IBD is het microbioom verstoord (dysbiose), en voedingspatronen zoals SCD, IBD-AID en het Mediterraan dieet worden onderzocht als aanvulling op medische behandeling. Voeding vervangt geen medicatie en vraagt overleg met een arts.
- [Colitis ulcerosa en voeding: het verhaal van Victorien](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/colitis-ulcerosa-ibd-met-voeding-onder-controle-bij-victorien-madsen): Colitis Ulcerosa, een chronische inflammatoire darmziekte (IBD) enorm verbeterd bij Victorien Madsen door het aanpassen van haar voeding.
  > Victorien Madsen, IBD-ervaringsdeskundige, ervoer dat het Specifieke Koolhydraten Dieet (SCD) haar colitis ulcerosa-klachten deed afnemen: binnen een maand geen bloedverlies meer, na vijf maanden schone darmen bij scopie en na twee jaar medicijnvrij. Ze richtte Curingfood.com op en is moderator van de IBD-supportgroep bij Je Leefstijl Als Medicijn.
- [Mindful eten: focus niet alleen op wat maar ook op hoe en waarom je eet](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/mindful-eten-meer-controle-over-voeding): Een dieet volgen bij overgewicht levert vaak slechts tijdelijke resultaten. Met intuïtief en mindful eten krijg je meer controle over je voeding.
  > Mindful eten richt de aandacht op hoe, wat en waarom je eet, in plaats van op dieetregels. Een achtweekse mindful-eten-training aan de Universiteit Maastricht liet zien dat deelnemers minder last hadden van emotie-eten en minder aan eten dachten. Intuïtief eten, gebaseerd op honger- en verzadigingssignalen, hangt volgens studies samen met een lager BMI en minder cardiovasculaire risico's.
- [Reumaklachten nemen af met leefstijlbehandeling](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/minder-reumaklachten): Naar het verlichten van reumaklachten met behulp van de leefstijl is nog weinig onderzoek gedaan. Een studie van Erasmus MC toont veelbelovende resutaten.
  > Onderzoeker Pascal de Jong (Erasmus MC) onderzocht een online leefstijlprogramma van stichting Voeding Leeft bij mensen met inflammatoire artritis, artrose en fibromyalgie. Deelnemers rapporteerden minder pijn en vermoeidheid en een betere kwaliteit van leven na drie en zes maanden. Een tweede onderzoeksfase vergelijkt dit met eenmalig voedingsadvies volgens de schijf van vijf.
- [Waarom we beter positief met stress kunnen omgaan](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gezonde-stress): Hevige stress kan gevaarlijk zijn, maar stress heeft ook positieve kanten. In dit artikel beschrijft Jaap Wonders wat gezonde stress is
  > Stress is niet per definitie schadelijk: een positieve mindset tegenover stress, ook wel eustress genoemd, kan alertheid en actiebereidheid bevorderen. Herstelactiviteiten zoals wandelen in de natuur, muziek luisteren of sporten helpen het lichaam op tijd te herstellen van stress.
- [GezondDorp: een inspirerend voorbeeld](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gezonddorp-een-inspirerend-voorbeeld): Een heel dorp ging aan de slag met leefstijl. Initiatiefnemer Hans van Kuijk blikt terug op GezondDorp Leende en wat het tot landelijk succes maakte.
  > GezondDorp Leende was een leefstijlproject van sportarts Hans van Kuijk en huisarts Norbert van den Hurk in het dorp Leende. Het project combineerde voorlichting over koolhydraatarme voeding met het meekrijgen van lokale ondernemers, en groeide van een pilot voor 50 mensen naar 250 deelnemers.
- [Een knusse, koolhydraatarme kerst; 6 tips.](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/koolhydraatarme-kerst): 6 tips voor een koolhydraatarme kerst van de Voedingsacademie. Zo hou je tijdens de feestdagen een stabiele bloedsuikerspiegel en blijf je lekker energiek.
  > Diëtisten Brenda Frunt en Marieke de Groot geven zes tips voor een koolhydraatarme kerst, zoals feestelijke laag-koolhydraat gerechten, eten tot verzadiging en periodiek vasten van 14 tot 16 uur na het kerstdiner. Ze waarschuwen dat beginnen met vasten tijdens de feestdagen ongemakken zoals vermoeidheid of trek kan geven.
- [Focus op voeding in zelfmanagement leidt tot grip op reuma](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/reuma-focus-op-voeding-in-zelfmanagement): Corine Heijneman pleit in deze podcast van The Nourishing State voor een focus op voeding in zelfmanagement. Na ruim twintig jaar kreeg ze grip op haar reuma.
  > In een podcast van The Nourishing State vertelt Corine Heijneman hoe ze na twintig jaar met reumatoïde artritis haar voedingspatroon omgooide naar koolhydraatarm en eiwitrijk. Ze koppelt dit aan minder darmklachten, vermoeidheid en ontstekingsactiviteit, en benadrukt het belang van steun uit haar omgeving.
- [Koken wat de Herenboer schaft: zo kom je aan gezonde voeding](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/herenboeren): Voeding speelt een hoofdrol in de leefstijlgeneeskunde. Gerrie van Deuren haalt als Herenboer haar groentes direct van het land
  > Gerrie van Deuren, die leeft met diabetes 1 (LADA), deelt haar ervaring als lid van de Coöperatie Herenboeren Land van Weert. Ze beschrijft hoe wekelijks verse, ongewassen seizoensgroenten haar dwingen anders en creatiever te koken, en hoe dat voor haar bijdraagt aan ontspanning en een gezonde leefstijl.
- [Lijfkracht; een gezond leven is een belichaamd leven](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/lijfkracht-door-huub-ter-haar): Veel mensen hebben een slechte verbinding met hun lichaam, aldus Huub ter Haar. In zijn boek Lijfkracht geeft hij oplossingen
  > Lichaamsgericht therapeut Huub ter Haar stelt in zijn boek Lijfkracht dat een gebrekkige verbinding met het lichaam een belangrijke oorzaak is van mentale klachten. Hij beschrijft praktische handvatten, waaronder het leren omgaan met angst door er met aandacht en ademhaling naartoe te bewegen.
- [Hoe Lizette Tabak haar diabetes type 2 wist om te keren](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-lizette-tabak-haar-diabetes-type-2-wist-om-te-keren): Toen Lizette Tabak hoorde dat ze diabetes type 2 had, werd ze lid van een supportgroep van Je Leefstijl Als Medicijn. Inmiddels zijn haar waardes onder controle
  > Lizette Tabak koos na haar diagnose diabetes type 2 voor leefstijlaanpassing in plaats van medicatie. Met steun van een online supportgroep van Je Leefstijl Als Medicijn verloor ze 25 kilo, ging haar buikomvang van 112 naar 90 centimeter en stabiliseerden haar suikerwaarden rond de 5,5.
- [Leefstijl en psychische stoornis: hoe een adrenalinejunk zichzelf uit een crisis haalde](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl-en-psychische-stoornis): Leefstijlverandering kan een grote rol spelen bij de behandeling van psychische aandoeningen. Een podcast met Wim Tilburgs over leefstijl en psychische stoornis
  > Wim Tilburgs, oprichter van Je Leefstijl Als Medicijn, vertelt in podcast De Balanskliniek hoe hij na een burn-out en bipolaire stoornis stopte met psychiatrische medicatie. Door voeding, slaap en beweging aan te passen kwam hij uit zijn crisis. Hij pleit voor meer onderzoek naar leefstijl bij psychische aandoeningen.
- [Gelukslessen uit Bhutan](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gelukslessen-uit-bhutan): Wat kunnen wij leren van een land waar geluk onderdeel van het regeringsbeleid is? Gelukslessen uit Bhutan is een inspirerend reisverslag.
  > Mekky Zaidi, projectleider aan de Vrije Universiteit Amsterdam, deed verslag van haar werkbezoek aan Bhutan, een land dat sinds 1972 bruto nationaal geluk als beleidsmaatstaf hanteert. Ze beschrijft drie lessen over geluk: minder vergelijken met anderen, een hoger levensdoel en het besef dat mensen overal hetzelfde blijven zoeken.
- [De wetenschap van geluk](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/de-wetenschap-van-geluk): Wat iedereen moet weten over geluk: de wetenschap van geluk. Essentiële podcast met Arthur Brooks, bestsellerauteur en professor aan Harvard Business School.
  > In een gesprek met Peter Attia legt geluksonderzoeker Arthur C. Brooks uit dat geluk bestaat uit plezier, voldoening en een levensdoel. Hij beschrijft sociale vergelijking als grootste hindernis voor geluk en onderscheidt vier levensfases, waarvan de derde fase (Vanaprastha) cruciaal is voor blijvend geluk.
- [Hoe voeding migraine beïnvloedt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-voeding-migraine-beinvloedt): In deze podcast vertelt Marina Boeser hoe zij verrast werd door het verschil dat andere voeding maakt op de ernst en frequentie van haar migraine.
  > In deze podcast vertelt Marina Boeser, projectleider migraine bij Je Leefstijl Als Medicijn, hoe glutenvrij en koolhydraatarm eten haar chronische migraine verminderde. Samen met onderzoeker Ilona Wilmont deed ze een klein onderzoek naar keto en migraine, waarbij deelnemers baat hadden bij koolhydraatarm eten. Ze noemt gluten, suiker en MSG als mogelijke triggers.
- [Buurt Ontmoetings Plek kan voorbeeld voor zorg zijn](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/buurt-ontmoetings-plek): Portret van de Buurt Ontmoetings Plek (BOP) in Leiden. Buurtgenoten helpen elkaar onder meer bij gezondheidsproblemen.
  > De Buurt Ontmoetings Plek (BOP) in Leiden is een laagdrempelige ontmoetingsplek van welzijnsorganisatie Incluzio waar buurtgenoten elkaar helpen bij vragen, waaronder gezondheidsklachten. Op donderdagen houdt een verpleegkundige van Activite er bloeddrukspreekuur.
- [Beland in een positieve spiraal van gezondheid en geluk](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/positieve-spiraal-gezondheid-en-geluk): Jaap Wonders bespreekt vanuit praktijkervaring hoe leefstijlgedragingen elkaar versterken. Daardoor ontstaat een positieve spiraal van gezondheid en geluk.
  > Fysiotherapeut en leefstijltherapeut Jaap Wonders beschrijft in een praktijkcasus hoe een vrouw van 63 na drie maanden krachttraining en aangepaste voeding vrij was van heupklachten en vijf kilogram afviel. Hij laat zien hoe voeding, slaap, beweging en stress elkaar onderling versterken tot een positieve spiraal.
- [Autofagie: Het Ultieme Reinigingsproces voor Je Lichaam](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/periodiekvasten-autofagie): Ontdek hoe autofagie je lichaam reinigt en verjongt. Wetenschappelijk bewezen voordelen + praktische tips om het proces te activeren. Lees de complete gids
  > Autofagie is het proces waarbij cellen beschadigde onderdelen afbreken en hergebruiken voor nieuwe celonderdelen of energie. Periodiek vasten van zestien tot achttien uur activeert dit proces, doordat insuline en het eiwit mTOR dalen. De gezondheidsvoordelen - zoals een lager risico op hart- en vaatziekten en Alzheimer - zijn vooral aangetoond in dieronderzoek, nog niet bij mensen.
- [Een half leven met reuma, hoe Corine Heijneman een andere patiënt werd](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/grip-op-reuma-een-half-leven-met-reuma): Meer dan twintig jaar kampt Corine Heijneman met reuma. Ze is de supportgroep Grip Op Reuma gestart
  > Corine Heijneman deelt haar ervaring met twintig jaar reuma, waaronder zware medicatie zoals prednison en methotrexaat, en hoe ze uiteindelijk zelf onderzoek ging doen naar voeding en beweging. Ze startte de JLAM-supportgroep Grip Op Reuma om mensen met reuma te laten ondersteunen.
- [Interview verouderingsonderzoeker David van Bodegom](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/interview-verouderingsonderzoeker-david-van-bodegom): Ervaringsdeskundigen weten als geen ander hoe ze iemand kunnen helpen. Professor David van Bodegom over de kracht van peercoaching in de zorg.
  > Verouderingsonderzoeker David van Bodegom pleit voor peer coaching als aanvulling op reguliere zorg bij veroudering en diabetes type 2. Hij richtte de Vitality Club op, een netwerk van beweegclubs zonder begeleiding van een zorgprofessional, en onderzoekt met LUMC en Je Leefstijl Als Medicijn of eenzelfde aanpak diabetes type 2 kan verbeteren via het project De Kwekerij.
- [Minder migraine door verandering van voeding en leefstijl](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/minder-migraine-door-verandering-van-voeding-en-leefstijl): Saskia Bakker heeft minder migraine door een verandering van voeding en leefstijl. Na het bezoek aan een leefstijlarts ging het roer om. Een ervaringsverhaal.
  > In dit ervaringsverhaal vertelt Saskia Bakker hoe een ketogene leefstijlaanpassing, geadviseerd door een leefstijlarts, haar migrainedagen halveerde van 13 naar 6 per maand. Ook kon ze na 9 maanden haar bètablokker Propranolol halveren.
- [De signaalfunctie van het migrainebrein](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/de-signaalfunctie-van-het-migrainebrein): Elena Gross PhD had als kind al migraine. Een interview over de signaalfunctie van het migrainebrein en hoe voeding bij kan dragen om klachten te verminderen.
  > In een interview vertelt neurowetenschapper Elena Gross dat het migrainebrein extra gevoelig is voor prikkels zoals licht, geluid en blauw licht van schermen. Ze suggereert dat koolhydraatarm, glutenvrij of keto eten migraineklachten kan verminderen, maar benadrukt dat reacties per persoon verschillen.
- [Hoe Leander de ziekte van Crohn onder controle kreeg](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-leander-de-ziekte-van-crohn-onder-controle-kreeg): Toen Leander Cramer medicijnen kreeg tegen darmproblemen, besloot hij eerst op onderzoek uit te gaan. Door zijn leefstijl aan te passen kwam hij verder.
  > Leander Cramer kreeg de diagnose ziekte van Crohn en koos voor eigen onderzoek naar de oorzaak in plaats van meteen medicatie. Na een gepersonaliseerd voedingspatroon, osteopathie en de Wim Hof-methode bleef zijn calprotectinewaarde stabiel en verdwenen de klachten grotendeels. Het diagnostische onderzoek werd niet vergoed door de zorgverzekering.
- [Wat zijn de valkuilen bij periodiek vasten?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wat-zijn-de-valkuilen-bij-periodiek-vasten): Wat zijn de valkuilen bij periodiek vasten en hoe ga je daarmee om? In dit artikel van de Voedingsacademie staan herkenbare voorbeelden en oplossingen.
  > Diëtiste Marieke de Groot bespreekt valkuilen bij periodiek vasten, zoals emotie-eten en overeten na een vastenperiode. Ze adviseert een eetdagboekje, een rustige opbouw van de vastentijd en aangepaste vasttijden bij stress, zwangerschap of een eetstoornis.
- [Ongezonde leefstijl is gedrag, en gedrag is taai](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ongezonde-leefstijl-is-gedrag-en-gedrag-is-taai): Een belangrijk deel van de mensen is zonder goede gespecialiseerde leefstijlzorg niet in staat om te veranderen. Ongezonde leefstijl is gedrag en gedrag is taai
  > Dit opiniestuk van Pim Assendelft en Robert van de Graaf stelt dat roken, drinken, ongezond eten en inactiviteit vaak samen voorkomen als 'ongezonde leefstijl complex' en zich als verslaving gedragen. Ze pleiten voor stepped care en ketenzorg, omdat de gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) alleen bij lichte problematiek werkt.
- [Op reis met diabetes type 1](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/op-reis-met-diabetes-type-1): Op reis met diabetes type 1. Gerrie heeft tijdens avontuurlijke reizen ervaren dat haar leefstijl helpt om waarden stabiel te houden en onbezorgd te genieten.
  > Gerrie van Deuren, die op haar 52e de diagnose diabetes type 1 kreeg, beschrijft hoe ze met koolhydraatarm-eiwitrijk eten en zorgvuldige voorbereiding avontuurlijke reizen maakt. Ze deelt praktische tips over eigen eten meenemen, insulinegebruik tijdens inactiviteit en het meenemen van een Freestyle Libre sensor door de vliegveldsecurity.
- [Scheefgroei in de behandeling van diabetes 1: de leefstijl staat buitenspel](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/scheefgroei-in-de-behandeling-van-diabetes-1-de-leefstijl-staat-buitenspel): Het onderzoek van Amber Heijneman naar leefstijl in de behandeling van diabetes 1 geeft een overzicht van de knelpunten en pleit voor kennis en keuzevrijheid.
  > JLAM interviewde Amber Heijneman over haar profielwerkstuk naar leefstijl in de behandeling van diabetes type 1. Ze onderzocht knelpunten via een enquête onder 262 respondenten en interviews met zeven vakspecialisten, en concludeert dat leefstijl in de praktijk nauwelijks wordt ingezet door gebrek aan kennis en verwijsmogelijkheden bij zorgprofessionals.
- [Glucoserevolutie: nooit meer pieken en dalen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/glucoserevolutie-nooit-meer-pieken-of-dalen): Een recensie van Glucoserevolutie waarin Jessie Inchauspé haar inzichten deelt over de pieken en dalen in je bloedglucose en de effecten ervan op je gezondheid.
  > Een recensie van het boek Glucoserevolutie van Jessie Inchauspé, die uitlegt hoe pieken en dalen in de bloedsuikerspiegel samenhangen met gezondheid. Het boek geeft praktische adviezen, zoals de volgorde van eten en azijn met water rond maaltijden. De recensent mist aandacht voor invloed van stress, slaap en vasten op glucosewaarden.
- [Je uithoudingsvermogen verbeteren met diabetes type 1; voordelen en valkuilen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/je-uithoudingsvermogen-verbeteren-met-diabetes-type-1-voordelen-en-valkuilen): Hoe verbeter je met diabetes type 1 je uithoudingsvermogen ? Welke voordelen zijn er en waar moet je extra op letten? Vanuit eigen ervaring lichten we dit toe.
  > Een ervaringsverhaal van Gerrie van Deuren, die leeft met diabetes type 1, over het opbouwen van uithoudingsvermogen via cardiotraining. Ze bespreekt opbouw in frequentie, duur en intensiteit, en hoe ze haar bloedsuikerwaarden monitort tijdens hardlopen, zwemmen en fietsen.
- [Hoe periodiek vasten zorgt voor een helder brein](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-periodiek-vasten-zorgt-voor-een-helder-brein): Hoe periodiek vasten zorgt voor een helder brein vertelt Diëtiste Marieke de Groot van de Voedingsacademie je in dit artikel.
  > Diëtiste Marieke de Groot legt uit dat veelvuldig eten leidt tot hoge bloedglucose, waardoor GLUT1-transporters minder goed glucose naar de hersenen vervoeren. Periodiek vasten met drie maaltijden binnen 8-10 uur laat ketonen vrijkomen als brandstof voor het brein en geeft transporters de kans te herstellen.
- [Onbezorgd meedoen met  vrienden diabetes type 1](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/onbezorgd-meedoen-met-vrienden-diabetes-type-1): Kinderen willen hetzelfde zijn als hun vrienden. Kan een kind met diabetes type 1 onbezorgd meedoen met leeftijdgenootjes en hoe realiseer je dat?
  > JLAM deelt het ervaringsverhaal van Corine Heijneman, moeder van twee kinderen met diabetes type 1. Ze beschrijft hoe standaard voedingsadviezen sinds de jaren '50 zijn losgelaten uit zorg voor psychisch welzijn, en hoe haar gezin het voedingspatroon aanpaste zodat haar zoon meer vrijheid en zelfstandigheid kreeg.
- [Van ziekenzorg naar gezondheidszorg: Een veteraan met een missie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/van-ziekenzorg-naar-gezondheidszorg): Een podcast van Bea Pols met Wim Tilburgs. Een veteraan met een missie. Van ziekenzorg naar gezondheidszorg met Stichting Je Leefstijl Als Medicijn.
  > Wim Tilburgs richtte Stichting Je Leefstijl Als Medicijn op na eigen metabole klachten die hij met voedingsaanpassingen verminderde. In een gesprek met Bea Pols legt hij uit hoe de stichting artsen, wetenschappers en ervaringsdeskundigen verbindt rond leefstijlgeneeskunde en peer support-groepen organiseert voor onder meer diabetes type 1 en 2, migraine en psoriasis.
- [Wat kun je doen aan migraine?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/dr-gisela-terwindt-wat-kun-je-doen-aan-migraine): Gisela Terwindt heeft zich gespecialiseerd in migraine, onderzoek en behandeling. Zelf heeft ze ook migraine, net als haar dochter.
  > In deze podcast legt neuroloog Gisela Terwindt uit dat migraine een hersenaandoening is en geen gewone hoofdpijn. Ze bespreekt het WHAT-onderzoek naar hormonen en migraine en een pilotstudie naar het effect van een ketogeen dieet op het verloop van migraine.
- [Hoe helpt leefstijl bij migraine?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/migraine-en-leefstijl): Migraine is een hersenziekte, geen gevolg van verkeerde leefstijl. Toch kunnen leefstijl en voeding aanvallen verminderen en je levenskwaliteit verbeteren.
  > Migraine is een hersenaandoening die niet door leefstijl wordt veroorzaakt, maar leefstijlaanpassingen kunnen de aanvalsfrequentie en levenskwaliteit beïnvloeden. Voeding, beweging en slaap spelen hierbij een rol, met name via effecten op bloedsuikerstabiliteit, ontsteking en stress.
- [Het effect van eiwitten op je bloedsuiker](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/het-effect-van-eiwitten-op-je-bloedsuiker): Eiwitten, koolhydraten en vetten zijn voedselgroepen die energie geven. Ze worden macronutriënten genoemd. Alle drie hebben ze een effect op je bloedsuiker.
  > Eiwitten en vetten zetten, net als koolhydraten, om in glucose maar trager. Eiwitten laten de bloedsuiker 2 tot 4 uur na de maaltijd geleidelijk stijgen, vetten pas na 8 tot 10 uur. Dit verschil in voedselconversie speelt een rol bij het afstemmen van insuline bij diabetes type 1.
- [5 succesfactoren van zelfhulpgroepen als pijler van informele zorg](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/5-succesfactoren-van-zelfhulpgroepen): Je leefstijl aanpassen. Dat is niet gemakkelijk zeker niet als je dat in je eentje moet doen. Echter je kan het ook samen doen in een van onze supportgroepen.
  > Zelfhulpgroepen brengen mensen samen die dezelfde problematiek ervaren en werken op basis van gelijkwaardigheid, vrijwilligheid en gedeelde ervaring. Ze vormen een aanvulling op reguliere zorg, geen vervanging. Onderzoek naar Social Return on Investment noemt een opbrengst van €7,24 per geïnvesteerde euro in zelfhulp.
- [Aanbevolen boeken voor mensen met diabetes type 1](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aanbevolen-boeken-diabetes-type-1): Aanbevolen boeken om zelf aan de slag te gaan met het aanpassen van je leefstijl met diabetes type 1. Er zijn diverse boeken die we je van harte aanbevelen
  > JLAM zet boeken op een rij voor mensen met diabetes type 1 of LADA, van koolhydraatarme kookboeken tot boeken over leefstijl en gedrag. De lijst bevat ook boeken specifiek voor ouders van kinderen met diabetes type 1.
- [Vetverbranding stimuleren: 3 dingen die echt werken](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/drie-tips-voor-het-stimuleren-van-je-vetverbranding): Je vetverbranding op gang krijgen doe je niet met sporten alleen. Drie aanpassingen: minder eetmomenten, rustiger ademen en minder stilzitten.
  > Twee diëtistes stellen dat minder vaak eten, rustiger ademen en bewegen vóór de maaltijd de vetverbranding kunnen stimuleren. Het lichaam leert dan vet als energiebron gebruiken in plaats van glucose. Deze tips komen uit hun boek Vast Wel!
- [‘Wijkaanpak kan als een verlengde arm van de arts zijn’](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wijkaanpak-kan-als-een-verlengde-arm-van-de-arts-zijn): Leefstijladviezen zijn voor de patiënten vaak moeilijk op te volgen. In #GezondHelmond werkt cardioloog Jeroen Lammers aan een wijkgerichte aanpak.
  > Cardioloog Jeroen Lammers van het Elkerliek ziekenhuis initieerde Gezond Mierlo-Hout, een wijkgerichte gezondheidsaanpak binnen het programma Gezond Helmond. Hij ziet de wijk als aanvulling op de spreekkamer, waar leefstijladvies volgens hem lastig te begeleiden is binnen een kort consult.
- [Wat we weten van migraine en voeding](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wat-we-weten-van-migraine-en-voeding): Wat we weten van migraine en voeding? Onderzoeker Ilona Wilmont zet de studies op een rij. Energiehuishouding in de hersencellen speelt een grote rol.
  > Onderzoeker dr. Ilona Wilmont (HAN) brengt het onderzoek naar migraine en voeding in kaart. Bij de meerderheid van mensen met migraine geeft een ketogeen dieet verlichting, maar slechts een klein deel wordt volledig aanvalsvrij. Onderzoekers vermoeden dat een stabielere energiehuishouding in hersencellen en de rol van ketonen en insulineresistentie hierbij belangrijk zijn.
  - Uit een meta-analyse van gerandomiseerde studies bleek dat omega-3-vetzuren de frequentie en ernst van migraineaanvallen niet beinvloedden, maar de duur van een aanval wel significant verkortten, met gemiddeld 3,44 uur (WMD -3,44 uur; 95%-BI -5,70 tot -1,19). (bron: Maghsoumi-Norouzabad L, Mansoori A, Abed R, Shishehbor F. Effects of omega-3 fatty acids on the frequency, severity, and duration of migraine attacks: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Nutr Neurosci. 2018;21(9):614-623. doi:10.1080/1028415X.2017.1344371. PMID:28665211, 2018, https://doi.org/10.1080/1028415X.2017.1344371)
  - In een cross-over studie onder 83 migrainepatienten verminderde een dieet met een laag vetgehalte het aantal en de ernst van de migraineaanvallen significant sterker dan een dieet met een normaal vetgehalte. (bron: Ferrara LA, Pacioni D, Di Fronzo V, Russo BF, Speranza E, Carlino V, Gargiulo F, Ferrara F. Low-lipid diet reduces frequency and severity of acute migraine attacks. Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2015;25(4):370-375. doi:10.1016/j.numecd.2014.12.006. PMID:25698152, 2015, https://doi.org/10.1016/j.numecd.2014.12.006)
  - Bij kinderen met epilepsie en migraine keerden in een dubbelblinde, placebogecontroleerde test de klachten terug bij 15 van de 16 kinderen zodra uitlokkende voedingsmiddelen na een eliminatiedieet opnieuw werden gegeven, terwijl er na placebo geen enkele klacht terugkeerde. (bron: Egger J, Carter CM, Soothill JF, Wilson J. Oligoantigenic diet treatment of children with epilepsy and migraine. J Pediatr. 1989;114(1):51-58. doi:10.1016/S0022-3476(89)80600-6. PMID:2909707, 1989, https://doi.org/10.1016/S0022-3476(89)80600-6)
  - In een studie onder 18 migrainepatienten nam na een maand ketogeen dieet zowel de gemiddelde frequentie als de duur van de migraineaanvallen significant af (P < 0,001). (bron: Di Lorenzo C, Coppola G, Bracaglia M, Di Lenola D, Evangelista M, Sirianni G, Rossi P, Di Lorenzo G, Serrao M, Parisi V, Pierelli F. Cortical functional correlates of responsiveness to short-lasting preventive intervention with ketogenic diet in migraine: a multimodal evoked potentials study. J Headache Pain. 2016;17:58. doi:10.1186/s10194-016-0650-9. PMID:27245682, 2016, https://doi.org/10.1186/s10194-016-0650-9)
- [Afvallen en vet verliezen door intermittent fasting](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/afvallen-en-vet-verliezen-door-intermittent-fasting): Hoe zet je je vetreserves in als brandstof? Maak kennis met periodiek vasten, oftewel intermittent fasting. Voor afvallen en vet verliezen.
  > Diëtistes Marieke de Groot en Brenda Frunt leggen uit hoe periodiek vasten via de 16:8-methode werkt: zestien uur vasten en acht uur eten. Volgens hen stimuleert dit vetverbranding en brengt het insulineniveaus tot rust, wat op termijn het risico op diabetes type 2 kan verlagen.
- [Waarom je niet afvalt van sporten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/waarom-je-niet-afvalt-van-sporten): Rekenvoorbeeld en een lesje fysiologie voor leken door sportarts Hans van Kuijk. Schrijver van het boek van een GezondDorp naar een Gezondland.
  > Sportarts Hans van Kuijk berekent aan de hand van eigen fietsdata dat 1 kg vetmassa verliezen ongeveer 7700 kcal energie kost - bij laag-intensief sporten (hartslag rond 130) komt dat neer op circa 12,5 uur inspanning. Hij concludeert dat voeding een grotere invloed heeft op afvallen dan sporten.
- [Hoe een persoonlijk voedingsadvies bijdraagt aan de gezondheid](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/personalised-nutrition-voeding-op-maat): Gepersonaliseerde voeding, voeding op maat, personalised nutrition. Hoe een persoonlijk voedingsadvies bij kan dragen aan jouw gezondheid.
  > Strategic Health Designer Veerle van Engen start een blogserie over personalised nutrition. Ze deelt haar eigen ervaring: door haar voedingspatroon aan te passen verbeterden haar coeliakie-klachten.
- [Het leefstijlroer 6 handvatten voor een gezonde leefstijl](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/het-leefstijlroer): Het leefstijlroer: 6 bewezen pijlers voor jouw gezondheid, van voeding tot verbinding. Voor elke aandoening en elke leeftijd.
  > Het Leefstijlroer is een tool met 6 pijlers voor een gezonde leefstijl: voeding, beweging, ontspanning, slaap, verbinding en middelen. Zorgverleners zoals huisartsen, POH's, diëtisten en leefstijlcoaches gebruiken het als gesprekstool. Elke pijler bevat concrete handvatten, zoals 250 gram groenten per dag of 30-60 minuten bewegen.
- [Dr. Machteld Huber; Eén missie en 6 dimensies](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/dr-machteld-huber-een-missie-en-6-dimensies): dr. Machteld Huber is grondlegster van Positieve Gezondheid, een beweging die de zorg verschuift van ziektebenadering naar de mens als geheel.
  > Machteld Huber, voormalig huisarts, ontwikkelde het concept Positieve Gezondheid met zes dimensies: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Ze pleit voor een bredere kijk op gezondheid dan enkel de afwezigheid van ziekte.
- [Een jaar ketogeen tegen migraine](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/een-jaar-ketogeen-tegen-migraine): Marina leed jarenlang aan zware migraine en onderzoekt hoe ze zichzelf met een verandering van leefstijl kan helpen. Ketogeen tegen migraine.
  > Marina Boeser deelt haar ervaring na een jaar ketogeen (low carb high fat) eten tegen migraine. Ze rapporteert minder en kortere aanvallen, maar ontdekte dat lactose en pinda's bij haar alsnog hoofdpijn veroorzaakten.
- [Wim Tilburgs: ‘Alles wat je met liefde doet groeit’](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wim-tilburgs-alles-wat-je-met-liefde-doet-groeit): Eén missie, één doel, samen strijden voor verandering. Wim Tilburgs te gast in de podcast van Richard de Leth; OERsterk, de podcast.
  > Wim Tilburgs deelt in de podcast OERsterk hoe hij met een ketogeen voedingspatroon binnen twee dagen kon stoppen met insuline. Hij is inmiddels zes jaar medicatievrij, maar spreekt niet van genezing omdat zijn alvleesklier nog maar deels functioneert. Met zijn 'Diabetes II Doorbreken'-programma bereikte hij inmiddels meer dan 2000 deelnemers.
- [Bevrijd van chronische migraine](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bevrijd-van-chronische-migraine): Een groot deel van haar leven leed Arianne Groeneveld onder migraine. Het Stanton-dieet verloste haar van de chronische hoofdpijn.
  > In dit interview vertelt Arianne Groeneveld hoe het Stanton Migraine Protocol - een voedingspatroon zonder granen en suiker, met veel vlees, vis, groente en vette zuivel - haar migraineklachten deed afnemen van meerdere aanvallen per week naar gemiddeld één per maand. Ze verloor daarbij 7 kilo en bleef stabiel op dat gewicht.
- [Hans van Kuijk: de kracht van de 4 G’s](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hans-van-kuijk-de-kracht-van-de-4-gs): Volgens Hans van Kuijk zijn er 4 G's nodig om mensen binnen een gemeenschap te verbinden, namelijk Gezondheid, Gezelligheid, Geborgenheid en Gezamenlijkheid
  > Sportarts Hans van Kuijk ontwikkelde het concept van de 4 G's - gezondheid, gezelligheid, geborgenheid en gezamenlijkheid - als basis voor een verbonden gemeenschap. Hiermee startte hij het project Gezonddorp Leende, waarna hij ook een leefstijlpoli oprichtte binnen het St. Anna Ziekenhuis.
- [Wim Tilburgs in het boek Lichter Door William Cortvriendt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wim-tilburgs-in-het-boek-lichter-door-william-cortvriendt): In zijn boek Lichter beschrijft William Cortvriendt het verhaal van Wim Tilburgs en zijn vrouw Saïda. Samen vielen zij 60 kilo af. Wim doorbrak zijn diabetes 2.
  > In het boek Lichter beschrijft William Cortvriendt hoe Wim Tilburgs, na jaren met diabetes type 2 en dagelijkse insuline-injecties, overstapte op een ketogeen voedingspatroon. Binnen 5 maanden viel hij af van 120 naar 92 kilo en stopte hij zelfstandig met insuline. Ook zijn vrouw Saïda verloor met dezelfde aanpak 20 kilo.
- [Gepersonaliseerde voeding: waarom? En waarom niet?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gepersonaliseerde-voeding-waarom-en-waarom-niet): Deze post beschrijft vier drijfveren die bijdragen aan de opkomst van gepersonaliseerde voeding en sluit af met een aantal kanttekeningen.
  > Gepersonaliseerde voeding komt op door groeiende gezondheidsproblemen, nieuwe kennis over voeding en individuele verschillen, meetbare technologie zoals wearables, en gezondheidsbewuste consumenten. Kanttekeningen zijn de betrouwbaarheid van testen, toegankelijkheid voor iedereen en het risico op valse zekerheid over gezondheid.
- [Voeding in plaats van vulling over vetten koolhydraten eiwitten en calorieën](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/voeding-in-plaats-van-vulling-over-vetten-koolhydraten-eiwitten-en-calorieen): Voeding in plaats van vulling. Sportarts Hans van Kuijk en leefstijlspecialisten Nina de Rooij en Wim Tilburgs geven praktische voeding tips.
  > Tijdens een PSV Brainport Vital-webinar leggen sportarts Hans van Kuijk, leefstijladviseur Nina de Rooij en ervaringsdeskundige Wim Tilburgs uit dat calorieën tellen minder belangrijk is dan voedingswaarde. Ze bespreken de functies van koolhydraten, eiwitten en vetten en geven praktische tips voor gezonder eten.
- [Ketogeen dieet bij bipolaire stoornis en schizofrenie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ketogeen-dieet-bij-bipolaire-stoornis-en-schizofrenie): Steeds meer onderzoek wijst op een verband van voeding en psychische ziektes. Kan het ketogeen dieet bipolariteit verlichten?
  > JLAM bespreekt vroeg onderzoek naar het ketogeen dieet bij bipolaire stoornis en schizofrenie. Onderzoekers als Iain Campbell en psychiater Chris Palmer zien een mogelijke samenhang tussen insulineresistentie, mitochondriën-functie en stemmingsklachten, maar benadrukken dat dit onderzoeksgebied nog pril is.
- ['Mensen met een migratieachtergrond hebben goede rolmodellen nodig’](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/even-voorstellen-mehek-zaidi): Hoe kinderen met voeding omgaan kan gevolgen hebben voor de gezondheid. Kinderen met een migratieachtergrond lopen daarbij extra risico’s. Aldus Mehek Zaidi VU
  > Mehek Zaidi, projectleider aan de VU en lid van het diversiteitsteam van Je Leefstijl Als Medicijn, legt uit dat voedingsgewoontes al op de basisschool sterk verschillen tussen sociaaleconomische groepen. Mensen met een migratieachtergrond missen volgens haar vaak passende rolmodellen en begeleiding, terwijl standaard leefstijlprogramma's hen nauwelijks bereiken.
- [Het suikerhuis mensen met diabetes helpen op een laagdrempelige manier](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/het-suikerhuis-mensen-met-diabetes-helpen-op-een-laagdrempelige-manier): leefstijlgeneeskunde komt nauwelijks terecht komt bij het merendeel van de mensen die dit het meest nodig hebben. Het suikerhuis zoekt ze op.
  > Het Suikerhuis is een initiatief van Younes Bouadi (Je Leefstijl Als Medicijn) dat diabetescoaches en ervaringsdeskundigen naar laagdrempelige buurtlocaties brengt, zoals buurthuizen en sportcentra. Het richt zich op mensen met diabetes type 2 die reguliere leefstijlprogramma's nu niet bereiken. Een pilot start in drie achterstandswijken in Helmond.
- [75 kilo afvallen: hoe Miranda haar gewicht onder controle kreeg](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/75-kilo-afvallen-hoe-miranda-haar-gewicht-onder-controle-kreeg): Haar huisarts raadde haar Je Leefstijl Als Medicijn aan. Binnen twee jaar wist Miranda 75 kilo af te vallen.
  > Miranda Groeneveld viel in twee jaar tijd 75 kilo af, van 160 kilo, door koolhydraatarm eten te combineren met periodiek vasten. Ze deelt haar ervaring als nagelstudio-eigenaar en benadrukt dat begeleiding bij gewichtsproblemen belangrijk blijft.
- [Hoe Gerrie van Deuren bleef sporten na de diagnose diabetes type 1](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-gerrie-van-deuren-bleef-sporten-na-de-diagnose-diabetes-type-1): Met diabetes-1 was Gerrie van Deuren bang niet meer te kunnen sporten. Na een verandering van leefstijl blijven haar bloedwaardes stabiel.
  > Gerrie van Deuren kreeg de diagnose diabetes type 1 en was bang niet meer te kunnen sporten door insuline en hypo's. Met hulp van sportarts Hans van Kuijk paste ze haar voedingspatroon aan naar minder koolhydraten en meer eiwitten en vetten, waardoor haar bloedwaardes tijdens het sporten stabieler bleven. Ze benadrukt dat dit een persoonlijke zoektocht is zonder standaardoplossing.
- [Leefstijlgeneeskunde | Je Leefstijl Als Medicijn](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijlgeneeskunde-je-leefstijl-als-medicijn): Leefstijlgeneeskunde waarmee de arts leefstijl als medicijn voor kan schrijven. Een samenwerking van wetenschap, geneeskunde en patiënt.
  > Tijdens een workshop op de VWS-werkconferentie Preventie in het zorgstelsel bespraken hoogleraar Hanno Pijl, internist Yvo Sijpkens en Wim Tilburgs hoe leefstijlgeneeskunde metabole disfunctie aanpakt als oorzaak van aandoeningen als diabetes type 2, obesitas en dementie. Tilburgs stopte na een leefstijlinterventie binnen drie dagen met insuline.
- [Hoe werkt gepersonaliseerde voeding dan?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-werkt-gepersonaliseerde-voeding-dan): Gepersonaliseerde voeding is een manier om je gezondheid te vergroten en ondersteunen. Hoe dat werkt? Daar zoomen we in deze post op in.
  > Gepersonaliseerde voeding ontstaat door interactie tussen een consument die gezondheidsdata deelt en een aanbieder die deze data vertaalt naar advies. Het proces combineert groepsindeling met individuele aanpassing en doorloopt een cyclus van meten, analyseren, adviseren en opnieuw testen.
- [Migraine en leefstijl: Hoe Marina Boeser haar leven terug kreeg](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/migraine-en-leefstijl-hoe-marina-boeser-haar-leven-terug-kreeg): 30 jaar lang probeerde Marina Boeser alles om van de migraine af te komen. Verandering van voeding was voor haar de doorbraak.
  > Marina Boeser leed dertig jaar aan ernstige migraine met wekelijks één tot drie aanvallen. Na een voedselintolerantietest stapte ze over op glutenvrij eten, waarna haar energie toenam en de migraineaanvallen na ongeveer zeven weken minder vaak en minder heftig werden.
- [Diabetypering: de uniforme diabetes type 2-patiënt bestaat niet](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/diabetypering-de-uniforme-diabetes-2-patient-bestaat-niet): Diabetes type 2-patiënten worden vaak over één kam geschoren. Door de oorzaak van de ziekte te zoeken, heeft de behandeling meer succes.
  > Apotheker Anne-Margreeth Krijger-Dijkema onderzocht met 'diabetypering' de oorzaken van diabetes type 2 bij 15 deelnemers. Insulinewaarden en insulinepieken verschilden sterk, ook al hadden alle deelnemers al jaren dezelfde diagnose. Na leefstijlbegeleiding daalden bij iedereen HbA1c, gewicht en buikomvang, en konden alle insulinegebruikers stoppen met insuline-injecties.
- [Ervaringsverhalen met je leefstijl als medicijn](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ervaringsverhalen-met-je-leefstijl-als-medicijn): Ervaringsverhalen van mensen die door middel van hun leefstijl weer grip op hun gezondheid hebben gekregen van patiënt naar actiënt
  > Deze pagina verzamelt persoonlijke ervaringsverhalen van mensen die via leefstijlaanpassingen grip kregen op hun gezondheid. JLAM verbindt dit aan de visie 'van patiënt naar actiënt', waarbij mensen een actievere rol krijgen in hun eigen zorg.
- [Afvallen hoe dan? Zo viel Michel Buket 32 kilo af](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/afvallen-hoe-dan-zo-viel-michel-buket-32-kilo-af): Door gezondheidsproblemen verloor Rotterdammer Michel Buket de moed om zelf fitter te kunnen worden. Tot hij eerlijk in de spiegel keek.
  > Rotterdammer Michel Buket woog op zijn zwaarst 127 kilo na jaren van compensatie-eten en -drinken na een hartdiagnose. Met intermittent fasting, koolhydraatarm eten, meer bewegen en coaching van een jeugdvriend viel hij in drie jaar 32 kilo af. Hij noemt zijn aanpak nadrukkelijk maatwerk, geen universele oplossing.
- [Van patiënt naar actiënt, hoe ga je om met een chronische ziekte?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/van-patient-naar-actient-hoe-ga-je-om-met-een-chronische-ziekte): Hoe ga jij om met je ziekte? Verwacht jij dat de dokter je beter maakt? Of stel jij je actief op als gelijkwaardige gesprekspartner?
  > Een moeder met reuma en twee kinderen met diabetes type 1 beschrijft hoe zij de overgang maakte van passieve patiënt naar actieve 'actiënt'. Zelfmanagement en een gelijkwaardige relatie met de zorgverlener staan centraal in haar aanpak.
- [Hoe gevoed ben jij?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-gevoed-ben-jij): Hoe is de balans van voedingsstoffen in mijn lichaam en hoe kan je testen hoe jij ervoor staat? Hier een overzicht van metingen. Kortom hoe gevoed ben jij.
  > Dit overzicht beschrijft methodes om voedingsstatus te meten: een voedingsdagboek geeft alleen een theoretisch beeld, terwijl bloed-, ontlasting- en DNA-onderzoek een directer inzicht geven in tekorten. Ook komen commerciële zelftesten en health checks aan bod, met prijzen die uiteenlopen van enkele euro's tot rond de 1000 euro.
- [Bipolaire stoornis: hoe Jeltje haar leefstijl inzette als haar medicijn](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bipolaire-stoornis-hoe-jeltje-haar-leefstijl-inzette-als-haar-medicijn): Jeltje de Vries veranderde haar leefstijl na een bipolaire stoornis. Inmiddels is ze van de medicijnen af, energieker en 30 kilo lichter
  > JLAM deelt het ervaringsverhaal van Jeltje de Vries, die na de diagnose bipolaire stoornis type 1 haar voeding, beweging en slaap aanpaste. Ze verloor 30 kilo en kon in overleg met haar behandelaars stoppen met medicatie. Ze staat nog steeds preventief onder behandeling.
- [Diabetici met een migratieachtergrond raken de weg kwijt in de zorg](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/diabetici-met-een-migratieachtergrond): Diabetici met een migratieachtergrond raken de weg kwijt in de zorg. Stichting Je Leefstijl Als Medicijn samen met Younes Bouadi zoekt naar oplossingen.
  > Onderzoeker Younes Bouadi stelt dat Nederlanders met een Turkse of Marokkaanse achtergrond twee tot drie keer meer kans hebben op diabetes type 2. Hij vindt dat bestaande leefstijlprogramma's onvoldoende aansluiten bij deze groep, omdat ze vooral ontwikkeld zijn voor de Nederlandse meerderheidspopulatie.
- [LADA, MODY of type 2? De diabetes-zoektocht van Rennie Fopma](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/lada-mody-diabetes-type-1-of-2-de-zoektocht-van-rennie-fopma): Naar schatting hebben vijftien van de honderd mensen met de verkeerde diagnose diabetes type 2 eigenlijk de LADA-vorm van diabetes type 1
  > Het ervaringsverhaal van Rennie Fopma beschrijft hoe ze aanvankelijk werd behandeld voor diabetes type 2, terwijl ze uiteindelijk LADA bleek te hebben. Internist Yvo Sijpkens en hoogleraar Peter Deen lichten in het artikel toe wat LADA is en hoe het zich onderscheidt van type 1 en type 2 diabetes.
- [Onregelmatige werktijden? 8 tips om gezond te blijven.](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/onregelmatige-werktijden-8-tips-om-gezond-te-blijven): Werken op onregelmatige tijden druist in tegen het menselijk bioritme. 8 tips hoe je hier het best mee om kan gaan door dokter Aline Kruit
  > Werken op onregelmatige tijden verstoort de biologische klok en verkort de slaap gemiddeld met 1 tot 2 uur. Arts Aline Kruit en slaapcoach Irma Leijten geven acht tips over eten, slapen, licht en bewegen om schadelijke effecten te beperken.
- [Geen confectie, wel ‘haute couture’ en maatwerk in voeding](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/geen-confectie-wel-haute-couture-en-maatwerk-in-voeding): Ongezonde voeding kan problemen veroorzaken en gezonde voeding kan worden ingezet als (preventief) medicijn. Hoe nu verder met deze kennis?
  > Algemene voedingsrichtlijnen als de Schijf van 5 zijn een goede basis, maar houden geen rekening met individuele verschillen in darmgezondheid en metabolisme. Bereidingswijze, eetvolgorde en interactie tussen voedingsstoffen blijken invloed te hebben op bloedsuikerpiek en spijsvertering. Het artikel bespreekt waarom voeding steeds meer op maat gemaakt wordt.
- [Hoe Elly van haar medicijnen af kwam](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hoe-elly-van-haar-medicijnen-af-kwam): Toen haar buikomvang een kijkoperatie in de weg stond, besloot Elly haar leefstijl om te gooien. Na een week kon ze stoppen met pillen.
  > JLAM deelt het ervaringsverhaal van Elly Grootveld (65), die na een leefstijlaanpassing binnen een week stopte met haar diabetesmedicatie, in overleg met haar huisarts. Ze verloor in ongeveer een jaar bijna 20 kilo door koolhydraatbeperking, meer bewegen en minder alcohol. De bloeddrukmedicatie liet ze op eigen initiatief staan, ondanks het advies van haar arts om dit nog aan te kijken.
- [Goede resultaten leefstijlprogramma voor mensen met diabetes type 2](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/goede-resultaten-leefstijlprogramma-voor-mensen-met-diabetes-type-2): De deelnemers van het online programma verloren gemiddeld 6,3 kg, de buikomvang nam met 7,6 cm af en het HbA1c ging met 12 mmol/mol omlaag.
  > Stichting Je Leefstijl Als Medicijn deelt resultaten van deelnemers aan het ZWEM-onderdeel (Zaterdag Wegen En Meten) van het diabetes2doorbreken-programma. Gemiddeld verloren deelnemers 6,3 kg, 7,6 cm buikomvang en daalde hun HbA1c met 12 mmol/mol. Meerdere deelnemers delen hun persoonlijke ervaring met koolhydraatarm eten, intermittent fasting en meer bewegen.
- [Het is tijd voor leefstijlgeneeskunde in de psychiatrie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/het-is-tijd-voor-leefstijlgeneeskunde-in-de-psychiatrie): De afstand tussen psychiaters in de GGZ en medisch specialisten in het ziekenhuis is te groot. We moeten naar integrale zorg in de wijk aldus Mischa Selis.
  > Psychiater Mischa Selis pleit voor het samenvoegen van lichamelijke en geestelijke zorg in de psychiatrie. Ze stelt dat mensen met een mentale aandoening tot twintig jaar korter leven, mede door minder somatische zorg en bijwerkingen van antipsychotische medicatie. Zij ziet de psychiater als toekomstige 'supergeneralist' die diagnostiek en behandeling integreert.
- [Leefstijladviseur Nina de Rooij; “Doelen stellen doe het SMART”](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/nina-de-rooij-leefstijladviseur-doelen-stellen-doe-het-smart): Zie je de noodzaak om je leefstijl te gaan veranderen? Leefstijladviseur Nina de Rooij geeft je tips hoe je dit SMART kan doen.
  > Leefstijladviseur Nina de Rooij beschrijft het SMART-principe voor het stellen van doelen: Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden. Ze benadrukt dat procesdoelen (hoe je iets bereikt) belangrijker zijn dan resultaatdoelen (wat je wil bereiken) voor blijvende gedragsverandering.
- [Veel vragen en een lang gesprek met leefstijlprofessor Hanno Pijl](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/veel-vragen-en-een-lang-gesprek-met-leefstijlprofessor-hanno-pijl): Hanno Pijl over leefstijlgeneeskunde, de gezondheidscoach, eHealth het PGO en de Health Data Community. Is hij hoogleraar diabetologie of leefstijlprofessor
  > In dit interview bespreekt hoogleraar Hanno Pijl leefstijlgeneeskunde, de rol van een leefstijlcoach en het gebruik van c-peptide metingen om insulineproductie in te schatten. Hij bespreekt ook eHealth-toepassingen zoals de Persoonlijke GezondheidsOmgeving (PGO) en hoelang iemand mogelijk in ketose kan blijven.
- [Dr. Yvo Sijpkens over verzadigd vet en cholesterol in een ketogene leefstijl](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/dr-yvo-sijpkens-over-verzadigd-vet-en-cholesterol-in-een-ketogene-leefstijl): Aderverkalking ontstaat door een ontstekingsproces als gevolg van roken, zonlichttekort, hypertensie en hoge glucose- en insulinespiegels.
  > Dr. Yvo Sijpkens stelt dat aderverkalking vooral ontstaat door een ontstekingsproces, veroorzaakt door roken, zonlichttekort, hypertensie en hoge glucose- en insulinespiegels - niet enkel door verzadigd vet. Hij beschrijft dat LDL-cholesterol bij een ketogene (LCHF) leefstijl minder schadelijk is als buikomvang, bloeddruk, glucose, insuline en vitamine D-spiegel normaal zijn.
- [Aanpak diabetes bij Marokkaanse mensen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aanpak-diabetes-bij-marokkaanse-mensen): Het mediterraan dieet is meer dan een dieet het is een leefstijl. Maar ook de overzijde van de Middellandse Zee kent deze leefstijl zoals in Marokko.
  > Diabetes type 2 komt drie tot zes keer vaker voor bij Marokkaanse Nederlanders dan bij autochtone Nederlanders, terwijl de aandoening in Marokko zelf zelden voorkomt. Je Leefstijl Als Medicijn koppelt dit aan het verlies van de traditionele mediterrane leefstijl - olijfolie, beweging, slaap en sociale maaltijden - en start hiermee een lokaal initiatief in Helmond.
- [Radar Extra deel 2 over cholesterol: wat kun je zelf doen?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/radar-extra-deel-2-over-cholesterol-wat-kun-je-zelf-doen): In het tweede deel van de Radar over cholesterol volgt Antoinette Hertsenberg mensen met een hoog cholesterol die hun voedingspatronen onder de loep nemen.
  > In Radar Extra deel 2 over cholesterol vertelt Gerryo Voermans over ernstige bijwerkingen van cholesterolverlagers en haar overstap naar een koolhydraatarm voedingspatroon. Drie mensen met hoog cholesterol passen onder begeleiding van huisarts Tamara de Weijer hun voedingspatroon aan, waarna hun cholesterol al na vier weken daalt.
- [Antoinette Hertsenberg onderzoekt feiten en fabels over cholesterol](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/antoinette-hertsenberg-onderzoekt-feiten-en-fabels-over-cholesterol): Hoe lager je cholesterol, hoe beter. Maar is dat wel zo? Antoinette Hertsenberg gaat voor een Radar Extra tweeluik op zoek naar de waarheid. AVROTROS NPO 1
  > Radar Extra (AVROTROS) onderzoekt of een hoog cholesterol altijd schadelijk is en of de werkzaamheid van statines opweegt tegen de bijwerkingen. Het programma volgt drie mensen die via voeding en beweging hun cholesterol probeerden te verlagen als mogelijk alternatief voor medicatie.
- [TV programma Radar over cholesterol en cholesterolverlagers](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/tv-programma-radar-over-cholesterol-en-cholesterolverlagers): Veel mensen hebben bijwerkingen van statines. 80% van de deelnemers van onze diabetesgroep kreeg ze en driekwart van de mensen hadden last van bijwerkingen.
  > Radar Extra bespreekt met hoogleraar Hanno Pijl en arts-epidemioloog Dick Bijl of statines echt de kans op een hartaanval verlagen en hoe vaak bijwerkingen voorkomen. JLAM's eigen enquête onder de diabetes-leefstijlgroep laat zien dat 80% cholesterolverlagers kreeg voorgeschreven en 75% daarvan bijwerkingen ervoer.
- [Metabole Chirurgie of Je Leefstijl Als Medicijn?](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/metabole-chirurgie-of-je-leefstijl-als-medicijn): Heb je diabetes type 2 en obesitas dan heb je de keuze. Een operatie of Je Leefstijl Als Medicijn. Wat kies jij?
  > Metabole chirurgie (gastric bypass) kan diabetes type 2 al vóór gewichtsverlies verbeteren, met een gemiddelde remissieperiode van 8 jaar. Na een Roux-en-Y-operatie stopt 85% van de mensen met diabetesmedicatie, na een maagband 48%. De verandering in darmhormonen zoals GLP-1 en PYY speelt hierbij een grotere rol dan alleen minder eten.
- [Diabetes en diabetesmedicatie uitgelegd door diëtiste  Chantal Verwest](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/diabetes-en-diabetesmedicatie-uitgelegd-door-dietiste-chantal-verwest): Tekening-diëtiste en sportfanaat Chantal Verwest heeft animatie filmpjes gemaakt waarmee ze op eenvoudige manier uitleg geeft over diabetes en medicatie.
  > Diëtiste Chantal Verwest maakt animatiefilmpjes die uitleggen hoe diabetes type 2 ontstaat, welke gevolgen de aandoening kan hebben en hoe medicatie voor diabetes type 2 werkt. Ze werd lid van de raad van advies van Je Leefstijl Als Medicijn en deelde haar kennis tijdens een deelnemersdag in Helmond.
- [De ultieme gids voor intermittent fasting (IF)](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/de-ultieme-gids-voor-intermittent-fasting): Intermittent fasting of IF, hoe werkt het precies? Ideaal voor vetverlies en verhoogde mentale helderheid tot autofagie en verbeterde insulinegevoeligheid.
  > Intermittent fasting rekt de tijd tussen maaltijden op, meestal tot minimaal 16 uur vasten per dag. Het artikel beschrijft mogelijke effecten op vetverbranding, autofagie en insulinegevoeligheid, met als voorbehoud dat zwangere vrouwen, mensen met ondervoeding en ongereguleerde diabetes type 1 voorzichtig moeten zijn.
- [De ultieme keto-gids voor beginners](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/de-ultieme-ketogids-voor-beginners): Een ketogeen voedingspatroon brengt je lichaam in ketose, waarbij vet de primaire energiebron wordt. Wat betekent dat voor je gezondheid en hoe begin je?
  > Bij een ketogeen dieet beperk je koolhydraten sterk, waardoor je lichaam overschakelt op vetverbranding (ketose) en ketonen als energiebron gebruikt. Het artikel bespreekt mogelijke effecten op vetverlies, insulinegevoeligheid en neurologische aandoeningen, en waarschuwt voor tijdelijke bijwerkingen zoals de 'keto-griep' en de noodzaak van medische begeleiding bij medicatiegebruik.
- [Diabetes type 2 omkeren: de ervaringen van Johan Dezutter](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/johan-dezutter-keert-diabetes-om-met-zijn-leefstijl-als-medicijn): Op 8 oktober een bloedsuikerspiegel van bijna 300 (16) en een gewicht van 127 kilo. Na goed 8 weken ben ik 11 kilo afgevallen en mijn bloedwaarden stabiel.
  > Johan Dezutter, sinds 2007 gediagnosticeerd met diabetes type 2, deelt dat hij binnen 8 weken 11 kilo afviel en zijn bloedwaarden stabiliseerde zonder medicatie. Hij paste een koolhydraatarm, ketogeen eetpatroon toe en ging drie keer per week sporten. Dit is een persoonlijk ervaringsverhaal, geen klinische studie.
- [Ketogeen dieet veroorzaakt insulineresistentie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ketogeen-dieet-veroorzaakt-insulineresistentie): Het ketogeen dieet veroorzaakt inderdaad insulineresistentie met als gevolg hogere nuchtere glucosewaardes. Artsen geven hierdoor vaak een onjuiste diagnose
  > Volgens Stichting Je Leefstijl Als Medicijn, gebaseerd op inzichten van hoogleraar diabetologie Hanno Pijl, veroorzaakt een LCHF/ketogeen voedingspatroon geen schadelijke maar een fysiologische insulineresistentie. Kenmerkend zijn lage nuchtere insulinewaardes en een verbeterd HbA1c, ook al kan de nuchtere glucosewaarde boven de norm liggen.
- [Monique Koffeman](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/monique-koffeman-leefstijl-als-medicijn-coach): Monique Koffeman is een Leefstijl Als Medicijn coach. Dit zijn ervaringsdeskundigen getraind in het toepassen van de vijf zuilen van een gezonde leefstijl.
  > Monique Koffeman, Leefstijl Als Medicijn coach, deelt hoe zij en haar man Cornelis diabetes type 2 aanpakten met koolhydraatbeperkt eten. Cornelis' insulinegebruik daalde van 72 naar soms 14 eenheden per dag en Monique werd na acht weken medicatievrij verklaard.
- [Het Pioppi dieet door cardioloog Aseem Malhotra](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/het-pioppi-dieet-door-cardioloog-aseem-malhotra): Het pioppi dieet door cardioloog Aseem Malhotra is meer dan een dieet. Het is een leefstijl als medicijn bij metabole ziekten als diabetes en hartproblemen.
  > Het Pioppi-dieet, ontwikkeld door cardioloog Aseem Malhotra, is gebaseerd op de leefstijl van het Zuid-Italiaanse dorp Pioppi. Het NPO-programma Dokters van Morgen volgde drie deelnemers met obesitas, diabetes type 2 en hartproblemen die dit voedingspatroon drie weken volgden, aangevuld met een TNO-stresstest voor voedingsreacties.
- [Het geheim van een lang leven in goede gezondheid](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/het-geheim-van-een-lang-leven): Wat is het geheim van een lang leven in goede gezondheid. Hier is de visie van Dr. Peter Attia gebaseerd op onderzoek bij honderdjarigen in de bluezones
  > JLAM licht de visie van onderzoeker Peter Attia op longevity toe, gebaseerd op reversed engineering van honderdjarigen in de blue zones. Attia onderscheidt vier pijlers voor een lang leven in goede gezondheid: cognitie, fysieke fitheid (spiermassa, functioneel bewegen, pijnvrij zijn), stressmanagement en metabole gezondheid met stabiele bloedsuikerwaarden en krachttraining.
- [Gerryo Voermans leefstijl als redmiddel na herseninfarct](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gerryo-voermans-leefstijl-als-redmiddel-na-herseninfarct): Geen brainfog meer, geheugenfuncties enorm verbeterd. Ik heb mijn levensplezier weer terug zegt Gerry Voermans mede dankzij het ketogeen dieet en veel sport
  > Gerryo Voermans kreeg in 2014 een herseninfarct en kampte daarna met geheugenverlies, vermoeidheid en emotieregulatie-problemen. Ze vertelt hoe sport, een ketogeen voedingspatroon en intermitterend vasten haar hielpen bij haar herstel. Haar verhaal is een persoonlijke ervaring, geen medisch advies.
- [Goed afvallen is vet verliezen en spieren opbouwen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/goed-afvallen-is-vet-verliezen-en-spieren-opbouwen): Meer dan de helft van de Nederlanders heeft overgewicht en wil er wat aan doen. Maar belangrijk is het dat je zorgt dat je je spiermassa behoudt of vergroot
  > Het artikel beschrijft body recomposition: tegelijk vet verliezen en spiermassa opbouwen. De auteur, die zelf veertig kilo afviel, legt uit hoe eiwitinname (1,8 gram per kilo lichaamsgewicht), koolhydraattolerantie en de berekening van energiebehoefte (BMR via de Katch-McArdle-formule, PAL en TEF) hierbij een rol spelen.
- [De kracht van je eigen omgeving voor leefstijlverandering](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl-als-medicijn-in-de-lokale-gemeenschap): Wil jij je buurt gezonder maken? Start zelf een lokale supportgroep of sluit je aan bij een bestaand initiatief. Vind hier inspiratie en hulp.
  > Lokale sociale steun versterkt leefstijlaanpassingen: in Leende daalde overgewicht van 5% boven naar 6% onder het landelijk gemiddelde (2014-2024). Onderzoek toont dat 80-94% van deelnemers aan een gezondheidscommunity meer bereikt in een groep dan alleen (Coalitie Leefstijl in de Zorg, 2025).
- [Beperk suiker en zetmeel en overwin diabetes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/beperk-suiker-en-zetmeel-en-overwin-diabetes): Door suiker en zetmeel in zijn dieet te beperken heeft Nathan Gill, lid van het Europees Parlement zijn diabetes type 2 om kunnen keren. Hij komt in actie.
  > Nathan Gill, Europees parlementslid met diabetes type 1, zegt zijn insulinebehoefte met 50% te hebben verminderd door suiker en zetmeel te beperken, volgens het Pioppi-dieet van cardioloog Aseem Malhotra. Hij pleit bij premier Theresa May voor herziening van de Britse voedingsrichtlijnen.
- [Ehlers-Danlos: hoe Esther de Roo CrossFit en mindset inzet](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ehlers-danlos-syndroom-esther-de-roo-crossfit-leefstijl-en-mindset): Esther de Roo, in de CrossFit box maakte ik kennis met een andere leefstijl. Met voeding, beweging en mindset sta ik weer volop in het leven.
  > Esther de Roo deelt haar ervaring met Ehlers Danlos syndroom: na jaren van onbegrepen klachten vond ze via CrossFit-training onder begeleiding van een fysiotherapeut, een aangepast voedingspatroon en mentale weerbaarheid weer grip op haar leven. Ze werd actief in adaptive CrossFit en ambassadeur voor mensen met een beperking.
- [Het paleo dieet](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/paleo-dieet): Het paleodieet, jagerverzamelaarsdieet, oerdieet - een kritische blik. Maar ook een video van kenner Melchior Meijer. Terug naar mosselbaai.
  > Het paleo dieet bestaat uit onbewerkte producten zoals vlees, vis, groente, fruit en noten. Onderzoek suggereert positieve effecten op gewicht, bloeddruk en insulinegevoeligheid, al is het aantal studies nog beperkt en zijn er kritische kanttekeningen bij de onderbouwing van het dieet.
- [Leefstijlboeken](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gezonde-leefstijlboeken): Boeken over gezondheid, voeding en leefstijl, aanbevolen door artsen en ervaringsdeskundigen. Van koolhydraatarm koken tot handboeken voor de zorg.
  > JLAM verzamelt op deze pagina leefstijlboeken over voeding, beweging, mentale gezondheid en leefstijlgeneeskunde, aanbevolen door ervaringsdeskundigen en zorgprofessionals. De boeken zijn te bestellen via Bol.com, waarbij de stichting een kleine bijdrage ontvangt.
- [Het ketogeen dieet als medicijn](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ketogeen-dieet-als-medicijn): Met het ketogeen dieet kun je makkelijk afvallen of diabetes type 2 omkeren. Maar wat is het ketogeen dieet precies? En wat kan het voor jou betekenen?
  > Een ketogeen dieet vervangt koolhydraten grotendeels door vet, waardoor het lichaam ketonen aanmaakt en in ketose raakt. De tekst bespreekt mogelijke effecten op gewicht, energie en diabetes type 2, naast tijdelijke bijwerkingen zoals de ketogriep en aandachtspunten voor mensen met diabetes type 1.
- [Diabetes type 2 genezen Ben van Ommen TNO](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/diabetes-genezen-ben-van-ommen-tno): Nederland telt een miljoen mensen met diabetes type 2. Volgens TNO-onderzoeker Ben van Ommen kan een groot deel genezen door leefstijl in plaats van medicatie.
  > Volgens systeembioloog Ben van Ommen (TNO) is diabetes type 2 vaak omkeerbaar door leefstijlaanpassing in plaats van medicatie. Hij verwijst naar een Lancet-studie die een lineair verband laat zien tussen afvallen en remissie van diabetes type 2. Bij micro-vasculaire schade blijft medicatie volgens hem nodig.
- [Duurzame gedragsverandering: de beste manier](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/duurzame-gedragsverandering): Manieren voor een duurzame gedragsverandering. Kleine stapjes en haalbare doelen. Een gewoonteverandering is eenvoudiger als jij buiten je vaste routine bent.
  > Dit artikel legt uit waarom onze biologie niet is aangepast aan het moderne leven en hoe dat samenhangt met klachten als vermoeidheid, burnout en diabetes type 2. Het beschrijft een aanpak van verse voeding, beweging, rust en mindfulness, aangevuld met een vijf-dagen-reset en kleine stapsgewijze gewoontewijzigingen om nieuw gedrag te verankeren.
- [Genezen van diabetes type 2: onderzoek van TNO en het LUMC](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/genezen-van-diabetes-type-2-tno-en-lumc): Diabetes type 2 genezen vraagt geen symptoombestrijding maar leefstijlgeneeskunde: voeding, beweging, slaap, stress en gedragsverandering, aldus TNO en LUMC.
  > TNO en het LUMC stellen dat de huidige diabeteszorg vooral symptomen controleert, niet de oorzaak. Zij pleiten voor leefstijlgeneeskunde gericht op voeding, beweging, stress en slaap, met interventies op maat. Onderzoek naar gewichtsverlies en vasten laat volgens hen veelbelovende resultaten zien bij het omkeren van diabetes type 2.
- [Het paleo dieet: oergezond volgens hoogleraar Hanno Pijl](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/het-paleo-dieet-oergezond-hoogleraar-hanno-pijl): Paleovoeding is goed voor mensen in een voorstadium van diabetes, ontdekten Hanno Pijl en zijn vrouw onderzoeker en arts Esther van Zuuren.
  > Hoogleraar Hanno Pijl en onderzoeker Esther van Zuuren (LUMC) publiceerden een systematische review naar paleovoeding bij mensen met metabool syndroom. Vier studies laten zien dat paleovoeding de stofwisseling gunstiger beïnvloedt dan voeding volgens de huidige richtlijnen. De studies duurden 2 weken tot 6 maanden, dus het langetermijneffect en de effecten bij andere groepen blijven onduidelijk.
- [Harrie Willems voeding en yoga](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/harrie-willems-voeding-en-yoga): Ondanks dat ik een actief leven had met veel sport ging het flink bergaf met mijn fitheid / gezondheid. Dankzij voeding en yoga zijn al deze klachten verdwenen.
  > Sporttrainer Harrie Willems beschrijft hoe hij na een diagnose slaapapneu (166 ademstops per nacht) via Ashtanga yoga, ademhaling en een LCHF-voedingspatroon zijn klachten zag afnemen. Na 4 jaar leverde hij zijn beademingsapparaat in, tegen het advies van de medische begeleiding in.
- [Fit met voeding: interview met Wim en Saida Tilburgs](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/fit-met-voeding-interview-wim-en-saida-tilburgs): Medicatie is gratis maar gezond gedrag en investeren in je eigen gezondheid, dát moeten je zelf betalen. Dit bespreken Saïda en Wim Tilburgs met Fit & Voeding
  > In dit interview vertelt Wim Tilburgs hoe hij met een ketogeen voedingspatroon zwaar overgewicht en diabetes type 2 aanpakte en stopte met medicatie; zijn diabetesverpleegkundige stelde hij daarvan op de hoogte. Zijn vrouw Saïda deelt hoe dezelfde aanpak haar klachten verminderde. Beiden noemen ook bewegen, stressvermindering en een vast dag- en nachtritme.
- [Gertjan Otto De reis die suikerziekte heet.](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gertjan-otto-reis-suikerziekte-heet): Een studie over voeding en diabetes type 1 of LADA, ook wel suikerziekte genoemd. Conclusie Anders eten. Resultaat goede bloedsuikers en energie voor tien.
  > Dit ervaringsverhaal beschrijft hoe Gertjan Otto na zijn diagnose diabetes type 1 in 2013 overstapte op een koolhydraatarm, paleo-geïnspireerd eetpatroon. Zijn honeymoonfase duurde daardoor twee jaar zonder insuline; nu gebruikt hij één keer per dag langwerkende insuline. De aanpak is niet medisch onderbouwd of begeleid en wijkt af van de standaardbehandeling.
- [Interview met Professor Hanno Pijl](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/interview-met-professor-hanno-pijl): Vragen aan en antwoorden van Professor Hanno Pijl naar aanleiding van zijn voedingsadvies. Over het gebruik van olijfolie en het matig consumeren van vlees.
  > Professor Hanno Pijl stelt dat olijfolie veilig is om in te bakken, tenzij dezelfde olie herhaaldelijk tot hoge temperatuur wordt verhit. Hij adviseert vlees te beperken tot circa één keer per week, vooral bij ouderen, vanwege een mogelijke samenhang tussen vertakte-keten aminozuren en insulineresistentie.

### Recepten per voedingspatroon
De receptenverzameling is te filteren per voedingspatroon; elk patroon heeft een eigen pagina. Alle recepten samen: https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wat-eten-we-vandaag

- [Keto recepten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wat-eten-we-vandaag/ketogeen) — 214 recepten: 214 ketogene recepten met weinig koolhydraten en veel gezonde vetten. Van ontbijt tot hoofdgerecht, met kooktijd en voedingswaarden per portie.
- [Koolhydraatarme recepten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wat-eten-we-vandaag/koolhydraatarm) — 278 recepten: Koolhydraatarme recepten voor ontbijt, lunch en diner. Minder brood, pasta en suiker, meer groente en eiwit. Met kooktijd en voedingswaarden per portie.
- [Mediterrane recepten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wat-eten-we-vandaag/mediterraan) — 259 recepten: Mediterrane recepten met veel groente, olijfolie, vis en noten. Het meest onderzochte voedingspatroon dat er is, met kooktijd en voedingswaarden per portie.
- [Paleo recepten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wat-eten-we-vandaag/paleo) — 138 recepten: Paleo recepten met vlees, vis, groente, fruit en noten, zonder granen, peulvruchten, zuivel en suiker. Met kooktijd en voedingswaarden per portie.
- [Vegetarische recepten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wat-eten-we-vandaag/vegetarisch) — 105 recepten: Vegetarische recepten met peulvruchten, eieren, noten en groente, zodat je genoeg eiwit binnenkrijgt. Met kooktijd en voedingswaarden per portie.
- [Veganistische recepten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wat-eten-we-vandaag/vegan) — 27 recepten: Veganistische recepten zonder vlees, vis, ei, zuivel of honing. Met kooktijd en voedingswaarden per portie.
- [Streng ketogeen recepten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wat-eten-we-vandaag/streng-ketogeen) — 75 recepten
- [Carnivoor recepten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wat-eten-we-vandaag/carnivoor) — 20 recepten

### Recepten
Gezonde recepten die passen bij een leefstijl als medicijn.

- [BBQ shaslik van ribeye met gepofte groenten en ras el hanout](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bbq-shaslik-van-ribeye-met-gepofte-groenten-en-ras-el-hanout): Sappige, kruidige shashlikspiesjes van malse ribeye met geroosterde groenten vol warme specerijen.
- [Bloemkool met tomaten-sardientjessaus](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bloemkool-met-tomaten-sardientjessaus): Vezelrijke bloemkoolschotel met tomaten-sardientjessaus: koolhydraatarm alternatief voor pasta met saus.
- [Bloemkoolburgers met kerrie en kardemon](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bloemkoolburgers-met-kerrie-en-kardamon): Vegetarische bloemkoolburgers met kerrie en kardemom: koolhydraatarm en kruidig door kerrie, kardemom en chilipoeder.
- [Runderstoof met spekjes en spruitjes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/runderstoof-met-spekjes-en-spruitjes): Langzaam gegaarde runderstoof met spekjes, spruitjes, wortel en knolselderij. Bekijk de ingrediënten voor deze stevige stoof.
- [Sla-wraps met garnalen, boontjes en pinda's](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/sla-wraps-met-garnalen-boontjes-en-pindas): Frisse sla-wraps met garnalen, sperziebonen en pinda's: een koolhydraatarme snack vol eiwit en vezels.
- [Spicy gebakken bloemkoolrijst met zeevruchten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/spicy-gebakken-bloemkoolrijst-met-zeevruchten): Pittig recept met bloemkoolrijst en zeevruchten, op smaak gebracht met currypasta, spaanse peper en koriander.
- [Stoofgerecht met bloemkoolrijst, spinazie, cashewnoten en feta](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/stoofgerecht-met-bloemkoolrijst-spinazie-cashewnoten-en-feta): Romig stoofgerecht met bloemkoolrijst, spinazie, cashewnoten en feta. Koolhydraatarm, rijk aan magnesium en eiwitten. Klaar in één pan.
- [Portobello met lamsburger en harissakruiden met romige yoghurtsaus](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/portobello-met-lamsburger-en-harissakruiden-met-romige-yoghurtsaus): Portobello gevuld met pittige lamsburger, harissakruiden en romige yoghurtsaus. Toegankelijk hoofdgerecht met eiwitrijk lamsgehakt.
- [Waldorfsalade met peer, blauwe kaas, spekjes en walnoten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/waldorfsalade-met-peer-blauwe-kaas-spekjes-en-walnoten): Waldorfsalade met peer, pittige blauwe kaas, spekjes en walnoten: fris, hartig en rijk aan omega-3 en vezels.
- [Big Mac Snack](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/big-mac-snack): Krokante snack met gesmolten kaas, mini-burger en augurk. Bekijk hoe dit gerecht is opgebouwd.
- [Aubergine frietjes met Parmezaan en kaassoufflé](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aubergine-frietjes-met-parmezaan-en-kaassouffle): Krokante auberginefrietjes met een hartige Parmezaankorst, geserveerd met kaassoufflé vol gesmolten kaas.
- [Bloemkoolrijstsalade met garnalen en feta](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bloemkoolrijstsalade-met-garnalen-en-feta): Frisse bloemkoolrijstsalade met garnalen, feta en verse munt. Licht en koolhydraatarm gerecht voor lunch of diner.
- [Bavette met gestoofde wintergroenten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bavette-met-gestoofde-wintergroenten): Mals gebakken bavette met langzaam gestoofde wintergroenten. Stevig, smaakvol en koolhydraatarm gerecht.
- [Avocadowafels met gerookte zalm, ei en citroen-tomaattopping](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/avocadowafels-met-gerookte-zalm-ei-en-citroen-tomaattopping): Hartige avocadowafels met gerookte zalm, ei en citroen-tomaattopping: een koolhydraatarme lunch met verse ingrediënten.
- [Witlof gevuld met paprika-auberginedip](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/witlof-gevuld-met-paprika-auberginedip): Witlofbootjes gevuld met een rokerige paprika-auberginedip, een simpel en fris gerecht.
- [Surinaamse pindasoep met kip en tomaat](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/surinaamse-pindasoep-met-kip-en-tomaat): Romige Surinaamse pindasoep met kipdijfilet, prei, bleekselderij en een pittig randje van sambal. Een vullende, koolhydraatarme soep, klaar in 40 minuten.
- [Zuurkool gestoofd met champignons, spek en worst](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zuurkool-gestoofd-met-champignons-spek-en-worst): Hartige zuurkoolstoof met spek, rookworst en champignons. Eiwitrijk met 34 g eiwit en slechts 12 g koolhydraten per portie, klaar in 45 minuten.
- [Aardbei-framboos tiramisu met keto koekkruimelbodem](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aardbei-framboos-tiramisu-met-keto-koekkruimelbodem): Een frisse, romige tiramisu met een lichte koekkruimel als basis en een intens ingekookte aardbei-frambozencompot en volle mascarponecrème.
- [Gemengde salade met witlof, ei en pecannoten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gemengde-salade-met-witlof-ei-en-pecannoten): Deze frisse maaltijdsalade met witlof en appel staat in een wip op tafel.
- [Tataki van tonijn met gemarineerde komkommer](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/tataki-van-tonijn-met-gemarineerde-komkommer): Dit is een gerecht met tonijn en citroengras in de hoofdrollen. Als je echt eens leuk voor de dag wilt komen, dan moet je je gasten dit eens voorzetten.
- [Witlof met ham en kaas uit de oven](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/witlof-met-ham-en-kaas-uit-de-oven): Heerlijke klassieker uit de Hollandse keuken. Maar dan zonder aardappelpuree zodat ie lekker koolhydraatarm is.
- [Witlof met brie en walnoten uit de oven](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/witlof-met-brie-en-walnoten-uit-de-oven): Heerlijk en heel eenvoudig te bereiden vegetarisch ovengerecht, dat ook nogg eens snel op tafel staat.
- [Snelle kip met gember en Thaise basilicum met bloemkoolrijst](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/snelle-kip-met-gember-en-thaise-basilicum-met-bloemkoolrijst): Heerlijk ketogeen wokgerecht geïnspireerd op de Thaise keuken.
- [Snelle komkommersalade met avocado, feta en spekjes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/snelle-komkommersalade-met-avocado-feta-en-spekjes): Gemakkelijke en heel lekkere maaltijdsalade.
- [Tataki van tonijn met rucola-witlofsla](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/tataki-van-tonijn-met-rucola-witlofsla): Heerlijk en licht gerecht gebaseerd op de Japanse keuken. Met veel eiwitten en bijna geen koolhydraten.
- [Gevulde eieren met spek, kerrie en rode paprika](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gevulde-eieren-met-spek-kerrie-en-rode-paprika): Gevulde eieren met spek, kerrie en rode paprika steelpankoekenpansnijplankmesMengkom 6 eieren (hardgekookt en afgekoeld)3 el mayonaise (zonder toegevoegde
- [Meringue met pure chocoladedip](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/meringue-met-pure-chocoladedip): Luchtige, knapperige meringues die langzaam drogen op lage temperatuur en daarna worden gedipt in pure chocolade. Hoe langer je ze laat drogen, hoe harder en krokanter ze worden. Een simpele ketogene traktatie.
- [Ketogene cinnamon rolls van mozzarella met vanille-icing](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ketogene-cinnamon-rolls-van-mozzarella-met-vanille-icing): Deze zachte cinnamon rolls maak je op basis van gesmolten mozzarella en kokosmeel. Ze zijn laag in koolhydraten, heerlijk kruidig door de kaneel en krijgen een klassieke icing van poederzoetstof bijvoorbeeld van erythritol. Perfectals zoete traktatie of toetje.
- [Keto cakepops met cacaoboter en roomkaas](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/keto-cakepops-met-cacaoboter-en-roomkaas): Rol gelijke balletjes met je handen
- [Keto kip-preitaart met ham en gegratineerde kaas](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/keto-kip-preitaart-met-ham-en-gegratineerde-kaas): Keto kip-preitaart met ham en gegratineerde kaas Ovenschaal of taartvorm van 24 cmGrote kookpanMengkomTheedoekOven voorverwarmd op 180℃ Kipbodem500 g
- [Kaasuien wolkenbrood met bruine kruidenboter](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kaasuien-wolkenbrood-met-bruine-kruidenboter): Porties: 6 broodjes of 1 kleine broodvorm
- [Koolhydraatarm paasbrood](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/koolhydraatarm-paasbrood): Een klassiek paasbrood in koolhydraatarme en ketogene variant met frisse citrus, amandelspijs en een zachte kruim.
- [Gevulde keto paaseitjes met romige hazelnootpraliné](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gevulde-keto-paaseitjes-met-romige-hazelnootpraline): Deze zelfgemaakte paaseitjes zijn gevuld met een romige hazelnootpraliné zonder suiker. We maken zelf witte chocolade van cacaoboter en roomboter én een pure variant. Perfect voor Pasen, volledig ketogeen en veel lekkerder dan uit de winkel.
- [Parelhoenfilet met paddenstoelensaus, wortel en snijbonen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/parelhoenfilet-met-paddenstoelensaus-wortel-en-snijbonen): Koolhydraatarme parelhoenfilet met romige paddenstoelensaus, wortel en snijbonen. Malse suprême met milde wildsmaak, klaar in ongeveer 40 minuten.
- [Tapas met ei, ansjovis en olijf](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/tapas-met-ei-ansjovis-en-olijf): Deze hartige hapjes zien er niet alleen heel feestelijk uit, ze zijn ook heel feestelijk in de mond. Probeer maar!
- [Auberginesoep met kikkererwten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/auberginesoep-met-kikkererwten): Een fluweelzachte en hartverwarmende soep. Kruidig en vegan.
- [Groentestoof met drie kazen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/groentestoof-met-drie-kazen): Een heel rijk vegetarisch gerecht! Dankzij de combinatie van groenten en kazen is het koolhydraatarm en eiwitrijk.
- [Ovenschotel met bloemkool, knolselderij, blauwe kaas en walnoten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ovenschotel-met-bloemkool-knolselderij-blauwe-kaas-en-walnoten): Ketogeen comfortfood uit de oven. Dus handig voor als je eters krijgt.
- [Geroosterde bloemkoolroosjes met kokospindasaus](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/geroosterde-bloemkoolroosjes-met-kokospindasaus): Gezond en heerlijk voor bij de borrel.
- [Geitenkaaspralines met pistachekorst](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/geitenkaaspralines-met-pistachekorst): Een heerlijk hapje voor bij de borrel. Of als onderdeel van een kaasplankje.
- [Salade met peultjes, kip en sesammayonaise](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/salade-met-peultjes-kip-en-sesammayonaise): Een koolhydraatarme en eiwitrijke maaltijdsalade met een heerlijke Aziatische twist.
- [Salade met sugarsnaps, tofu en pindasaus](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/salade-met-sugarsnaps-tofu-en-pindasaus): Koolhydraatarm koken is echt niet moeilijk. Probeer deze heerlijke lauwwarme salade eens!
- [Gegrilde sla met walnotensaus en geitenkaas](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gegrilde-sla-met-walnotensaus-en-geitenkaas): Dit moet je echt eens proberen! Een fantastische combinatie van smaken, een lust voor het oog en je smaakpapillen.
- [Gebakken eieren met zwarte bonenpuree en tomatensalsa](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gebakken-eieren-met-zwarte-bonenpuree-en-tomatensalsa): Voor de liefhebbers van Mexicaans eten: een verrukkelijk gerecht voor ontbijt of lunch.
- [Lamskoteletjes met warme wortelsalade](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/lamskoteletjes-met-warme-wortelsalade): Dit koolhydraatarme en eiwitrijke gerecht combineert de heerlijke smaken van lamskoteletjes met zoete wortels en tahindressing.
- [Tataki van entrecote op rucolasla](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/tataki-van-entrecote-op-rucolasla): Een simpel gerechtje met een heerlijke Japanse dressing.
- [Pastinaak-knolselderijpuree met sardientjes en zeekraal](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/pastinaak-knolselderijpuree-met-sardientjes-en-zeekraal): Maak snel deze heerlijke pastinaak-knolselderijpuree met sardientjes. Gezond en eenvoudig, perfect voor een snelle maaltijd!
- [Bloemkool dahl](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bloemkool-dahl): Geniet van deze gezonde bloemkool dahl in 30 minuten. Probeer dit recept vol smaak en kleur voor een koolhydraatarme maaltijd!
- [Kleurrijke salade met kikkererwten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kleurrijke-salade-met-kikkererwten): Probeer deze gezonde salade met kikkererwten! Klaar in 55 minuten. Ontdek hoe lekker een koolhydraatarme maaltijd kan zijn.
- [Spinazie-artisjokspread](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/spinazie-artisjokspread): Heerlijk frisse spread met groenten en roomkaas. Voor ontbijt, lunch of borrel.
- [Snelle keto-noedels met kip en hoisinsaus](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/snelle-keto-noedels-met-kip-en-hoisinsaus): Heerlijk ketogerecht dat in een kwartiertje op tafels staat. De noedels zijn vervangen door slierten spitskool. Die voegen een extra bite toe.
- [Kipkarbonades met knolselderij, venkel en feta](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kipkarbonades-met-knolselderij-venkel-en-feta): Dit koolhydraatarme gerecht is bijzonder rijk aan diverse smaken: hartige groenten, Mediterrane kruiden, feta, kappertjes en natuurlijk de gebraden kip.
- [Kruidige kipburgers met Hollandse salade](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kruidige-kipburgers-met-hollandse-salade): Dit zijn misschien wel de lekkerste kipburgers die je ooit hebt geproefd, ze zijn heerlijk sappig. Aangemaakt zonder bloem, broodkruim of beschuit. Je kunt ze zelfs helemaal glutenvrij maken door de sojasaus te vervangen door vissaus.
- [Varkensfilet met gratin van courgette en kerstomaatjes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/varkensfilet-met-gratin-van-courgette-en-kerstomaatjes): Een heerlijk Mediterraan gerecht met gebakken varkensfilet. Weinig koolhydraten en zeer eiwitrijk.
- [Snelle bloemkoolrijst met knolselderij, spinazie en zalm](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/snelle-bloemkoolrijst-met-knolselderij-spinazie-en-zalm): Keto roerbakgerecht met veel groenten en zachte zalm. Staat in een minimum van tijd op tafel.
- [Venkel-radicchio salade met bagna cauda, mozzarella en eieren](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/venkel-radicchio-salade-met-bagna-cauda-mozzarella-en-eieren): Dit is een heerlijke fris-hartige maaltijdsalade met een warm bereide dressing met ansjovis. Eiwitrijk en koolhydraatarm.
- [Visreepjes met gember en roergebakken spitskool](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/visreepjes-met-gember-en-roergebakken-spitskool): Dit vond ik een heel verrassend gerecht toen ik het voor het eerst at in Thailand. Gember niet alleen als smaakmaker, maar als gebakken groente. Dat geeft een hele speciale bite. In dit geval niet met rijst, maar met roergebakken spitskool.
- [Gratin van broccoli, artisjokhart, ham en kerstomaatjes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gratin-van-broccoli-artisjokhart-ham-en-kerstomaatjes): Heerlijk, hartig en koolhydraatarm. Met de frisse en aardse tonen van artisjok. Een kwartiertje werk en dan in de oven.
- [Hollandse shakshuka met andijvie en spekjes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hollandse-shakshuka-met-andijvie-en-spekjes): Het idee van Shakshuka is dat de eieren worden gepocheerd in een groentestoof. We kennen het vooral uit Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Hier een oer-Hollandse variant.
- [Griekse groentestoof met feta](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/griekse-groentestoof-met-feta): Verrukkelijke vegetarische Griekse groentestoof met Kalamata olijven en lekker veel fetakaas.
- [Koolhydraatarme Griekse pyta gyros](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/koolhydraatarme-griekse-pyta-gyros): Het origineel vaak gegeten na een avondje stapppen. Hier een ketogene versie voor op je lunch- of dinerbord.
- [Crudités met hartige walnotendip](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/crudites-met-hartige-walnotendip): Deze walnotendip is geïnspireerd op een saus die ik ooit samen met een collega voor een vegetarisch bruiloftsdiner gekookt heb. Echt een ontdekking!
- [Crudités met tzatziki](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/crudites-met-tzatziki): Crudités betekent letterlijk rauwkost. In dit geval zijn het rauwe groenten om mee te dippen. In een klassieke Griekse yoghurtsaus. Lekker bij de borrel.
- [Gebakken bloemkool en pompoen met Parmezaan en spekjes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gebakken-bloemkool-en-pompoen-met-parmezaan-en-spekjes): Een heerlijk herfstig koolhydraatarm gerecht geïnspireerd op pasta met pompoen. De pasta heb ik vervangen door bloemkool en ik heb extra eiwitten toegevoegd in de vorm van ricotta. Het geheel krijgt een lichte touch door de rucola en het citroensap
- [Involtini di vitello - Gevulde kalfslapjes met gestoofde broccoli](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/involtini-di-vitello-gevulde-kalfslapjes-met-gestoofde-broccoli): Italiaanse versie van de blinde vink. Hier gevuld met ham en mozzarella. Zeer eiwitrijk en laag in koolhydraten.
- [Hamburgertaart](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hamburgertaart): Heerlijke hamburgertaart van alleen dierlijke ingrediënten. Niet alleen voor carnivoren!
- [Avgolemono - Griekse maaltijdsoep met ei en citroen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/avgolemono-griekse-maaltijdsoep-met-ei-en-citroen): De maaltijdsoep heeft een lange historie en kent vele varianten. Altijd met citroen en gebonden met eieren. Vaak gemaakt met rijst, soms met orzo, hier met bloemkoolrijst.
- [Kaas-ei tortilla gevuld met Mexicaans rundergehakt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kaas-ei-tortilla-gevuld-met-mexicaans-rundergehakt): Koolhydraatarme tortilla van kaas en ei, gevuld met gekruid rundergehakt en zure room. Klaar in circa 25 minuten.
- [Paleo blueberry cheesecake](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/paleo-blueberry-cheesecake): Een verrukkelijke feestelijke taart zonder bloem en boter, maar met noten en kokosolie. En hij hoeft niet in de oven.
- [Linzensalade met gebakken groenten en spekjes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/linzensalade-met-gebakken-groenten-en-spekjes): Een Frans geöriënteerde linzensalade met veel gebakken groenten en een dressing met rode wijnazijn en Dijon-mosterd.
- [Linzensalade met gebakken groenten en feta](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/linzensalade-met-gebakken-groenten-en-feta): Heerlijke vegetarische linzensalade met veel gebakken groenten en een feta-topping.
- [Groene asperges met cashewnoten en kokos-bloemkoolrijst](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/groene-asperges-met-cashewnoten-en-kokos-bloemkoolrijst): Heerlijk vega-gerecht met groene asperges en zacht gebakken eitjes. Met een Oosterse twist.
- [Maaltijdsalade met groene asperges, feta en cashewnoten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/maaltijdsalade-met-groene-asperges-feta-en-cashewnoten): Een maaltijdsalade die je normaal zou eten met rijst of (parel)couscous, maar nu met gemarineerde bloemkoolrijst. Heerlijk!
- [Courgetti puttanesca met tonijn](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/courgetti-puttanesca-met-tonijn): Spaghetti van courgette met een heerlijke pittige saus van tomaten en tonijn.
- [Maaltijdsalade met venkel, tonijn en ei](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/maaltijdsalade-met-venkel-tonijn-en-ei): De groenten in deze salade worden even kort gebakken en gestoofd en vervolgens gecombineerd tot een heerlijke salade.
- [Gebakken scholfilet met geroosterde spruiten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gebakken-scholfilet-met-geroosterde-spruiten): Hollandse pot, maar dan anders. Lekker en keto.
- [Bavettereepjes in kaas-ei tortilla](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bavettereepjes-in-kaas-ei-tortilla): Heerlijk carnivoor gerecht. Je eet je vingers erbij op.
- [Spaanse mosselen met venkel](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/spaanse-mosselen-met-venkel): Mosselen bevatten van zichzelf nogal wat koolhydraten. Maar samen met het keto-brood heb je toch een koolhydraatarme maaltijd.
- [Snelle kip met venkel en zongedroogde tomaten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/snelle-kip-met-venkel-en-zongedroogde-tomaten): Wie weinig tijd heeft om te koken, moet hier even naar kijken. Superlekker gerecht en in een kwartier op tafel
- [Carnivoor muffins met gehakt en spek](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/carnivoor-muffins-met-gehakt-en-spek): Lekkere leuke muffins voor ontbijt of lunch. Echte eiwitbommetjes.
- [Lok lak - Vietnamese salade met biefreepjes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/lok-lak-vietnamese-salade-met-biefreepjes): Van oorsprong Vietnamees en bekend geworden in Cambodja. Hoe dan ook, een heerlijk keto gerecht.
- [Kaas-ei tortilla met sla en gerookte kip](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kaas-ei-tortilla-met-sla-en-gerookte-kip): Snel en verrukkelijk gerecht voor lunch of diner. Laag in koolhydraten en hoog in eiwitten.
- [Kaas-ei tortilla gevuld met Mexicaanse kip](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kaas-ei-tortilla-gevuld-met-mexicaanse-kip): Wie van de ketogene Mexicaanse keuken houdt, moet even opletten. Dit is een superlekker gerecht dat in 20 minuten op tafel staat.
- [Frittata met prei, ham en kaas](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/frittata-met-prei-ham-en-kaas): Een koolhydraatarm en eiwitrijk gerecht van simpele ingrediënten, verrukkelijk!
- [Carnivoor quiche Lorraine](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/carnivoor-quiche-lorraine): Carnivore versie van een Franse klassieker. Heerlijk en nauwelijks koolhydraten.
- [Carnivoor pizza salami](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/carnivoor-pizza-salami): Een pizza salami met een bodem gemaakt van kipfilet, geraspte kaas en eieren. Voer voor carnivoren.
- [Frittata met paprika, kaas en chorizo](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/frittata-met-paprika-kaas-en-chorizo): Een heerlijke 'eiertaart' met de volle smaak van Spaanse chorizo. Bijzinder laag in eiwitten en toch heel verzadigend.
- [Vietnamese pho - Keto noedelsoep met biefreepjes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/vietnamese-pho-keto-noedelsoep-met-biefreepjes): Deze kruidige maaltijdsoep wordt oorspronkelijk gemaakt met noedels, maar die heb ik vervangen door dunne repen spitskool. Koolhydraatarm, eiwitrijk en heerlijk.
- [Koolhydraatarme paella de verduras](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/koolhydraatarme-paella-de-verduras): Koolhydraatarme veganistische paella: bomvol heerlijke verse groenten en met 'Spaanse' amandelen.
- [Keto paella de marisco](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/keto-paella-de-marisco): Als je van seafood houdt en koolhydraatarm wilt eten, dan moet je dit recept zeker een keer proberen. Zeker niet authentiek, wel origineel en verrukkelijk!
- [Paleo paella de pollo](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/paleo-paella-de-pollo): De keto-variant van een Spaanse klassieker. Eigenlijk vind ik dat je die zo authentiek als mogelijk moet bereiden, maar ja, rijst? Dit is een hele geslaagde variant met bloemkoolrijst en superlekker. Mondje dicht tegen de Spanjaarden :)
- [Geglazuurde bloemkoolroosjes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/geglazuurde-bloemkoolroosjes): Bloemkool is een echte alleskunner: door de structuur neemt het bijvoorbeeld heel makkelijk smaken op. En die smaken zijn volop aanwezig in de aanklevende saus.
- [Pittige roereieren met gerookte zalm en avocado](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/pittige-roereieren-met-gerookte-zalm-en-avocado): Eieren, zalm en avocado... en dan met een Aziatische twist. Is het al bijna lunchtijd?
- [Zeebaarsfilet met gebakken witlof en ajvar-harissa-mayo](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zeebaarsfilet-met-gebakken-witlof-en-ajvar-harissa-mayo): Verrukkelijke vismaaltijd met een exotisch tintje. Oh, en al eens witlof gebakken? Dat is toch wel de lekkerste manieer van bereiden. Geniet ervan!
- [Carnivoor kip-eiersalade](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/carnivoor-kip-eiersalade): Naast de smaken van de ingrediënten wordt dit gerecht ook heel lekker door het mondgevoel van de knapperige spekjes en de zachte eieren. Zit barstensvol met eiwitten.
- [Snelle kipfilet met bloemkool en pindasaus](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/snelle-kipfilet-met-bloemkool-en-pindasaus): Ketogeen koken lastig of ingewikkeld? Geen sprake van! Dit is een superlekker en makkelijk hoofdgerecht dt in een kwartier op tafel staat.
- [Sla-wraps met varkensgehakt en shiitake](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/sla-wraps-met-varkensgehakt-en-shiitake): Dit is een heerlijk en snel ketogeen lunchgerecht dat zijn oorsprong vindt in de Chinese keuken
- [Pompoentaart met walnoten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/pompoentaart-met-walnoten): Hartverwarmende lekkernij en laag in koolhydraten.
- [Varkenshaasje met champignonroomsaus en gestoofde spruitjes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/varkenshaasje-met-champignonroomsaus-en-gestoofde-spruitjes): Een verrukkelijk ketogeen en eiwitrijk gerecht voor tijdens de kortere dagen. Heel geschikt bijvoorbeeld voor de feestdagen.
- [Rundercarpaccio met truffelmayonaise en Parmezaan](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/rundercarpaccio-met-truffelmayonaise-en-parmezaan): Al jaren één van de populairste voorgerechten in de horeca! Ik wil er alleen nog aan toevoegen dat dit heerlijke voorgerecht veel eiwitten bevat en heel weinig koolhydraten.
- [Vitello tonnato](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/vitello-tonnato): Een klassieker uit de Italiaanse keuken blijkt zeer laag in koolhydraten en hoog in eiwitten. En ook nog eens om van te smullen. Probeer dit feestelijke voorgerecht, het staat in 10 minuten op tafel.
- [Keto chocolademousse van avocado met hazelnootcrunch](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/keto-chocolademousse-van-avocado-met-hazelnootcrunch): Chocolademousse op basis van avocado: in plaats van een toetje met veel suikers, een nagerecht met verzadigende vetten die helpen bij het verbeteren van je omega-3/6 balans. En dat is weer bevorderlijk in het tegengaan van laaggradige ontstekingen.
- [Koolhydraatarme chocolademousse met amandelschaafsel](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/koolhydraatarme-chocolademousse-met-amandelschaafsel): Chocolademousse zonder suiker: een koolhydraatarme traktatie!
- [Salade met vijgen, rauwe ham en balsamicostroop](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/salade-met-vijgen-rauwe-ham-en-balsamicostroop): Een mooie combinatie van de zoetige smaken van pompoen, vijg en balsamicostroop, tegenover het hartige van de ham. Zin in deze koolhydraatarme lunch!
- [Marokkaanse visstoof met kabeljauw](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/marokkaanse-visstoof-met-kabeljauw): De warme smaken van de groentestoof combineren perfect met het ziltige van de vis. Afgemaakt met wat vers citroensap en koriander is dit gerecht niet te versmaden. Staat ook nog een binnen een halfuurtje op tafel.
- [Lamsbiefstukjes met roergebakken zomergroenten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/lamsbiefstukjes-met-roergebakken-zomergroenten): Eet eens lamsvlees, het is vol van smaak. En zeker met deze heerlijke marinade. De combinatie met de roergebakken groenten is verrukkelijk. Hiermee ga je een aardappel echt niet missen!
- [Groene groenten smoothie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/groene-groenten-smoothie): Boost your day! Deze smoothie bevat veel vezels, antioxidanten, ontstekingsremmers en noodzakelijke mineralen. En hij past prima in een voedingspatroon dat gericht is op het verhogen van je insulinegevoeligheid.
- [Keto kaastaco's met gehakt en zure room](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/keto-kaastacos-met-gehakt-en-zure-room): Superlekkere taco's met rundergehakt. De taco's worden gemaakt van kaas en daardoor is dit gerecht laag in koolhydraten. En daarbij ook nog heel rijk aan eiwitten.
- [Polpettone - Italiaans gehaktbrood met mozzarella en Parmezaan](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/polpettone-italiaans-gehaktbrood-met-mozzarella-en-parmezaan): Keto-koken moeilijk of duur? Probeer dit heerlijke Italiaanse gehaktbrood eens. Je maakt goeie sier met een klein budget. En bovendien zeer eiwitrijk en arm in koolhydraten.
- [Gehaktbrood met ham, kaas en eieren](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gehaktbrood-met-ham-kaas-en-eieren): Dit mooie en lekkere ovengerecht is gemakkelijk te maken en is bovendien arm aan koolhydraten en rijk aan eiwitten.
- [Scotch Eggs - Gevulde gehaktballen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/scotch-eggs-gevulde-gehaktballen): Een leuk gerecht met bijzonder weinig koolhydraten en toch snel op tafel.
- [Gebakken appeltjes met Griekse yoghurt en amandelen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gebakken-appeltjes-met-griekse-yoghurt-en-amandelen): Wat moet ik dan ontbijten als ik geen brood meer mag? Nou, dit dus, bijvoorbeeld. Ook geschikt als gezonde lunch.
- [Varkenshaas met spek en ratatouille](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/varkenshaas-met-spek-en-ratatouille): Heerlijke Mediterrane groentestoof met met spek omwikkelde varkensmedaillons. Een lust voor het oog en de mond. Dit recept is arm in koolhydraten en rijk aan eiwitten.
- [Gehaktschotel met tomaten, ricotta en Parmezaan](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gehaktschotel-met-tomaten-ricotta-en-parmezaan): Dit is een superlekker gerecht met de hartigheid van zongedroogde tomaten en Parmezaanse kaas, de romigheid van ricotta en de bite van de venkel. Beperkt in koolhydraten en hoog in eiwitten. Je hoeft hier geen zout te gebruiken.
- [Snel eenpansgerecht met gehakt, venkel en Parmezaan](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/snel-eenpansgerecht-met-gehakt-venkel-en-parmezaan): Snel koken moeilijk of niet zo lekker? Moet je dit recept eens proberen. Je hebt het binnen een kwartiertje gemaakt en je gaat spijt krijgen als het op is :)
- [Ovenschotel met spek, champignons en bloemkoolpuree](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ovenschotel-met-spek-champignons-en-bloemkoolpuree): Makkelijk als je eters krijgt: steel de show met een verrukkelijke ketogene ovenschotel, vol van smaak, echt comfort food!
- [Snelle kaassoep met gehakt en spek](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/snelle-kaassoep-met-gehakt-en-spek): Soep voor carnivoren! Maar ook heerlijk voor iedereen met een low carb/high protein voedingspatroon. Is ook nog eens snel gemaakt.
- [Mosterd-groentesoep met spekjes en peterselie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/mosterd-groentesoep-met-spekjes-en-peterselie): Overheerlijke mosterdsoep vol groenten en laag in koolhydraten. Als lunch, voor- of hoofdgerecht.
- [Bloemkool carbonara](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bloemkool-carbonara): Klassieke pasta carbonara, waarbij de pasta is vervangen door bloemkoolroosjes. Een verrukkelijke ketogene ingreep!
- [Ceasar salade met witlof en gerookte kip](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ceasar-salade-met-witlof-en-gerookte-kip): Een lekkere variant op de klassieke Ceasar salad, hier met witlof en gerookte kip. Staat in een wip op je keukentafel.
- [Carnivoor frittata met gehakt en spek](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/carnivoor-frittata-met-gehakt-en-spek): Stevige lunch voor carnivoren. De sla die erbij ligt, is voor de foto en de omnivoren ;)
- [Salade met artisjokhart, gerookte zalm en eieren](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/salade-met-artisjokhart-gerookte-zalm-en-eieren): Bij het experimenteren met gezonde lunches, kwam ik op deze combinatie. Koolhydraatarm, eiwitrijk en heerlijk. Probeer hem ook!
- [Coq au vin met bloemkoolpuree](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/coq-au-vin-met-bloemkoolpuree): Snelle keto-variant van een Franse klassieker. C'est bon ah...
- [Parmezaanse kipschnitzel met botersla](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/parmezaanse-kipschnitzel-met-botersla): Heerlijk gekruide en krokante keto-kipschnitzel. En hij ligt ook nog eens binnen een kwartier op je bord.
- [Mediterrane spek en sperziebonen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/mediterrane-spek-en-sperziebonen): Deze heerlijke Mediterrane eenpansmaaltijd met spek en sperziebonen staat binnen een kwartier op tafel. Hoog in eiwitten en laag in koolhydraten.
- [Courgette Bolognese](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/courgette-bolognese): In Bologna schijnt er veel te doen te zijn over wat je bij deze ragout hoort te eten: een brede pasta als tagliatelle. Spaghetti is uit de boze, vinden ze daar. Mee eens, wij serveren hem koolhydraatarm met gebakken courgettes. Ricco di proteine e povero di carboidrati.
- [Zalm gewikkeld in ontbijtspek met keto groentenrisotto](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zalm-gewikkeld-in-ontbijtspek-met-keto-groentenrisotto): Deze keto groentenrisotto is een variant op mijn eerdere versie met paddenstoelen. Ook heerlijk en ook snel klaar. En ondertussen bak je er nog een heerlijk met spek ingepakt visje bij. Een zeer rijke en verrukkelijke maaltijd, laag in koolhydraten en hoog in eiwitten en vetten.
- [Koolhydraatarme lasagne van courgette, tomaten en ham](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/koolhydraatarme-lasagne-van-courgette-tomaten-en-ham): Lasagne zonder lasagnevellen en bechamelsaus, maar met dunne plakken courgette. Deze lasagne wordt gemaakt met een pittige tomatensaus en een eiwitrijke vulling van ham, mozzarella en Parmezaan.
- [Salade van gegrilde courgette, artisjokharten en makreel](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/salade-van-gegrilde-courgette-artisjokharten-en-makreel): Maak deze gezonde salade met gegrilde courgette en makreel. Binnen 15 minuten klaar. Probeer het nu en ontdek de mediterrane smaken!
- [Spinaziesoep met roomkaas en spekjes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/spinaziesoep-met-roomkaas-en-spekjes): Deze heerlijke spinaziesoep is supersnel te maken. Hij is koolhydraatarm en eiwitrijk door roomkaas en gebakken spekjes.
- [Aubergine gevuld met groenten en feta](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aubergine-gevuld-met-groenten-en-feta): Aubergines uit de oven met een vegatarische vulling van groenten, kaas en feta.
- [Zoetzure garnalen met koriander-bloemkoolrijst](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zoetzure-garnalen-met-koriander-bloemkoolrijst): Een heerlijke pittige garnalencurry met kruidige bloemkoolrijst. Koolhydraatarm en eiwitrijk.
- [Zalmrolletjes gevuld met dille-roomkaas](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zalmrolletjes-gevuld-met-dille-roomkaas): Een dille-variant op een klassieker uit de partycatering: een heerlijk hartig hapje bij de borrel.
- [Varkensbraadworst met bloemkool-djuvec-rijst](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/varkensbraadworst-met-bloemkool-djuvec-rijst): Een verrukkelijk rijstgerecht van de Balkan, maar dan in een ketogene versie met heel veel groenten. Met braadworst. Staat in een wip op tafel.
- [Salade met peultjes, gerookte zalm en mieriksworteldressing](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/salade-met-peultjes-gerookte-zalm-en-mieriksworteldressing): Bij deze salade wordt alles gesneden op het formaat van de peultjes. Behalve de eigenwijze wortel. Verder de klassieke combi van gerookte zalm en mierikswortel, om je vingers bij af te likken!
- [Thaise salade met krokant spek, komkommer en tomaat](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/thaise-salade-met-krokant-spek-komkommer-en-tomaat): In Thailand kan dit gerecht deel uitmaken van een diner met meerdere andere gerechten met andere smaken en natuurlijk rijst(soep). Dan wordt het vaak zonder komkommer of tomaat geserveerd. Hier heb ik er een meer op zichzelf staande salade van gemaakt. Omdat het zo waanzinnig lekker is.
- [Zalm met bloemkool-dille-rijst en gebakken venkel met tomaat](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zalm-met-bloemkool-dille-rijst-en-gebakken-venkel-met-tomaat): Een verrukkelijk gerecht. De gebakken zalm is erg lekker met de dillerijst in combinatie met gebakken venkel en tomaat. Laag in koolhydraten en hoog in eiwitten.
- [Spinaziesoep met roomkaas en champignons](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/spinaziesoep-met-roomkaas-en-champignons): Een supersnelle soep! Vegetarisch en boordevol gezonde voedingsstoffen. Eet 'm als diner of als lunch.
- [Salade van gebakken courgette, artisjokharten en feta](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/salade-van-gebakken-courgette-artisjokharten-en-feta): Een snelle en ook heel verrassende maaltijdsalade. De smaken van artisjokharten en feta gecombineerd met gebakken courgette komen schitterend samen.
- [Javaanse kip met komkommersalade en bloemkoolrijst](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/javaanse-kip-met-komkommersalade-en-bloemkoolrijst): Javaanse kip, ofwel ajam ketjap is een gerecht uit de Indonesische keuken. Hier omgewerkt tot een heerlijke koolhydraatarme versie.
- [Pittige kipkoekjes met zoetzure komkommersalade](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/pittige-kipkoekjes-met-zoetzure-komkommersalade): Dit recept is een variant op Thaise viskoekjes Tord man pla, maar dan met kipgehakt in plaats van vis. Een culinair zeer geslaagd experiment. En passend in een koolhydraatarm en eiwitrijk voedingspatroon!
- [Aziatische salade met broccoli, kip en sesam](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aziatische-salade-met-broccoli-kip-en-sesam): Een snelle ketogene maaltijdsalade met kip en een verrassend lekkere dressing met sesampasta.
- [Parmigiana di zucchini - lasagne van courgette](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/parmigiana-di-zucchini-lasagne-van-courgette): Lasagne, maar dan zonder lasagnevellen, maar met dunne plakken courgette. Deze lasagne is vegetarisch met een heerlijke romige kaasvulling van mozzarella, ricotta en Parmezaan.
- [Melanzane ripieni - gevulde auberginerolletjes in tomatensaus](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/melanzane-ripieni-gevulde-auberginerolletjes-in-tomatensaus): Heerlijke auberginerolletjes met een romige kaasvulling in tomatensaus. Laag in koolhydraten en hoog in eiwitten.
- [Aubergine gevuld met gehakt en feta](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aubergine-gevuld-met-gehakt-en-feta): Heerlijke gevulde pantoffeltjes met gehakt en fetakaas. Eiwitrijk en koolhydraatarm. Met de vulling kun je eindeloos variëren.
- [Koolhydraatarme moussaka met kaas en gehakt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/koolhydraatarme-moussaka-met-kaas-en-gehakt): Een heerlijk en klassiek Grieks ovengerecht waarbij de aardappels en bechamelsaus zijn vervangen door extra groenten en kaassaus. Daardoor is deze versie laag in koolhydraten en hoog in eiwitten.
- [Mediterrane kikkererwtenschotel](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/mediterrane-kikkererwtenschotel): Een koolhydraatarm vegetarisch eenpansgerecht met de volle Mediterrane smaken van gebakken groenten.
- [Salade met bloemkool, gegrilde groenten en tonijn](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/salade-met-bloemkool-gegrilde-groenten-en-tonijn): Een heerlijke 'pasta-salade' waarbij de pasta is vervangen door gestoomde bloemkool. Daardoor is ie koolhydraatarm en prima passend in een ketogeen voedingspatroon.
- [Spicy garnalencurry met boontjes en bloemkoolrijst](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/spicy-garnalencurry-met-boontjes-en-bloemkoolrijst): Een heerlijke pittige garnalencurry met kruidige bloemkoolrijst: Thais ketogeen. En hij staat zo op tafel!
- [Kippensoep](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kippensoep): Een klassieker die geen introductie behoeft. Hier in twee uitvoeringen: óf je trekt je eigen bouillon óf je maakt een snelle versie.
- [Mediterrane kipschotel met gestoofde sperziebonen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/mediterrane-kipschotel-met-gestoofde-sperziebonen): Heerlijke hartige stoofschotel met kip en de volle smaak van gebakken groenten en Mediterrane kruiden. Ook hier: koolhydraatarm en eiwitrijk.
- [Salade met bloemkool, broccoli, kipfilet en Parmezaan](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/salade-met-bloemkool-broccoli-kipfilet-en-parmezaan): Een zeer smakelijke maaltijdsalade met gebakken kip en Parmezaanse kaas. Koolhydraatarm en eiwitrijk!
- [Groene viscurry met bloemkoolrijst](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/groene-viscurry-met-bloemkoolrijst): Een snel te bereiden maaltijd. Heerlijke pittige viscurry met een kruiden-variant op bloemkoolrijst. Natuurlijk eiwitrijk en koolhydraatarm.
- [Ovenschotel met vis, wortel en prei](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ovenschotel-met-vis-wortel-en-prei): Een heerlijke gegratineerde romige ovenschotel met groenten, vis en garnalen. Ouderwets smullen!
- [Ovenschotel met gehakt, bloemkool en kaas](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ovenschotel-met-gehakt-bloemkool-en-kaas): Dit is het ultieme ketogene comfort food. Zeer eiwitrijk door het gehakt en de kaas. Hier blijf je van eten, geloof me.
- [Fris-pittige Thaise salade met garnalen en pinda's](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/fris-pittige-thaise-salade-met-garnalen-en-pindas): Een heerlijke en exotische zomerse lunch met gemarineerde groenten, garnalen en pinda's. Bevat weinig koolhydraten.
- [Kabeljauw met een frisse salade van gebakken bloemkool](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kabeljauw-met-een-frisse-salade-van-gebakken-bloemkool): Dit is een snel en verrassend lekker visgerecht. Laag in calorieën en koolhydraten en hoog in eiwitten.
- [Omelet met champignons, ricotta en tapenade](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/omelet-met-champignons-ricotta-en-tapenade): Dit is een heerlijk gebakken eitje met een mooie combinatie van ei, zachte roomkaas en pittige tapenade. Ik heb 'm zelf ook gemaakt met truffeltapenade, dat is hemels!
- [Kip met salie en parmaham met keto paddenstoelen-risotto](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kip-met-salie-en-parmaham-met-keto-paddenstoelen-risotto): Liefhebbers van risotto opgelet! Deze keto risotto is zeker niet minder lekker dan de originele versie met rijst. In tegendeel! En weet je wat grappig is? Hij is ook nog eens veel sneller te bereiden, dan het origineel.
- [Tomatensoep met venkel en Parmezaanse kaas](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/tomatensoep-met-venkel-en-parmezaanse-kaas): Sofrito is een basissaus van uien, knoflook en tomaten in Zuid-Europese keukens. In dit recept een heerlijke tomatensoep op basis van sofrito met extra groenten. Dit recept kun je ook heel goed gebruiken als een basis voor pastasaus.
- [Gehaktballen met knolselderijpuree en spinazie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gehaktballen-met-knolselderijpuree-en-spinazie): Een ouderwets lekkere maaltijd: heerlijke sappige gehaktballen met knolselderijpuree en spinazie. Koolhydraatarm en glutenvrij
- [De lekkerste ketogene gehaktballen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/de-lekkerste-ketogene-gehaktballen): Dit zijn misschien wel de lekkerste gehaktballen die je ooit hebt geproefd, ze zijn heerlijk sappig. Aangemaakt zonder bloem, broodkruim of beschuit. Je kunt ze zelfs glutenvrij maken door de sojasaus te vervangen door vissaus.
- [Salade van gegrilde groenten met feta en pesto](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/salade-van-gegrilde-groenten-met-feta-en-pesto): Een heerlijke koolhydraatarme vegetarische Mediterrane maaltijdsalade
- [Gegrilde groenten met mozzarella en Parmezaan](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gegrilde-groenten-met-mozzarella-en-parmezaan): Een verrukkelijke vegetarische maaltijd vol met Mediterrane smaken. En heel voedzaam, want laag in koolhydraten en hoog in eiwitten en vetten.
- [Keto kipkerriesalade met lijnzaadcrackers](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/keto-kipkerriesalade-met-lijnzaadcrackers): Laag in koolhydraten en hoog in eiwitten: een heerlijke lunch met een zelfgemaakte en dus troepvrije kipkerriesalade.
- [Lijnzaadcrackers met avocado, gerookte zalm en dilleroom](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/lijnzaadcrackers-met-avocado-gerookte-zalm-en-dilleroom): Een crunchy keto cracker met roomzachte avocado, gerookte zalm en crème fraiche afgemaakt met kappertjes. Een koolhydraatarme lunch met veel omega-3 vetzuren.
- [Keto tonijnsalade met lijnzaadcrackers](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/keto-tonijnsalade-met-lijnzaadcrackers): Daar zijn ze weer: onze overheerlijke lijnzaadcrackers. Dit keer met een zelfgemaakte tonijnsalade. Dat is ketogeen smullen!
- [Thaise salade met paddenstoelen, paksoi en kerstomaatjes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/thaise-salade-met-paddenstoelen-paksoi-en-kerstomaatjes): Voor de lunch: een lichte, hartig-frisse salade. met een fantastische combinatie van smaakmakers, waaronder bladselderij.
- [Aziatische salade met malse kip](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aziatische-salade-met-malse-kip): Dit is een heerlijke pittige kipsalade met Chinese roots. Hij bevat weinig calorieën en koolhydraten en veel eiwitten.
- [Bananenbrood](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bananenbrood): Heerlijk slow-carb bananenbrood als ontbijt, lunch of tussendoortje.
- [Entrecote met pompoenpuree en groene asperges](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/entrecote-met-pompoenpuree-en-groene-asperges): Als je koolhydraatarm eet, mag je jezelf ook verwennen. Bijvoorbeeld met deze entrecote met pompoenpuree en groene asperges.
- [De lekkerste koolhydraatarme huzarensalade](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/de-lekkerste-koolhydraatarme-huzarensalade): Als je dacht dat een huzarensalade niet past binnen een ketogeen voedingspatroon, dan had je het mis. Proef 'm en overtuig jezelf.
- [Griekse Fetasalade met kerstomaatjes, komkommer en munt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/griekse-fetasalade-met-kerstomaatjes-komkommer-en-munt): Een heerlijke ketogene variant van de Griekse salade. Proef 'm en voel de warmte, je ziet de smaragdblauwe zee voor je...
- [Zalm met amandelkorst, knolselderijfriet en ovengroenten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zalm-met-amandelkorst-knolselderijfriet-en-ovengroenten): Dit is een heerlijke maaltijd! En eentje met contrasten: krokante nootjes op zachte zalm. Koolhydraatarm en eiwitrijk. Met frietjes, groenten en zalm allemaal uit de oven. Moet daar geen lekkere bloep mayo bij..?
- [Gewokte varkensreepjes met paksoi en bloemkoolrijst](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gewokte-varkensreepjes-met-paksoi-en-bloemkoolrijst): Een heerlijk oosters wokgerecht. Snel te bereiden, laag in koolhydraten en hoog in eiwitten en vetten.
- [Koolhydraatarme bloemkool pizza arrabbiata](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/koolhydraatarme-bloemkool-pizza-arrabbiata): Pizza kent vele verschijningsvormen, dit is er een van: koolhydraatarm en ketogeen. Hier het recept voor de bodem met een vega-topping. Maar je kunt er natuurlijk iedere topping op kwijt. Nou ja, ananas..?
- [Thaise kip met cashewnoten met bloemkool-kruidenrijst](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/thaise-kip-met-cashewnoten-met-bloemkool-kruidenrijst): Een snel en gemakkelijk te maken oosters gerecht waarbij de groenten nét gaar zijn en de kip heerlijk mals is.
- [Saida's koolhydraatarm keto brood](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/saidas-koolhydraatarm-keto-brood): Saida's koolhydraatarm keto brood: makkelijk om te maken, heerlijk om te eten bij ontbijt of lunch.
- [Spicy ovengebakken kipdijfilet met lente-groenten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/spicy-ovengebakken-kipdijfilet-met-lente-groenten): Alweer zo'n heerlijk koolhydraatarm en eiwitrijk gerecht dat past in een koolhydraatarm eetpatroon. Het vergt weinig tijd in de bereiding, de meeste tijd staat alles in de oven. Ideaal dus als je een eter krijgt.
- [Courgetti met kip, groene asperges, ricotta‑rode pestosaus](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/courgetti-met-kip-groene-asperges-ricotta-rode-pestosaus): Maak deze heerlijke courgetti met kip en groene asperges. Gezond en koolhydraatarm, klaar in 30 minuten. Probeer het nu!
- [Courgetti met garnalen in romige citroen‑knoflooksaus](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/courgetti-met-garnalen-in-romige-citroen-knoflooksaus): Probeer dit heerlijke recept met courgetti en garnalen. Klaar in 25 minuten. Gezond en smaakvol, ontdek het zelf!
- [Gegrilde zalm met courgette, gorgonzola en walnoten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gegrilde-zalm-met-courgette-gorgonzola-en-walnoten): Zowel de zalm als de courgette worden gegrild. Of gebakken, zo je wilt. De subtiele vleug van nootmuskaat op de vis gaat een fantastisch verbond aan met de aardse smaken van gorgonzola en walnoten. En... dit koolhydraatarme en eiwitrijke gerecht staat ook nog eens zo op tafel!
- [Salade met courgette, mozzarella, gegrilde kip en pesto](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/salade-met-courgette-mozzarella-gegrilde-kip-en-pesto): Een heerlijke zomerse salade van courgette-noedels, gegrilde kip, mozzarella en Parmezaanse kaas. Heel laag in koolhydraten en heel hoog in eiwitten: een recept dat past in een koolhydraatarm eetpatroon.
- [Yoghurt met frambozen en granola](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/yoghurt-met-frambozen-en-granola): Maak deze gezonde yoghurt met frambozen en granola in 5 minuten. Ontdek nu hoe eenvoudig en lekker gezond eten kan zijn!
- [Slow carb granola](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/slow-carb-granola): Slow carb granola: 10 porties op voorraad. Lekker in de yoghurt of om tussendoor van te knabbelen.
- [Havermouttaart met blauwe bessen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/havermouttaart-met-blauwe-bessen): Met deze havermouttaart met blauwe bessen wordt koolhydraatarm eten een feest!
- [Haverbrood met pitten en zaden](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/haverbrood-met-pitten-en-zaden): Een lekker stevig brood. Voor als je koolhydraatarm wilt ontbijten of lunchen.
- [Kruidige wortelsoep met linzen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kruidige-wortelsoep-met-linzen): Kruidige wortelsoep met linzen, een hartverwarmende lunch of diner.
- [Kwark met kiwi en pistachenoten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kwark-met-kiwi-en-pistachenoten): Weinig tijd? En toch gezond en voedzaam? Kwark met kiwi en pistachenoten!
- [Keto couscous met kipshoarma en gebakken groenten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/keto-couscous-met-kipshoarma-en-gebakken-groenten): Kipshoarma en gebakken groenten en bloemkool vermomd als couscous. Boordevol gezonde groenten dus.
- [Hamburger met raapjessalade](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/hamburger-met-raapjessalade): Een heerlijk en ketogeen maaltje dat zo op tafel staat.
- [Kabeljauw gestoofd met wortel en venkel](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kabeljauw-gestoofd-met-wortel-en-venkel): Dit is heerlijk en heel makkelijk te maken visgerecht. Een eenpansgerecht arm in koolhydraten en rijk aan eiwitten.
- [Frittata met courgette en feta](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/frittata-met-courgette-en-feta): Een snel en simpel, maar o zo lekker lunchgerecht, dat je ook kunt maken voor meerdere personen.
- [Worteltaart met dadels en cashewnoten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/worteltaart-met-dadels-en-cashewnoten): Dit is een overheerlijke vegan worteltaart om jezelf mee te verwennen.
- [Thaise salade met glasnoedels en pindadressing](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/thaise-salade-met-glasnoedels-en-pindadressing): Deze Thaise salade met glasnoedels is een heerlijke oosterse maaltijdsalade met veel groenten waar je eindeloos mee kunt variëren!
- [Volkoren spaghetti met linzen-bolognese](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/volkoren-spaghetti-met-linzen-bolognese): Heerlijke vegan en slow-carb variant van spaghetti Bolognese.
- [Shakshuka met rundergehakt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/shakshuka-met-rundergehakt): Dit is een variant op de klassieke Shakshuka, met rundergehakt als extra bron van eiwitten.
- [Tonijnsteak met gemengde salade en mosterddressing](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/tonijnsteak-met-gemengde-salade-en-mosterddressing): Dit is een heerlijke variant op de klassieke salade Niçoise en hij is eiwitrijk en koolhydraatarm.
- [Chiapudding met aardbeien en bosbessen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/chiapudding-met-aardbeien-en-bosbessen): Een friszuur slowcarb vegan dessert vol met goede voedingsstoffen zoals vezels en omega3 vetzuren.
- [Pittige linzensoep met zoete aardappel](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/pittige-linzensoep-met-zoete-aardappel): Een kruidige en verwarmende maaltijdsoep. En veganistisch.
- [Portobello’s gevuld met groenten en witte bonen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/portobellos-gevuld-met-groenten-en-witte-bonen): Portobello’s gevuld met groenten en witte bonen, een heerlijk low-carb vegan hoofdgerecht!
- [Gemengde salade met kikkererwten en ei](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gemengde-salade-met-kikkererwten-en-ei): Een kleurrijke salade met een heerlijke frisse yoghurt-dilledressing.
- [Omelet met spinazie en kerstomaatjes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/omelet-met-spinazie-en-kerstomaatjes): Omelet met spinazie en kerstomaatjes is een makkelijk en ketogeen recept voor ontbijt of lunch met veel eiwitten
- [Yoghurt met aardbeien en kokos-noten cruesli](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/yoghurt-met-aardbeien-en-kokos-noten-cruesli): Een klassieker voor ontbijt of lunch. Maar dan in een ketogeen jasje
- [Kokos-noten cruesli](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kokos-noten-cruesli): Kokos-noten cruesli: een heerlijke keto variant van geroosterde muesli.
- [Maaltijdsoep met courgette en pesto](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/maaltijdsoep-met-courgette-en-pesto): Een heerlijke koolhydraatarme maaltijdsoep naar een idee van Marieke de Groot, diëtiste van de Voedingsacademie. Een soep boordevol gezonde groente.
- [Muffins met bramen en walnoten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/muffins-met-bramen-en-walnoten): Bak deze koolhydraatarme muffins met bramen en walnoten in 30 minuten. Ontdek hoe lekker gezond kan zijn!
- [Omelet met spinazie en waterkers](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/omelet-met-spinazie-en-waterkers): Snelle ketogene lunch? Maak deze heerlijke omelet met spinazie en waterkers. Hij is rijk aan eiwitten.
- [Groene aspergesoep met spinazie, citroen en spekjes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/groene-aspergesoep-met-spinazie-citroen-en-spekjes): Een heerlijke frisse aspergesoep met heel veel groente. Je kunt ook een vega variant maken door de spekjes te vervangen door schijfjes gebakken champignons of partjes gekookt ei.
- [Gemengde salade met avocado, verse zalm en spekjes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gemengde-salade-met-avocado-verse-zalm-en-spekjes): Een heerlijke keto salade met verse zalm en spekjes. Een feest om naar te kijken én om te eten!
- [Pizza met kruidige rabarbercompote, walnoten en geitenkaas](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/pizza-met-kruidige-rabarbercompote-walnoten-en-geitenkaas): Een niet-alledaagse, maar heerlijke pizza met een topping van een lichtzoete, kruidige rabarbercompote met zachte geitenkaas en crunchy walnoten
- [Lijnzaadcrackers met avocado, gerookte kip en pesto](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/lijnzaadcrackers-met-avocado-gerookte-kip-en-pesto): Een crunchy keto cracker met roomzachte avocado, eiwitrijke kip en pesto als kruidige smaakmaker... dan wil je toch dat het snel lunchtijd is!
- [Lijnzaadcrackers met sesampasta en dark chocolate crunch](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/lijnzaadcrackers-met-sesampasta-en-dark-chocolate-crunch): Krokante crackers met een zoete bite. En toch geschikt voor een ketogeen ontbijt of lunch
- [Gegratineerde kipdijfilet met venkel en spinazie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gegratineerde-kipdijfilet-met-venkel-en-spinazie): Kip met venkel uit de oven met spinazie als extra groente. Gemakkelijk koolhydraatarm recept. Geniet van dit frisse lente-gerecht!
- [Curry van kippendij en kastanjechampignons met bloemkoolrijst](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/curry-van-kippendij-en-kastanjechampignons-met-bloemkoolrijst): Kipcurry met bloemkoolrijst. Heerlijk als je van kruidige gerechten houdt. Met veel eiwitten en heel weinig koolhydraten
- [Courgetti met rundergehakt en rode pesto](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/courgetti-met-rundergehakt-en-rode-pesto): Gespiraliseerde courgette met rundergehakt, rode pesto en ricotta. Een eiwitrijk en koolhydraatarm alternatief voor pasta, in ongeveer 20 minuten klaar.
- [Lijnzaadcrackers met avocado-mash, radijsjes en halfzacht ei](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/lijnzaadcrackers-met-avocado-mash-radijsjes-en-halfzacht-ei): Lijnzaadcrackers met avocado-mash, radijsjes en halfzacht ei, voor een ijzersterke start van de dag of een gezonde lunch break
- [Lijnzaadcrackers](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/lijnzaadcrackers): Deze lijnzaadcrackers vormen de basis van een heerlijk koolhydraatarm ontbijt of lunch
- [Pepernoten suikervrij](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/pepernoten-suikervrij): Bak suikervrije pepernoten in 60 minuten. Gezond en koolhydraatarm genieten met dit makkelijke recept!
- [Donkerbruin keto brood](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/donkerbruin-keto-brood): Dit donkerbruin keto brood is een goede bron van vezels. Een snee is goed voor vijftien tot twintig procent van de dagelijks aanbevolen vezelinname.
- [Witlof uit de oven](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/witlof-uit-de-oven): Probeer deze gezonde witlof uit de oven. Makkelijk te maken in 25 minuten. Geniet van een smaakvolle en voedzame maaltijd!
- [Ovenschotel met witlof, geitenkaas en walnoten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/ovenschotel-met-witlof-geitenkaas-en-walnoten): Probeer deze gezonde ovenschotel met witlof en geitenkaas. Snel klaar in 20 minuten. Ontdek de heerlijke smaken van gezond eten!
- [Salade met sinaasappel](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/salade-met-sinaasappel): Probeer deze heerlijke salade met sinaasappel en ei. Gezond en snel te maken in 18 minuten. Begin vandaag nog met gezond eten!
- [Gemengde salade met witlof, sinaasappel en ei](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gemengde-salade-met-witlof-sinaasappel-en-ei): Probeer deze gezonde salade met witlof en sinaasappel. Klaar in 15 minuten. Ontdek hoe lekker en makkelijk gezond eten kan zijn.
- [Salade met gerookte zalm en appel](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/salade-met-gerookte-zalm-en-appel): Maak deze frisse salade met gerookte zalm en appel. Gezond, snel en makkelijk te bereiden. Probeer het nu!
- [Tomatensoep met pulled chicken](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/tomatensoep-met-pulled-chicken): Geniet van deze lekkere tomatensoep met pulled chicken. Gezond en klaar in 40 minuten. Ontdek het recept en kook mee!
- [Gamba’s in pittige tomatensaus met gebakken courgette](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gambas-in-pittige-tomatensaus-met-gebakken-courgette): Maak deze keto gamba's in pittige tomatensaus. Gezond en makkelijk, klaar in 35 minuten. Probeer het nu!
- [Donuts koolhydraatarm](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/donuts-koolhydraatarm): Donuts zijn een leuke traktatie. Dit is een recept voor donuts dat past in een koolhydraatarm of ketogeen voedingspatroon.
- [Gehaktballetjes in tomaten-groentesaus met courgette](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gehaktballetjes-in-tomaten-groentesaus-met-courgette): Balletjes in tomatensaus is een heerlijk recept met simpele en pure ingrediënten. Eenvoudig aan te vullen met een salade of, zoals hier, op een bedje van courgetteblokjes.
- [Wintersalade met twee soorten kool, makreel en avocadodressing](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wintersalade-met-twee-soorten-kool-makreel-en-avocadodressing): Geniet van deze makkelijke wintersalade met makreel. Gezond en snel te maken, perfect voor een voedzame lunch of diner!
- [Salade met rode en witte kool, makreel en avocadodressing](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/salade-met-rode-en-witte-kool-makreel-en-avocadodressing): Geniet van een lekkere salade met rode en witte kool en makreel. Gezond en snel klaar in 25 minuten. Probeer het nu!
- [Salade van geroosterde bloemkool met tahin-dressing](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/salade-van-geroosterde-bloemkool-met-tahin-dressing): Maak deze heerlijke salade met bloemkool en tahin-dressing. Gezond en makkelijk, klaar in 55 minuten. Probeer het nu!
- [Eiermuffins met spinazie en kerstomaatjes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/eiermuffins-met-spinazie-en-kerstomaatjes): Maak deze lekkere eiermuffins in 20 minuten. Gezond, koolhydraatarm en ideaal voor een vullend ontbijt. Probeer het nu!
- [Kalkoen met olijven en paddenstoelen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kalkoen-met-olijven-en-paddenstoelen): Probeer deze gezonde kalkoen met olijven en paddenstoelen. Klaar in 30 minuten. Ontdek snel een smakelijke, koolhydraatarme maaltijd!
- [Kalkoen met paddenstoelen en pesto-bloemkoolrijst](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kalkoen-met-paddenstoelen-en-pesto-bloemkoolrijst): Probeer dit gezonde recept met kalkoen en paddenstoelen. Snel klaar in 20 minuten. Ontdek de smaak van koolhydraatarm genieten!
- [Zalm met boontjes en taugé](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zalm-met-boontjes-en-tauge): Kook deze gezonde zalm met boontjes en taugé in 25 minuten. Probeer het nu en ontdek hoe lekker koolhydraatarm kan zijn!
- [Romainesla-wraps met kip](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/romainesla-wraps-met-kip): Maak deze keto romainesla-wraps met kip in 30 minuten. Gezond en vol smaak, ontdek nu het gemak van koolhydraatarm eten!
- [Kippenbouillon](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kippenbouillon): Eigen gemaakte kippenbouillon is een goede basis voor soepen en sauzen. De kombu geeft het een volle smaak.
- [Courgettesoep met doperwten en pesto](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/courgettesoep-met-doperwten-en-pesto): Geniet van deze gezonde courgettesoep met doperwten en pesto. Makkelijk te maken in 20 minuten. Probeer het nu!
- [Selderijsalade met peer, blauwe kaas en ei](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/selderijsalade-met-peer-blauwe-kaas-en-ei): Selderijsalade met peer, blauwe kaas en ei
- [Gado gado met witte kool en sperziebonen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gado-gado-met-witte-kool-en-sperziebonen): Probeer deze heerlijke gado gado met verse groenten. Makkelijk en snel klaar in 35 minuten. Ontdek de smaak van gezond eten!
- [Tonijnburgertjes met broccoli](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/tonijnburgertjes-met-broccoli): Probeer deze tonijnburgertjes met broccoli. Gezond en snel klaar in 30 minuten. Geniet van een makkelijke maaltijd!
- [Tonijnburgertjes met gestoofde paprika en broccoli](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/tonijnburgertjes-met-gestoofde-paprika-en-broccoli): Geniet van tonijnburgertjes met groenten. Gezond, makkelijk en klaar in 25 minuten. Probeer dit koolhydraatarme recept vandaag nog!
- [Voedzaam notenbrood](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/voedzaam-notenbrood): Voedzaam notenbrood is een recept van de Voedingsacademie. Het bevat volop vezels, eiwitten en gezonde vetten en geeft je een lang verzadigd gevoel.
- [Bloemkool-dahl met gele linzen en koriander](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bloemkool-dahl-met-gele-linzen-en-koriander): Bloemkool dahl, gemaakt van peulvruchten, groenten, kruiden en specerijen, is een vegetarische gerecht en komt uit de Indiase keuken. Een recept van Ekomenu.
- [Wit bolletje koolhydraatarm](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wit-bolletje-koolhydraatarm): Bak deze gezonde koolhydraatarme bolletjes in 55 minuten. Ontdek hoe lekker en eenvoudig gezond eten kan zijn!
- [Koolhydraatarme wafels met slagroom en aardbeien](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/koolhydraatarme-wafels-met-slagroom-en-aardbeien): Zoete suikervrije wafels zijn lekker als feestelijke lunch of ontbijt. Wanneer je de portie halveert kan je ze ook serveren als nagerecht of traktatie.
- [Zoete suikervrije wafels](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zoete-suikervrije-wafels): Maak deze suikervrije wafels in 40 minuten. Gezond, koolhydraatarm en heerlijk zoet. Probeer het recept snel!
- [Suikervrije chocolademelk met slagroom](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/suikervrije-chocolademelk-met-slagroom): Met deze heerlijke suikervrije chocolademelk met slagroom is het écht genieten tijdens een koude winterse dag. Even een moment voor jezelf!
- [Gevulde flespompoen met zalm, spinazie en kastanjechampignons](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gevulde-flespompoen-met-zalm-spinazie-en-kastanjechampignons): Probeer deze gezonde gevulde flespompoen met zalm. Klaar in 45 minuten. Geniet van een makkelijk en smaakvol recept!
- [Frisse salade met rode biet en druiven](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/frisse-salade-met-rode-biet-en-druiven): Geniet van een frisse salade met rode biet en druiven. Makkelijk te maken en perfect voor een gezonde maaltijd. Probeer het nu!
- [Lauwwarme salade van gegrilde groenten en druiven](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/lauwwarme-salade-van-gegrilde-groenten-en-druiven): Probeer deze lauwwarme salade met gegrilde groenten en druiven. Gezond en snel klaar. Ontdek de smaak van gezond eten!
- [Courgetti met avocadopesto, gepofte tomaatjes en garnalen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/courgetti-met-avocadopesto-gepofte-tomaatjes-en-garnalen): Maak deze makkelijke courgetti met avocadopesto. Gezond, snel en vol smaak. Probeer het nu en ontdek de mediterraanse keuken!
- [Keto pasta met groenten en romige kaassaus](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/keto-pasta-met-groenten-en-romige-kaassaus): Geniet van deze keto pasta met verse groenten in romige kaassaus. Makkelijk te maken in 30 minuten. Probeer het nu!
- [Amandelpizza met prei en ham](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/amandelpizza-met-prei-en-ham): Amandelmeel kun je goed gebruiken om bloem te vervangen in een pizzabodem. Dan zijn er dus geen gluten meer die om de bodem bijelkaar te houden. Daarom worden hier kaas en eieren toegevoegd. Dan heb je gelijk ook weer meer eiwitten op je bord.
- [Keto Kaiserschmarrn](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/keto-kaiserschmarrn): Maak deze heerlijke keto kaiserschmarrn in 25 minuten. Gezond en makkelijk, perfect voor een koolhydraatarm ontbijt!
- [Broccoli kaasburgers](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/broccoli-kaasburgers): Probeer deze keto-vriendelijke broccoli kaasburgers. Gezond, snel klaar en vol smaak. Ontdek het recept nu!
- [Roomkaas-pistolets](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/roomkaas-pistolets): Deze roomkaas pistolets zijn ideaal voor een lunch en heerlijk bij een soepje. Beleg ze lekker met kruidenboter of met je favoriete beleg! Recept Oanh's kitchen
- [Fruitige snelle mug cake](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/fruitige-snelle-mug-cake): Probeer deze snelle mug cake met bessen. Gezond, koolhydraatarm en klaar in 3 minuten. Ontdek het recept nu!
- [Salade met makreel en mango](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/salade-met-makreel-en-mango): Probeer deze frisse salade met makreel en mango. Gezond en snel klaar in 15 minuten. Ontdek een smakelijke manier van gezond eten!
- [Tomatensoep met venkel en Parmezaanse kaas](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/tomatensoep-met-venkel-en-parmezaanse-kaas-2): Sofrito is een basissaus van uien, knoflook en tomaten in Zuid-Europese keukens. We maken hier een heerlijke tomatensoep op basis van sofrito met extra groenten. Dit recept kun je ook heel goed gebruiken als een basis voor pastasaus.
- [Sofrito](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/sofrito): Ontdek dit eenvoudige sofrito-recept. Gezond en klaar in 60 minuten. Proef de smaken van verse ingrediënten!
- [Turkse kebab](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/turkse-kebab): Maak deze smakelijke Turkse kebab in 25 minuten. Gezond en vol smaak, ideaal voor jouw koolhydraatarme maaltijden.
- [Turkse kebab met tomatensalade](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/turkse-kebab-met-tomatensalade): Maak deze gezonde Turkse kebab met tomatensalade. Klaar in 25 minuten. Ontdek de smaak van een koolhydraatarm dieet!
- [Crackers](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/crackers): Ontdek dit gezonde crackerrecept. Makkelijk te maken in 25 minuten. Geniet van een koolhydraatarme snack!
- [Pompoenpitcrackers](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/pompoenpitcrackers): Maak deze heerlijke pompoenpitcrackers. Gezond, koolhydraatarm en klaar in 25 minuten. Probeer het nu!
- [Keto tortilla's](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/keto-tortillas): Maak deze heerlijke keto tortilla's in 20 minuten. Gezond en makkelijk, perfect voor een koolhydraatarme maaltijd!
- [Salade van gegrilde venkel, kalkoenfilet en salsa verde](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/salade-van-gegrilde-venkel-kalkoenfilet-en-salsa-verde): Maak deze gezonde salade met venkel en kalkoenfilet in 40 minuten. Proef hoe lekker koolhydraatarm eten kan zijn!
- [Keto halloumi-friet met tomatendip en koolsla](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/keto-halloumi-friet-met-tomatendip-en-koolsla): Probeer deze keto halloumi-friet met verse ingrediënten. Snel klaar in 20 minuten. Ontdek hoe leuk en lekker gezond eten kan zijn!
- [Koolhydraatarme pannenkoeken](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/koolhydraatarme-pannenkoeken): Probeer deze gezonde koolhydraatarme pannenkoeken. Snel klaar in 15 minuten. Ontdek het gemak van gezond eten!
- [Koolhydraatarme slagroomtaart](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/koolhydraatarme-slagroomtaart): Een koolhydraatarme leefstijl én feestelijk de feestdagen vieren. Deze koolhydraatarme slagroomtaart ziet er prachtig uit en smaakt verrukkelijk.
- [Sardientjes met puree en roergebakken groenten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/sardientjes-met-puree-en-roergebakken-groenten): Maak deze heerlijke sardientjes met puree en groenten. Gezond en koolhydraatarm, klaar in 30 minuten. Probeer het nu!
- [Kabeljauw met pistachekorst en geroosterde groenten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kabeljauw-met-pistachekorst-en-geroosterde-groenten): Koolhydraatarm, eiwitrijk en feestelijk recept met geroosterde knolgroenten en een mooi smaakcontrast tussen de krokante korst op de vis en de romige avocadocreme.
- [Gevulde kip uit de oven](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gevulde-kip-uit-de-oven): Geniet van deze gezonde gevulde kip uit de oven. Makkelijk te maken en vol smaak. Probeer het vandaag nog!
- [Gevulde kipfilet met gemengde groenten uit de oven](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gevulde-kipfilet-met-gemengde-groenten-uit-de-oven): Probeer deze koolhydraatarme gevulde kipfilet met groenten. Gezond en eenvoudig, klaar in 50 minuten. Ontdek het nu!
- [Zuurkoolschotel met worst, gehakt en spek uit de oven](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zuurkoolschotel-met-worst-gehakt-en-spek-uit-de-oven): Winters comfort food. Maar dan koolhydraatarm.
- [Aziatische zalmsalade](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aziatische-zalmsalade): Bereid deze snelle Aziatische zalmsalade in 10 minuten. Gezond en vol smaak. Probeer het nu!
- [Sashimi van zalm en avocado](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/sashimi-van-zalm-en-avocado): Bereid snel deze gezonde sashimi van zalm en avocado. Perfect voor een koolhydraatarm dieet. Ontdek het recept!
- [Koolhydraatarme monchoutaart](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/koolhydraatarme-monchoutaart): Monchoutaart een koolhydraatarme traktatie. Zodat op je verjaardag toch een gebakje kunt serveren.
Feestelijke tip van Stichting je Leefstijl Als Medicijn
- [Koolhydraatarme kokosmakronen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/koolhydraatarme-kokosmakronen): Kokosmakronen een heerlijk koekje voor bij de koffie met maar 0,4 gram koolhydraten per stuk.
- [Suikervrije marshmallows](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/suikervrije-marshmallows): Dit recept voor suikervrije marshmallows is een  leuk recept om te maken voor kinderen.
- [Koolhydraatarme chocoladepasta](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/koolhydraatarme-chocoladepasta): Probeer deze snelle, gezonde chocoladepasta. Klaar in 15 minuten en ideaal voor een koolhydraatarm dieet!
- [Foe yong hai met bloemkoolrijst](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/foe-yong-hai-met-bloemkoolrijst): Bereid deze heerlijke foe yong hai met bloemkoolrijst in 35 minuten. Gezond, makkelijk en vol smaak. Ontdek het nu!
- [Foe yong hai met kip en bloemkoolrijst](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/foe-yong-hai-met-kip-en-bloemkoolrijst): Geniet van deze snelle foe yong hai met kip en bloemkoolrijst. Gezond en koolhydraatarm. Probeer het nu en ontdek de smaak!
- [Bloemkool nasi](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bloemkool-nasi): Maak deze heerlijke bloemkool nasi in 35 minuten. Gezond en makkelijk, perfect voor een koolhydraatarm dieet!
- [Bloemkoolnasi met kip, ham en ei](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bloemkoolnasi-met-kip-ham-en-ei): Geniet van deze gezonde bloemkoolnasi met kip en ham. Klaar in 30 minuten. Probeer het nu en ontdek een koolhydraatarm alternatief!
- [Bloemkool-preisoep met kervel en zalm](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bloemkool-preisoep-met-kervel-en-zalm): Een heerlijke koolhydraatarme (maaltijd)soep, waarin de zalm lichtjes gaart in de hete soep. Dat moet je zelf ervaren!
- [Bloemkool-kervelsoep](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bloemkool-kervelsoep): Maak deze gezonde bloemkool-kervelsoep in 30 minuten. Verwen jezelf met een romige, koolhydraatarme maaltijd vol smaak!
- [Bavette met pompoenpuree en schorseneren](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/bavette-met-pompoenpuree-en-schorseneren): Bereid deze heerlijke bavette met pompoenpuree en schorseneren. Gezond en koolhydraatarm, klaar in 45 minuten. Probeer het nu!
- [Frambozenpudding koolhydraatarm](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/frambozenpudding-koolhydraatarm): Maak deze heerlijke frambozenpudding in 3 uur. Gezond, koolhydraatarm en vol van smaak. Probeer het nu!
- [Spruitjesstoofpot](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/spruitjesstoofpot): Ontdek deze heerlijke spruitjesstoofpot. Gezond en koolhydraatarm, klaar in 195 minuten. Probeer het nu!
- [Gehaktballetjes in tomaten-roomsaus met kruidige witte kool](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gehaktballetjes-in-tomaten-roomsaus-met-kruidige-witte-kool): Een simpele en goedkope groente: witte kool. Maar probeer eens hoe lekker die kan zijn als je 'm even stooft met wat kruiden. Heerlijke combi met de gehaktballetjes in tomaten-roomsaus.
- [Wortelnoodles met snijbiet en kalfspoulet](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/wortelnoodles-met-snijbiet-en-kalfspoulet): Weer een heerlijk koolhydraatarm recept van Ekomenu. Snijbiet is familie van de rode biet. De felgekleurde stelen geven ieder gerecht een vrolijke twist.
- [Eieren met rode currysaus en gegrilde spitskool](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/eieren-met-rode-currysaus-en-gegrilde-spitskool): Maak deze heerlijke eieren met rode currysaus. Gezond en koolhydraatarm, klaar in 25 minuten. Probeer het nu!
- [Kipdijfilet met champignons en gestoofde prei](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/kipdijfilet-met-champignons-en-gestoofde-prei): Bereid deze gezonde kipdijfilet met champignons in 25 minuten. Ontdek nu hoe lekker en eenvoudig gezond eten kan zijn!
- [Koolhydraatarme krentenbollen van amandelmeel](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/koolhydraatarme-krentenbollen-van-amandelmeel): Krentenbollen van Amandelmeel. Koolhydraatarm en vezelrijk met psylliumvezel. Past in een eiwitrijk dieet. Koolhydraatarm, ook bij diabetes.
- [Broccolisoep](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/broccolisoep): Geniet van deze heerlijke broccolisoep. Gezond en klaar in 30 minuten. Probeer het recept en ontdek de smaak van keto koken!
- [Zalm met tomaten-carpaccio en pindadressing](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/zalm-met-tomaten-carpaccio-en-pindadressing): Maak deze ketogene zalm met tomaten-carpaccio en pindadressing. Gezond, snel en vol smaak. Probeer het nu!
- [Pizza koolhydraatarm met bloemkoolbodem](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/pizza-koolhydraatarm-met-bloemkoolbodem): Pizza met een bloemkoolbodem is een hit als koolhydraatarm alternatief voor de gewone pizzabodem. Ook als Ekomenu maaltijdbox verkrijgbaar
- [Quiche met zalm, spinazie en tomaten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/quiche-met-zalm-spinazie-en-tomaten): Geniet van deze heerlijke quiche met zalm en spinazie. Makkelijk te maken en klaar in 45 minuten. Probeer het nu!
- [Gebakken groenten met geitenkaas en amandel](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/gebakken-groenten-met-geitenkaas-en-amandel): Heerlijk en makkelijk vegetarisch gerecht met de fijne combinatie van geitenkaas en amandelen. Staat binnen een half uur op tafel.

### Leefstijl
De zes pijlers die samen je gezondheid beïnvloeden.

- [Leefstijl](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl): Het Leefstijlroer beschrijft zes pijlers die samen je gezondheid beïnvloeden. Kijk waar voor jou de meeste gezondheidswinst zit.
  - [Middelen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/middelen): Alcohol, tabak, cafeïne en medicatie beïnvloeden je gezondheid en leefstijl. Hier lees je hoe je bewustere keuzes kunt maken.
    - [Cafeïne](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/middelen/cafeine): Cafeïne is niet per se slecht, maar het heeft wel invloed op hoe je je voelt, hoe je slaapt en hoeveel energie je ervaart op een dag. De een merkt daar veel van, de ander merkt nauwelijks iets. Op deze pagina lees je wat cafeïne precies is, waar het in zit en wat het met je lichaam doet.
    - [Roken en vapen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/middelen/roken-en-vapen): Roken heeft niet alleen invloed op jezelf, maar ook op de mensen om je heen. Deze pagina laat zien wat roken met je lichaam doet en waarom het zo verslavend is.
    - [Alcohol](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/middelen/alcohol): Alcohol is overal. Een drankje bij het eten, een glas op een verjaardag, samen proosten in het weekend. Het hoort er voor veel mensen gewoon bij. Maar dat maakt alcohol nog niet onschuldig. Alcohol heeft een negatief effect op je lichaam en hersenen, al bij kleine hoeveelheden.
    - [Medicatie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/middelen/medicatie): Medicatie kan veel voor je doen. Het kan klachten verminderen en ervoor zorgen dat ze niet erger worden. Daarnaast is leefstijl bij veel aandoeningen een belangrijk onderdeel van de behandeling. Tegelijkertijd heeft leefstijl ook veel invloed op klachten van een aandoening, bijwerkingen en de kans om ziek te worden. Soms maakt het zelfs verschil in hoeveel medicatie je nodig hebt.
  - [Verbinding](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/verbinding): Sociale steun en zingeving zijn belangrijk voor je gezondheid en welzijn. Mensen om je heen hebben invloed op hoe je leeft en welke keuzes je maakt. Op deze pagina lees je hoe sociale steun je kan helpen een gezondere leefstijl vol te houden. Onderaan de pagina vind je artikelen met meer informatie.
    - [Natuur](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/verbinding/natuur): Zonlicht, vaste ritmes, micro-organismen en tijd buiten: natuur heeft invloed op je gezondheid, je slaap, je stress en je welzijn.
    - [Zingeving](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/verbinding/zingeving): Weten waarom je leeft en wat je belangrijk vindt, geeft kracht en balans. Zingeving helpt bij leefstijlverandering.
    - [Sociale omgeving](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/verbinding/sociale-omgeving): Je staat er misschien niet altijd bij stil, maar je sociale leefomgeving speelt een grote rol in de keuzes die je maakt. Op deze pagina lees je hoe die invloed werkt en waarom het soms lastiger of juist makkelijker wordt om je gedrag te veranderen.
    - [Sociale steun](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/verbinding/sociale-steun): Steun van anderen kan je helpen om gemotiveerd te blijven en vol te houden. Ook helpt het stappen te zetten die bij jou passen. 
  - [Ontspanning](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/ontspanning): Ontspanning is de tegenhanger van stress en essentieel voor je gezondheid. Chronische stress kan leiden tot burnout en lichamelijke klachten.
    - [Stress verminderen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/ontspanning/stress-verminderen): Stress verminderen begint met meer balans. Zo wordt stress minder snel te veel en herstel je sneller. 
    - [Ontspanningsoefeningen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/ontspanning/ontspanningsoefeningen): Praktische ontspanningsoefeningen tegen stress, met ademhaling, beweging en aandacht. Zo vind je elke dag meer rust en laat je spanning los.
    - [Energiebalans](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/ontspanning/energiebalans): Afwisseling tussen inspanning en rust helpt je om in balans te blijven. Ook inzicht in je energie en een gezonde leefstijl kunnen stress verminderen.
    - [Begrijpen & herkennen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/ontspanning/begrijpen-en-herkennen): Stress is niet altijd slecht. Het wordt ongezond als het te lang aanhoudt of je te weinig herstelt. Daarom zijn balans en herstel zo belangrijk.
    - [Burn-out](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/ontspanning/burn-out): Lees het verschil tussen overspanning en burn-out, hoe je klachten herkent en wanneer stress mogelijk een teken is van een andere oorzaak.
    - [Omgaan met stress](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/ontspanning/omgaan-met-stress): Beter omgaan met stress betekent anders reageren en sneller herstellen. Zo krijg je meer grip en word je veerkrachtiger.
  - [Slaap](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/slaap): Goede slaap is belangrijk voor je herstel en voor een sterk immuunsysteem. Hier lees je hoe je beter kunt slapen en waarom het zo belangrijk is voor je gezondheid.
    - [Slaap begrijpen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/slaap/slaap-begrijpen): Slaap is geen passieve rustperiode. Tijdens de slaap herstellen je hersenen en lichaam, verwerken ze informatie en bereiden ze zich voor op de volgende dag. Op deze pagina lees je hoe dat werkt.
    - [Slaapproblemen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/slaap/slaapproblemen): Slecht slapen gaat zelden alleen over de nacht. Wat je overdag doet, heeft veel invloed op je slaap. Denk aan je ritme, spanning, gewoontes en hoe je brein met slaap omgaat. Deze pagina laat zien wat slaapproblemen zijn, hoe ze ontstaan en wat je eraan kunt doen. 
    - [Beter slapen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/slaap/beter-slapen): Slaap is een belangrijk onderdeel van je gezondheid. Toch krijgt het vaak weinig aandacht. Slecht slapen merk je vaak sneller dan je denkt. Je hebt minder energie, kunt je minder goed concentreren en bent sneller prikkelbaar. Ook kan je weerstand afnemen.
  - [Beweging](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/beweging): Beweging gaat niet alleen over sporten. Het draait ook om dagelijks actief zijn, zoals wandelen en traplopen. Zo houd je je lichaam en geest gezond.
    - [Dagelijks bewegen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/beweging/dagelijks-beweging): Bewegen doe je de hele dag, niet alleen in de sportschool. Kleine momenten van beweging tellen mee voor je gezondheid. Met tips om ze in je dag in te bouwen.
    - [Soorten sport](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/beweging/soorten-sport): Er zijn veel soorten sport. De ene sport maakt je sterker. De andere verbetert je conditie of helpt je juist om soepel en in balans te blijven. Hieronder staan de hoofdvormen op een rij: wat ze doen en waarom het goed is om ze te combineren.
    - [Aandoeningen & beperkingen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/beweging/aandoeningen-en-beperkingen): Soms werkt je lichaam anders door klachten of een aandoening. Dat kan tijdelijk zijn, maar ook blijvend. Bewegen blijft dan wel belangrijk, maar ziet er anders uit. Wat je kunt doen hangt af van wat je lichaam en hoofd aankan. Soms heb je daarbij hulp nodig. Op deze pagina lees je wat er wel mogelijk is en waar je op kunt letten.   
    - [Levensfase](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/beweging/levensfase): Bewegen is belangrijk in elke levensfase en situatie. Het helpt je lichaam sterk te blijven, geeft energie en is goed voor je humeur. Welke vorm bij je past, hangt af van wat je leuk vindt, maar ook van je leeftijd en je situatie. Op deze pagina lees je hoe bewegen daarin kan verschillen en waar je op kunt letten. 
  - [Voeding](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/voeding): Voeding is een van de belangrijkste leefstijlpijlers. Het gaat niet alleen om gezond eten, maar ook om hoe je dit lekker en betaalbaar kunt doen.
    - [Sport en voeding](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/voeding/sport-en-voeding): Voeding en sport werken samen. Bij inspanning heeft je lichaam soms meer nodig, en met kleine aanpassingen verbeter je je herstel en je prestaties.
    - [Gezondheid ](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/voeding/gezondheid): Wat je eet, heeft invloed op je energie, je herstel, je darmen en je kans op chronische aandoeningen.
    - [Eetgedrag](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/voeding/eetgedrag): Eten doe je niet alleen op honger. Je lichaam, je brein, je gewoontes en je omgeving bepalen samen wat en wanneer je eet.
    - [Praktisch gezond eten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/voeding/praktisch-gezond-eten): Gezond eten is vaak makkelijker gezegd dan gedaan. Je weet meestal wel wat een gezonde keuze is, maar in de praktijk spelen je omgeving, tijd en gewoontes een veel grotere rol.
    - [Voedingsstoffen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/voeding/voedingsstoffen): Voeding bestaat uit verschillende voedingsstoffen die je lichaam nodig heeft om goed te functioneren. Ze hebben allemaal hun eigen taak, maar werken wel samen in je lichaam.
      - [Supplementen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/voeding/voedingsstoffen/supplementen): Supplementen kunnen helpen bij een tekort, maar zijn meestal niet nodig bij gevarieerd eten. Overleg met je arts.
      - [Mineralen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/voeding/voedingsstoffen/mineralen): Mineralen zijn belangrijke voedingsstoffen voor je botten, spieren en zenuwen. Je vindt ze in groenten, noten en volkoren.
      - [Vitaminen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/voeding/voedingsstoffen/vitaminen): Vitaminen zijn essentiële voedingsstoffen die je lichaam nodig heeft. Je krijgt ze binnen via gevarieerd eten.
    - [Voedingspatronen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/voeding/voedingspatronen): Er zijn veel manieren om gezond te eten. Van mediterraan tot koolhydraatarm. Vergelijk de patronen en kijk wat bij jou past.
      - [Carnivoor](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/voeding/voedingspatronen/carnivoor): Carnivoor eten betekent uitsluitend dierlijke producten. Het is controversieel en beperkt onderzocht.
      - [Vegetarisch](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/voeding/voedingspatronen/vegetarisch): Vegetarisch eten betekent dat je geen vlees en vis eet, maar meestal wel eieren en zuivel. Een vegetarisch voedingspatroon kan goed passen bij een gezonde leefstijl. Het gaat daarbij niet alleen om wat je weglaat, maar vooral om wat je ervoor in de plaats eet.
      - [Vasten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/voeding/voedingspatronen/vasten): Vasten is afwisselend eten en niet-eten. Het kan helpen bij gewichtsverlies, celvernieuwing en een helderder brein.
      - [Paleo](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/voeding/voedingspatronen/paleo): Paleo is eten zoals onze voorouders: geen granen, zuivel of bewerkte producten. De focus ligt op onbewerkt voedsel.
      - [Mediterraan](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/voeding/voedingspatronen/mediterraan): Het mediterrane dieet is het best onderzochte voedingspatroon. Veel groenten, vis, olijfolie en noten verlagen het risico op hart- en vaatziekten.
      - [Koolhydraatbeperkt](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/voeding/voedingspatronen/koolhydraatbeperkt): Koolhydraatbeperkt eten stabiliseert je bloedsuiker en kan helpen bij afvallen. Een van de best onderzochte patronen bij diabetes type 2.
      - [Ketogeen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/leefstijl/voeding/voedingspatronen/ketogeen): Ketogeen eten betekent heel weinig koolhydraten zodat je lichaam vet gaat verbranden. Dit kan helpen bij gewichtsverlies en stabielere bloedsuikers.

### Aandoeningen
Leefstijl bij chronische aandoeningen.

- [Aandoeningen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen): Per aandoening lees je wat leefstijl wel en niet doet, en wat het onderzoek daarover zegt.
  - [Neurologische aandoeningen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/neurologische-aandoeningen): Bij neurologische aandoeningen speelt leefstijl een ondersteunende rol naast medische behandeling. Beweging en voeding helpen symptomen verlichten.
    - [Spanningshoofdpijn](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/neurologische-aandoeningen/spanningshoofdpijn): Een doffe, drukkende band rond je hoofd, die uren of dagen aanhoudt. Spanningshoofdpijn is de meest voorkomende hoofdpijnvorm ter wereld: ongeveer 35 procent van de Nederlanders heeft er jaarlijks last van. Pijnstillers verlichten een losse aanval, maar voor langdurige klachten is er nauwelijks medicatie met overtuigend bewijs, en veel pijnstillers vergroten juist de kans op méér hoofdpijn. Met leefstijl (beweging, slaap, ontspanning) kun je veel bereiken.
    - [Dementie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/neurologische-aandoeningen/dementie): Dementie raakt niet alleen het geheugen, maar het hele leven. Van de persoon die het doormaakt én van iedereen eromheen. Wat vaak begint met kleine haperingen in het denken kan uitgroeien tot steeds grotere uitdagingen in het dagelijks leven. Lange tijd werd dementie gezien als een onvermijdelijk gevolg van ouder worden. Maar steeds meer onderzoek laat zien dat dit niet klopt. Leefstijl en omgeving hebben een grote invloed op hoe onze hersenen functioneren. Met aanpassingen in voeding, beweging, slaap en sociale verbondenheid kun je het risico op dementie verkleinen.

Op deze pagina lees je wat dementie is, wat leefstijl kan betekenen en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
    - [NAH (Niet Aangeboren Hersenletsel)](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/neurologische-aandoeningen/nah): NAH verandert je leven ingrijpend. Overprikkeling, vermoeidheid en concentratieproblemen worden je dagelijkse uitdaging. Maar steeds meer ervaringen en onderzoek laten zien dat leefstijlaanpassingen het verschil kunnen maken. Van voeding die je hersenen extra energie geeft tot bewuste rustmomenten die overprikkeling voorkomen.

Op deze pagina lees je wat NAH is, welke rol leefstijl speelt en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
    - [MS](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/neurologische-aandoeningen/ms): Multiple sclerose (MS) is een onvoorspelbare aandoening die de communicatie tussen je hersenen en de rest van je lichaam verstoort. Gevoelloosheid, zwakte, loopproblemen en vermoeidheid kunnen je dagelijks leven flink beïnvloeden. Er is geen genezing, maar er is goed nieuws: steeds meer onderzoek laat zien dat voeding en leefstijl een belangrijke rol spelen bij het verbeteren van symptomen.

Op deze pagina lees je wat MS is, wat leefstijl kan betekenen en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
    - [Alzheimer](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/neurologische-aandoeningen/alzheimer): Alzheimer raakt niet alleen het geheugen, maar het hele leven. Van de persoon zelf én van iedereen eromheen. Het begint vaak met kleine haperingen in het denken en kan uitgroeien tot steeds grotere uitdagingen in het dagelijks functioneren. Gelukkig laat steeds meer onderzoek zien dat een groot deel van het risico beïnvloedbaar is.

Op deze pagina lees je wat Alzheimer is, welke rol leefstijl speelt en hoe je zelf aan de slag kunt gaan met het Alzheimer Preventie Programma.
    - [Parkinson](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/neurologische-aandoeningen/parkinson): Stel je voor: je handen trillen bij het nemen van een kop koffie. Je loopt langzamer, met kleine stapjes. Je spieren voelen stijf. Dat is parkinson. Een aandoening die het dagelijks leven zwaar maakt. Het begint vaak sluipend, met trillingen of vermoeidheid.

Maar er gloort hoop. Beweging, gezond eten, goede slaap, minder stress en sociale steun kunnen klachten verminderen. En de aandoening misschien vertragen. Op deze pagina lees je wat parkinson is, wat leefstijl kan betekenen en hoe je zelf aan de slag kunt.
    - [Epilepsie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/neurologische-aandoeningen/epilepsie): Epilepsie is een aandoening waarbij je terugkerende aanvallen krijgt. Tijdelijke verstoringen in de elektrische activiteit van je hersenen veroorzaken die aanvallen. Bij sommige mensen blijven de klachten beperkt. Anderen moeten dagelijks omgaan met onzekerheid, vermoeidheid en de impact op werk en relaties.

Medicatie helpt bij veel mensen, maar niet bij iedereen. Daarom kijken onderzoekers ook naar leefstijl en voeding. Vooral het ketogeen dieet staat al langer in de belangstelling. Op deze pagina lees je wat epilepsie is, welke rol voeding speelt en hoe je zelf aan de slag kunt.
    - [Migraine](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/neurologische-aandoeningen/migraine): Migraine is veel meer dan "gewoon hoofdpijn". Het is een hersenaandoening die je dagelijks leven flink kan beïnvloeden. Tijdens een aanval kun je niets: geen licht, geen geluid, geen beweging. Er ligt nog steeds een groot stigma op migraine. Steeds meer onderzoek laat zien dat het migrainebrein extra gevoelig is voor prikkels en dat voeding een belangrijke rol speelt bij het verminderen van aanvallen.

Op deze pagina lees je wat migraine is, wat leefstijl kan betekenen en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
  - [Mentale aandoeningen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/mentale-aandoeningen): Je mentale gezondheid wordt beïnvloed door hoe je leeft. Voeding, beweging, slaap en sociale contacten spelen een belangrijke rol.
    - [Verslaving](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/mentale-aandoeningen/verslaving): Verslaving is een chronische aandoening die behandelbaar is. Een gezonde leefstijl ondersteunt herstel en helpt terugval voorkomen.
    - [Eetstoornissen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/mentale-aandoeningen/eetstoornissen): Eetstoornissen gaan over meer dan alleen eten. Professionele hulp is essentieel, aangevuld met een gezonde relatie met voeding en je lichaam.
    - [Psychose](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/mentale-aandoeningen/psychose): Bij een psychose raak je tijdelijk de gedeelde werkelijkheid kwijt: stemmen klinken echt, en toevalligheden krijgen een betekenis die anderen niet zien. Psychotische ervaringen komen bij ongeveer 7 procent van de mensen voor, en bij ongeveer 80 procent verdwijnen ze vanzelf. Medicijnen voorkomen terugval, maar ze doen weinig aan initiatiefverlies en teruggetrokkenheid. Met leefstijl (middelen, slaap, verbinding) kun je veel bereiken.
    - [Bipolaire stoornis](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/mentale-aandoeningen/bipolaire-stoornis): Bij een bipolaire stoornis wissel je tussen manische en depressieve periodes. Een stabiel dag-nachtritme helpt schommelingen beperken.
    - [Burn-out](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/mentale-aandoeningen/burn-out): Burn-out ontstaat door langdurige overbelasting. Herstel vraagt rust, grenzen stellen en geleidelijk opbouwen van activiteiten.
    - [Autisme](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/mentale-aandoeningen/autisme): Autisme is een levenslange aandoening die invloed heeft op hoe je hersenen informatie verwerken. Veel mensen met autisme ervaren daarnaast maag-darmklachten, epilepsie, angst of depressie. Nieuwe inzichten uit de metabole psychiatrie laten zien dat het verbeteren van de stofwisseling via voeding en leefstijl de levenskwaliteit kan verbeteren.

Op deze pagina lees je wat autisme is, welke rol leefstijl speelt en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
    - [ADHD](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/mentale-aandoeningen/adhd): ADHD raakt miljoenen mensen, van kinderen tot volwassenen. Het beïnvloedt niet alleen concentratie en aandacht, maar ook energieniveau en impulscontrole. Veel mensen beschouwen hun manier van denken als een integraal deel van wie ze zijn, met unieke sterke kanten. Tegelijkertijd zoeken velen naar manieren om bepaalde klachten te verlichten.

Steeds meer onderzoek laat zien dat voeding en leefstijl hierbij een rol kunnen spelen. De hersenen verbruiken zo'n 20% van je totale energie. Bij ADHD lijkt de energievoorziening van de hersenen minder efficiënt te verlopen. Voedingsaanpassingen kunnen mogelijk helpen.

Op deze pagina lees je wat ADHD is, wat leefstijl kan betekenen en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
    - [Angststoornis](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/mentale-aandoeningen/angststoornis): Angststoornissen kunnen beperkend zijn, maar zijn goed behandelbaar. Ontspanningstechnieken, beweging en stabiele leefstijl helpen angst verminderen.
    - [Depressie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/mentale-aandoeningen/depressie): Depressie is meer dan een gevoel van verdriet. Het beïnvloedt je stemming, je energie, je slaap en je vermogen om plezier te ervaren. Het raakt niet alleen jou, maar ook de mensen om je heen. In Nederland krijgt ongeveer een kwart van de volwassenen er ooit mee te maken. Steeds meer onderzoek laat zien dat leefstijl een grote rol speelt, niet alleen bij het ontstaan van depressie, maar ook bij het herstel.

Op deze pagina lees je wat depressie is, wat leefstijl kan betekenen en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
  - [Fysieke aandoeningen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen): Fysieke aandoeningen zoals diabetes en hart- en vaatziekten reageren vaak goed op leefstijlaanpassingen. Kleine veranderingen maken groot verschil.
    - [Tandbederf](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/tandbederf): Tandbederf, of cariës, is een van de meest voorkomende gezondheidsproblemen ter wereld, en het gaat vrijwel altijd ongemerkt. In een Nederlands onderzoek had 65 procent van de deelnemers minstens één onbehandeld gaatje. Poetsen en de tandarts helpen, maar ze bepalen niet wat er de rest van de dag in je mond gebeurt. Met leefstijl (voeding, slaap, ontspanning) kun je veel bereiken.
    - [Testosterontekort](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/testosterontekort): Moe, meer buik, minder zin in seks - en dan blijkt je testosteron laag. Bij de meeste mannen ligt dat aan hun gewicht, hun nachten, hun alcohol of hun medicijnen. Een gel of injectie tilt je waarde snel omhoog. Maar je eigen aanmaak valt dan stil, en aan je gewicht of je slaap verandert er niets. Met leefstijl (afvallen, slaap, minder alcohol) kun je veel bereiken.
    - [Prostaatklachten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/prostaatklachten): Vaker plassen, 's nachts twee of drie keer je bed uit en een straal die niet meer is wat hij was: tot vier op de tien mannen boven de vijftig hebben er last van. Meestal komen de klachten van een goedaardig vergrote prostaat of van de blaas, niet van kanker. Er zijn plasmedicijnen, maar de huisartsenrichtlijn noemt hun effect zelf zeer beperkt. Met leefstijl (beweging, voeding, slaap) kun je veel bereiken.
    - [Zwangerschapsdiabetes](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/zwangerschapsdiabetes): Zwangerschapsdiabetes betekent te veel suiker in je bloed tijdens de zwangerschap; je voelt er zelf meestal niets van. In 2019 kregen ruim twaalfduizend zwangere vrouwen in Nederland de diagnose, en dat aantal loopt op. De behandeling houdt je bloedsuiker in toom, maar de sterk verhoogde kans op diabetes type 2 in de jaren ná de bevalling neemt ze niet weg. Met leefstijl (beweging, voeding, slaap) kun je veel bereiken.
    - [Vleesboom](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/vleesboom): Vleesbomen in de baarmoeder zijn bijna gewoon: de meeste vrouwen krijgen ze, meestal zonder het te weten. Een kwart tot een derde krijgt er klachten van: hevig bloedverlies, buikpijn, vaak plassen en moeheid. Een vleesboom die je al hebt, krijg je met leefstijl niet weg. Met leefstijl (voeding, beweging, ontspanning) verklein je wel de kans dat er nieuwe bijkomen en houd je de klachten hanteerbaar.
    - [Zwangerschapsvergiftiging](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/zwangerschapsvergiftiging): Zwangerschapsvergiftiging - artsen zeggen pre-eclampsie - is hoge bloeddruk die na twintig weken zwangerschap ontstaat, met schade aan een orgaan erbij. Ongeveer 4 procent van de zwangere vrouwen krijgt het, en bevallen is de enige behandeling die de aandoening beëindigt. Wat de kans vooraf het meest verkleint zijn medicijnen. Met leefstijl (voeding, beweging, slaap) verklein je de kans verder.
    - [PMS en PMDD](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/pms-en-pmdd): In de week voor je menstruatie ben je prikkelbaar, somber of doodmoe; zodra de menstruatie begint, zakken de klachten weg. Dat patroon heet PMS, en bij ongeveer 2 op de 100 vrouwen zijn de klachten zo heftig dat werk en relaties eronder lijden: PMDD. Voor PMS is in Nederland geen enkel medicijn geregistreerd, en wie zoekt wat te doen vindt vooral supplementen. Met leefstijl (niet roken, weinig alcohol, bewegen en gedragstherapie) kun je echter veel bereiken.
    - [Bloedarmoede en ijzertekort](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/bloedarmoede-en-ijzertekort): Bij een ijzertekort heeft je lichaam te weinig ijzer op voorraad. Dit kan uiteindelijk leiden tot bloedarmoede. Maar je kunt ook een ijzertekort hebben zonder bloedarmoede. En bloedarmoede kan ook andere oorzaken hebben dan een tekort aan ijzer.
    - [Hevige menstruatie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/hevige-menstruatie): Je verschoont vaker dan elke twee uur, je staat er 's nachts voor op, en los van je menstruatie ben je moe. Twee tot vijf van de tien vrouwen hebben hevig menstrueel bloedverlies. De standaardbloedtest bij moeheid mist bij deze groep bijna zes van de tien ijzertekorten. Aan het bloedverlies verandert leefstijl weinig, maar het ijzertekort dat erdoor ontstaat pak je grotendeels zelf aan, vooral met voeding.
    - [Endometriose](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/endometriose): Je hebt elke maand pijn waar geen pijnstiller tegenop kan, en op de diagnose wachten vrouwen in Nederland doorgaans meer dan zeven jaar. Ongeveer 1 op de 10 vrouwen in de vruchtbare leeftijd heeft endometriose. Hormonen en een operatie geven veel vrouwen verlichting, maar ze nemen de aandoening niet weg en de pijn kan ook na een operatie aanhouden. Met leefstijl (ontspanning, slaap, voeding) kun je veel bereiken.
    - [Orthopedische klachten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/orthopedische-klachten): Een pijnlijke knie, een stijve schouder, een vinger die blijft haken. We noemen het slijtage en zoeken de oorzaak in het gewricht zelf. Toch heeft ruim de helft van de mensen tussen 40 en 75 jaar jaarlijks zulke klachten, en steeds vaker al rond de veertig. Recent onderzoek laat een sterk verband zien met iets anders: een ontregelde stofwisseling. Met leefstijl (beweging, voeding, slaap) kun je veel bereiken.
    - [Darmkanker](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/darmkanker): Darmkanker begint bijna altijd stil: als een goedaardig poliepje dat er tien tot vijftien jaar over doet om kwaadaardig te worden. Elk jaar krijgen ongeveer 14.000 Nederlanders deze diagnose. De behandeling is de laatste jaren flink verbeterd, maar geeft zware bijwerkingen en neemt de kans op terugkeer niet weg. Met leefstijl kun je in elke fase iets bereiken, en het gaat om forse getallen. Vezelrijk en plantaardig eten, genoeg bewegen, niet roken, weinig alcohol en een gezond gewicht verlagen samen de kans op darmkanker met ruwweg de helft. Bereid je je in de weken vóór een operatie gericht voor, dan krijg je ruim 40 procent minder ernstige complicaties. En wie na de chemokuur een begeleid beweegprogramma volgt, heeft een ruim een derde lagere kans om te overlijden.
    - [Reflux](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/reflux): Brandend maagzuur, een zure smaak in de keel, een opgeblazen gevoel na het eten of een vervelende hoest zodra je gaat liggen: reflux is voor miljoenen mensen een dagelijkse last. Voor veel mensen voelt een dagelijkse zuurremmer als de logische oplossing: een pil, klacht weg. Maar dat werkt lang niet bij iedereen en pakt de oorzaak van reflux niet aan. Met leefstijl (voeding, beweging, ontspanning) kun je veel bereiken.
    - [Metabole disfunctie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/metabole-disfunctie): Metabole disfunctie is vaak niet direct zichtbaar, maar beïnvloedt je gezondheid op veel fronten. Je stofwisseling raakt ontregeld, waardoor processen als energieproductie en vetstofwisseling minder goed werken. Dat verhoogt het risico op diabetes type 2, hart- en vaatziekten, dementie en vele andere aandoeningen. Het goede nieuws: met aanpassingen in je leefstijl kun je de balans herstellen.

Op deze pagina lees je wat metabole disfunctie is, welke rol leefstijl speelt en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
    - [Erectieproblemen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/erectiele-disfunctie): Erectieproblemen kunnen veel invloed hebben op je kwaliteit van leven en op je relatie. Veel mannen schamen zich en zoeken geen hulp, terwijl het juist een belangrijk signaal is dat je lichaam afgeeft. Het goede nieuws? Het goede nieuws? Erectieproblemen zijn vaak te voorkomen en goed te behandelen. Met leefstijlveranderingen kun je zowel je seksuele gezondheid als je algehele gezondheid verbeteren.

Op deze pagina lees je wat leefstijl kan betekenen en hoe je zelf aan de slag kunt gaan. Onderaan vind je ook een artikel met meer informatie over dit onderwerp.
    - [Darmaandoeningen (IBD)](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/darmaandoeningen-ibd): Darmaandoeningen zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa hebben een grote impact op het dagelijks leven. Buikpijn, vermoeidheid en onvoorspelbare klachten maken het lastig om je normaal te voelen. Medicijnen kunnen de ontsteking remmen, maar pakken niet altijd de onderliggende oorzaken aan. Steeds meer onderzoek laat zien dat voeding, beweging en stressmanagement een belangrijke rol spelen bij het beloop van deze aandoeningen.

Op deze pagina lees je wat darmaandoeningen zijn, wat leefstijl kan betekenen en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
    - [Acné](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/acne): Acne is veel meer dan een paar puistjes. Het kan je zelfvertrouwen aantasten, je sociale leven beïnvloeden en zelfs leiden tot somberheid of angst. Hoewel acne vaak wordt gezien als iets dat bij de puberteit hoort, hebben ook miljoenen volwassenen er last van. Standaard behandelingen richten zich op de symptomen, maar steeds meer onderzoek laat zien dat leefstijl een grote rol speelt bij het ontstaan én verminderen van acne.

Op deze pagina lees je wat acne is, wat leefstijl kan betekenen en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
    - [Diabetes type 2](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/diabetes-type-2): Diabetes type 2 treft meer dan een miljoen Nederlanders. Het aantal groeit snel. De aandoening beïnvloedt je dagelijks leven: van wat je eet en hoe je beweegt tot je energieniveau en welzijn. Medicijnen kunnen helpen, maar pakken niet altijd de onderliggende oorzaken aan. Het goede nieuws? Met aanpassingen in voeding, beweging, slaap en stressmanagement kun je je gezondheid aanzienlijk verbeteren. Soms is het zelfs mogelijk om diabetes type 2 om te keren.

Op deze pagina lees je wat diabetes type 2 is, wat leefstijl kan betekenen en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
    - [Diabetes type 1](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/diabetes-type-1): Leefstijl beïnvloedt je bloedsuiker en is bij diabetes type 1 onderdeel van het dagelijks zelfmanagement.
    - [Osteoporose](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/osteoporose): Osteoporose, in gewone taal botontkalking, doet geen pijn en geeft geen klachten: je merkt het meestal pas als er iets breekt. Meer dan een miljoen Nederlanders hebben het, maar bij de huisarts zijn er maar zo’n 156.000 bekend. Medicijnen verlagen het breukrisico aantoonbaar, maar ze voorkomen de val niet, en juist een val veroorzaakt de meeste breuken. Met leefstijl (beweging, voeding, verbinding) kun je veel bereiken.
    - [Lage rugklachten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/lage-rugklachten): Lage rugklachten kunnen je dagelijks leven flink beperken. Van opstaan tot slapen, van werken tot sporten: de pijn is er steeds bij. Veel mensen grijpen naar pijnstillers, maar die helpen vaak maar beperkt en kunnen bij langdurig gebruik juist problemen veroorzaken. Het goede nieuws is dat leefstijlaanpassingen zoals bewegen, gezonder eten en beter slapen de pijn effectief kunnen verminderen.

Op deze pagina lees je wat lage rugklachten zijn, wat leefstijl kan betekenen en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
    - [Maculadegeneratie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/maculadegeneratie): Maculadegeneratie tast het scherpe zien aan. Lezen, gezichten herkennen en autorijden worden steeds moeilijker. Het begint vaak geleidelijk en wordt pas laat opgemerkt. Hoewel leeftijd en erfelijkheid een rol spelen, laat onderzoek zien dat leefstijl het risico sterk beïnvloedt. Met de juiste aanpassingen kun je je ogen beschermen en de progressie vertragen.

Op deze pagina lees je wat maculadegeneratie is, wat leefstijl kan betekenen en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
    - [Kanker](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/kanker): Een kankerdiagnose zet je leven op zijn kop, en de behandeling vraagt veel van je lichaam. Leefstijl vervangt die behandeling niet. Maar rond een operatie, tijdens de chemo en in de jaren daarna blijkt je conditie wel verschil te maken: voor hoe je de behandeling doorstaat, voor je herstel en voor de kans dat de ziekte terugkomt. Voeding en beweging zijn daarin de twee waar het meeste onderzoek naar is gedaan.

Op deze pagina lees je wat leefstijl kan betekenen bij kanker en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
    - [Auto-immuunziekten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/auto-immuunziekten): Bij een auto-immuunziekte valt je afweer je eigen lichaam aan. Leefstijl kan helpen de ontsteking te dempen en klachten te verminderen.
    - [Fibromyalgie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/fibromyalgie): Fibromyalgie geeft langdurige pijn door het hele lichaam, met vermoeidheid, slecht slapen en concentratieproblemen. In Nederland gaat het naar schatting om 300.000 tot 700.000 mensen. Geen enkel medicijn is in Europa goedgekeurd: de middelen die in de Verenigde Staten wel zijn toegelaten, halveren de pijn bij ongeveer 1 op de 10 mensen, en bewijs voor effect na zes maanden ontbreekt. Met leefstijl (beweging, ontspanning, slaap) kun je veel bereiken.
    - [Artrose](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/artrose): Artrose kan je dagelijks leven flink beïnvloeden. Pijn en stijfheid in je knieën, heupen of handen maken bewegen moeilijker. Veel mensen denken dat er weinig aan te doen is, maar dat klopt niet. Onderzoek laat zien dat leefstijl een grote rol speelt bij het ontstaan, verergeren én verbeteren van artroseklachten. Een diagnose artrose kan zelfs een kantelpunt zijn om gezonder te gaan leven.

Op deze pagina lees je wat artrose is, wat leefstijl kan betekenen en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
    - [Reuma](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/reuma): Reuma kan je dagelijks leven ingrijpend beïnvloeden. Hevige pijn, vermoeidheid en stijfheid maken het moeilijk om gewone dingen te doen. Aan de buitenkant is het vaak niet te zien, wat voor extra frustratie zorgt. Veel mensen vragen hun arts: wat kan ik er zelf aan doen? Steeds meer onderzoek laat zien dat leefstijl een positief effect kan hebben op reumaklachten.

Op deze pagina lees je wat reuma is, wat leefstijl kan betekenen en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
    - [Jicht](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/jicht): Jicht veroorzaakt pijnlijke gewrichtsaanvallen door ophoping van urinezuur. Voedingsaanpassingen kunnen aanvallen helpen voorkomen.
    - [Metabool syndroom](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/metabool-syndroom): Een buik die dikker wordt, een bloeddruk die net te hoog is, een bloedsuiker die langzaam oploopt: los lijkt het niet ernstig, samen heet het metabool syndroom. En samen verhogen ze je kans op een hartinfarct, een beroerte, diabetes type 2, kanker en dementie fors, meestal tien tot twintig jaar voordat je er iets van merkt. In Nederland voldoet 36 procent van de mannen en 24 procent van de vrouwen aan de criteria, twee keer zoveel als in de jaren negentig. Elk cijfer krijgt vaak een eigen pil, maar wat eronder ligt verandert daar niet van. Met leefstijl (voeding, beweging, slaap) kun je veel bereiken.
    - [Leververvetting](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/leververvetting): Leververvetting geeft in het begin weinig klachten. Veel mensen weten niet dat ze het hebben. Ondertussen kan de lever langzaam beschadigd raken en neemt het risico op hart- en vaatziekten en diabetes toe. Het goede nieuws: leververvetting is in de vroege stadia vaak omkeerbaar. Met aanpassingen in voeding, beweging en slaap kun je de lever laten herstellen.

Op deze pagina lees je wat leververvetting is, wat leefstijl kan betekenen en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
    - [Hart- en vaatziekten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/hart-en-vaatziekten): Hart- en vaatziekten zijn de belangrijkste doodsoorzaak wereldwijd. Een hartinfarct of beroerte kan je leven ingrijpend veranderen. Veel mensen weten dat roken een risicofactor is, maar de invloed van voeding, beweging en slaap wordt vaak onderschat. Onderzoek laat zien dat de leefstijl 90 procent van het risico op een hartinfarct bepaalt. Dat betekent dat je zelf veel kunt doen.

Op deze pagina lees je wat hart- en vaatziekten zijn, wat leefstijl kan betekenen en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.
    - [Hoge bloeddruk](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/hoge-bloeddruk): Hoge bloeddruk kan je leven meer beïnvloeden dan je op het eerste gezicht denkt. Het is niet alleen een hoog getal bij de dokter, maar vaak ook hoofdpijn, vermoeidheid en het gevoel dat je geen grip krijgt op je klachten. Veel mensen slikken trouw hun pillen, maar merken dat de druk toch steeds weer opspeelt.

Steeds meer onderzoek laat zien dat leefstijl een grotere rol speelt dan lang werd gedacht. Voeding, slaap, beweging, stress en sociale steun beïnvloeden je bloeddruk direct. Op deze pagina lees je wat hoge bloeddruk is, wat leefstijl kan betekenen en hoe je zelf aan de slag kunt.
    - [PCOS](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/pcos): "Probeer eerst maar wat af te vallen" - wie PCOS heeft, kent die zin en weet hoe moeizaam dat gaat. Ongeveer één op de acht vrouwen krijgt ermee te maken: een onregelmatige cyclus, acne, overbeharing en moeilijker zwanger worden. Medicijnen dempen de klachten, maar geen enkel middel geneest de aandoening. Met leefstijl (voeding, beweging, slaap) kun je veel bereiken.
    - [Obesitas](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aandoeningen/fysieke-aandoeningen/obesitas): Overgewicht en obesitas raken steeds meer mensen. In Nederland heeft inmiddels de helft van de volwassenen overgewicht. Dat heeft grote gevolgen voor je gezondheid: het risico op diabetes type 2, hart- en vaatziekten en kanker neemt fors toe. Maar er is goed nieuws: met de juiste aanpak kun je je stofwisseling herstellen en blijvend afvallen.

Op deze pagina lees je wat obesitas is, welke rol leefstijl speelt en hoe je zelf aan de slag kunt gaan.

### Aan de slag
Praktische stappen om te beginnen.

- [Aan de slag](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag): Van supportgroepen en recepten tot materialen en webinars: alles wat je nodig hebt om vandaag nog te beginnen met een gezondere leefstijl.
  - [Gedragsverandering](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag/gedragsverandering): Op deze pagina lees je waarom gedragsverandering zo lastig is en wat je helpt om wel goede voornemens vol te houden.
    - [Inzicht & zelfontwikkeling](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag/gedragsverandering/zelfinzicht): Iedereen heeft andere behoeften en uitdagingen. Daarom werkt een goed plan voor een ander niet bij jou. Daarnaast kunnen de redenen waarom je iets wilt ook anders zijn dan die van een ander. Dit is belangrijk om te weten, zodat jouw doel echt past bij waarvoor je het doet. Hoe beter jij jezelf kent, hoe groter de kans dat je jouw goede voornemen volhoudt. Op deze pagina lees je hier meer over. 
    - [Doel, plan en volhouden](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag/gedragsverandering/doel-plan-en-volhouden): Veranderen begint altijd met goede voornemens. Maar een voornemen alleen is niet genoeg om te beginnen of het vol te houden. Hiervoor heb je een duidelijk doel en plan nodig dat past in je dagelijks leven. Op deze pagina lees je hoe je van een voornemen een duidelijk doel maakt en hoe je daar een praktisch plan bij maakt. 
    - [Waarden en motivatie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag/gedragsverandering/waarden-en-motivatie): Als je iets wilt veranderen, is het belangrijk om te onderzoeken wat je waarden en je motivatie zijn. Door goed inzicht hierin te hebben kies je makkelijker een doel dat bij je past. Samen kunnen ze helpen om je doel vol te houden. Op deze pagina lees je het verschil tussen je waarden en motivatie. Onderaan vind je artikelen met meer informatie. 
  - [Lampie](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag/lampie): Lampie beantwoordt je vragen over eten, bewegen, slapen en stress, zonder medisch advies. Wat hij kan, waar zijn kennis vandaan komt en hoe je hem inzet.
  - [Supportgroepen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag/supportgroepen): Bij het veranderen van leefstijl is steun belangrijk. Die krijg je in onze online community en supportgroepen.
    - [Lokale supportgroepen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag/supportgroepen/lokale-supportgroepen): Ontmoet mensen bij jou in de buurt die ook aan hun leefstijl werken. Samen is leuker én effectiever.
    - [Online supportgroepen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag/supportgroepen/online-supportgroepen): Sluit je aan bij onze online Facebook-groepen. Praat mee met duizenden anderen die werken aan hun gezondheid.
  - [Wetenschap](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag/verdiepende-artikelen): Verdiepende, medisch gereviewde artikelen: wat zegt de wetenschap bij jouw aandoening?
  - [Webinars](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag/webinars): Volg onze webinars en leer van experts. Live of achteraf bekijken, jij kiest wanneer het jou uitkomt.
  - [Materialen](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag/meer-leren): Boeken, podcasts, webinars en praktische materialen om zelf verder te leren. Op zoek naar de wetenschap achter leefstijl? Die vind je in onze Wetenschappelijke kennisbasis.
    - [Boeken](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag/meer-leren/boeken): Boeken die je verder helpen met een gezondere leefstijl. Van kookboeken tot wetenschappelijke werken.
    - [YouTube](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag/meer-leren/youtube): Bekijk onze video's op YouTube. Van recepten tot oefeningen en interviews met experts.
  - [Doe de zelfcheck](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag/zelf-checks): Voordat je aan de slag gaat met je leefstijl, is het slim om te weten hoe het ervoor staat. In ongeveer tien minuten weet je waar de meeste winst zit.
    - [FANTASTIC Leefstijlcheck](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag/zelf-checks/leefstijlcheck): Een uitgebreide vragenlijst die je complete leefstijl in kaart brengt op 9 domeinen.
  - [Recepten](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag/recepten): Gezonde recepten die lekker zijn én goed voor je, van snelle doordeweekse maaltijden tot feestelijke gerechten.
  - [Leefstijl Community](https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/aan-de-slag/leefstijl-community): Een besloten, reclamevrije community om samen te koken, bewegen en volhouden. Voor leden van Je Leefstijl Als Medicijn, vanaf €25 per jaar.

## Belangrijke Links

- Sitemap: https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/sitemap.xml
- Posts Sitemap: https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/posts-sitemap.xml
- Taxonomy Sitemap: https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/taxonomy-sitemap.xml
- Recepten Sitemap: https://jeleefstijlalsmedicijn.nl/recipes-sitemap.xml

## Contact

Website: https://jeleefstijlalsmedicijn.nl
Organisatie: Stichting Je Leefstijl Als Medicijn